BEKENDMAKING. De COMMISSARIS DES KONINGS in de provincie Friesland; Gelet op enz.; Gezien art. 3 der wet van 6 April 1869 (Staatsblad no. 39); Heeft goedgevonden te bepalen : 1°. dat, wegens den ingevallen dooi, met ingang van heden, te middernacht, het vervoer over de groote bjj het Rjjk in onderhoud zijnd» wegen tot nadere aankondiging is verboden van: a. alle karren, voer- en rjjtuigen — met uitzondering der postkarren — wier gewicht, met inbegrip van dat hunner lading, door de betrokken beambten grooter dan vjjf honderd kilogram wordt geacht; b. wagens, waarin meer dan negen personen gezeten en met andere goederen dan die deireizigers beladen zgn; 2°. dat de tolgaarders en tolpachters of hunne gemachtigden op de stipte naleving van het sub 1°. gestelde verbod nauwkeurig zullen moeten toezien, tot welk einde zjj worden gemachtigd en gelast om, op de eerste aanzegging van den betrokken Opzichter der wegen, alle sub a bedoelde karren, voer- en rjjtuigen, waarvan zjj, ook bjj gemis van weegbruggen, de overtuiging hebben, dat zjj met meer dan het bepaalde gewicht zjjn bevracht, niet te laten doorrjjden en daarvoor de tolboomen gesloten te houden tot dat het te zwaar gewicht is afgenomen, waarna dit ten spoedigste met afzonderlijke middelen moet worden vervoerd, en evenzoo de sub b bedoelde wagens, indien bljjkt dat daarin meer dan negen personen gezeten of zjj met andere goederen dan die der reizigers beladen zjjn, niet te laten doorrjjden en daarvoor de tolboomen gesloten te houden totdat de boven het bepaalde getal aanwezige reizigers de wagens verlaten en de bedoelde goederen daaruit afgenomen zjjn, alles onverminderd het straffen van de overtreding der sub a en b uitgevaardigde bepalingen met eene boete van ten hoogste f 25 en tot vergoeding der aan de wegen toegebrachte schade. En enz. Leeuwarden, 24 Januari 1891. De Commissaris des K^nings voornoemd: YAN HARINXMA THOE SLOOTEN. --- De BURGEMEESTER der gemeente Assen De BURGEMEESTER der gemeente Assen maakt bekend, dat de Landmeter bjj het Kadaster, de Heer J. BIJLL altier, voornemens is in het begin der volgende week een aanvang te maken met de gewone jaarlijksche opmetingen voor liet Kadaster in deze gemeente. Belanghebbende eigenaren behooren hunne eigendommen bjj de komst van den Landmeter te hebben afgescheiden en worden uitgenoodigd de verlangde inlichtingen te verschaffen. Assen, 27 Januari 1891. De Burgemeester voornoemd, M. A. D. JOLLES. --- BUITENLAND. OVERZICHT. Belgie. De Rèforme meldt, dat op bevel van den Minister van oorlog alle verlofgangers der lichtingen van 1887 en 1888, die nauweljjks eeae week geleden onder de wapenen geroepen waren, eergisteren weder met verlof, voorloopig voor ééae maand, naar hunne haardsteden teruggekeerd zjjn. »Dit bewjjst", zegt het blad, » voldoende, hoe lichtvaardig de regaering gehandeld heeft toan zjj deze manschappen opriep." Dat het verlof voorloopig slechts voor ééae maand verleend is, daarvan geeft het clericale Handelsblad van Antwerpen eene verklaring. Da twee militieklassen kosten dageljjks 50,000 frs. aan de schatkist; »'t is een zwaar offar, zegt het blad, hetwelk door de slechte voornemens van het radicalisme aan den staat is opgelegd. Er is nog geone spraak van de milicianen terug te zenden, maar men mag zeker zjjn dat de regeering ze niet langer zal houden dan strikt noodzakelijk is. Zg wil ze onder de hand hebben, om de rust te Brussel te verzekeren, terwjjl de Kamer de herzieningsvoorstellen M. Janson zal bespreken. Het gouvernement houdt ook Henegouwen in het oog, waar in zekere werkmanscentrums hevig gewerkt wordt door de apostels der algemeene werkstaking. Elke oproerige poging, 't zjj te Brussel of in de provincie, zal krachtdadig beteugeld worden." Dus, als het herzieningsvoorstel behandeld wordt, zouden de verlofgangers opnieuw opgeroepen worden! Waar mag dan toch wel iets gebleken zjjn van die «slechte voornemens van het radicalisme", waarachter de regeering zich verschuilt, maar welke zjj nog altjjd in gebreke is gebleven nader aan te duiden. VranltryK. Aan Le Temps wordt uit Kayas (Senegal) geseind, dat de commandant Raualt het overschot van het leger van Ahmadou heeft uiteengejaagd, dat hg 800 man heeft gevangen genomen en van alle kanten berichten van onderwerping worden ontvangen. Ali-Bouri heeft zich onderworpen en Ahmadou is gevlucht. ttaitacliland. Na de godsdienstoefening tot viering van Keizer Welhelm's verjaardag heeft de Keizer gister een vaandel uitgereikt aan da compagnie welke de wacbt heeft in het paleis. De Keizer hield daarbjj eene toepraak, waarin hjj o. a. zeide, dat