KUNSTENAARSCONGRES TE AMSTERDAM VOOR GEESTELIJKE WEERBAARHEID. Dr. Menno ter Braak spreekt over Kunstenaar en Samenleving. Zaterdagmorgen is In den HoJlandschen Schouwburg te Amsterdam het tweede kunstenaarscongres voor geestelijke weerbaarheid begonnen, georganiseerd door het verleden Jaar opgeriahte kunstenaarscentrum voor geestelijke weerbaarheidDe voorzitter, dr. Garant Stuiveling bracht verslag uit over de werkzaamheden in het afgeloopen jaar. Natuurlijk had men niet overal direct den weerklank gevonden, welke men gaarne had gehoord, maar wil men positief iets doen om de geestelijke waarden van ons volk te reddien, dan zal men moeten blijven voortgaan, de aandacht op deze waarden te vestigen. Rede van dr. Menno ter Braak. Dr- Mennno ter Braak constateert, dat het onderwerp „Kunstenaar en Samenleving", dat door hem hier behandel)} zal worden, in een sfeer van afgezaagdheid is gekomen, die het onderwerp niet ten goede komt. De kardinale fout. waaraan de meeste beschouwingen over dit onderwerp lijden, is, dat men uitgaat van het begrip, dat kunst en kunstenaar iets bijzonders en los van het normale aardsche en maatschappelijke leven zou staan. Spr. zou dit historisch materialistische willen beschouwen en hoewel de kunst niet verklaard wordt door de maatschappelijke omstandigheden, zij wordt er wel door bepaald. In tegenstelling tot de gebruikelijke fraseologie, zegt spr. dat de kunst niet bovenaardsch en eeuwig is maar zeer tijdelijk en aan maasohappelijke omstandigheden gebonden. Historisch beschouwd stamt de kunstenaaf af van de ambachtslieden en de intellectueel van de monniken. De identificatie van kunstenaar en intellectueel stamt van zeer laten datum, waarbij de literatuur waarschijnlijk een tussohenpositie inneemt. In de achttiende eeuw is deze vermenging begonnen en in de negentiende eeuw voortgegaan en gepostuleerd door Wagner, die de theorie heeft verkondigd van het ..Gesamtkunstwerk". Men ziet dit vooral goed op het gebied der muziek. Mozart was nog de handwerksman, de vorstendienaar, terwijl in Beethoven's werk al een sterk intellectueel streven tot uiting komt. Bach was een groot musicus, maar volstrekt geen intellectueel. Bij de schilderkunst is de grens tusschen vakmanschap en geestelijken inhoud al iets moeilijker te trekken. Vandaar dat in de negentiende eeuw, toen de vermenging al zeer sterk tot uiting kwam. het tooneel zoo sterk naar voren kwam en de tooneelspeler, die bijv. in den Rameinsdien tijd als een wezen zonder menschelijke rechten.werd beschouwd, een zoo groote rol begon te spelen. De kunstenaar begon zich te beschouwen als een wezen, dat los gemaakt moest worden van zijn vaktechniek- De kunst werd in de periode der verlichting een soort surrogaat voor den godsdienst. Dit culmineerde in de figuur van Wagner, „den priester van Bayreuth" met al het bespottelijke ritueel, waaraan de Wagnerverheerlijkers zich te buiten gingen. De koersdaling van den godsdienst als gevolg van de verlichting ln de negentiende eeuw — aldus Vervolgde spr. — deed de kunst plotseling in koers stijgen en gaf het aanzien van begrippen als groote kunst, eeuwigheid. boventijdelijk. enz., liefst allemaal met hoofdletters. Gelukkig zijn de werkelijke kunstenaars nooit de dupe van deze waan geworden en hebben die besten hunner altijd aan de noodwendigheid van techniek en vakbekwaamheid vastgehouden. Ben der oorzaken van dit proces is het verdwijnen van de standselite, zooals deze vroeger verzameld werd rondom de vorsten, die tal van kunstenaars aan hun hof verbonden, of zich groepeerden rondom de kerk of, zooals in ons land. rondom de regenten-coterieën. Door den overwegenden Invloed van het geld, dat niet gebonden is aan een bepaald milieu, maax fluctueert van de eene groep naar de andere, is die kunstenaar niet meer afhankelijk van een bepaalden stand, maar nu eens van den een, dan weer van den