Bij deze Courant behoort een Bijvoegsel. POLITIE. Gevonden voorwerpen, ten gemeentehuize te Assen gedeponeerd: 1 MEDAILLON. — Eenige PORTEMONNAIES. - 1 moreën SCHORTJE. - 1 GOUDEN RING. --- Den heer S., schrijver van een artikel: „Groote verwachtingen" in de Prov. Gron. Courant. II. Verder zegt gij: Welk eene groote plaats nemen de exacte wetenschappen, wiskunde, natuurkunde enz. in den gang van het tegenwoordige onderwijs in. liet nuttige daarvan laat zich niet betwisten. Maar is het nuttige alles wat noodig is? Letterkunde, poëzie zijn eenigzins op den achtergrond geschoven. Het verstand ontvangt veel, het gevoel en de fantasie krijgen weinig voedsel. De schadelijke gevolgen van deze eenzijdigheid laten zich niet wachten. Wij leven in een geweldig verstandigen tijd, en het aankomend geslacht wordt hoogst verstandig onderwezen. Of wij nu van deze verstandsperiode de krachtigste bestrijding en ondermijning van gezag, onwetendheid, bijgeloof en vooroordeel hebben te verwachten ! 't Zou eenigzins betwijfeld kunnen worden. Hiertoe behoort ook nog iets meer. Hiertoe is noodig eenigo bezieling voor 't ware, schoone en goede. En dit wordt niet verkregen door opstapeling van kennis alleen. Gij wilt bezieling voor 't ware, schoone en goede. Wij ook. Maar gij zult met ons die bezieling toch zeker weaschen alleen voor dat, wat waarlijk waar, wat waarlijk sclioon, wat waarlijk goed is, gij zult met ons toch uitroepen: waarheid in alles! waarheid bovenal! Welnu, wie leert ons de waarheid? verbeeldingskracht zeker niet, evenmin het gevoel, maar het verstand alleen; het onderzoekend, beoordeelend, critiserend, gevolgtrekkingen makend verstand. Het verstand moet ons vrij maken, nl. van dwaling. Wat helpt het ons, zoo verbeeldingskracht en gevoel ons op een dwaalweg brengen ? Beide en vooral de eerste waren bij het menschdom veel vroeger ontwikkeld dan het verstand. Zis tot welke phantastische wezens de verbeeldingskracht zoowel bij onze voorouders, de oude Germanen, als bij de Grieken, Romeinen, Indiërs en alle onbeschaafde volken hunne goden heeft gemaakt. Zij gaven acht op de krachten en verschijnselen in de natuur, op de lotgevallen der menschen, zij vroegen zich zelve van waar en waartoe; hunne verbeeldingskracht, niet geleid en beteugeld door het verstand, schiep allerhande wezens, die de krachten der natuur beheerschten en de lotgevallen der menschen regelden, wezens, geschapen naar het beeld van den mensch, met dezelfde hartstogten en gebreken, alleen met oneindig grootere magt. Het verstand, dat onderzoekend en critiserend langzaam achteraan gekomen is, heeft de wilde vlugt der verbeeldingskracht beteugeld, en voor zijn licht hebben de zelfgeschapen goden van Germanen , Romeinen, Grieken etc. de vlugt genomen. En het gevoel? Nemen wij het godsdienstig gevoel, dat zich van alle gevoel het krachtigst onder de menschen betoond heeft. Gij hebt zeker gelezen het berigt, dat dezer dagen de rondte in de dagbladen gemaakt heeft, dat de Heilige Inquisitie in Spanje, gedurende haar bestaan, nagenoeg 32.000 menschen verbrand heeft. Het verstand heeft het oprigten der brandstapels doen ophouden. Ik wil mij er niet op beroepen, dat men de waarheid inzag van de stelling, dat ieder martelaar voor eene overtuiging deze overtuiging in kracht en uitgebreidheid doet winnen, dan hadden de 32.000 verbrande martelaars van Spanje een verlicht land moeten maken, terwijl het nu, althans wat de overgroote meerderheid der bevolking aangaat, een bolwerk is voor de instandhouding van de het meest tegen het gezond verstand indruischende leerstellingen der R.