ROUW- BRIEVEN KAARTEN --- Kieskring IV Emmen Borger * COMMUNISTEN K DE JONG, Assen A. MOES, E.-Erfscheidenveen VRIJHEIDSBOND lijst tonckens. E. R. TONCKENS, Westervelde (Norg) j. VAN DEN BERG, Vries D E MEINDERSMA, Paterswolde a. w. van holthe tot echten, Assen h. freie, Zuidlaren A. g. KRöLLER Jr., Anloo G. M. DOORNBOS, Assen J. E, VAN TIMMEREN, Zuidlaren lijst huges. J. HUGES, Assen , J. VAN DER VEEN Hz., Bonnerveen S. POSTMA, Emmen / J. C. HORCH, Nw.-Amsterdam A. HUIZING Hzn., N.-Barge J. LAMBERTS, Nw.-Amsterdam T. POL, Erica LIJST TISSINGH. KL. TISSINGH, Ansen N. A. BLOM, Meppel J. L. NIJSINGH, De Wijk G. VAN LEUSEN, Frederiksoord J. K. SCHIPHORST VAN DE WETERING, Ruinerwold Mevr. L. BEIJERMAN—HOUWINK, f Meppel lijst ogterop. T. OGTEROP, Hoogeveen G. WIERINGA, Coevorden H. SCHURING, Wijster G. L. HILBRANDS, Wachtum H. DRAAIJERS, Oosterhesselen H. BOTTER J.Jzn., Hoogeveen J. BERENDS Gzn., Weijerswold VRIJZ.-DEM. BOND. T. E. h. OOSTERWIJK, Nw.-Buinen G. J. LODEWIJKS, Nw.-Amsterdam ... Mevr. J. h. BERGMANS—BEINS, Borger J. ENGELSMAN, Emmen T. SPRENGER, Emmen ANTI-REVOLUTIQNNAIREN. J. GORTER Kzn., Nw.-Amsterdam JAC. ROFFEL, 2e Exloërmond K. SALOMONS, Gasselternijeveen E. HADDERS, Nw.-Amsterdam H. HUIZING Jczn., Nieuw-Weerdinge G. OLDENBEUVING Jzn., Buinen J. DE BRUIN, Barger-Oosteryeen J. JOLDERSMA Jzn., Odoornerveen .. PLATTELANDERSBOND. K. WICHERS, Gass.boerveen JOH. HAASKEN, Noord-Barge J. TER BORGH, Exloo K. GEERTS, Roswinkel H. MARISSEN, Odoornerveen K. STRATING, Westenesch R.-K. STAATSPARTIJ. A. SIBON, Zwartemeer E. A. OHMS, Nieuw-Schoonebeek .. J. B. HEMEL, Coevorden P. DOUMA, Assen A. L. ALFERINK, Meppel H. H. JUURLINK, E.-Compascuum S. D. A. P. J. VAN DOK, Odoornerveen J. KALTER, Nieuw-Amsterdam A. MEINTEMA, Emmen J. MEERTENS, Klazienaveen ... S. VEENSTRA, Emmen M. STEL Ezn., 2e Exloërmond ... Mej. J. BENTUM, Valthermond P. KROL, Drouwen G. KLEUVER, Nw.-Amsterdam A. MANTING, Nw.-Buinen CHRIST.-HIST ORISCHEN. J. KNOPPERS, Meppel H. A. ROBAARD, Hoogeveen T. HEIKENS, Exloo (Odoorn) J. NIJSING, Beilen G. GRUPPEN Gzn., Coevorden J. PRUMMEL, Odoorn J. N. WIERSEMA, Nw.-Weerdinge Tj. KLIJNSTRA, Hoogeveen W. KOELMAN, Hoogeveen D. SCHUURMAN, Erica v 17 2 9 1 '330 33 7 11 7 1 3 1 1 2 1 442 6 65 2 561 7 8 1 21 259 12 14 1 2 77 3 745 3 2 3 1 31 22 347 5 3 1 5 1 1 Emmen x 152 120 108 20 12 11 1 2 4 9 261 8 219 65 90 103 41 24 12 14 30 13 16 41' 7 7 8 5 4. 8 196 159 17. 120 50 2084 54 10 47 23 1 7 13 206 250 23 264 12 49 1307 52 35 47 4 127 2000 236 67 81 88 3 5 3 5 13 1661 46 16 13 20 38 153 5 1 155 Gasselte Gieten Odoorn X < 6 9 29 1 • * 3 13 23 5 8 1 4 6 5 3, 2 53 2 1 3 2 1 7. 119 175 208 20 388 22 12 5 14 4 2 2 4 1^ 3 8 6 2 11 «> w 1 1 2 2 1 2 3 16. 1 2 2 1 5 1 1 2 3 23 19 49 1 5 2 6 14 6 7 5 3 137 . 55 426 24 ' 67 75 6 5 4 1 1 1 6 # 172 74 246 10 22 11 1 292 4 1 150 2 2 7 9 9 203 8 22 4 14 1 CO CO 4554 939 7 ' 4 6 1 2 2 2 5 1 6 51 2 157 4 2 2 1 1 1 4 121 122 395 - 1 2 10 2 1 56 4 2 1 60 63 1 13 1 1 2 11 Totaal 213 123 156 34 17 28 8 8 7 21 — -2F& 1093 471 257 65 105 111 42 48 28 21 33 13 22 58 13 8 15 8 6 14 — 746 171 104 133 3263 152 104 51 25 24 7 21 957 294 341 268 164 62 1605 60 60 51 18 131 1 m r, —' -dy'j 4622 256 72 93 95 55 164 42 6 41 2646 64 78 18 22 104 217 20 2 163 