het nieuwe vaandel gemaakt was naar dat der oude slotwachters van Frederik den Tweede, hetwelk »door de band eens snooden vjjands weggenomen is". Oostenrijk. Gelijk reeds per telegram is gemeld, heeft Keizer Frans Jozef geheel onverwacht den Oostenrgkschen Rgksraad ontbonden. In dit jaar zou toch het mandaat der volksvertegenwoordiging ten einde loopen, zoodat de verkiezingen in Juni zouden gehouden worden. Nu echter heeft de Begeering het raadzaam geacht de verkiezingen eerder te honden. Vandaar de ontbinding en het besluit om de kiezers in Maart ter stembus te roepen. Tot toelichting van dit onverwacht besluit geeft de Staatscourant een uitvoerig betoog, waarin wordt gezegd, dat de parlementaire meerderheid niet strookt met de eischen des tjjds, daar de nieuwe Rgksraad zich in de eerste plaats met sociale hervorming moet bezighouden. Bovendien wordt herinnerd aan de verschillende volken, welke Oostenrjjk vormen. Daardoor wordt een samenhangende meerderheid onmogeljjk, maar toch hebben zich bjj de verhouding tusschen de verschillende partgen en volken wjjzigingen voorgedaan, welke de Regeering nopen een beroep ta doen op de kiezers. Het doel van de ontbinding is dan ook uitsluitend om zoo spoedig mogeljjk »den politieken toestand te zniveren". Of dit zal gelukken, is natuurljjk onzeker, maar zeker is het, dat de toestand niet verwarder kan worden dan deze nu is.' Nu de Oud-Czechen uit vrees voor het verlies van hun invloed in Boheme hun belofte tot aanneming der bekende Daitsch-Czechische overeenkomst niet durven uitvoeren, valt het geheele plan van graaf Taaffe om op dezen grondslag een meerderheid te vormen, in duigen. Er bleef dus niets over dan ontbinding, daar met het tegenwoordige Huis van Afgevaardigden niet te regeeren is, indien de strijd tusschen Czechen en Duitschers blij ft aanhouden. Het belangrgkst is dus de strjjd in Boheme, omdat nu voorgoed zal worden uitgemaakt, wie voortaan daar den doorslag zal geven, de heer Rieger met zjjn Oud-Czechen of de heer Gregr met de radicale Jong-Czechen. Veel zal daarbjj afhangen van de houding der Duitschers. In de gister te Budapest gehouden Kamerzitting zeide de Minister Szapary, op eene vraag van den heer Helffy betreffende de diplomatieke stappen van Oostenrijk te Sofia, omtrent de nihilisten, dat hg met zgn ambtgenoot voor Buitenlandsche Zaken in overleg zou treden en later zou antwoorden. Op eene vraag van een ander lid der Kamer over de met Duitschland aanhangige onderhandelingen, weigerde de Minister Szapary te antwoorden. Portugal. Volgens berichten uit Portugal eischt de maatschappij voor Mozambique van de Britsche Zuid-Afrikaansche maatschappij eene schadevergoeding van een millioen p. st. en zouden de twee Portugeezen, die gevangen werden genomen, de laatste maatschappij voor den Engelschen rechter wenschen te dagen. De Engelsche Begeering verklaart van haren kant, dat zg het charter der Portugeesche maatschappij niet kan erkennen. GrleKenland. Volgens berichten uit Athene verkeert de bevolking in eene onrustige stemming omdat de Turken bezig zgn in de aan Griekenland grenzende districten verschansingen op te werpen, forten te bouwen, en op andere wgze zich te versterk Chili. Particuliere dépêches uit Bnenos-Ayres betreffende Chili melden, dat de opstandelingen Coquimbo blokkeeren en bombardeeren en de havensteden Tongoy en Torborallis insluiten. Bjj eerstgenoemde stad was een veldslag geleverd. De Regeering zond 3000 man tot versterking van het leger. Da opstandelingen hebben ook Limacho en Guillota bezet. Da eigendommen van vreemdelingen moeten veel geleden hebben. De gezanten der buitenlandsche mogendheden dreigden dat zg zich op schepen zouden terugtrekken, indien de strijd mocht aanhouden. Balmaceda verzocht hun eenige dagen dit plan nit te stellen, daar hg hoop koesterde dat dan de opstand zou zgn bedwongen. --- JONE. Roman van DORIS Vrijvrouw VON SPäTTGEN. 17. Op de harteljjke begroeting van de predikantsvrouw antwoordde Jone, wier gelaat van genoegen straalde: »U is wel goed om mjjn onbescheiden indringen bjj u, op zulk eene vriendeljjke wjjze te verontschuldigen en daarom ben ik big met nicht Constance medegegaan te zjjn. Ons bezoek is nameljjk een reeds lang beraamden overval, mjjnheer 1" babbelde zij, zich nu tot den predikant wendend, verder. »Baron Festenberg heeft mjj, toen hjj bjj ons was, Favorite aangeboden om te berjjden, en nu brand ik van ongeduld om dat heerljjk dier te bastjjgen." »In dit toilet?" vroeg de predikantsvrouw verwonderd. ï>Wel neen, tante Maaltje!" riep gravin Constance, hartelijk lachend. »Wjj zjjn goed ingespannen. Het