-C. Kerk. Het verstand beteugelde het godsdienstgevoel, tot dweepzucht overgeslagen, het deed inzien, dat vuur en geweld geene overtuiging kunnen veranderen, dat ook liet menschelijk gevoel niet minder dan het godsdienstig gevoel zijne regten heeft, en dat juist de brandstapels Spanje van zijne edelste, het meest zelfstandig denkende en daardoor het meest ontwikkelde geesten heeft beroofd, niet alleen in de 32.000 verbrande menschen maar nog veel meer in hen, die uit vrees voor den brandstapel het land hebben ontruimd. En hieraan is het voor een deel toe te schrijven, dat Spanje thans nog zoo achterlijk is in alles. Verbeeldingskracht en gevoel zonder verstand zijn als schepen zonder stuurman. De R.-C. Kerk zelve is meer gebouwd op de verbeeldingskracht en het gevoel dan op de voorschriften van het verstand. In de geheele Kerk heeft thans eigentlijk maar één verstand, althans mag het gebruiken, en deze is de Paus. Hij beslist, hoe de leerstellingen der Kerk moeten verstaan en toegepast worden, hij beoordeelt wat waarheid is, de geloovigen hebben dat oordeel aan te nemen. Zij mogen er niet over nadenken, of dat oordeel juist is, zoodra ze daarover gaan denken, zijn ze geene geloovigen meer, en dit betreft niet alleen de leeken, maar ook de pastoors en zelfs de bisschoppen. In geloofszaken dus mag geen R.-Catholiek, behalve het Hoofd der Kerk, zijn verstand laten werken en de uitspraken daarvan opvolgen. En dit is juist de worm, die aan de R.-C. Kerk knaagt, en te harder zal knagen, naarmate het onderwijs uitgebreid wordt en de kerk meer vasthoudt aan dogma's als de onfeilbaarheid van den Paus. Welk zelfstandig denkend man kan de uitspraken van zijn eigen verstand verloochenen, om eens anders meeningen, die hij verwerpt, te volgen? De Mariadienst, de vereering der Heiligen, het vagevuur etc. zijn allen voortbrengselen van de verbeeldingskracht, en zij werken op hunne beurt zeer op de verbeeldingskracht en het gevoel der geloovigen. Ook de uitwendige dienst in de R.-C. kerk is door de muziek en het gezang, door de beelden en versieringen, door vertooningen en processiën er op ingerigt, om de verbeeldingskracht en het gevoel op te wekken. Maar keurt het verstand alle die middelen goed, terwijl het zelf geen woord mag medespreken ? Dit kan niet zijn! Waarheid bovenal! en alleen het verstand leert ons wat waar, wat waarlijk schoon, wat waarlijk goed is. Gij zegt: Het verstand ontvangt veel, het gevoel en de fantasie weinig voedsel. Gij bedoelt natuurlijk te veel en te weinig, in verhouding tot elkander. Wij zijn het hierin ook niet met u eens. De phantasie, om daarmede te beginnen! Wij gelooven, dat de verbeeldingskracht buiten de school reeds meer dan genoeg ontwikkeld wordt, dan dat zulks op school ook nog behoeft te geschieden. Gij wildet dit waarschijnlijk doen op de scholen door het doen lezen en uitleggen van dichters. Dit gebeurt reeds op vele gymnasiën en burgerscholen. Maar wat is tegenwoordig de dagelijksche lectuur voor ouden en jongen, zelfs kinderen, voor armen en rijken? Wat anders dan romans, wat anders dan feuilletons in de couranten ? Beiden zijn kinderen der verbeelding, ze worden vooral door jonge menschen verslonden, soms bij een boekdeel per dag. En het gevolg ? dat vele jongelieden leven in eene denkbeeldige wereld, zich voorstellingen maken, plannen vormen en idealen scheppen, waarop het werkelijke leven met teleurstelling op teleurstelling antwoordt. En werden er nu nog alleen 'goede romans gelezen, waarin in schoonen vorm deugd en maatschappelijke orde verdedigd, geprezen en in het licht gesteld werden , dan zouden ze hetzelfde gevolg hebben, wat de phantasie aangaat, als goede dichtstukken, evenzeer kinderen der verbeelding. Maar wie zal altijd jongelieden bewaren, dat zij geene slechte romans lezen , hoewel het waken daarvoor pligt is? Verbiedt men het en tracht men daaraan streng de hand te houden, dan verkrijgt het lezen daarvan dikwijls de aantrekkelijkheid van verboden vruchten. Niets is verpestender