3334" --- Merkwaardige plekjes in Drenthe Wii kwamen van uit-de noord-oostelijke richting een klein doch merkwaardig gehucht binnen dat in de gemeente Borger als Bronne 'ger, of misschien oorspronkelijk als Brenger bekend is. Want vele Drentsche plaatsnamen zijn in den loop der eeuwen gewijzigd. Gieten heette vroeger Gheten, Borger heette Borghezen, Odoorn was Oringe, Droüwen was Druwen enz. Als men van die zijde Bronneger binnenkomt, geeft het plaatsje veel te denken. Het ligt in een dal, tusschen twee Hondsrughoogten, waarvan eene noordwaarts ligt tot Drouwen en de andere den Buiner noordelijken korenesch heeft. Van welken kant men Bronneger ook beschouwt — altijd is het een liefelijk en landelijk plaatsjeVan de noordoostzijde binnenkomende, ziet men de overblijfselen van den ouden tijd ter rechterzijde. Eerst een groot ouderwetsch boerenhuis, met strco en riet gedekt, omgeven door boomen, een huis, dat nog merkwaardig is, al heeft het aanzien er van verloren door de slooping van een naburig en bijna gelijk aan dit nog bestaand boerenhuis. Dat kleinere was het huis waarin vroeger de heerschap, de eigenaar der plaats woonde. Het thans nog grootendeels in zijn ouden vorm aanwezige huis is bekend door het stamboekved dat de bewoner er heeft. Dan zijn er twee stegen tusschen de vroeger hier staande huizen door, die naar den korenesch leiden- En juist hier, tusschen die stegen, waarvan de eerste vrij noordelijk, de twoede noordwestelijk liep, kende man vroeger een drietal huizen, in zeer eigenaardigen stand tot elkander gebouwd, die een merkwaardig denkbeeld gaven van de wijze waarop de voorgeslachten zich het bouwen van huizen en het naast elkander samenwonen hebben voorgesteld. Want alle drie stonden zij er met het schuurgedeelte en den bander als den voornaamsten toegang tot de huizen, naar het Zuidoosten, zoodat, ais Aurora hare gerste stralen over het Bronnegerdal uitzond, die bandera er door beschenen werden. Het eerste huis van dit drietal staat er nog, het tweede is geheel verdwenen en van liet derde bestaat nog ongeveer de helft, voor een klein landbouwbedrijf, waar ook hier vroeger, evenals in de beide andc. ren, een groot landbouwbedrijf aanwezig was. De zonderlinge stand van dit drietal bestond mede hierin, dat zij niet evenwijdig stonden. Met de schuurgedeelten zoo dicht aan elkander, waren de gedeelten der woonvertrekken verder van elkander verwijderd en wel zoodanig, dat het tweede eenige meters verder westwaarts reikte dan het eerste, zoodat beide hun uitzicht op den openbaren weg hadden. Van dat tweede huis werd gezegd, dat er merkwaardige historische herinneringen aan verbonden waren. Daaraan deed de zoogenaamde huisnaam denken, want het was algemeen als het Spijkershuis bekend, hoewel er een familie woonde, die Dilling heette. Waarom dit het Spijkershuis genoemd werd, wist Lukas Eefting te Drouwen, een man, die veel van die oude overleveringen van zijn schoonvader vernomen had. In dat Spijkerhuis had men in oude tijden de belastingen in natura, ten bate van den bisschop van Utrecht, die langen tijd over Drenthe regeerde, bijeengebracht en bewaard. Zulke b"waarplaatsen vond men in meer dorpen en zij werden „de spijker" genoemd. Later, toén Drenthe onder de Friesche stadhouders