De Doopsgezinden. Terwijl in de Protestantsche, Luthersche en Gereformeerde Kerken de strijd over de belijdenis zooveel beroering wekte, bleef de broederschap der Doopsgezinden hiervan geheel bevrijd. Al spoedig na Luthers optreden, was een beweging ontstaan, die de vrijheid van geweten tegenover elk gezag wenschte te handhaven. Daar de leden dezer beweging tegen den kinderdoop waren, moest ieder tot de nieuwe gezindte toegetredene nogmaals gedoopt worden, aan welk feit zij den naam van Wederdoopers ontleenden. Zoowel Protestanten als Roomschen vielen hen om hun beginsel overal aan, met het gevolg, dat na heel veel strijd de beweging der Wederdoopers heelemaal uit elkaar spatte en ieder voor zich een goed heenkomen zocht. Totdat Menno Simonsz, pastoor te Witmarsum in Friesland, die met de Roomsche kerk gebroken had, de verstrooide leden der doopsgezinde gemeenten weer bijeenbracht, louterend op hen werkte en aan wien het gelukte blijvende doopsgezinde gemeenten te stichten, die zich onder den naam Mennisten of Mennonieten wisten te handhaven en vooral in Friesland vele aanhangers telden. In de eerste helft der vorige eeuw waren deze doopsgezinden in onze provincie onbekend, afgezien van het feit, dat zich misschien een lid eener gemeente van elders alhier gevestigd had. Doch toen met de opkomst van Drenthe, vele inwoners van omliggende provincies zich in onze provincie vestigden en daardoor uitbreiding en bloei der verschillende kerkelijke gemeenten ontstond, kwamen ook meer en meer doopsgezinden onder hen voor, hetwelk er ten slotte toe leidde, dat o.a. te Roden en te Frederiksoord een Mer.nisten-gemeente gevormd werd. Vermoedelijk heeft met den uitbouw van Assen en de opkomst van het garnizoen ook Drenthe's hoofdstad aan een immigratie als elders het geval was, te danken, dat er een goede vijfentwintig jaar geleden een doopsgezinde gemeente gesticht werd. Eerst met een gebouwtje in de Javastraat, dat tot lokaal voor samenkomsten diende, later met een eigen kerkje in de Oranjestraat. Van een bloeiend kerkelijk leven kan helaas, wat de Doopsgezinden betreft, in Drenthe geen sprake zijn, omdat deze richting onder de Drenthen zelf weinig aanhangers telt. » • * --- De Rechtzinnigen te Assen. Ouden van dagen herinneren zich nog Ds. Tatum Zubli, den eerwaardigen laatster', rechtzinnigen predikant bij de Ned. Herv. Gemeente te Assen. Nog gedurende diens leven werd in 1879 de Vereeniging voor Christelijke Belangen Koninklijk goedgekeurd. Aanvankelijk werden de godsdienstoefe ningen vanwege die Vereeniging slechts dan gehouden, wanneer in de Herv. Kerk de moderne predikant optrad, maar in het vervolg kwam men iederen Zondag' tweemaal samen, welke gewoonte uit den aard der zaak bestendigd bleef, toen de vacature, ontstaan door het overlijden van Ds. Zubli vervuld werd door de beroeping van een tweeden modernen predikant. Als eerste voorganger der Vereeniging trad in 1879. op de Evangelist de Bruin, opgevolgd achtereenvolgens door de Evangelisten Felix, Lawant en Lindonk en daarna door de predikanten Kan en de Voogd. De eerste samenkomsten werden gehouden in het gebouw in de Alteveerstraat, thans ingericht voor Openbare Leeszaal. In 1879 werd overgegaan tot den bouw van „de Unie" aan de Vaart, thans in gebruik als gymnastieklokaal. De tegenwoordige Kapel in de Oosterhoutstraat werd in 1913 ingewijd. De kerkeraad der Ned. Herv. Gemeente te Assen is een der eerste colleges geweest, die in den tichtingsstrijd een