De Gemeente Vledder. Frederikscord, Vledder en Omgeving. De Maatschappij van Weldadigheid. Wat een eigenaardigen winter hebben we toch dit jaar! We hadden zoo waar vergeten, dat we in het hartje van den winter zijn, en onverdroten werkten we voort op den akker, op het weiland, in het bosch, met den aanleg van wegen, verbeteren van waterloopen, planten van plantsoen, tot daar op eens op een goeden morgen in Februari mijn kleine jongen met een gezicht rood van vreugde komt roepen: „Vader het vriest! de vaart zit vol ijs en morgen kunnen we schaatsrijden!" Het vroor, ijs en schaatsrijden — het drong in den vroegen morgen slechts zeer langzaam tot mij door, maar eindelijk ja het was waar, de grond was hard bevroren, en alle werkzaamheden lagen als bij tooverslag stil. Wat is dat toch een gekke gewaarwording zoo ineens tot nietsdoen gedoemd te ziin! Met een versche pijp zit ik bij de warme kachel naar buiten te sirren, waar de menschen nu snel voorbij schuiven, de jaskraag hoog op en bi.) velen de traditior.eele drup aan den neus: het is koud, en genoegelijk snort de kachel en de rook van mijn pijp i dwarrelt omhoog, en bij het nastaren van die kringetjes gaan mijn gedachten uit naar veel, dat mijn belangstelling heeft. Toch wel genoegelijk om zoo eens rustig alles te overdenken en te weten, dat niets ons haast Ik trek een lade van mijn schrijftafel open en daar krijg ik een stapel brieven in handen, zeer oude, ze zijn geel en rieken slecht; maar wat mooi schrift is dat en welke sierlijke krullen kon men toch maken aan het hoofd en den voet van elk foliant! Ik vermoed, dat de menschen in die dagen, het was in 1836, veel tijd hadden en niet gejaagd werden zooals in den tegenwoordigen tijd, waarin men brieven ontvangt die met den besten wil -niet zijn te ontcijferen. Ik raak onwillekeurig onder de bekoring van dit mooie schrift en ga aan het lezen, blad na blad en het is middag eer ik het weet. Daar buiten is het blijven voortsneeuwen ; vlok na vlok heeft zich zacht neergevlijd in het raam, op den weg, op de takken der boomen; voorwaar winter, een wintergezicht zooals we dit jaar nog niet gezien hebben! Gelukkig, ik kan niet naar buiten, en begeerig grijpen mijn handen weer naar de gele folianten, en ik verdiep me in een lectuur die steeds meer mijn belangstelling wekt. Aan het hoofd van een dossier staat: „Notulen van het verhandelde door eene commissie voor eene geprojecteerde vaart uit de Gemeente Vledder naar de Stad Steenwijk". Donderdag 26 Juli 1836. „Op eene uitnoodiging vanwege de stedelijke regeering der stad Steenwijk zijn te Frederiksoord bijeengekomen om over het na te melden plan te onderhandelen : 1. Vanwege de stad Steenwijk enz. 2. Vanwege de Maatschappij van Weldadigheid enz. 3. Vanwege de gem. Steenwijkerwold. 4. Vanwege de gemeente Vledder. Art. 1. Op eene voordracht van de Gedeputeerden der stedelijke Regeering van Steenwijk wordt eenparig begrepen de nuttigheid en het voordeel voor de verschillende gemeenten en de koloniën eener vaart uit de koloniën in de gem. Vledder, door de Buurtschap Nijensleek, de gemeente Steenwijkerwold tot in* de stad Steenwijk om daardoor een communicatie te hebben naar de Zuiderzee, zoo tot aan- en afvoer van behoeften en producten door en van den landbouw als tot het verleenen van de daartoe geschikte gronden in die Gemeente gelegen." In deze vergadering werd dan eene Commissie benoemd, aan wie opgedragen werd dit plan uit te werken, terwijl uit de stukken blijkt, dat deze Commissie een kanaal liet ontwerpen: vanuit de Kolonievaart ter hoogte van de Molen van Spikman, langs de Noordwestzijde van het bosch behoorende aan den landbouwer Jacob Carsten in een rechte lijn tot achter het Buurtschap Moerhoven, ongeveer 200 ellen ten Zuidoosten van dezelve; vandaar een bocht naar het Westen nemende in een rechte lijn tot aan het arbeidshuisje in de graverij van David van Velzel, alwaar de weg naar Steenwijk nevens de Wetering komt te vallen; van hier die Wetering langs tot in de Aa onder de brug bij de stad Steenwijk en vandaar naar het Steenwijkerdiep." Dat de vaart een breedte zou hebben op het water van 11 Nederl. Ellen, een bodemsbreedte van 8 Nederl. Ellen bij een diepte van 1.50 Nederl. Ellen. De- kosten werden begroot: 1. Voor het graven op f 18000.