kwam en men de belastingen als haardsteegelden, grondschatting en van het bedrijf invorderde, waren die belastingen aan koren enz. vervallen en werden de spijkers dus opgeheven. De Spijkerboer van de eerste helft der vorige eeuw, de oude H. A. Dilling, was een zeer achtenswaardige man, een der vooraanstaanden in de gemeente, die heel veel heeft gedaan om brave, doch onvermogende landbouwers vooruit te brengen. He oude Spijkerhuis heeft na hem nog ongeveer 40 jaar gestaan en is gesloopt. In het derde huis woonde een landbouwer, die er geboren en getogen was en er oud geworden is, en zijn vrouw, waarmede hij een halve eeuw door den echt verbonden was, was een boerin „van zessen klaar". Zij was in den Franschen tijd te Ees geboren, had veel van het bijgeloof van den ouden tijd gehoord en was toch niet bijgeloovig. De brandzalf, die zij gaf voor het genezen van brandwonden, was alom bekend. In dit huurhuis woonde naast het echtpaar Kruit een echtpaar als eigenaar der boerenplaats. Zoo iets vond men meer in Drenthe en de verhouding tusschen verhuurder en huurder was dan zoo voorbeeldig alsof 't nauw verbonden familieleden waren. De echt van het heerschapspaar was kinderloos en het echtpaar zorgde voor de kinderen van den meier Kruit, alsof 't hun eigen kinderen waren. Van dit oude Kruitshuis werd gezegd, dat het na een brand in 1640 gebouwd was, bij welken brand toen verschillende oude stukken, de kerkelijke ge meente Borger betreffende, zouden zijn verloren gegaan. Toen wij aan een der kerkvoogden van Borger vroegen naar d en oorsprong van een Willebrordus-pacht, kregen wij ten antwoord, dat de stukken bij den brand van het Kruithuis waren verloren gegaan. Aan de andere steeg of slop door ons genoemd, stonden twee boerenhuizen, juist weer in denzelfden stand, bander oost- en woonvertrekken westeinde. De 5 huizen, die het centrum van het gehucht vormden, hadden dus allen denzelfden stand. Zooveel overeenkomst zou men zelden, misschien nergens in Drenthe vinden. Behalve dit reeds genoemde zestal had Bronneger nog een paar huizen voor klein, zoogenaamd halfvol landbouwbedrijf en een scheperij. Na 1860 zijn er drie groote landbouwershuizen ter overzijde van den weg geplaatst en drie van de vijf centrumhuizen verdwenen, waardoor 't gehucht een heel aanzien verkreeg. Bij een brand in 1883 werden twee van de genoemde vijf' en een ander boerenhuis uit de 19e eeuw in asch gelegd. Keeren wij nog even tot ons histoi'isch drietal van huizen, dat er in 1870 nog stond, terug, dan zouden wij daar zien, drie naar binnen staande schuurbanders, en als wij er in kwamen, dorschvloeren van vijf of zes vakken, 30 tot 36 voet lengte, aan welks westeinde de deur toegang verleende tot een groot woonvertrek, waarbij men in dat van Dilling merkwaardige overblijfselen van oude houtsnijkunst vond. Nemen wij aan, dat in elke schuur jaarlijks 200 korenleggers gedorsclit werden, wat al een verbazende hoeveelheid graan is daar dan b.v. in een eeuw al verkregen. Maar die huizen hadden veel langer dan twee eeuwen gestaai». Ieder jaar werd er het vlas bewerkt en wat werd er op die wijze veel gedaan voor de Drentsche kleederdracht, verkregen uit eigen productie van wol en vlas. Wat al duizenden wagenvrachten koren werden daarin