rjjklend ligt in het wagenkistje." »Maar om 's hemels wil, begin toch geen halsbrekende waagstukken of kunsten, mejuffrouw I" riep de predikant uit, wiens overdreven bezorgdheid hem allerlei ongelukken voorspiegelde. «Favorite is immers sedert zjj op het slot in den stal staat, niet meer als rjj paard gebruikt, nog minder door eene dame bereden. Daar moet u wel om denken, juffrouw von Weidenbach en dubbel voorzichtig zjjn 1" Jone lachte overmoedig en antwoordde, terwjjl hare oogen schitterden: »Men moet slechts weten hoe men ongelukken moet voorkomen." »Maar nu verzoek ik de gasten mg te willen volgen!'' zeide de predikantsvrouw, naar eea gedekte tafel wjjzend, die aan den kant van het huis stond, waar de wjjd uitgespreide takken van een plataan een koele zitplaats beschaduwden. Met bewonderende blikken volgde de Amerikaan het aan de zjjde van den geestelijke, langzaam voortwandelende meisje. »W(j hebben ook een kleine gast hier," zeide de huisvrouw, »het dochtertje van den baron, 't welk mjjn man van het slot heeft medegebracht. Haar vader wil haar gaarne eenige afleiding bezorgen, en wjj helpen hem daarin zooveel te liever omdat Ina, zoo kort wij haar nog kennen, ons hart reeds geheel gestolen heeft en ook omdat ze nog meer liefde en zorg noodig heeft dan andere kinderen." De gasten hoorden verwonderd op. Met ontroerde stem ging de spreekster voort: »Het arme kind is door den hemel een zwaar lot opgelegd, want het mist het volle gebruik zjjner ledematen; slechts een der beide beenen is gezond, het andere geheel verlamd, zoodat zjj altjjd in een rolstoel moet geschoven worden." Een beklagend »ach" ontglipte aan de lippen der toehoorders. Het voorhoofd van gravin Constance, die hevig verschrikt de predikantsvrouw aanstaarde, was donkerrood geworden en zg stamelde, met moeite hare ontroering bedwingend: »Mjjn hemelt baron Festenberg heeft mjj daar nooit over gesproken. Dat is immers ontzettend! Hoe kan hjj deze beproeving zoo kalm verdragen ?" »Dat de baron dit treurig feit tot nu toe voor u verzweeg moet u hem niet kwaljjk nemen, daar de schrik en de teleurstelling hem geheel ontmoedigd hadden," zeide mevrouw Körner op hare zachte wgze. »De arme vader heeft zelf eerst, toen hjj na een negenjarige scheiding zgn kind in de armen sloot, het ongelnk, dat wjj en freule von Festenberg — de trouwe verpleegster van de kleine — zoo lang hebben moeten verzwjjgen, met eigen oogen aanschouwd. Dat was een treurige dag — dat wederzien, Constance! Want onze baron is een man met een hartstochtelijk, driftig gestel. Hjj wilde niet eens het dochtertje weerzien. Weg — maar dadeljjk weer weg — zoo was hjj besloten. Maar mjjn beste man vond den rechten weg tot zgn hart en heeft hem, den hemel zjj dank, weten te bewegen bjj ons te blgven." Nu traden allen aan de ter eere van de gasten met bloemen versierde tafel. Met verwonderde, nieuwsgierige oogen beschouwde de, in een sierljjk wagentje zittende kleine, de vreemde verschoningen en reikte op verzoek der huisvrouw ieder haar handje toe. Zwjjgend stond gravin Constance naast het wagentje en beschouwde het blozende, door geen trek van lgden ontsierde, lieve gezichtje. Dat was dus zgn kind ? Een voor haar geheele leven ongelukkig schepsel, was de dochter van den krachtigen, gezonden, levenslustigen man! »0, laat ons nu vrooljjk zgn 1" hadden nog zoo even hare lippen gesproken en nu kon zjj niets anders denken dan: »Hoe verdraagt Theodorus Festenberg zulk een, al zgne hoop vernietigenden slag? Mejuffrouw von Weidenbach was de laatste, die het kind hare hand bood; maar het wilde die niet meer los laten en zag het schoone meisje met bewonderende blikken aan. »U is de dame, niet waar, die straks bjj ons te paard rjjden zal?" »Ja, Ina, zeide deze glimlachend en streek zacht over de lichtblonde lokken. Doet dat u genoegen ?" »0, ik kan mjj niets mooijers voorstellen dan eene dame te paard," zeide de kleine op wjjzen toon, terwjjl ze hare roode lippen te zamen trok. Eanige uren later had ook baron Festenberg zich bjj het vrooljjke gezelschap gevoegd en herinnerde uit naam zjjner zuster aan het haar beloofde bezoek. Hjj schudde gravin Weyhoff vertrouweljjk de hand en zeide haar, dat hg zich zeer verheugd had uit haar briefje aan zgne zuster te vernemen, dat ze op uitdrukkeljjken wensch van gravin Hornitz, den eersten tjjd nog in Birkholz blgven zouden. Daarna onderhield hjj zich een geruimen tjjd met George Weyhoff en liet zich door dezen zgne wederwaardigheden verhalen, waarbjj zgne verstandige oogen den jongen man aan een scherp onderzoek onderwierpen. Eenigszins afgezonderd van de anderen, dicht bjj den wagen van zgn dechtertje, zat Jone von Weydenbach. In 't voorbjjgaan streek hg met de hand zacht over de krullende lokken van het kind en groette daarna het jonge meisje. Was het toeval, of misschien het effakt van de goudroode zonnestralen, die juist door het bladerdak van den ouden plataan zich een weg baanden, dat het voorhoofd van den baron plotseling rood werd ? 