De Gemeente Schoonebeek. Een interessant Grensgebied. Reeds dadelijk doet een blik op de landkaart het zien, dat deze gemeente vele afwijkingen vertoont met de meeste Drentsche gemeenten. Het is de grensstrook in het uiterste Zuid-Oosten, Noordelijk begrensd door de venen van Emmen, waar de afgraving en ontginning reeds een aanvang heeft genomen, Oostelijk door het „oude Munsterland", Zuidelijk gescheiden door het Schoonebeekerdiep van de Graafschap Bentheim en Westelijk van de gemeente Dalen, waarvan het voor 1884 nog een deel uitmaakte, afgesneden door een denkbeeldig getrokken rechte lijn vanaf grenspaal 153 aan het Schoonebeekerdiep N.-N.-Oostelijk in de richting der kadastrale perceelen, zoo, dat alle Noord-Zuid strekkende akkers tot Schoonebeek behooren en de Oost-West daarop staande Weven gerangschikt onder Dalen. De namen der beide tot de gemeente behoorende dorpen Oud- en Nieuw-Schoonebeek, zijn niet willekeurig gekozen, doch hebben historische beteekenis. Oud-Schoonebeek toch is reeds eeuwen een kerkdorp, welks ingezetenen oorspronkelijk tevens eigenaren waren van de gronden in Nieuw-Schoonebeek gelegen. Het laatste dorp was in dien tijd dan ook nog geheel zonder bevolking, terwijl in Oud-Schoonebeek nog het „Spanjaardspad" valt aan te wijzen, waarlangs in den 80-jarigen oorlog strooptochten plaats vonden vanuit Coevorden. Dit laatste evenwel niet zonder gevaar, daar de gronden langs „de stroom", d.i. de algemeen gangbare naam voor het Schoonebeekerdiep, op vele plaatsen erg moerassig waren. Vandaar dan ook dat deze gronden langs de geheele gemeentegrens gebezigd worden ten behoeve van de veeteelt, terwijl de strook ten Noorden van den straatweg, wat het meest Zuidelijk gedeelte betreft, wordt gebruikt voor landbouw, terwijl het resteerende derde deel der gemeente nog met hoogveen is bedekt. Elke boer heeft van de hierboven genoemde strooken weiland, bouwland en hoogveen een of meer akkers, zoodat elke boerderij zich uitstrekt van „de stroom" tot de noordgrens der gemeente. Dit laatste heeft weer tengevolge, dat de dorpen Oud- en Nieuw-Schoonebeek geen „komdorpen" zijn en geen „esch" en geen „brink" hebben. Een nadeel van deze wijife van grondenverdeeling vinden we in den wegenaanleg. Elke boer heeft zoo ongeveer zijn eigen weg langs zijn akkers, wat veel grondver» lies voor de productie beteekent. Alleen daar, waar de natuur een vingerwijzing tot andere verdeeling gaf, liggen de perceelen meer Oost-West. Zoo aan de Barger of Wester- en aan de Ellenbeek. Vooral aan eerstgenoemde beek geven de daar ontstaande boerderijtjes duide'ijk te zien welk een besparing de Oost-Westelijke ligging geeft ten aanzien van de verkeerswegen. Wij komen hierop nader terug. Het spreekt van zelf, dat de straatweg Coevorden—Oud-Schoonebeek in onderhoud bij een daartoe ingestelde commissie voor het landbouwbedrijf van zeer groot belang was, vooral in den tijd toen de veenstreken in de gemeente Emmen nog geheel en al woest waren en men dus zoowel voor den aan- als voor den afvoer van landbouwproducten op Coevorden was aangewezen. Vandaar dan ook, dat de nieuwe boerderijen meer aan genoemden straatweg zijn gelegen, terwijl de oude Saksische boerenwoningen meer noordelijk gebouwd waren, alle thans verscholen in dicht geboomte. Voor den oudheidkenner en geschied­ vorscher zijn deze oude boerenwoningen m.i. een eldorado. Op de zij vindt men nog de haardvuren met groote schoorsteenmantels, op welke laatste soms prachtig antieke borden etc. Op meerdere boerderijen snort het spinnewiel lustig en vervaardigt de nijvere hand der huisvrouw haar eigen garen, zelfs op dezulke nog waar reeds de moderne dorschmachine den vlegel heeft vervangen. Onze Schoonebeeker boeren en boerinnen stellen er gelukkig nog een eer in boer en boerin