ander. Ben laatste illusie, die de kunstenaar in de negentiende eeuw koesterde, is deze, dat de kunst vrij zou zijn. De kunstenaar gelooft dat hij vrij is, maar juist hij heeft behoefte aan vaste protectie of aan opdrachten en daardoor ontstaat, juist door het tosgenomen vrijheidsgevoel, een paradoxale toestand. In de dictatuurlanden als Rusland, Duitschland eri Italië, heeft men deze afhankelijke positie begrepen en er gebruikt van gemaakt om den kunstenaar in den staatsdienst in te lijven- In Rusland is de kunstenaar ingelijfd bij het vijfjarenplan en geworden tot een soort ..betonwerker des geestes". De tentoonstelling van ontaarde kunst in Duitschland bewijst, dat de zoozeer verheerlijkte kunst in het geheel niet eeuwig is. Het bewijst, dat het Duitsche volk. dat tot vcor kort beschouwd werd als een volk van denkers en dichters, zich deze verheerlijking in de negentiende eeuw maar heeft laten aanleunen en het in werkelijkheid nooit beschaafd was, zoodat het dit beetje opgelegde beschaving thans gemakkelijk weer kon afschudden. Spr. gelooft, dat op den duur in de collectivistisch geregeerde landen de kunst, door de zeer beperkte interpretatie van het vrijheidsbegrip, zal ontaarden tot een zuiver formalisme. De kunstenaar komt daarbij leelijk in die klemSpr. heeft hiervoor geen oplossing of leuze, maar heeft slechts het probleem aan de orde willen stellen. Verschillende aanwezigen discussieerden op onderdeelen van het betoog van dr. ter Braak, die de' gemaakte opmerkingen beantwoordde. De heer J- Pront, secretaris van het kunstenaarscentrum. hield vervolgens een inleiding, waarin hij voor den organisatorischen en financieelen uitbouw van het centrum de volgende voorstellen deed: De vorming van een stichting vrienden van net kunstenaarscentrum daar waar het centrum door zijn werk tal van niet-kunstenaars heeft weten te binden. De voortzetting der kunstweken voor geestelijke weerbaarheid in verschillende vormen. De beïnvloeding van jeugd en jongeV^n door een. in bepaalde deelen des lands gedurende de eerste helft van 1938 voor te bereiden jongeren-reünie van 8 a 10 dagen in den zomer van 1938. Het in onderzoek nemen van het plan, diat reeds z»o talrijke Nederlandsche kunstenaars meedroegen van de oprichting 'van een centraal kunstenaarsihuis. De uitgave van uitspraken der kunstenaars in boek- en brochurevorm. De voortzetting van het vormen van kernen van paedagogen voor de geestelijke weerbaarheid. De voorbereiding van een centrale historische tentoonstelling, omvattend alle gebieden van de kunst om daardoor de idiée der geestelijke weerbaarheid door de gansche Nederlandsche historie, tot uitdrukking te laten komen. Vc ndcl-herdenking. De middagzitting van het congres was gewijd aan een Vondelherdlenking. --- FEUILLETON IN BALLINGSCHAP Een Australische Roman door MXCHAELi NORTON • Nadruk verboden. 18) — Precies, zelfs in het donker kan ihij de ptefc vinden. U en juffrouw Adair moeten te paard komen en de gids, dien ik u meegeef, zal ook een paard meabregen. Alles zal nu afIhiangeii van Caroll's brief. De gids kerrt iederen duim gronds langs de kust van Botany Bay en Port Hacking. Lugard nam pen en papier en schreef Helen, öat zij in geen geval het huis moest verlaten, daar de Palmyra dichtbij was en dat hij baar «üefLzelfden dag misschien moest verzoeken naar Lamonta huis te komen. Hij sloot en verzegelde heit briefje en gaf het aan Lamont die zijn eigen dienstbode onmiddellijk er mee wegzond. Vraag naar mevr. LatJhom's kamenier — Helen Cronin, geef het haar zelf — en zeg dat niet op antwoord wordt gewacht. Dieneelfden middag om 4 uur zat mevr. Lathom in haar slaapkamer bij de Graingers, denkend aan den beslissenden stap, dien zij op het punt stond te doen en met baar oogen gericht op een brief, die op haar schoot lag. Zij nam hem weer op en las: — Kom om negen uur of zoo spoedig na negenen als je