jegens de minderheid tegemoetkomende houding aannam door het beschikbaar stellen van jaarlijks 12 kerkbeurten en door tevens gelegenheid te geven tot de bediening van Doop en Avondmaal, bevestiging van lidmaten en huwelijksinzegening. Reeds eenige malen is, bij het ontstaan van predikantsvacaturen bij de Ned. Herv. Gemeente, het verzoek tot den Kerkeraad gericht, een rechtzinnig predikant te beroepen. Ook is voorgesteld het stichten van een derde predikantsplaats, inzonderheid ter voldoening aan de behoeften der Vereeniging, die prijs stelt op het verband met de Herv. Kerk, waarin de ouders der leden zijn gedoopt en belijdenis hebben afgelegd, en tot wier bloei zij zelf bij het toetreden tot die kerk beloofden mede te werken. KAN. --- De Gereformeerden. Het aantal belijdende leden en'doopleden van de Gereformeerde Kerken binnen de grenzen van de provincie Drenthe bedraagt thans, om maar een rond getal te noemen, 27000, verdeeld over 40 plaatselijke kerken. Honderd jaar geleden zou men in ons gewest tevergeefs naar „de Gereformeerde Kerken hebben gezocht, want ze waren er niet. Wel zullen er een eeuw geleden belijders van de gereformeerde religie geweest zijn, hoe zou immers anders omstreeks 1834 de reformatie ook in Drenthe tot stand hebben kunnen komen ? — maar deze gereformeerden verkeerden nog onder de Synodale organisatie van het in 1816 in het leven geroepen Nederlandsch Hervormd Kerkgenootschap. Sinds in 1834 Ds. Hendrik de Cock, Ned. Herv. predikant te Ulrum, om zijn gehoorzaamheid aan Schrift en belijdenis meer dan aan de Synodale reglementen, mét het kerkelijk banvonnis getroffen werd, is in ons vaderland die beweging ontstaan, welke bekend is onder de namen van „Afscheiding en „Doleantie , en van wier kracht de bloeiende Gereformeerde Kerken, ook binnen Drenthe, het overtuigend béwijs zijn. Ook binnen Drenthe. Dit is een dor land, maar het dorre land kan tot bloei gebracht worden door noesten arbeid en onder den zegen van God. In 1823 nergens een Gereformeerde Kerk, in 1923 veertig kerken met 27000 leden ; en wij mogen gerust ze gg en , dat de meesten meelevende leden zijn, wier namen maar niet in het boek staan, doch die ook voor verreweg het grootste deel zelf aan het kerkelijk leven actief deelnemen. Er zijn natuurlijk kleine kerken, die voortdurend vacant zijn en classicaal geholpen worden, geestelijk en stoffelijk ; maar de meeste kerken in Drente hebben, zelfs in dezen tijd van groot gebrek aan predikanten, een eigen dienaar des Woords, die door de kerken geheel uit eigen middelen onderhouden worden, en over 't algemeen naar eer en staat. De grootste kerken zijn die van Asser. 2300 zielen, Smilde 1300 + 472, NieuwA msterdam 1194, Nieuw-Dordrecht 1225, Hoogeveen 2500, Meppel 1598, Ruinerwold 1140. De kerken van Assen, Hoogeveen en Meppel hebben ieder twee predikanten ; Assen heeft twee kerkgebouwen. Welk een verschil! In het oudste jaarboekje, dat wij bij de hand hebben, telt Assen 367 leden, Meppel 400, Smilde 900, Hoogeveen 1500. Dit is een halve eeuw geleden. Vergissen wij ons niet, dan is Smilde de eerste plaats in Drenthe, waar de reformatie in 1834 werd ter hand genomen. Assen dateert van 1836. Met dankbaarheid aan God mag erkend, dat de Gereformeerde Kerken in Drenthe over het algemeen bloeien. Zij worden gestadig grooter, door vreemd bloed uit andere provinciën, vooral uit Groningen, gedurig versterkt. Hun levenskrachtig bestaan heeft indirect grooten invloed geoefend ook op het