01 herinnerde hjj zich op dit oogenblik zgn dwazen droom ? Juist met denzelfden helderen blik, waarmede het jonge meisje hem nu aanzag, hadden twee donkere blauwe oogen hem den geheelen nacht vervolgd, hem dan eens vriendeljjk toegelachen en dan weer met jjzige koelheid hem ternggewezen. Zoo had ook nu een scherp beschouwer moeten opmerken, dat de woorden, die deze ervaren man tegen Jone sprak, eene zekere verlegenheid verrieden, ja zelfs, dat hjj eene innerljjke ontroering bgna niet kon verbergen. Daarom drong hij ook op een spoedig vertrek aan en niet lang daarna stonden allen op de hooge stoep van het Steinbacher slot; freule von Festenberg, Constance Weyhoff en haar broeder en assessor Fiebig. Zalls de kleine Ina was op haar verlangen, uit het wagentje genomen en naar boven gedragen. Daar zat ze nu, voor de anderen, en wendde geen oog van het interessante schouwspel af. Het was ook een aanblik, die ieders, voor voorname bevalligheid en schoonheid ontvankelijk oog, verrukken moest. Het zwarte rg kleed sloot nauw om Jone's volmaakte gestalte, die met bewonderenswaardige zekerheid en kalmte op den rug van het edele dier zat. Met hoog opgaheven kop en wjjd opgeblazen neusgaten, de fijne slanke beenen bgna koket neerzettend, scheen Favorite bewust te zgn welken schoenen last zjj droeg, terwijl ze om het groote grasplein, in langzamen Spaanschen tred rond reed. Met bewondering volgden de toeschouwers elke beweging. Jnist passeerde de koene rjjdster weer de hooge stoep; een groet, een buiging en in gestrekten galop vloog het paard daarheen. Ina juichte en klapte van genoegen in de handen. sBewonderenswaardig !" mompelde de Amerikaan, terwjjl zgn vlammend oog de rjjdster volgde. »Nn, ik heb u immers reeds van Jone's knapheid en talenten verhaald, George 1" zeide Constance, met trotsche vreugde de triomf van hare nicht opmerkend. »Hoe licht en bevallig hondt ze Favorite in den teugel 1" (Wordt vervolgd.) --- STATEN-GENERAAL TWEEDE KAMER. Zitting van Dinsdag 27 Jan. Aan de orde is de voortzetting der algemeene beraadslaging over Hoofdstuk XI (Onvoorziene Uitgaven) der Staatflbegrooting voor 1891. De heer Doinela ATieuwenliuis repliceert. Het is van alle kanten erkend, dat zoo goed als niets is gedaan voor de belangen des volks. De liberclen hebben het aan de clericalen verweten en omgekeerd. Vandaar dat de strjjd over liberaal of clericaal begint te vervelen. Uit de getuigenissen der sprekers zeiven zal men intusschen bij de aanstaande verkiezingen wapens tegen hen smeden; zjj hadden dus beter gedaan te zwijgen. Wat den Min. van Binnenl. Zaken betreft, deze heeft sedert zgn optreden zonderlinge allures aangenomen als handhaver van 't gezag, waaraan hjj, met dr. Kuyper, veel meer last heeft veroorzaakt dan spr. en de zjjnen. De heer Lohman, opkomende voor 't gezag, doet eigenljjk een glimlach rijzen. Spr. verwijt den Min., dat hjj hem unfair heeft behandeld, toen hjj hem bjj een vorige gelegenheid in zake 't woord «rustverstoorder" antwoordde in zgne afwezigheid. Zoo heelt de Min. in zake een ingediende klacht tegen den burgemeester van Enschedé die ter zjjde gelegd als ongezegeld. Dat is een laffe uitvlucht. Ea waarom doet de Min. alleen een ambtshalve onderzoek? Men weet dat dit steeds onvolledig is. De Min. heeft verklaard, dat hg nimmer zal medewerken tot invoering van 't algemeen stemrecht. Men weet dit dus; de Min. zal tegen den tijdstroom in blgven handelen, evenals de heer Kappegne zich verzette. Liberaal en anti-revolutionair krnipt naar elkander toe. Zelfs 't huismans-kiesrecht wil de Min. niet; hjj wil niet verder gaan dan vermeardering der kiezers met 40 & 50 duizend. Velen van 's Min. partjjgenooten, althans buiten de Kamer, zjjn daardoor teleurgesteld. De Reg. handelt zeer onvoorzichtig en laadt een groote verantwoordelijkheid op zich, door den tjjdgeest te miskennen. De eenige Min., die spr. nog voor anti-revolutionair aanzag, heeft dus ook de slaapmuts van 't conservatisme opgezet. Spr. verduidelijkt eindeljjk zgne meening omtrent de leniging van de armoede ; hjj heeft die niet verlangt van de liefdadigheid; dat is in strijd met zija beginsel. Wat sprekers toon aangaat, de Min. prjjst dien nu, om den inhoud af te