Uit Gelderland, PROVINCIALE STATEN. Tweede gewone zitting in 1932. De tweede gewone zitting van de Prov. Staten van Gelderland is bijeengeroepen tegen Dinsdag 22 Nov. a.s. v.m. te 11 uur. Het ligt in het voornemen van den voorzitter alsdan voor te stellen de op dien dag geopende zitting te verdagen tot Donderdag 22 December v.m. 10 uur en deze, zoo noodig, voort te zetten op Vrijdag 23 December v.m. 10 uur. NIJVERHEIDSONDERWIJS. Ten opzichte van het Nijverheids-onderwijs komt inde e.v. Statenzitting van Gelderland het volgende aan de orde : Door de omstandigheden gedwongen meer dan ooit uitte zien naar de grootst mogelijke besparing op de uitgaven der provincie, moet wel andermaal het oog vallen op de regeling der Prov. subsidie inzake het nijverhiedsonderwijs. ~ Volgens het stelsel der Nijverheidsonderwijswet met betrekking tot de verdeeling der kosten, te bestrijden uit de overheidskassen, draagt het rijk 70 pet. (75 pet.) van de nettokosten, en komen de overblijvende netto-kosten (n.l. 30 pet. of 25 pet.), ten laste van de gemeente, waar de school gevestigd is. Blijkens het voorstel staan Ged. Staten nog steeds op het standpunt dat de provincie niet verplicht is aan de gemeenten waar een inrichting voor nijverheidsonderwijs gevestigd is een bijdrage uit de prov. kas te schenken, welke bijdrage dan feitelijK neerkomt op een subsidieering inde verplichte uitgaven van de gemeentelijke huishouding. Het prov. subsidie kan onder da werking van de Nijverheidsonderwijswet zonder merkbare schade voor het onderwijs verdwijnen. Ged. Staten stellen voor om de bestaande subsidieregeling, welke een jaarlijksche uitgaaf van pl.m. ƒ 140.000. vordert, hetgeen thans gelijk staat met niet minder dan drie opcenten op de hoofdsommen der Rijksinkomstenbelasting en der Vermogensbelasting, geleidelijk te doen afloopen. De geleidelijke vermindering zouden zij voor 1934 op 1/3 en voor 1935 op 2/3 willen stellen en het subsidie met 1936 beëindigen. Provinciale Begrooting voor 1933. Ged. Staten bieden de Staten ter vaststelling aan de ontwerp-Begrooting der Prov. Inkomsten en Uitgaven voor den dienst 1933, welke in ontvangst en in uitgaaf aanwijst een bedrag van ƒ 11.353.444.38. Zooals hieruit blijkt is het Ged. Staten, niettegenstaande de optimistische verwachting het vorig jaar inde Statenvergadering opgewekt, n.l. dat inde eerstvolgende jaren niet meer dan 25 opcenten op de Rijksinkomsten- en Vermogensbelasting geheven zullen behoeven te worden, niet gelukt de Prov. Begrooting voor 1933 sluitend te krijgen, zonder verhooging van de opcenten op de Rijksinkomstenen Vermogensbelasting. De vermindering inde opbrengst van de Rijksinkomsten- en Vermogensbelasting over het belastingjaar 1933/34, wordt, voor zooveel de Provincie Gelderland betreft, en vergeleken bij het belastingjaar 1931/33 op grond van ontvangen gegevens, geschat onderscheidenlijk op 35 pet. en 38 pet. Een en ander heeft tot gevolg, dat 1 opcent op de Rijksinkomstenbelasting niet hooger kan worden geraamd dan j 40.135.33 en 1 opcent op de Vermogensbelasting ƒ 8.779.49, in totaal dus ƒ 48.914.83. Wanneer men nu bedenkt, dat slechts een vijftal jaren geleden 1 opcent op de Rijksinkomsten- en Vermogensbelasting, geraamd kon worden op ƒ 90.445.20 en zelfs opbracht ƒ 91.871.01, dan zal het duidelijk zijn dat, zal tenminste niet binnen betrekkelijk korten tijd het maximum aantal te heffen opcenten bereikt zijn, bij het doen van uitgaven de grootst mogelijke beperking in acht dient te worden genomen niet alleen, doch dat de bestaande uitgaven binnen redelijke grenzen zooveel als mogelijk is worden teruggebracht, waardoor niettemin zonder eenige belastingvèrhooging nog geen sluitende begrooting kan worden verkregen. De Provincie kan tegenwoordig slechts belasting heffen inden vorm van opcenten op de hoofdsom der Grondbelasting, Rijksinkomstenbclasting en Vermogensbelasting. De eerste worden thans nog geheven tot een bedrag van 20. Hoewel de wet de heffing tot een maximum van 50 opcenten toelaat, meenen Ged. Staten dat met verhooging van de thans geheven 20 opcenten inde tegenwoordige omstandigheden inde laatste plaats begonnen moet worden. Er blijft dus niets anders over dan de opcenten op de Rijksinkomsten- en Vermogensbelasting te brengen van 25 op 27, derhalve met 2 te verhoogen. Zoude voor 1933 hetzelfde aantal opcenten op de verschillende belastingen geheven worden als voor 1932, dan zou de opbrengst daarvan voor 1933 op ƒ 452.068 minder geraamd moeten worden dan voor 1932, voor welk bedrag bij vergelijking van de begrootingen voor 1932 en 1933 dus al direct dekkingsmiddelen moeten worden aangewezen. Neemt men daarbij voorts in aanmerking, dat voor 1933 aan uitgaven meer geraamd moet worden dan voor 1932 een bedrag van ƒ 55160.