gebied van het staatkundig leven, want het godsdienstig geloof moet naar gereformeerd belijden heel het leven als een zuurdeeg doortrekken. De oprichting van scholen met den Bijbel is door onze kerken krachtig bevorderd, omdat de godsdienstige en zedelijke opvoeding van onze jonge kinderen niet dan tot schade voor hun geestelijk welzijn van hun onderwijs kan worden gescheiden. Groote offers zijn door de Gereformeerde Kerken voor hare belijdenis gebracht. Geofferd wordt er voor den eeredienst, voor de diaconie, voor de zending, voor de evangelisatie, voor het hooger en lager christelijk onderwijs, voor de ziekenverpleging — men denke maar aan de prachtige stichtingen „Dennenoord" te Zuidlaren en „Bethesda" te Hoogeveen — enz. ; door vaste jaarlijLsche bijdragen, door den collectezak, door contributies ; het meest door den collectezak, zoodat niemand weet, wat de ander geeft, en toch zijn de collecten gewoonlijk verbazend. Rentegevende goederen bezitten de Gereformeerde Kerken bij hooge uitzondering. Het deel huns goeds berust nog in andere handen. In de zendingsactie doen de Drentsche kerken samen met Groningen en Overijsel. Ze arbeiden op Soemba. De uitgaven bedroegen in 1922 ongeveer 100.000 gulden ; dat is alles voor Soemba ; daar blijft in Nederland maar een schijntje van hangen, zooals het jaarverslag duidelijk uitwijst. Enkele kerken, zooals Assen en Meppel, hebben een plaatselijke Kerkbode, die tot vele dingen nut is. Niet kerkelijk, maar toch de kerken dienende is het veelgelezen „Gereformeerd Kerkblad voor Drenthe en Overijsel". De diaconieën doen, wat zij kunnen, om de behoeftigen van de nooddruft des levens te voorzien, zoodat het Burgerlijk Armbéstuur aan onze armen niet te pas behoeft te komen. Misschien dat bij ziekenhuis-verpleging hier en daar tusschen diaconie en armbestuur een accoord is getroffen. Maar de diakenen verzorgen als regel hunne armen geheel, en gewoonlijk niet schriel, maar ruim. Assen heeft een eigen Diaconaal Tuberculosefonds, en stichtte onlangs een sierlijk Tehuis voor Ouden van dagen. We noemden maar iets van het vele, dat mede door de Drentsche kerken gesteund en in stand gehouden wordt, niet door dwang, maar naar het systeem der vrijwilligheid. De „Afscheiding" is in 1834 als een wortel uit een dorre aarde opgeschoten, maar zij heeft veel vrucht voortgebracht door de genade van God. Ziende op de offervaardigheid en activiteit, ziende op de zeer getrouwe opkomst onder de bediening des Woords, mogen we vrijelijk zeggen, dat de Gereformeerde Kerken in Drenthe bloeien. God de Heere heeft ons " doen wassen in dit land, niettegenstaande ons kerkelijk leven niet goedkoop is, de tucht er ernstig wordt gehandhaafd, en de gereformeerde zede veel verbiedt, wat de zinnen bekoort. In het algemeen kan worden gezegd, dat wie niet gereformeerd uit overtuiging is, het op den duur in onze kerken niet zal kunnen vinden, want niet alleen op de leer wordt sterk de nadruk gelegd, maar ook op het leven. LeerheiIigheid kennen wij niet. Wel harmonie van leer en leven. Indien in de Drentsche Gereformeerde Kerken de leer zuiver zal worden bewaard en het leven op een hoog peil zal worden gehouden, zooals dat bij de besten uitblinkt, dan zullen over nog weer honderd jaren onder den zegen van den Koning der kerk, onzen Heere Jezus Christus, nog grooter en verblijdender dingen van de Gereformeerde kerken in Drenthe kunnen worden medegedeeld. H. W. LAMAN, Pred. van de Geref. Kerk van Assen. ♦ « * ---