dan die slechte romans. De voorstellingen, daarin gegeven, maken den roover, den bandiet en moordenaar tot een navolgenswaardig held, zij wekken en prikkelen tot overspanning toe hartstogten, die beter slapende waren gebleven, en zij behandelen de deugd, de goede zeden en de maatschappelijke instellingen met eene ligtzinnigheid, die bij de jongelieden allen eerbied daarvoor moet ondermijnen. Naar onze meening is het volstrekt onnoodig, om op de scholen de phantasie der jongelieden te ontwikkelen. Meerdere ontwikkeling kan zelfs schadelijk zijn, wij zeiden het reeds met een enkel woord. Phantasie ontvoert ons aan de werkelijkheid, en verplaatst ons in een wereld, die wij naar onze voorstellingen en wenschen (idealen) inrigten. Het vormen van idealen en het streven daarnaar keuren wij volstrekt niet af; het ideaal, de zucht en het streven naar iets beters en volmaakters, is een krachtig, zoo niet de krachtigste factor voor de ontwikkeling van het menschdom, een factor, dien de dieren niet kennen. Maar het vormen van idealen, voordat men eenigzints de werkelijkheid kent, is dikwijls als het zoeken van den zeeman naar het gelukkige eiland; hij zocht daarnaar met zijn schip zijn geheele leven, soms meende hij het te zien, maar vinden en betreden deed hij het nooit. Teleurstelling volgde op teleurstelling, verdriet op verdriet, en hij daalde in het graf, zonder zijn levensdoel, het vinden van het eiland, waar hij ongestoord geluk dacht te genieten, bereikt te hebben, en met de twijfelmoedige vraag op de lippen, of het gelukkige eiland wel ergens bestond. Andere jongelieden, wij hebben ze gekend, leefden zoodanig in eene denkbeeldige wereld, dat zij vreemdelingen werden in de werkelijke wereld, ongeschikt, om iets nuttigs te leeren of iets nuttigs te doen, bespot en geminacht door hunne medemenschen. Idealen hunnen gelukkig maken en zeer veel goeds te weeg brengen, maar vraag het aan vele ouden van dagen, hoevele idealen, illusiën, voorstellingen, in de jeugd gekoesterd, op lateren leeftijd werkelijkheid zijn geworden, gelijk zij gedroomd hadden. Velen zullen antwoorden: de meeste van die illusiën zijn niet vervuld, en telkens wanneer wij dat ontdekten, hebben wij groote en langdurige pijn gevoeld; anderen zullen betuigen, geene enkele illusie is overgebleven, allen zijn afgevallen als drooge bladeren, en nu sta ik daar, ideaal- en illusie-loos, een verdorde boom gelijk, met bitterheid vervuld over een leven, van hetwelk zooveel verwacht werd en dat zoo weinig gaf, "Wek daarom, wat wij u bidden mogen, vooral bij jongelieden, niet sterker de verbeeldingskracht op dan reeds geschiedt. Over uwe stelling, dat het gevoel op school te weinig voedsel ontvangt in een volgend nummer. W. G. --- Het slot Breitenbach en zijne bewoners. Boman, door Karl Habtmann—-Plön. 9. IV. ïlkn je daar?" riep Albart den nieuwen bediende to#, «ik heb mij op je komst verheugd. Ik weet van pap») dat je niet de verpleging van zieken bekend ïijt — die gedachte is mij zeer aangenaam — nu zal j«, hoop ik, veel in het programma van je bezigheden niet zoo verschrikkelijk voorkomen, als het voor je voorgangers was. Het ontstemde mü altijd, als ik bemerkte, dat zij enkele dingen met tegenzin deden." De zieke was zeer verrast door het knappe uiterlijk van zijn nieuwen ondergeschikte. »Geen werk, dat tot mijn beroep behoort, kan mij in het minst lastig worden, graaf," antwoordde Heinrich, «maar ik verzoek u in het begin wat geduld met mij te hebben, ik geloof een examen te kunnen doen in alle bijzonderheden der ziekenverpleging, maar helaas niet in de overige pligten, die de bijzondere bediening van een voornamen heer met zich brengt. Onder uwe welwillende leiding hoop ik die echter spoedig te leeren." Albert zag zijn bediende verwonderd aan; zijn geheele voorkomen, de