te zijn en trachten in 't minst niet mijnheer of mevrouw na te bootsen. Nieuw-Schoonebeek is van jongeren datum. Voor ruim honderd jaren was deze streek der gemeente nog als bezaaid met booên, oude Saksische veestallen, waarin 's winters een knecht of familielid geheel alleen het vee verzorgde en ter voorziening in eigen levensonderhoud op één melkkoe en eenige kippen was aangewezen. De 93-jarige heer G. Wilms vertelde mij, zich nog heel goed te herinneren, dat z.g. boo-koopers uit het Munsterland zich daar kwamen vestigen en de gronden inNieuwSc'hoonebeek afkochten van de OudSchoonebeeker boeren. De oude heer vond het niet verstandig Van de Oud-Schoonebeekers voor zulke kleine prijzen hunne goederen af te staan en ze i: „Toch dom van die luu, niet; zie kenden hielmoal niet de weerde van de grond, 't Was zoo arg, dat de boeren bi-j Battemeuye (kastelein Lamberts) vergaderd hebt en op 't lest de schulde met 'n lap grond gungen betalen, 't Lamersmaochien lig er nog; bi-j Hekmans boe." Van belastingbetalen moest men ook in die „goeie ouwe tijd" al niet teveel hebbenï Naar ieders grondbezit moesten de boeren voor elke „volle waarde" een boerwerk e r leveren, dit was een arbeider voor wegsonderhoud enz., alzoo een belasting in natura. Een der Oud-Schoonebeeker boeren had twee volle waarden en moest dus twee boerwerkers 'leveren.» Om hier echter aan te ontkomen, gaf hij een „volle waarde" grond weg. Zoo kwamen vele families uit het Munsterland zich in de Schoonebeeker boo-velden vestigen en legden den grondslag voor Nieuw-Schoonebeek. De kolonisten waren Roomsch, vandaar dat Nieuw-Schoonebeek bijna uitsluitend Roomsch-Katholiek is, terwijl OudSchoonebeek een geheel protestantsche bevolking heeft. Toch is ook de bevolking van Oud-Schoonebeek grootendeels van Pruisische afkomst. Bijna allen hebben familierelaties „over de grup". Vandaar dat ook vele gebruiken van daar burgerrecht hier hebben verkregen. Zoo b.v'. het bij elkaar in wonen van drie soms vier geslachten. Tot zelfs in de erfenissen kwam zoo hier en daar het Duitsche Auerberecht met een glimp te voorschijn. De oudste zoon kreeg de ouderlijke bezittingen en kocht zijn broers en zusters soms voor weinig geld „eruit". De nadeelen van dergelijke gebruiken zijn echter ook geenszins uitgebleven. De inwonende zoon bleef tot 40 a 50-jarigen leeftijd de knecht bij zijn vader, die starconservatief als de meeste ouderen, van nieuwe grondbewerkingsmethoden Iniet weten wilde. Voor den zoon werkte zulks karakter-vorming absoluut tegen en 't gevolg was, dat hij, eindelijk zelf boer geworden, zijn eigen zoon op dezelfde wijze aan het lijntje hield. Dat ook in 1923 nog dergelijke toestanden worden bestendigd, is mede een gevolg van de geïsoleerde ligging der gemeente. Geen trein, geen tram, geen waterwegen verbinden deze gemeente met de overige deelen des lands, ja zelfs de straatweg op Coevorden verkeert in een dusdanigen toestand, dat doortrekkende reizigers den laatsten tijd maar liever Schoonebeek laten liggen en over Dalen gaan. Prachtig is daarom het plan van het veenschap „Het Oud-Schoonebeekerveen" tot het graven van een kanaal van het Stieltjeskanaal in Oostelijke richting, welk Werk zoo krachtig werd aangevat en door heeren Ged. Staten van Drenthe in sterke mate werd bevorderd. Nog een zijtak naar het Zuiden en Oud -Schoonebeek is in het verkeer te water opgenomen. De natuur vraagt hier om een weg langs de Bargerbeek. We wezen er reeds eerder op in verband met de ligging der perceelen. Het Veenschap legt het Noordelijk gedeelte aan ; de gemeente is, zoo Rijk en Pro-, vincie subsidieeren, verplicht deze te' verlengen. i Onderscheidene boerderijtjes, bestaande uit heel goed bouw- en weiland, worden daardoor verbeterd. Het vervoer van de melk, 'tgeen iederen