keuren, geljjk men 'top den toon werpt, als men met den inhoud verlegen is. Dat kunstje kent spr. Overigens kan de Min. sprs. toon in volksvergaderingen niet beoordeelen, want hjj heelt hem daar nooit gezien; de Min. gaat af op de dagbladen, en — men weet toch dat die niet vertrouwbaar zjjn .... (Elenige leden: Recht voor Allen!) Spr. verlangt geen onderdrukking van armoede door Christeljjke of Joodsche of andere liefdadigheid ; aalmoezen zgn vernederend ; het geven is hoogstens een droppel in den emmer, terwjjl 't kapitaal 6 milliard per jaar bespaart, wordt er nog maar weinig van den overvloed gegeven. Wat liefdadigheid is ? Spr. geeft er voorbeelden van. De fabrikant Scholten te Groningen kortte op 't weekloon van zgn arbeiders 1 a 2 cents per uur en terwjjl hjj eenige duizenden op die wgze stal, gaf hg f 1000 voor kindervoeding en werd ais philanthroop uitgeroepen. Spr. voegt er nog bjj, dat hjj ook niet is voor de plannen van generaal Bootb, wiens handelingen op teleurstelling zullen uitloopen. De Min. staat, bjj alle verschil van middelen, op hetzelfde standpunt. Daarom is het fiasco van die plannen een belang, want men moet dan vanzelf in de armen van 't socialisme vallen. Dat er ook honger zal zjjn in eene socialistische maatschappij is niet bewezen, want als de aarde genoeg oplevert voor alle menschen — en dat is berekend door Elieéa Réclus — dan behoeft er geen honger te zgn. Spr. gaat die berekeningen ra; er is een productie van 381 milliard pond en dat is voor ieder mensch 1033 kilogram voeding. Er behoeft dus geen honger te zjjn ; de honger vloeit uit de slechte verdeeling van de producten voort. En nu zegt de heer v. Dedem wel, dat spr. niet met de zonde rekent, maar waar staat in den Bjjbel, dat de straf der zonde honger zal zgn ? Wel staat er, dat de mensch in het zweet zjjns aanscbjjns het brood zal eten, niet dat hg in 't geheel niet eten zal. En 't woord van Christus : armen hebt gjj altjjd bjj u, wordt Bteeds verdraaid door de gegoeden om hun tekortkomingen te dekken. Spr. beroept zich ook op Henry George en waarschuwt tegen 't handelen in strjjd met den geest des tjjds. Daardoor werkt men wanorde in de hand, niet door te waarschuwen geljjk spr. doet. De Min. zegt, dat men bjj brood niet alleen leven kan. Maar brood moet er allereerst zgn; de broodvraag worde dus opgelost. En nu verwjjst de Min. naar de gemeenten, voor armenzorg, doch spr. wil juist voorkomen, dat de menschen zoover dalen. Men geve 'tgeld dus niet aan de gemeenten, maar aan liefdadige vereenigingen, werklieden-vereenigingen, socialistische stemrecht-bonden, die de behoef ten des volks kennen. Hjj besluit met een beroep op hetgeen in Frankrjjk gebeurt, waar men paleizen voor de huisvesting van armen beschikbaar stelt, waar de gemeente de menschen ook voedt, waar da Min. van Oorlog kazernes en dekens beschikbaar stelt, de Min. van Binnenlandsche Zaken de landloopers in de gevangenissen laat blgven na hun straftjjd. Daarom dringt spr. nader aan op 't aanvragen van een crediet tot leniging vau den erkenden nood. Doet men niets dan zal 't positieve geljjk 't verwaterde Christendom fiasco maken als regeermacht. De heer Herdijlc erkent gaarne, dat de Ministers hun zelfstandigheid hebben bewaard tegenover enkelen hunner bondgenooten, speciaal tegenover den heer v. Dedem, die een Kamer van belangen of standen verlangde in plaats van een dar bestaande Kamers en die van den Min. van Kol. ten antwoord kreeg, dat een ernstige Reg. niet naar eiken onmogeljjken eiscb, geljjk deze, zich richten kon. Spr. doet ook nader uitkomen, dat de heer v. Dedem, zgn beschuldiging van ontrouw aan 't program op 19 D öc . richtende tot dan Min. van Fin., eigenlgk 't gansche Kabinet en speciaal ook den Min. van Binnenl. Zaken trof. Maar de Min. van Kol. dankte den spr. bjjna ironisch voor zgn opmerking en beschouwde hem dus bljjkbaar als quantité négligeable. Trouwens zoo heel ongerust heeft de Reg. zich over de bedreigingen der rechterzijde niet te maken. Want de krjjgstonen van déze controleurs worden al ras afgewisseld door de zoetstvloeiende fluit-geluiden. Men vergeljjke de vorige en de laatste uitingen van den heer v. Dedem. Eerst een krachtig verwjjt over werkloosheid, thans een verguld pilletje van onvoldaanheid in het zoethout gewikkeld van den lof van een goed administrateur. Als men wjjst op de gebreken der liberalen — spr, erkent ze; maar de rechterzijde schaarde zich steeds aan de zjjde van degenen aan de rechterzijde, die liberale hervormingen deden stranden op de klippen van vasthoudendheid aan eigen denkbeelden. De liberalen hebben toch