goedgekozen uitdrukkingen, die toch geen spoor van gemaaktheid vertoonden, verrieden eene inate van ontwikkeling, die men gewoonlijk niet bij een bediende vindt. De jonge graaf had zijne bedienden tot nu toe altijd met «je" aangesproken, ook dezen had hij zoo ontvangen. Albert's inderdaad zeer stark ontwikkeld lijn gevoel ontdekte echter dadelijk, dat hij hier niet te doen had met een bediende van het gewone soort. Eenigzins aarzelend en half tegen zijn zin voer hij voort: «Je heet Heinrich ? Heinrich Schwarz ?" »Ja, graaf." »Heb je nog ouders ?" ïNeen." »Wie was je vader?" «Een arme kopiist, die met schrijven den kost verdiende." »Je schijnt goed geleerd te hebben." «Ik was op het gymnasium in de tweede klasse en zoude spoedig tot de eerste bevorderd worden." «Dan zijn wij even ver; mijn onderwijzer, de heer Bank, zegt mij, dat ook ik voor de eerste klasse klaar ben." En onwillekeurig het woordje »je" weglatende, voer Albert voort: «Hadt gij geen lust om te studeeren?" »Lust wel, graaf, maar de middelen ontbraken mij. Ik zoude zeer gaarne dokter geworden zijn." «Hoe kwaamt gij er dan toch toe, om hospitaalbediende te worden ?" «Gedeeltelijk uit nood, gedeeltelijk uit neiging. Toen mijn vader stierf en ik door zijn dood van alle middelen van bestaan beroofd was, heb ik gedurende eenige jaren voor een advocaat schrijfwerk verWgt, alleen om te leven. Ik had altijd den grootsten lust om in de medicijnen te studeeren. Daar kwam in het hospitaal de plaats van een bediende open, ik vroeg er om, teneinde, /.oo al geen beoefenaar der geneeskunde, toch een handlanger daarvan te kunnen worden." »En wat bewoog u om de betrekking van bediende bij mg aan te nemen ?" «Het hooge salaris. Ik heb het voornemen, om, als ik hier wat verdiend heb, naar Amerika over te steken en mij daar als dokter neer te zetten. In Amerika neemt men geene examens af, ik heb de practische behandeling der zieken door dagelijksche oefening grondig geleerd, maar ik heb tevens ook zeer vlijtig in de theorie gestudeerd, zoodat ik overtuigd ben, dat ik een goed dokter zal worden. Het was niet mogelijk, om van het salaris als hospitaalbediende de kosten voor de zeereis over te leggen." Hetgeen hij den jongen graaf daar vertelde was een sprookje, een vooraf zoo goed doordacht sprookje, dat hij het nu vloeijend en zonder stotteren konde opzeggen. Hij had begrepen, dat niets hem zwaarder zoude vallen, dan elk oogenblik zijne beschaving te moeten verloochenen. Als hij eenmaal verklaard had, dat hij tot de eerste klasse van het gymnasium gevorderd was, dan was het volstrekt niet opvallend, dat hij werkelijke kennis bezat. Ook zoude hij dan misschien niet met de overige bedienden op ééne lijn gesteld worden, een toestand, die op den duur het moeijelijkst te verdragen geweest zoude zijn, en hij wist immers nog niet, hoe lang hij het hier moest uithouden. Toen nu echter de zieke, voor wien hij dadelijk eene eigenaardige sympathie gevoelde, hem onder zijn verhaal met zijne bezielde «ogen zoo geloovig aanzag, werden zijne wangen langzamerhand door een blos bedekt; het scheen hem, alsof hij een onregt beging door eene onwaarheid te zeggen aan den zieken knaap met het beminnelijk gelaat, maar mogt en konde hij anders? Was zijn geheele leven hier geen logen? Dat leven was bitter hard, maar het moest verder voortgezet worden met alles wat er uit voortsproot. «Ik vrees alleen", zeide de jonge graaf na eene klaine pauze, «dat u bij uwe ontwikkeling zulk eene ondergeschikte betrekking, als die van een eenvoudig bediende, niet lang bevallen zal." «Ik denk het toch*wel", antwoordde Heinrich, «nadat gij mij zoo welwillend ontvangen hebt." «Mij dunkt, gij zult het aangenamer vinden alleen in uwe kamer te eten, dan gezamenlijk met de andere bedienden ?" «Ik zonde het eerste verreweg