—^ 2. „ de sluizen „ -10000.—j 3. „ de bruggen „ - 2000.—< f 30000.— Het is toch merkwaardig, dat dergelijke belangrijke plannen, waarvoor men voor omstreeks 90 jaren reeds gevoelde, niet tot uitvoering zijn gekomen, terwijl men thans weer door vooruitstrevende menschen hetzelfde plan ongeveer hoort aanbevelen. Welk een zegen had dit kanaal in den loop dier jaren voor de streek kunnen brengen! In 1854 werd de weg Steenwijk— Vledder verhard, waardoor Vledder— Frederiksoord, Nijensleek en Eesveen eindelijk uit hun isolement werden verlost, terwijl de weg Frederiksoord— Noordwolde werd verhard in 1867. De Maatschappij van Weldadigheid, opgericht in 1818, droeg krachtig tot deze verhardingen bij, omdat dit ook voor haar van groot belang was. Die oude gele folianten spreken ook van moeilijke tijden, en zoo lezen we, dat in 1845 ter tegemoetkoming in den nood van de behoeftige klasse, die buitengewoon gedrukt werd tengevolge van den mislukten aardappeloogst, werk verschaft werd omdat „Steun niet doelmatig was". Ook in die dagen bestond dit werk in het ontginnen van heidevelden, terwijl ook werk verschaft werd door wol- en hennepbewerking. De Raad van Vledder stond voor deze werkverschaffing een bedrag van f 500 toe. In de jaren 1897—1900 trad wedeïv om groote werkloosheid op, en in die jaren werden door de Gemeente verschillende zandwegen aangelegd in het Vledderveld, terwijl ook door de Gemeente heideveld werd ontgonnen voor boschaanleg. (De bosschen aan den Lijkenweg te Vledderveld).. Tusschen 1900 en 1920 blijkt niet, dat er werkloosheid heeft geheerscht, terwijl in den winter 1920—1921 ingeschreven waren 101 werkloozen, in 1921—1922 ingeschreven 108 werkloozen en in 1922—1923 ingeschreven 62 werkloozen. Het is wel merkwaardig, dat men in tijden van werkloosheid alle aandacht schenkt aan de ontginning van heidevelden, en nic'i^sheel behoeft dit verwondering te wekken, omdat men voor dit werk ook ongeschoolde menschen kan gebruiken, maar toch komt het mij voor, dat het te betreuren is, dat niet naar een beter rendeerende wijze van werkverschaffing wordt omgezien. Had men in de jaren omstreeks 1845 een vaart gegraven zooals hiervoor beschreven, welk een werk van grooter beteekenis was dit geweest tegenover den aanleg van luttele Hectaren boschgrond. En wat zou men met een beetje goeden wil hier in deze omgeving niet een schitterend arbeidsveld kunnen vinden, waar de werkloozen uit Vledder, Steenwijk, Havelte, Steenwijkerwold en Vollenhove te werk gesteld konden worden. Mijn oog is dan gevestigd op het Waterschap Vollenhove, alwaar eenige duizenden Hectaren van de beste gronden liggen, welke op de spade van den ontginner wachten. Denken we ons dit gebied geheel opnieuw verkaveld, ontwaterd, van kanalen, wijken en wegen voorzien, dan kan men zich gemakkelijk voorstellen, dat zich op deze bij uitstek beste gronden zeer spoedig tal van landbouwers zuilen gaan vestigen. En welk een behoefte is er aan goede gronden, waar zich boerenzoons kunnen gaan vestigen. Er zijn er die deze menschen willen laten emigreeren, maar is het niet beter dit soort menschen hier te houden, zoolang er in ons land nog zrrlke beste gronden voor het grijpen zijn? Het kost veel geld, zal men zeggen, en de Regeering kan voor deze werken geen subsidie geven. Ook zegt men, ■wanneer het Rijk dergelijke groote werken onderneemt, dan zal men nooit van de werkloozen afkomen. Ik zou zoo zeggen, dat niets zoo duur is als het uitvoeren van prutswerk. Om een voorbeeld te noemen: Een groot grondeigenaar laat een heideperceel ontginnen, waarvoor hij aan Rijks- en Gemeentesubsidie ontvangt 30 a 40 % der arbeidsloonen. Stel de