TECHNIEK. Hoe men in het Westen ook over de machine moge denken, zij is de afgod van het tegenwoordige Rusland. De machine toch is het ■werktuig, door middel waarvan de communisten hopen een van hun doeleinden te zullen verwezenlijken, namelijk Rusland zoo spoedig mogelijk te maken tot een land, dat in eigen behoeften voorziet. Zij hebben aan de landen der bourgeoisie niet alleen de meest recente modellen van allerlei machines ontleend, maar ook speciale maatregeen bij de fabricage. Produceeren ! Dat is het wachtwoord in Rusland geworden, zooals het in vele andere landen, binnen en buiten Europa, reeds lang het wachtwoord was. Onze tjjd. is er een van massale productie. Er Wordt geproduceerd in voorraad, waarmede het bewust zïjn van een nuttige productie is verloren gegaan. In de plaats daarvan is getreden de zucht naar vermeerdering van winst voor iden enkeling tot in het onbeperkte, hetgeen er toe heeft geleid, dat de waarde van iemands arbeid voor deze samenleving niet in beteekenis wint, wanneer hij door dien arbeid zelf in menschelijkheid rijpt, maar dat de waarde van idien arbeid stijgt alnaarmate degeen die dezen arbeid verricht toeneemt in routine. Dit is menschonwaardig: zoowel voor hem die dient, als voor hem die dienen laat. Dat heeft thans ook Stalin ingezien, blijkens een dezer dagen door hem voor militaire cadetten gehouden rede, waarin hij o.m. heeft uiteengezet dat de mensch niet slechts productiemachine is, maar Bat. hij ook een eigen wezen heeft, dat respect afdwingt, respect eischt. Daarom heeft Sïalin te kennen gegeven, dat de Russische arbeider ïiiet langer als een stuk op een schaakbord mag Worden heen en weer geschoven ; dat hij wil dat de arbeider in Rusland niet langer wordt gezien als een verlengstuk van de machine, als zelf machine, maar dat hij wordt behandeld als menschelijk wezen, dat geestelijk niet langer Wordt fijngemalen tusschen de wielen der allesbeheerschende machine, omdat 'tot dusver niet aan hem, maar slechts aan het door hem bereikte productiecijfer werd aandacht geschonken. De mensch een verlengstuk van de machine, yan vele kanten heeft men dat jaren lang reeds als een protest tegen de steeds verder voortschrijdende mechanisatie der bedrijven kunnen vernemen. Maar is het waar ? Er zijn talrijke voorbeelden van een zeker verband, dat er gaat bestaan tusschen den arbeider en ïijn machine, een verband, dat wel anders geaard is dan dat van een koetsier en zijn paard bijvoorbeeld, maar waarbij men toch merkwaardigerwijze vaak ziet, dat de arbeider over dé machine, waaraan hij werkt, spreekt als over een soort persoonlijkheid. In het snorren der machine beluistert hij een zeker geluid, dat hem vertrouwd is en dat hem er aan herinnert, dat de machine in zijn eigen sfeer is opgenomen. Daarom is het o.i. totaal onjuist te spreken van den mensch verlengstuk der machine. Immers, het is niet de machine op zich zelf, die dit gevoel voor menig arbeider opwekt, maar het zijn de verhoudingen, waaronder hij zijn arbeid verrichten moet, die hem plaatsen in het licht, dat hem een deel der machine döét schijnen. Het is goed te werken, zal de arbeider, zelfs hij die den meest eentotiigen arbeid, verricht, zeker zeggen. Doch -uit dit gevoel put hij niet voldoende kracht om de belemmerende werking van dien eentonigen arbeid in zijn leven onschadelijk te kunnen maken. In sommige kringen, o.a. in Rusland, heeft men deze bezwaren trachten dragelijk te maken door den arbeider het besef bij te brengen dat hij arbeidt voor een gemeenschap. En dat begrip werd voor velen de geweldige kracht, om alle bezwaren uit den arbeid zelf voortvloeiende op te heffen en dien arbeid in het belang der gemeenschap blijmoedig te aanvaarden. Helaas echter is het begrip gemeenechap voor velen te abstract, geen werkelijkheid in hun leven, althans als werkelijkheid niet bestand tegen de werkelijkheid van hun werkplaats, hun arbeidsomstandigheden, hun sociale plaats. En toch is de techniek voorwaarde voor menschen-eenheid. Met de techniek toch is de menschheid gegroeid. Vanbarbaarschheid naar wildheid en van wildheid raar het jagersbestaan en van het jagersbestaan naar den landbouw en van den landbouw grootendeels naar de industrie. Wij hebben den tijd beleefd waarin de economische ■mensch de heerscher der wereld was en waarin de cultuur voor een groot gedeelte was opgebouwd uit de bouwsteenen, die in zijn wereld ontstonden. Thans staan wij voor een nieuwe cultuurperiode, waarin de techniek en de technische mensch tot verdere ontplooiing zullen komen. Zij bergen cultuurvormende krachten in zich van ongehoorde macht en beteekenis : planmatigheid, gemeenschap en dienst. Zullen zij komen in dezen tijd ? Zullen zij komen van linsk of van rechts ? Er heerscht thans leed in en door de techniek. Maar waar leed is, is hoop. En waar hoop is, is geloof. Geloof in een mogelijke, andere, betere maatschappelijke orde; in een eenheid en verbondenheid, die vroeger ondenkbaar waren, doch die door de techniek mogen worden mogelijk geacht. Techniek, hoezeer zij in de huidige maatschappij ook mag worden misbruikt, is voorwaarde ook voor waarlijk geestelijke cultuur. Zij blijft niet staan bij uiterlijke beschaving, maar zij maakt het leven rijker, gevarieerder, meer omvattend. Zij heeft de strekking in zich, het leven op een hooger peil te brengen. Van buitengemeen grooten invloed is de techniek op het arbeidsproces geweest. Zij zal dat in de toekomst stellig in nog meerdere mate zijn. Tot nu toe is het voorgesteld, alsof de steeds voortgaande verbetering der machinerie alle arbeiders in ongeschoolde ziellooze aanhangsels der machine zou veranderen, tengevolge waarvan de arbeiders noodwendig alle arbeidsvreugd moest worden ontnomen. Doch dit komt niet overeen met de werkelijkheid. Dat Marx deze theorie opstelde, zoo zegt Dr. Hendrik de Man, is volkomen begrijpelijk uit de verhoudingen van zijn tijd, waarin hij den ondergang van het handwerk en de opkomst der nieuwe machinale industrieën beleefde. Doch dit klassieke beeld vertroebelt de werkelijkheid. Ten eerste kan de arbeid in de praktijk niet volkomen en voorgoed zielloos worden gemaakt. De absolute ondergeschiktheid van den arbeider aan de machine is een grensgeval, dat 'nooit geheel verwezenlijkt wordt, omdat de mensch zelve een dusdanige ondergeschiktheid niet wil. Altijd blijft er een mogelijkheid tot arbeidsvreugde over, die hij zich ten nutte moet maken om niet gansch te gronde te gaan. Elke bezigheid, hoe onnoozel ze ook geworden mag zijn door de mechaniseering, biedt bepaalde mogelijkheden tot uitoefening van een faitiatrel