verkiezen." «Ook wil ik u niet dwingen om livrei te dragen." «Gij zijt wel goed, graaf. Gij noemdet mij eerst «je", voer Heinrich voort, «wilt gij dat niet blijven doen?" «Zal het u niet onaangenaam zijn?" «Ik verzoek er u om." «Ik doe het ook gaarne, maar op eene andere manier, om geheel andere redenen, dan bij andere bedienden. Ik weet het niet — gij hebt — zoo iets, dat mijn vertrouwen wekt —" «Wees niet te schielijk met uw oordeel, graaf, gij kent mij nog te weinig." Albert zweeg een oogenblik en boog het hoofd, het was, alsof er eene bijzondere gedachte bij hem opkwam. Na verloop van korten tijd vestigde hij zijne oogen weder op Heinrich en zeide: «Je kamer bevindt zich naast mijne slaapkamer, je kunt nu gaan en die eens bezien, als ik je noodig heb, zal ik schellen." Heinrich boog en verliet de kamer. - Albert bleef in diep gepeins verzonken achter. «Waarom is hij slechts een bediende", zeide hij overluid in zich zeiven. Zoo had Heinrich zijne nieuwe betrekking aanvaard. Met groote omzigtigheid en naauwgezetheid verrigtte hij zijne pligten en verwierf zich de volle tevredenheid van den jongen zieke, ja weldra veel meer dan die. Veertien dagen waren er verloopen; eene eigenaardige verhouding — die van dag tot dag eigenaardiger werd — had zich tusschen den meester en bediende gevormd. Albert sprak nooit op een bevelenden toon, als hij iets wenschte, maar verzocht er altijd vriendelijk om. In de uren, waarin Albert geen onderrigt ontving of zich in de gezelschapskamer moest ophouden, was Heinrich bijna uitsluitend in de kamer van den zieke, waar dan meestal door hen een levendig gesprek gevoerd werd, bij welke gelegenheid Albert opmerkte, dat zijn bediende eene ongewone mate van kundigheden bezat, ja, dat hij hem daarin verre overtrof. In den loop van deze veertien dagen was langzamerhand de verhouding tusschen hen omgekeerd; de meester had ontzag voor den bediende. Oppervlakkig was het weinig zigtbaar, want bij alle ongedwongenheid overschreed Heinrich nooit de grenzen, liet hij zich nooit verleiden tot een vertrouwelijk of zelfs oneerbiedig gezegde. Albert gevoelde, dat Heinrich hem met genoegen bediende, dat hij belang stelde in hem en zijn lijden en die gedachte maakte hem gelukkig. Daarbij kwam dat hij aangenaam werd aangedaan door het knappe uiterlijk van Heinrich, door zijne geheele manier van zijn. Soms besloop hem een gevoel van schaamte, dat zulk een man hem alle kleine diensten moest bewijzen, dat hij gedwongen was om die aan te nemen, en hij had er reeds dikwijls over nagedacht, hoe hij hem daarvan zoude kunnen ontslaan, zonder hem als bediende te verliezen. Het was middag. Dokter Bank had de Latijnsche les gegeven en de kamer verlaten. Dadelijk daarna trad Heinrich binnen. Nadat deze de boeken op hunne plaats gezet en de geïmproviseerde tafel van den wagen geschroefd had, zeide Albert: «Hebt gij mijne zuster, Rosamunde, reeds gezien?" «Ik had die eer nog niet." «Zij is gisteravond van het buiten Rosenhagen, waar zij, zooals ik u vertelde, veertien dagen gelogeerd heeft, teruggekomen. Het verheugt mij zeer, dat zij er weer is. Zij is mijne eenige vertrouwde en heeft mij door haar gezelschap menig vervelend uur helpen slijten. Ik zag bepaald op tegen hare afwezigheid, maar de tijd is mij, Goddank, niet lang gevallen. Ik wil u openhartig bekennen, Heinrich, dat ik mij gelukkig reken een mensch gevonden te hebben, tegen wien ik kan uitspreken, hoe ik te moede ben. Ik zal dat toch altijd kunnen?" «Ik zal nooit misbruik van uw vertrouwen maken." «Zult gij in staat zijn om die belofte te houden?" «Hoe zoo?" «Heeft mijne grootmoeder u nog geene bijzondere feevelen gegeven?" «Ja, dat heeft zij gedaan, zij heeft mij opgedragen haar eiken avond naauwkeurig verslag te geven van al uw doen en laten." (Wordt vervolgd.) ---