—, terwijl aan ontvangsten een bedrag van ƒ 1045.— lager geraamd kan worden dan in 1932, dan blijkt hieruit, dat een bedrag van ƒ 452.068 + ƒ 55.160 + ƒ 1045 of ƒ 508273 gedekt moest worden. Hiervan kon een aanzienlijk bedrag worden gevonden door hoogere raming van verschillende ontvangstposten tot een bedrag van ƒ 116.203.—, o.a. : batig slot ƒ 48.235.— ; aandeel gemeenten kosten krankzinnigen f 39.602 ; aandeel provincie particuliere bijdragen kosten krankzinnigen ƒ 10.000 ; verhaal van pensioenbijdragen op de jaarwedden van het Prov. personeel ƒ 15000. Voorts bleken verschillende uitgaven lager te kunnen worden geraamd en wel in totaal tot een bedrag van ƒ 106.547. Verder hebben Ged. Staten gemeend op de volgende posten te kunnen bezuinigen, waaromtrent zij afzonderlijke voorstellen doen en waarnaar dus wordt verwezen. Reis- en verblijfkosten Statenleden ƒ 1000.— Idem Ged. Staten – 1500. Idem Prov. Waterstaat – 2200.— Idem Inspectie Archieven – 100.— Presentiegeld Statenleden – 1000.— Subsidie G. O. Mij. v. Landbouw onderwijs hoefbeslag – 225.— Subsidies Land- en Tuinbouwwintercursussen – 5000. Subsidie G. O. Mij. van Landbouw landbouwhuishoudonderwijs – 300. Idem C. B. T. B. Landbouwhuishoudschool te Aalten – 100.— idem A. B. T. B. ambulante landbouwhuishoudschool – 150.— Subsidie school- en werktuinen en boomplantdagen in Nederland – 350.— Subsidie Openlucht-Museum – 500. Subsidie Heilig-Landstichting – 500. Subsidie Prov. Geld. Verg. voor Vreemdelingenverkeer – 100.— Totaal ƒ 13025. Er blijft dan nog te dekken overeen bedrag van ƒ 508273.— (ƒ 116.203 + ƒ 100.547 + ƒ 13025) = ƒ 278496. Ten einde dit bedrag te verminderen hebben Ged. Staten gemeend ook den post „Storting in het Wegenfonds wegens bijdragen voor den aanleg, de verbetering en het onderhoud van wegen”, welke inde begrooting 1932 is uitgetrokken tot een bedrag van ƒ 300.000.— in die voor 1933 tot ƒ 200.000. te kunnen uittrekken. Nu de financiën van de Provincie meer dan tevoren dit noodzakelijk maken, stellen Ged. Staten voor om ten aauzien van de subsidieering van het Nijverheidsonderwijs, welke post wederom met ƒ 5000. moest worden verhoogd en thans is uitgetrokken op een bedrag van ƒ 140.000.—, geleidelijk tot afschaffing te besluiten, te beginnen in 1934. Oogenblikkelijk geeft, wanneer de Staten zich met dit voorstel mochten vereenigen, dit wel geen verlichting, maar volgende jaren zullen hiervan kunnen profiteeren. Ten slotte hebben Ged. Staten gemeend thans niet te moeten overgaan tot verlaging van de overige inde Begrooting voor 1933 geraamde subsidies, welke meerendeels betrekking hebben op maatregelen van socialen en eultureelen aard. Wanneer echter blijken mocht inde volgende jaren en naar hunne meening is deze kans niet gering dat de financiën der Provinice hiertoe zullen nopen, dan zullen Ged. Staten niet aarzelen, voor te stellen ook in dit opzicht versobering te betrachten. Volgs de vorenstaande berekening zou nu nog gedekt moeten worden een som van ƒ 278.498 ƒ 100.000 = ƒ 178.498.—. Dit bedrag wordt gevonden door den post voor Onvoorziene uitgaven lager uitte trekken dan inde vorige begrooting, in welken post dan is opgenomen de meerdere opbrengst der belastingen door de verhooging van deze met 2 opcenten. Ten slotte deelen Ged. Staten nog mede, dat onder een belangrijk deel der uitgaven komt ,en laste van de N.V. Prov. Geld. Electriciteits Mij., welke van deze worden terugontvangen. Zij stellen verder voor, over het dienstjaar 1933 te heffen : 20 opcenten op de hoofdsom der Grondbelasting voor de ongebouwde- en 20 opcenten voor de gebouwde eigendommen ; 27 opcenten op de hoofdsom der Rijksinkomstenbelasting en 27 opcenten op de hoofdsom der Vermogensbelasting, en voorts om ter voorziening inde behoefte aan kasgeld, zoo noodig, tijdelijk geld op te nemen tot een maximum van ƒ 3.500.000.