kunt. Zet geen hoed op als je naar beneden gaat, mevr. G. of de meisjes mochten je eens zien. Maar sla een doek om je lief klein kopje, daar de avondlucht koel kan zijn. Zoodra je op de waranda bent, ga je 'het trapje bij het Noordelijke einde af en den tuin in achter het huis. Niemand zal je daar zien daar de boomen zoo dik zijn, en zelfs als ze je wel zagen, zouden zij denken dat je een luchtje gaat scheppen. De poort aan bet eind van den tuin wordt, zooals je weet nooit vs» elven gesloten. Ga naar het eind van het terras, waar je mij zult vinden. Nogmaals mijn lieveling, tracht zoo spoedig mogelijk na negenen te komen — ach, mijn schat, ik verlang zoo naar je. Glimlachend drukte zij den brief aan haar trouwelooze lippen en haar mooie gezichtje gloeide. Weken lang was haar heele bestaan een leugen geweest. Wray was een meester in de kunst van bedriegen en zij een gewillige leerling. Sedert dien avond bij de Rutlands had zij baar ontmoetingen met Wray zoo zorgvuldig geregeld, dat zelfs Helen haar meesteres geen oogenblik wantrouwde. Zij stond op en schelde. Helen kwam binnen. — Wil je mij een kop thee klaarmaken, Helen? Als je lust hebt, kan je verder den heelen avond uitgaan en behoeft niet vroeg terug te komen Ik ga om negen uur naar bed, zoodat je niets hebt te doen. — Alsjeblieft, meivrouw, zei Helen blozend. Zij had Lugard's briefje ontvangen en haar hart klapte van blijde verwachting. — Helen, zei mevrouiw Lathom eensklaps — kom even hier. Ga eens naast mij zitten. Ik wilde je alleen maar zeggen — dat ik dikwijls onaangenaam tegen je was — maar dat ik het niet zoo kwaad meende. — Daaraan denk ik niet meer, zei het meisje zacht, — ik denk er alleen maar aan hoe dikwijls u vriendelijk voor mij zijt geweest. Met vochtige oogen streek Ida Lathom over het hoofd van Helen. — Wat heb je mooi haar, Helen Kapitein Treheme heeft van je gezegd, dat je een prachtig meisje bent en dat je, al was je gezicht leelijk, nog mooi zou zijn door je haar en je houding. En je bent een mooi kind. Dat zal je wel meer hebben gehoord, he? Zou je mij een mooie vrouw noemen, Helen?" — U bent de mooiste vrouw die ik ooit heb gezien, zei Helen oprecht. —'Te Warringa bracht Nellie Tucker mij eens een schoone, witte waterlelie en zei dat ze even mooi en lieflijk was als de vrouw des huizes zelve. Mevrouw Lathom gaf Helen een kus en een traan viel op de wang van het jonge meisje. Toen Lugard in z;jn hotel was teruggekeerd, wachtte hem een boodschap van Lamont: , Kom onmiddellijk". Hij deed haastig eenige kleedingstukken in een handtaschje, legde meer dan voldoende ged voor den hotelier in een couvert gereed en vertrok naar Lamont, die hem haastig toeriep: — Zoo, kapitein, bent u daar. Wij hebben geen tijd te verliezen. Carroll zendt vanavond een boot hierheen, die u wacht te Cook's Landing Place. Ik heb teruggeschreven, dat u, juffrouw Adair en Montgomery op zijn laatst om twee uur vannacht op de afgesproken plaats zult zijn, misschien wel eerder. Om geen tijd te verliezen heb ik juffrouw Adair geschreven dat zij onmiddelijk hier moest komen en ik verwacht haar elk oogenblik. — Je hebt mij trouw geholpen, Lamont. Laten wij afrekenen, zoolang juffrouw Adair er nog niet is. Juffrouw Lamont klopte. — Morgan, hier is de jonge dame. — Wel( je weet wat je te doen hebt, maak voort, vrouw. Een half uur later wachtte Helen met kort afgeknipt haar en gekleed als een kajuitsjongen, Lugard in de eetkamer. Met tranen in de oogen wees juffrouw Lamont op de haarmassa die op tafel lag. Schrei niet, zei Helen vriendelijk, mijn haar zal wel weer aangroeien. — Mag ik? vroeg Lugard, terwijl hij een dikke lok opnam. — Als u het wil, kapitein Lugard, antwoordde Helen zacht. — Maak voort riep Lamont. Zij gingen naar buiten en een groote, gespierde, gladgeschoren man wachtte op hen. Dat is Sam Cole, uw gids, kapitein Lugard. Hij zal u .naar de