kosten per Hectare op f 400, dan maakt dat een subsidie van f 120 a f 160 per Hectare, een cadeautje waar de ontginner niet zoo razend voldaan mee is, omdat het nog twijfelachtig is of het door hem ingestoken kapitaal zal rendeeren. Het geld aan subsidie gegeven is vrijwel weggegooid. Nu heb ik er niets op tegen, dat men dit systeem volgt, daar, waar men anders geen werk kan vinden, maar in gebieden als hier door mij bedoeld, kan men zoo gemakkelijk economisch werk vinden. Met een subsidie van ongeveer 30 a 40 % der arbeidsloonen stel ik mij voor, dat in het Waterschap Vollenhove een wijze van werkverschaffing toegepast kan \yorden, die van belangrijk grooter beteekenis is, en op den duur een rendabel werk zal blijken te zijn. O, zeker veel is er in de laatste 100 jaar gedaan en wanneer wij in gedachten ons oog laten waren in de omgeving van Vledder, dan zijn daar vele nuttige werken tot stand gekomen. De stichting „De Maatschappij van Weldadigheid" ligt daar als een bewijs, dat van de dorre heidevelden iets moois te maken is. Wanneer we een wandeling maken van Nijensleek naar Vledder en Noordwolde, dan komen we door een gebied, dat voor 100 jaar alles nog bestond uit heideveld, terwijl men daar thans prachtige lanen, bouw-, weilanden en bosschen aantreft en niet te vergeten de Gerard Adriaan van Swieten Tuinbouwschool, met zijn 8 Hectaren grooten schooltuin, waarin des zomers een verscheidenheid van bloemen, planten en vruchtboomen welig tieren en ons in het voorjaar wanneer de vruchtboomen in bloei staan, doet denken dat we op de beste kleigronden in de Lijmers op den Bangerd zijn. Dank zij de goede voorlichting van landbouwconsulenten en goed landbouwonderwijs, is op het gebied van den landbouw groote vooruitgang te bespeuren. De fabriekmatige zuivelbereiding heeft een geheelen ommekeer in het bedrijf gebracht en ook de kunstmest heeft het hare tot dien vooruitgang bijgedragen. Landbouwvereenigingen, Boerenleenbanken, onderlinge veefondsen werden opgericht en deze nuttige instellingen dragen het hare bij tot den bloei en verdere ontwikkeling van den landbouw. In 1910 werden in de kom van het dorp Vledder eenige zandwegen verhard. In 1912 kwam de straatweg Frederiksoord—Havelte tot stand, terwijl in 1914 de straatweg Vledder—Doldersum—Appelscha met zijtakken naar Boijl en Oosterwolde werd aangelegd. Deze wegen zijn voor de betrokken streek van groote beteekenis. Terugziende, moet erkend worden, dat in de laatste jaren een groote opbloei heeft plaats gehad op velerlei gebied, en wanneer wij ons oog vestigen op de toekomst, dan stemt ons dat tot ernst. De lasten zijn onrustbarend gestegen, terwijl de vooruitzichten op het gebied van den Landbouw zich donker laten aanzien, en de vraag rijst op: wat moet er gedaan worden om deze donkere tijden het hoofd te bieden? Naar mijne meening heeft de landbouw dan de volgende punten in het oog te houden: ' Het betrachten van de grootst mogelijke intensiviteit in het bedrijf. Daarmede heb ik dan speciaal op het oog: a. Het zoo krachtig mogelijk doorvoeren van eene rationeele ontwatering van die landerijen, welke thans lijden van overmaat van water, zooals de lage landen langs de kleine riviertjes in onze Provincie. b. Krachtig streven naar verbetering van den veestapel. Een goede koe produceert met hetzelfde voeder in één lactatieperiode gemakkelijk 100 KG. boter meer dan een slechte koe. c. Oordeelkundige bemesting der landerijen, waardoor zooveel mogelijk een maximale oogst wordt verkregen. e. Groote zorg besteden aan de verzameling en bewaring van stalmest en ier. d. De grootst mogelijke zorg besteden aan goed zaai- en pootgoed. Landbouwcoöperatie en het Landbouwvereenigingsleven dient krachtig gesteund te worden. Helaas moet erkend worden, dat de landbouwers op dit gebied nog lang niet overtuigd zijn. In de oorlogsjaren is het zoo duidelijk gebleken, dat de landbouworganisatie veel te wenschen overliet. De strijd tengevolge van de groote strubbeling