ook wel iets gedaan behalve hetgeen de heer Seret noemde; zij hebben den handel bevrgd, de gemeente-accijnzen afgeschaft, de coalitie-wet ten bate der arbeiders ingevoerd, de wet-van Houten en nog veel meer. Ernstige fouten en tekortkomingen wil spr. niet vergoeljjken. Maar met die gebreken en fouten is niet goed te maken, dat de over zjjde haar program niet heeft uitgevoerd. De heer Seret heeft dat program mede onderteekend; en nu zegge men niet, dat de tjjd te kert was; want het eerste gedeelte was uitdrukkelijk bestemd voor de eerste legislatieve periode; het was geen beginsel- maar een beloften-program. En hoe is 'tnu met kiesrecht- en belastinghervorming gegaan? Ja, men dringt er nu weder op aan, nu de stembus weer opengaat, maar de tijd voor handelen is voorbjj. Waarom zweeg hg in 1888 en later toen bleek, dat de Reg. haar program niet uitvoerde. Hoe bevalt den heer Seret de belofte eener uitbreiding van 't kiesrecht voor 40 i 50.000 personen ? Is hg daarmee tevreden ? Zoo niet, dan zegge men 'tcrediet formeel op en neme plaats in de liberale gelederen, waarvoor men zaide, dat de tjjd komen zou, als de schoolstrijd van de baan was. De heer Heemskerk: Wees dan eerst wat vriendeljjker tegen ons .. . De heer Herdijk komt tot de Eegeering. Debatteeren met den Min. van Binnenl. Zaken over 't gebeurde te Enschedé kan spr. nu niet meer. De eenige feitelijke verklaring van den kastelein, die rustverstoring vreesde, acht spr. geen verdediging voor het optreden van den burgemeester van Enschedé. De Min. wilde een ontwerp gaarne ontvangen dat regelen; zal hoe de burgemeester zich bij oproer te houden heeft; maar er is geen sprake van oproer geweest. En als de Min. de houding van den burgemeester te Enschedé bljjft, verdedigen gel jk hg deed, dan kon hg wel een fraai boek sch ijven over gezag en vrgheid, maar dan zal hg 'tgezag niet bevorderen en toonen aan de vrgheid te weinig waarde te hechten. Wat den burgemeester van Hengeloo aangaat, meent spr. dat deze, wel verre van 't gezag te handhaven, het heeft te grabbelen gegooid. Spr. is 't geheel met de Reg. eens omtrent de leniging van den nood. Spr. brengt hulde aan de liefdadigheid, die niet geeft van haar overvloed, maar van 't geen de gevers noodig hebben voor zichzelf; spr. noemt dat de schoonste lieidadigheid. De Staat mag daarbij te hulp kernen; spr. zegt den Min. van Eol. dank voor die erkenning. Doch daaruit volgt niet de verplichting van Staats-armenzorg, slechts die om de gemeenten te hulp te komen, waar zjj zich te zware offers hebben getroost. De Reg. stelle daarnaar een onderzoek in en vrags desgevorderd buitengewone credieten daarvoor aan. De Reg. zorge ook, dat er in den chaos van de kerkelijke en burgerlijke armenzorg orde en regel kome. Ook dit is plicht der Reg. En met een beroep op den heer van Malsen, wiens wenk in den Haagschen Raad spr. herinnert, dringt ook spr. aan op de regeling vau den arbeid van 't Kijk, waardoor er in den winter werk is en op aandrang aan de gemeentebesturen om in dien geest te handelen. Spr. erkent, dat de Reg. gearbeid heeft en hg heeft met genoegen vooral het tot standkomen van de arbeidswet gezien, al herinnert hg, dat alle verbeteringen zjjn tegengehouden door de rechterzijde. De heer BJieuwentanfs : Ook door liberalen. De heer Kerdljk: Ook door enkelen van de linkerzijde, maar als regel niet. De heer STieuwenbufs : AmendementSmidt, over de veen-koloniën 1 De heer Kerdijk : Dat amend. werd van deze zgde bestreden, van de overzjjde verdedigd. In elk geval, wat er gedaan is, de beloften bjj de stembus en bjj 't optreden van dit Kabinet, gedaan op 't stuk van kiesrecht en belastinghervorming, zgn niet nagekomen. En nu zegge men niet: wij hebben geen specifiek anti-revolutionair Kabinet; dat wist men ook bjj het maken der programma's. Daarom zegt spr., dat misleiding zonde is, van welke zgde ook. Wat het dringendst noodig werd genoemd bjj 't optreden der Reg. (regeling van de belastingen der gemeenten) werd niet gedaan dan op het tijdstip, waarop er niets meer van komen kan. En zegt men, dat dit komt door 't optreden van den Min. Lohman, dan antwoordt spr. dat de Reg. een oplossing aan de crisis gaf, waarvan zjj wist dat ze de uitvoering onmogelijk maakte van wat zjj zelf dringend noodig had geheeten. Ook ten aanzien van de personeele belasting geldt dit uitstellen, van jaar tot jaar, zonder noodzaak, tegen de gedane beloften in. Wat het kiesrecht betreft is de Reg. openhartiger geweest. Zjj heeft erkend na drie jaren nog niet te weten hoe de moeieljjkkeden op te lossen. Men weet althans wat men niet van deze Reg. zal