Trein naar Batavia Maar bij Poerwokerto slaat de bliksem in! 400 K.N.I.L.-mensen terug naar demarcatielijn n het vorige artikel schreef ik U over de 216 TNI-familieleden, die per extra Rode Kruis-trein naar de demarcatielijn tussen Nederland en republikeins gebied werden vervoerd. Met diezelfde trein zouden de volgende dag 400 mannen, vrouwen en kinderen van het KNIL, het Koninklijk Nederlands Indische Legjer, uit de republiek naar Batavia teruggebracht worden. Deze 400 personen zag ik die andere morgen : 400 schamelen, 400 mensen, die jaren of maanden nuast het leven geleefd hadden Daar waren jonge vrouwen met grijze haren en daar waren jongens en meisjes, zo tussen de 6 en de 12, met oudemannen- en oudevrouwengezichten. Er waren ook babies; 18 stuks van 3 maanden en jonger. Hun was, voor mij tenminste, niets aan te zien. Zorg zorg zorg dat spraken die 400 min 18 gezichten. En de kleding vertelde van armoede. Armoede en schamelheid. Uit Solo kwamen ze, uit Djocja en Hit Magelang. Ik zag veel Ambonnezen ertussen, sommigen verbeten, anderen verslagen; ik zag geboren Nederlanders. Indo-Europeanen, Javanen, Menadonezen Begrijpt U het voor goed, lezers : deze mensen hadden stuk voor stuk, geweigerd toen de demarcatielijn zich onverbiddelijk achter hen sloot als Nederlanders of als Nederlandse onderdanen (wat niet hetzelfde is!) de „staatsaangehorigheid" van de Republiek Indonesia aan te nemen Ze weigerden dit, hoewel hun dit aanzienlijke privileges had bezorgd. Ze weigerden het, omdat ze zich Nederlanders wisten. * * » De troep der schamelen : de jongens met gescheurde en niet meer op te lappen broekjes, de meisjes en jonge vrouwen in wat verschoten prullen, die rond hun lijf hingen. Per militaire auto werden ze naar de trein gebracht. Nauwelijks ervan overtuigd ,dat ze over een halve dag in Batavia zouden zijn. Batavia eindelijk, eindelijk, n- de maanden en maanden van hopeloos wachten. Ik zag ze komen de jongens met hun hond in de armen geklemd, met een kip sommigen. En de meisjes vaak met een kleine, verschrikt kii kende poes of met een pluizig konijntje. De héél ouden van dagen en de zieken en de slachtoffers van hongeroedeem werden per draagbaar naar de trein vervoerd, maar zelfs bij hén was vreugde. Er was een oud moedertje, dat zuster Dasberg stijf aan haar arm bleef vastklemmen en onophoudelijk vroeg : „Zuster U laat me toch zeker niet achter hier ? Zuster., ik mag toch zeker wel met U méé... !" En Zuster Dasberg, die al zo'n kwarteeuw meeloopt met het Rode Kruiswerk, en dus het recht heeft enigszins „verhard" te zijn, stond er wat kleintjes en beduusd naast en ze pakte dat moedertje ineengeschrompeld en klein en bruin als het was (nèt een antiek poppetje uit een wajangspel) en fluisterde, als ik me niet vergis, allerlei lieve woordjes in dat kleine, bruine oor. En er was een heel oud mannetje, dat erg ziin best deed kordaat te schijnen. Zuster Dasberg zag dat en zei: „Nu vadertje, zeker óók wel de 8 kruisjes gepasseerd, niet ?" Waarop dat oude mannetje Zuster Dasberg wat teleurgesteld aankeek en mompelde : „Nee zuster, ik ben van '89, weet U ?" En toen gilde de stoomfluit van de jumbo, die voor de Rode Kruis-trein was geplaatst en daar gingen ze alle 400, hangend uit de raampjes en roepend naar de militairen, dat ze het zo goed hadden gehad. En het laatste wat ze zagen was een groot bord, met erop geschreven, in slordige en hanepoterige letters „Hartelijke groet van 3—6 R.V.A.". * * * Opnieuw langs sawahs en kampongs. Over viaducten en bruggen. Langs de groene wouden van ZuidMidden-Java. richting : Batatavia. Tegen de avond zouden we er zijn. Tegen de avönd, hè Zuster— ?" vroegen de kinderen. En hetzelfde vroegen de moeders. En de vaders. Allemaal vroegen ze hetzelfde. Ja. vanavond zouden we in Batavia zijn. Het einddoel van een lange, lange reis. Batavia een wonderwoord voor 400 mensen. Ik hoorde de verhalen uit Djocja. Vele en velerlei. Daar alleen over zou men lang kunnen schrijven. Maar dat komt later. Nu gaat het om die trein jiaar Batavia de trein der vreugde. Nee. niet alléén vreugde ! Daar was een aparte wagon voor de bofen kinkhoest-patiënten. Daarin was niet zo bar veel plezier. En dan was er een afdeling voor malaria en scabius. Om van de oogziekten en aan tropische zweren lijdenden maar niet te spreken. Ze hadden het zwaar, de Zusters, in die eerste, uren, maar, zullen ze gedacht hebben, hoe meer werk hoe beter, dat kort de lange dag. Zo reed de trein' door midden-Java. Dezelfde weg terug stijgend en dalend met 80 kilometer vaart En opnieuw aten we stof en kolengruis en sloeg de roetzwarte walm uit de pijp ons in de nat-getranspireerde gezichten. Maar wat gaf het vanavond waren we thuis. Vanavond schoon goed. baden, en in een fris bed. En de trein der schamelen, die desondanks met vreugde ' vervuld waren, joeg naar Batavia. * » * Toen kwam de stad Poerwokerto. Hier stopte de trein. Dat was niets bijzonders. Er zou water geladen worden voor de jumbo, en we zouden de kans krijgen wat bananen, limonade en djeroeks (kleine 'sinaasappelen) te kopen. Daarna, na 10 minuten,, zouden we doorgaan, Naai- Batavia En toén sloeg de bliksem in ! En dat was de bliksem van de mededeling van de stationsambtenaar van Poerwokerto, dat dë trein niét naar Batavia ging. De trein ging terug Terug naar Gombong, aan de demarcatielijn. Terug naar zijn beginpunt. De oorzaak ? Niemand, die het precies wist, hier. Wel waren er legio wilde geruchten. Spoorrails opgebroken treinen aangevallen... vaarlijk nu te reizen. tientallen doden.. oprukken van benden rampokkers levensgeTerug naar Gombong ! En nu zal ik u het tafreel besparen, lezers, daar in die trein der vierhonderd schamelen. Want nu konden de verpleegsters wel zeggen, dat ze over drie dagen opnieuw zouden worden gehaald, de teleurstelling, de ontgoocheling was te groot, te plotseling. Hoewel er óók waren, vele vrouwen, die het opvallend lakoniek opnamen. En die zeiden : „