in het zuivelbedrijf toonde aan hoe weinig coöperatief vele landbouwers zijn aangelegd, die wanneer zij niet aan hunne Coöperatie gebonden waren, blijmoedig hun melk aan speculatieve concurrenten zouden leveren. Wat zou, om iets te noemen, een Centraal Bureau voor den aankoop van kunstmeststoffen meer te zeggen hebben tegenover den kunstmesthandel, wanneer de landbouw er als één man achter stond. Al deze onderwerpen, en nog zooveel andere, kunnen bijdragen om door deze moeilijke tijden te geraken. Moge dit in breeden kring overdacht en begrepen, en moge daarnaar gehandeld worden! Maart, 1923. % v. L. * * * Van andere zijde ontvingen wij nog de volgende korte gegevens over de Gemeente Vledder. Vledder vindt men in een koopbrief van 1410 ook geschreven als Vleddern en in oude stukken ook Vledderen, Fledder en Vleddere (o.a. op een kaart van 1633 of 1634). Omtrent den oorsprong van dezen naam bestaan verschillende meeningen. Volgens sommigen ontleent Vledder zijn naam aan de woorden Vleer, Flier of Fleer; volgens anderen beteekent Vledder een stuk of streek laagland, zooals men o.a. bij Meppel een stuk land „Vledder" genaamd vindt. Deze gemeente, die vroeger veree» nigd was met de gemeente Diever, werd in 1818 een afzonderlijke gemeente. Zij is gesplitst in de navolgende dorpen en buurtschappen: a. dorp Vledder; b. Vledderveld; c. Vledderveen; d. Doldersum, hetgeen zooveel beteekent als Doldershem, Doldersheim of Doldersheem, dit is heem of heemsteden, van iemand die Dolder heet; e. Wateren; f. Frederiksoord. De stichting dezer kolonie is begonnen op het buitengoed Westerbeeksloot of Westerbeek. Van den oorsprong van deze laatste namen is niet veel zekers bekend. Waarschijnlijk is het goed genoemd naar den commandeur Franchois van Westerebeck of Westerbeeck, die omstreeks 1628 aldaar moet hebben gewoond. Uit de resolutiën van Ridderschap en Eigenerfden van 12 Februari 1628 blijkt toch, dat „op te requeste van den edelen commandeur Franchois van Westerbeeck verlenginge van sijn octroy betreffende de Vleddersche venen is verleend voor den tijdt van tijn jaeren." g. Wilhelmina'soord. Een der woningen aldaar nabij de Friesche grens werd vroeger in de volkstaal de „oRndute" genoemd, waaruit kan worden afgeleid, dat er een redoute als punt van defensie was geplaatst, h. Boschoord. i. Nijensleek, werd ook geschreven Nieuwensleek, Nieuwensliek, Nieuwen Slijk en Nijensliek. De uitgang kan hetzelfde zijn als het Latijnsche woord lacus, dit is meer, dat moeras beteekent, dit in verband met den vroegeren moerassigen toestand van Nijensleek. Ook wordt beweerd, dat de naam zou afstammen van Nieuwe Slik, nieuwe vervening, omdat Nijensleek afgeveende grond is. j. Nijensleekerveld. Over de bevolking geven wij de volgende cijfers. Het aantal zielen der gemeente Vledder was in: 1822 1557, 1830 1717, 1840 1876, 1850 2087, 1860 2474, 1876 2303, 1890 2663, 1921 2812. Het aantal zielen van de Maatschappij van Weldadigheid, voorzoover in deze gemeente gelegen, bedroeg in 1876 56 % van de totale bevolking, terwijl dit cijfer in 1921 tot 30 % daalde. De Schouten of Burgemeesters, die deze gemeente in het honderdjarig tijdperk van het bestaan der Prov. Drentsche en Asser Courant heeft gehad, waren: 1823—1834. S. J. van Roijen. 1835—1850. Mr. H. li. A. Sluis. 1851—1867. S. Van Roijen, die tevens Burgemeester van Diever was. 1868—1871. H. Visscher. 1872—1873. Jhr. M. J. W. A. de Millij. 1874—1875. J. Pottinga Szn. 1876—1906. J. A. C. Wijnoldij. 1906—heden. Mr. A. Wijnoldij. Bedroegen in 1834 de gewone ontvangsten f1827 en de gewone ■ uitgaven f1942, in 1877 was dit respectievelijk f1607 en f5994, in 1897 f10281 en f 8866 en in 1921 f 61444 en f 62731. Werd in 1835 den Hoofdelijken Omslag geheven tot een bedrag van f800, in 1922 bedroeg dit f 2700. In de tusschengelegen jaren noemen we in 18o6 f1200, in 1877 f3100, in 1910 f3800, in 1914 f7600 en 1917 f9200. Zie voor de Gemeente Yledder ook het volgende nummer. ---