Paramatta Road brengen waar de paarden zijn. Montgomerij komt daar later bij u. Dat is alles. Vaarwel kapitein, vaarwel jonge dame. Een gelukkig einde van uw reis. — Kan de jonga dame paardrijden? vroeg de gids. — Als de beste, zei Helen vriendelijk. Bij de Paramatta Road gekomen zei de gids: — Ik zal nu heengaan om — Toen plotseling een stem klonk: — Blijft staan, in naam des konings. En twee mannen kwamen te voorschijn. — Het zijn gendarmen, fluisterde de gids. Het is met ons gedaan, tenzij — — Help mij, zei Lugard snel. Neem jij den kleinste, ik den grootste s Ik geef je vijftig pond. Afgesproken. Het is hangen voor mij als ze mij "snappen. U moet mij nu met u op reis nemen pi W ard g af cien man zijn dubbelloops —Sla je man hiermee tegen den grond. Hij plaatste Helen achter een boom en wachtte de mannen af, die ieder een pistool en een paar handboeien bij zich hadden — Bt neern u gevangen, kapitein James Luga-rd en hen die met u zijn, sprak de grootste der mannen, zijn pistool op den Amerikaan richtend. — Op welken grond? • , ~, Daf ; kan ik u ni et zeggen. Reik mij uw thanden. J Met een snellen blik op Cole stak Lugard ustig 'i^n handen uit; de gendarme stak zijn pistool m den gordel en kreeeg de handboeien toen Lugard hem bij de keel pakte op d f n Srond wierp, terwijl Cole hetzelfde met den kleinste deed. Beide mannen vielen neer zonder eenie geitlid te geven. — Wees niet bang, juffrouw Adair, hijgde Lugard opstaande, „blijf waar ge zijt I • jouw man rustig j Coïe?" — Die zal zich' binnen het uur niet bewegen. De beide gendarmen werden gekneveld en aan een boom vastgebonden. Cole ging de paarden halen en kwam zeer spoedig ermee terug,, (Wordt vervolgd). --- BINNENLAND UIT DE STAATSCOURANT. Eervol ontslag. Bij K. B. van 14 October 1937 is aan O. L. P. van de Loo, op zijn verzoek, met ingang van 1 November 1937, eervol ontslag verleend als burgemeester der gemeente Vepray, met dankbetuiging voor de door hem als burgemeester bewezen diensten. Audiëntie minister van Ec. Zaken. De gewone audiëntie van den minister van economische zaken zal op Donderdag 21 October 1937, niet plaats hebben. HET VREDESPALEIS. Bezichtigingsuren. Het vredespaleis te 's-Gravenhage, voor zoover niet in gebruik, is tot nader aankondiging voor publieke bezichtiging opengesteld op werkdagen van 1—2.30 uur n.m, en den eersten en derden Zondag van de maand van 2—i uur n.m. TWEEDE KAMERSTUKKEN. Motorrijtuigenbelasting en tertiaire wegen. De heer De Geer heeft een amendement voorgesteld op het wetsontwerp tot wijziging van da motorrijtuigen-belastingwet en van de wet van den 6den October 1934 tot instelling van een verkeersfonds, inzonderheid met het oog op het belang der tertiaire wegen. Naar de voorsteller meent, is de oppervlakte der provinciën niet een juiste maatstaf voor de lengte der tertiaire wegen. Waar ook die lengte zelf, op de door de regeering aangevoerde gronden. althans voorshands niet als factor van verdeeling in aanmerking kan komen, zal naar een andere oplossing moeten worden gezocht. Het meest juist schijnt, in afwachting van de door de regeering in uitzicht gestelde principieele herziening van de verdeeiingsformule. op dit oogenblik genoegen te nemen met aansluiting aan het geldend recht van verdeeling voor de secondaire wegen. Althans voor dat deel der uitkeering, dat de provinciën zelf zullen bijdragen, anders gezegd, dat zal worden ingehouden op wat haar volgens de vigeerende wet over 1937 en volgende jaren zou toekomen. De algemeene opzet van het ontwerp is, dat dit deel aan de provinciën zelf zullen bijdragen, anders gezegd, dat zal worden ingehouden op wat haar volgens de vigeerende wet over 1937 en volgende jaren zou toekomen. De algemeene opzet van het ontwerp is, dat dit deel aan de provinciën zal blijven uitgekeerd met een nieuwe bestemming. Er pleit in de gegeven' omstandigheden z.i. alles voor, dc