dag dient te geschieden, kan dan plaats hebben ; de schoolkinderen, die thans grootendeels in den winter moeten verzuimen, kunnen dan krijgen wat hèn behoort, nl. geregeld onderwijs ; de aanvoer van bedrijfsmaterialen en levensmiddelen kan alleen op die wijze plaats vinden. / Geldt het bovenstaande enkel voor de „beekbewoners" en hen die met hen in relaties staan, meer nog zal een weg daar ter plaatse van groote beteekenis zijn voor het verkeer op Erica. De weg Oud-Schoonebeek—Nieuw-Amsterdam toch, wijkt in Noordelijke richting meer en meer van Ibedoelden Beekweg af en geeft bovendien alleen gelegenheid voor vervoer per as. De Beekweg met het kanaal er bij langs in eens uitgevoerd, beide op voldoende breedte, geeft de oplossing. Nóg een uiterst belangrijke zaak voor de gemeente Schoonebeek is de aansluiting aan het snelverkeer. Vele Drentsche gemeenten hebben thans trein- en tramverkeer. Schoonebeek is nog van beide verstoken. Voor het personenvervoer is dit wel minder aangenaam, maar toch nog niet onmisbaar. (De vlijt onzer boeren doet hen niet veel uitgaan). Voor het goederen- en veevervoer is dit gemis echter een ran>p. Vanwaar het verschijnsel, dat de groote bezitters slechts 2 Y? a 3 % rente maken van hun gronden ? Vanwaar een hooge belasting op kleine inkomens, terwijl toch betrekkelijk weinig is tot stand gekomen ? Zoude het niet mede een gevolg zijn van dit gebrek aan moderne verkeersmiddelen ? De Landbouwvereenigingen in Oud- en Nieuw-Schoonebeek werken met verhoogde activiteit om mee te kunnen. De Zuivelfabricatie neemt toe met elk jaar. De rundveestapels verbeteren geleidelijk; vooral Nw.-Schoonebeek maakte in dit opzicht groote sprongen. En de winst ? Veel er van ging in de reuzentransportkosten verloren. Eén boer verzekerde mij, dat het moedeloos werken was. Wanneer hij met een paar koeien van Nw.-Schoonebeek naar Coevorden moest loopen, kon hij er op rekenen, dat de dieren per stuk ƒ 20 a ƒ 25 aan waarde hadden verloren, door den grooten afstand, dien ze hadden geloopen en was de markt eens minder gunstig, zoo moest hij tóch verkoopen, wijl de dieren onmogelijk terug konden loopen. Hoewel nog maar met weinig zaken in bijzonderheden op de hoogte zijnde, waagden wij een poging in dit Jubileumnummer een en ander van de gemeente Schoonebeek mede te deelen. Moge het, zij het voor een zeer geringdeel, nog bijdragen tot den meerderen bloei van deze gemeente, die hoewel economisch in vele opzichten nog achterlijk, door hare natuurlijke gesteldheid, m.i. een rijke toekomst kan hebben, wanneer slechts wij als Schoonebeekers onze krachten eendrachtiglijk daartoe geven, wanneer daarnaast Rijk en Provincie onze pogingen financieel intensief steunen en wanneer boven alles God de Heere de vlijt onzer handen wil zegenen. O. NORBRUIS, Burgem. van Schoonebeek. --- Advertentie Mantel magazijn „DE LEEUW" ASSEM — Markt 15 f Zoo juist ontvangen een prachtcollectie Japonnen en Blouses Beleefd aanbevelend. Voor dachten de jongelui niet aan KORFBALLEN. Thans zijn wij leverancier van vele Drentsche Korfbalverenigingen. Ballen, Manden, Palen, Truien, Broeken en Schoenen. . „ Schreuder's Schoen-en Sportende! .jaar . assbn HANDELS- EN LANDBOUWBANK ASSEN - BRINK 26 TEL. 95 & 395 $> ,Y- X r .|h. FIRMA E.A.SMIDT GEVESTIGD ANNO 1813 De Jonge & Richters Schoolstraat 8, Assen Alles op het gebied van ELECTRICITEIT Vertegenwoordigers voor Noordelijk Drenthe van HEEMAF te Hengelo HEEMAF S.KA. MOTOREN — tot onbeperkte sterkte —• Vraagt offerte. HOOGERSMILDE. N.V. Kalkzandsteenfabriek van R. ROELFSEMA, GRONINGEN. Prima kantige STEEN. LAGE PRIJZEN. Eerste Rangs Familie-Hotel GEBR. LEZER - ASSEN EN GROS „DIE GTOST" EN DETAIL Telefoon Intercommunaal No. 53 COMPLETE MEUBILEER-INRICHTING, BEHANGERIJ EN STOFFEERDERIJ. VERHUIZING ---