erlangen: huismanskiesrecht in den zin van recht voor elk hoofd van 't gezin, zonder meer en als zoodanig. Men weet nu dat 't slechts te doen is om 40 a 50.000 kiezers meer te krjjgen, zoodat da zaak eigenljjk onveranderd bljjft, zoodat de Standaard zal kunnen schrjjven van dezen Min. van Binnenl. Zaken : »Ook al een gewone conservatieve meneer." Een kiesrecht, los van eiken census, van eiken maatstaf van geld, belasting of huurwaarde, eischt ook spr. Daartegen heeft men ook in de liberale gelederen nog wel eenig bezwaar. Daarom wil spreker thans er voor opkomen. Algemeen kiesrecht wil de Min. niet. Msar wie wil dat dan wel ? Spr. heeft nooit iemand ontmoet die 't werkelijk algemeen kiesrecht wil; al wil men vrouwen opnemen, kinderen toch niet; al zou men gevangenen willen laten stemmen, krankzinnigen toch niet. De Grondwet sluit de bedeelden ook uit en dus moet men, practisch handelende, geen kiesrecht verlangen, waarvoor een grondwetswijziging voorat noodig ware. Spr. wil een kiesrecht binnen de grenzen der Grondwet, met iuvuHing van de stembiljetten dcor de kiezers aan 't stembureau ; laat daar of men 't kiesrecht jaarljjks zal moeten aanvragen; hg laat ook in 't midden of men den leeftgd voor 't kiesrecht hooger dan 23 jaren moet stellen. Maar de census moet vervallen, want dan blijft men knoeien met plaatseljjko gesteldheid; dat is ook bg huurwaarde het geval. Spr. verlangt ook ontwikkeling in den kiezer; hjj wilde vroeger eerst goed onderwjjs, daarna uitbreiding van kiesrecht; maar thans niet meer, want hij is overtuigd dat.men om beter onderwijs te krjjgen eerst uitbreiding van kiesrecht moet hebben. Zoo is 't ook met leerplicht; die komt niet als er maar eerst genoeg ruimte in de sckolen is; de overheid moet dwingen om genoeg ruimte te maken. Men vreest omkooperjj van algemeen stemrecht en wjjst op 't Boulangisme; maar omkooperjj had men ook onder den census en Boulanger viel ook onder 't algemeen stemrecht. Er zgn bezwaren tegen groote uitbreiding van kiesrecht — hoewel geen natuurrecht in spr's. oog — maar men moet ze overwinnen en men moet erkennen dat de arbsiders niet langer als onmondigen zgn te behandelen; sedert spr. op politiek gebied is gebleken van den strjjd der belangen, staat bjj de vertegenwoordiging van alle belangen voor. Het is ook onvoorzichtig zich te keeren tegen den stroom des tjjds. Want al zal in Rusland 't nihilisme niet worden onderdrukt door stemrecht, men zou 'ter door verzwakken,doordien er elementen aan het nihilisme zouden ontvallen, die er nu de kracht van uitmaken. Zoodra de socialistische partg een hervormingsgezinde wordt is alle gevaar voor revolutie over; spr. wjjst ook op de Duitsche socialistische partg, die versterkt is door maatregelen als de socialistenwet, maar die niettemin terugkomt van den weg van revolutie en in de gelederen der hervormingsgezinden treedt. Hoe dit zjj, de toekenning van 't stemrecht aan de meerderheid des volks is een quaestie van tjjd; men zal er toe moeten komen; en men geve liever vrijwillig dan dat 't afgedwongen worde, gelijk in België. De meeting, te Heerenveen gehouden, wijst op een wassenden stroom. Men wachte zich voor wantrouwen in 't volk ; men wachte z ch voor 't hooren van een te laat! Menige politie ke partg is er door ten onder gegaan. Den heer Mees dunkt 't onderzoek naar 't geen van al het beloofde is volbracht volkomen natuurlijk en billjjk. De overzjjde wil haar tekortkomingen niet bekennen, ondanks het feit dat de Standaard zelf van de a.-r. partg zeide, dat ze op geen enkel punt van pelitiek beleid een vasten wil had. En zoo zal de Standanrd wellicht eerstdaags al wat van deze zgde is gezegd als een vriendeljjken wenk beschouwen. Spr. ontkent niet, dat deze Reg. heeft gearbeid, maar de vraag moest deze zgn: wat er in de jaren van dit regeeringsbewind gebleken is van de toepassing en de toepasselijkheid der specifiek a.-r. beginselen? Spr. herinnert, dat Groen zich altijd afkeerig toonde van de practjjk, maar zjju beginselen slechts fragmentarisch uitsprak. De nadere ontwikkeling werd door hem aan dr. Kujper toevertrouwd. Had hjj diens arbeid vooruitgezien, hjj had bg het einde van zjjn leven kunnen zeggen met Hegel: slechts é9n man heeft mjj begrepen, maar zelfs die heeft mg verkeerd begrepen! Zjjne latere partjjgenooten, deze meerderheid, traden op met een bepaald stelsel. Ddt was een fout. En al de welsprekendheid van den leider buiten de Kamer en al de subtiele redeneerkunst van mr. Lohman was noodig om de logische kloven in dat stelsel te dekken. Dat stelsel leidde tot afscheiding van alle geloovigen, die op Gereformeerd