gebracht, elke wagenvracht met een krijtstreepje aan den huisbalk naast den balkenslop aangegeven. Hevelen hebben er op die dorschvloeren als kinderen gespeeld en zijn later die huizen uitgegaan, hetzij als bruidegom of bruid om in een ander huis of dorp het leven voort te zetten, of om van uit dat huis naar de laatste rustplaats te worden gebracht. Wij hebben gemeend dit typisch gehucht met zijn voor ons bekende historische herinneringen als een merkwaardige plek te mo gen beschouwen, die veel getuigt van het oude Drentsche volksleven en van de wisselingen der tijden. Bronneger is nu door aanbouw in de spoorwegrichting een lange niet aaneengesloten huizenrij geworden, die den zuidcostelijken rand van de Hondsrughoogte Drouwen grootendeels bevolkt,. --- Landbouw en Veeteelt. VOOR DEN TUIN. Het volgende ontleenen wij aan het week blad „Floralia" : Klimplanten. zaaien. Wie dezen zomer prieelen, hekwerk, zuilen van een waranda enz. wil bekleeden mét klimplanten kan nu in een warmen bak eenige soorten zaaien als : Cobaea scandens, Eccremocarpus scaber, Maurandia's, Mina lobata e.a. Chrysanthemums. De in December of Januari gestekte Chrysanthemums zullen 'n grooteren pot verlangen. Geleidelijk wordt nu de compost zwaarder genomen, nu bijv. 1 deel kleigrond, 1 deel biadgrond, 1 deel verteerden stalmest en wat zand. Na 't verpotten komen ze in een kouden bak, waar ze zoo koud mogelijk gehouden worden. Enten. De beste tijd voor deze kunstbewerking is, wanneer de af te enten wildstammen zichtbaar in werking zijn. Dat is nu wel liet geval. Op dikke stammen of takken kan het best veredeld worden door middel van lcroonenten. Zulke dikke takken te splijten, wat gedaan moet worden bij spieetenten, geeft te groote wonden, Kroonenten geeft zoo goed als geen wond, doch 't kan eerst gedaan worden als de boomen goed in 't sap zijn. De bast moet gemakkelijk loslaten om het entrijsje er onder te schuiven. Enten van onderstammen wordt niet zoo veel gedaan door particulieren. Uit liefheb berij gebeurt het wel, daar het opkweeken van boompjes van 't begin af aan, een aardig werk is. Omenten van boomen, die om een of andere reden geen voldoening geven, is voor fruitboombezitters meer aan te bevelen. Menigeen heeft in zijn tuin één of meer boomen, die slecht dragen of vruchten geven die zelden of nooit goed rijp worden, meestal barsten of ziek zijn. Welnu, zoo'n boom kan in vele gevallen worden omgeent met een andere soort. In een paar jaar zijn ze weer vruchtdragend. Stam- en hoofdtakken moeten echter gezond zijn en de boom moet voldoende, groeikracht hebben, anders haalt het niet veel uit. Postelein. Wanneer we voor half Maart postelein zaaien is de kans op mislukking vrij groot. Deze groente vereischt nu nog een warmen bak en bij tegenslag met 't weer rot het spoedig. 't Wordt van nu af veel gezaaid in komkommers- of meloenkassen. 't Doet den grond erg uitdrogen, daarom is spoedig oogsten noodzakelijk. Voor de komkommers is het beter als slechts een gedeelte van 't raam bezaaid wordt. In particuliere tuinen, waar spoedig oogsten niet altijd mogelijk is, lijkt mij 't beste om een bakje speciaal voor postelein te bestemmen. Naar gelang we fijn of grof gewas willen hebben nemen we Vi a 1 lood per vrk. M. ---