standpunt stonden. Een ander beginsel moest de Regeering beheerschen, er moest een andere geur van uitgaan. Wat is daarvan gebleken? De politiek der anti-rev. partij was in den laatsten tijd een opportunistische, anders niet! Het bleek reeds bg de samenstelling van een Kabinet. Men nam een conservatief en een bekend liberaal, alzoo zelfs «de revolutie" in het Kabinet op (Gelach). Zuivere conservatieven lieten zich bg de anti-rev. partg inlgven. Zelfs een globale onderschrjjving van het program leidde tot vrjjstelling van het onderzoek der bagage, al wist men dat contrabande werd binnengesmokkeld. Kan dit wellicht de reden zgn van de malaise aan de rechterzijde ? En de linkerzjjde, vraagt men. Zjj heeft nooit beweerd een zoo vast richtsnoer te hebben, nooit zulke absolute beginselen te bezitten. Het verwijt van opportunisme is niet onverdiend. In de eerste plaats werd vroeger verlangd inkrimping van de Staatsbemoeiing ten aanzien van de zeden. Zoo moest het intitnlé van de drankwet worden veranderd, om het anti-rev. beginsel te redden. Men heeft aan de overzjjde niet genoeg aan het kapitaal van eigen beginselen en moet leenen bjj anderen, zelfs bg »de revolutie". Waar men zoo talrjjke verschillen ziet in de rechterzijde, hebben daar die hoogeree beginselen hun bestemming niet gemist ? Het is er mede als met onze officieele bouwkunst, één stjjl op elk gebouw toegepast. Daar moesten worden ondergebracht de meest moderne inrichtingen en zoo ging het organisch verbond tusschen vorm en inhoud verloren. Brandstapels en inqnisitie heeft spr. nooit geducht. Hjj vertrouwt zeer sterk op de moderne brandbluschmiddelen. (Gelach.) De moderne staat is te hecht gevestigd. Het theocratisch begiasel, dat in de middeleeuwen op alles werd toegepast, heeft evenmin kunnen beletten, dat toch weldra de snatuurljjke mensch" overal voor den dag kwam. Wat is gebleken van de veerkracht der anti-rev. beginselen ? D«t is de eenige vraag in dit dabat. Spr. antwoordt, dat het met die beginselen is als met de Mazen : ze kunnen het leven begeleiden, maar niet leiden. Dat moge een leering zgn voor de anti-rev. partg 1 (Toejuichingen links). Da heer Heldt repliceerende, verklaart zich tevreden met het antwoord der Reg. in zake de middelen om de noodlijdenden van gemeentewege tegemoet te komen, waar noodig. Ten aanzien van de belastingen is hjj over 'sMin. rede onvoldaan. Over de accjjnzen, die de mindere klassen drukken, hoorde bg geen enkel woord. De Min. wil enkele accjjnzen afschaffen of verminderen, maar welk aequivalent zal hg vinden ? Er is wel een middel, maar dan moet de Min. wat meer liefde toonen voor de minder- en minstbedeelden, wat minder voor de kapitalisten. Ten aanzien van het kiesrecht, verklaart hg voorstander te zgn van het algemeen stemrecht. Maar de Min. heeft reeds verklaard niet verder te gaan dan tot het scheppen van 40 a 50 duizend nieuwe kiezers. Moest daarvoor de Grondwet worden herzien ? En toch was die herziening noodig juist voor een billijke, rechtvaardige uitbreiding van het kiesrecht. Met de uitbreiding van den Min. kan men niet volstaan. De Min. mag zich niet blind toonen voor wat er kookt en brnischt in den boezem van het volk, dat tot het besef is gekomen van wat het toekomt onder het constitutioneel gezag. Men kan toch niet beweren, dat het volk zich niet uit. Men lette eens op de sociaal-democraten, op de voorstanders van algemeen stemrecht en zelfs op «Potrimonium". Ia alle vergaderingen dier drie groepen uit het volk, bljjkt voortdurend van ontevredenheid. «Patrimonium" bv. vraagt huismans-kiesrecht met geheime stamming, d. i. dus stemrecht voor alle mannen, behalve de ongehuwden. Dat is feiteljjk algemeen stemreohï. Zal «Patrimonium" dus met 'sMin. voorgenomen uitbreiding tevreden zgn ? Denkt men dat het volk er in zal big ven berusten aan het staatsgezag in gean enkel opzicht deel te nemen. Het volk moet in de volksvertegenwoordiging het beste deel van zich zelfs terugvinden. De vertegenwoordiging van Nederland behoort te zgn die van gansch het land. Zoo is het niet — en dat kan de luttele uitbreiding van het kiesrecht, geljjk de Min. wil, niet veranderen. Behoeft de Min. het bjj die uitbreiding te laten? Spr. gelooft het niet. Toch laat art. 80 G. W. een een veel grootsre uitbreiding, ook buiten het capaciteiten-stelsel, toe. Spr. beroept zich hiervoor op 't oordeel van den heer Roëll en prof. Bujs, ook op dat van de heeren Ruys, Brouwers en wjjlen van Baar. Als de ontevredenheid des volks eens tot bitterheid overging, dan zal men gedwongen worden om te geven wat men nu weigert. (Slot volgt.) ---