—, tegen een rente an ten hoogste 5l/2 pet. School- en werktuinen en boomplantingen. Nadat door de Staten in hunne zitting van 18 December 1929, aan den kring van afdeelingen inde prov. Gelderland van de Centrale Vereeniging voor School- en werktuinen en Boomplantdagen in Nederland, voor 1930 een subsidie werd verleend, berekend naar een bee.rag van ƒ 2.50 per leerling, werd bij hun besluit van 4 Augustus 1931, aan dien kring een jaarlijksch subsidie verleend tot wederopzeggens, berekend naar een bedrag van ƒ 2.25 per leerling. Ged. Staten erkennen gaarne het groote paedagogisch belang, dat door deze instellingen wordt gediend, doch het komt hun voor, dat dit belang niet zoozeer op den voorgrond dringt, dat het eene uitzondering zoude wettigen op de andere bezuinigingsmaatregelen, die door de tijdsomstandigheden noodig zijn geworden. Ged. Staten geven in overweging onder intrekking van het Statenbesluit van 4 Augustus 1931 tot wederopzeggens, een jaarlijksch subsidie te verleenen berekend naar een bedrag van ƒ 1.75 per leerling van de tot dezen kring toegetreden schooltuinen, o.a. onder voorwaarde, dat het bedrag, dat aan elke afdeeling wordt uitgekeerd, niet meer mag beloopen dan de helft van de bijdragen, die door de gemeente, waarin de tuin is gelegen, en door vereenigingen en particulieren voor dezen beschikbaar gesteld zijn. Restauratie Gemeentetoren te Rheden. Verzoek van het Gemeentebestuur van Rheden om verhooging in verband met overschrijding met een bedrag van ƒ 4336.76 der oorspronkelijk op ƒ 20.000.— begrootte kosten van het, bij Statenbesluit van 19 December 1929, verleend Prov. subsidie inde kosten der restauratie van den gemeentetoren aldaar. De totale restauratiekosten hebben ƒ 24336.76 bedragen, waarin het Rijk slechts overeen bedrag van ƒ 32000. 30 pet. bijdraagt. Ged. Staten adviseeren op het onderwerpelijk verzoek gunstig te beschikken, alleen voor zoover ook het Rijk inde overschrijding bijdraagt en stellen dan ook voor een nader subsidie van ten hoogste ƒ 200. te verleenen. Land- en tuinbouwcursussen en landbouwhuishoudonderwijs. Bij Statenbesluit van 16 Juli 1924 werden Ged. Staten gemachtigd, ten behoeve van binnen de provincie gelegen en door het Rijk gesubsidieerde land- en tuinbouwcursussen, uit de Prov. fondsen een bijdrage te verleenen in de bezoldiging der aan die cursussen verbonden onderwijzers, ten bedrage van ƒ 0.50 per lesuur. Op dezen post werd in 1929 ƒ 10717.25, in 1930 ƒ 11606.50 en in 1931 ƒ 11091. uitbetaald. In eene bijeenkomst, die Gecommitteerden uit Ged. Staten met vertegenwoordigers der landbouworganisaties hadden ter bespreking van de mogelijkheid van bezuiniging op de Prov. uitgaven voor landbouw en veeteelt, bleek, dat geen bezwaren bestonden tegen eene eventueele vermindering der bijdrage voor deze cursussen tot op de helft van het thans per lesuur toegekend bedrag. In verband hiermede wordt in overweging gegeven met handhaving overigens van het aangehaald besluit van 16 Juli 1924, te bepalen, dat de prov. bijdrage inde bezoldiging der aan de betrokken curssussen verbonden onderwijzers zal beloopen een bedrag van ƒ 0.25 per lesuur, zulks te beginnen met de land- en tuinbouwcursussen, die in het jaar 1933 aanvangen. Tevens stellen Ged. Staten ook een gelijke vermindering der Prov. bijdragen voor inde kosten van het landbouwhuishoudonderwijs, zooals die worden verleend inden vorm van een subsidie inde bezoldiging der aan de betrokken cursussen verbonden onderwijzers, ten bedrage van ƒ 0.50 per lesuur. Oak ten dien aanzien stellen Ged. Staten voor de subsidie tot de helft terug te brengen, zulks te beginnen met dein 1933 aan te vangen cursussen, en in verband daarmede de besluiten waarbij tot wederopzeggens subsidie werd verleend aan : de G. O. Mij. van Landbouw, ten behoeve van de vanwege die Mij. te houden cursussen in landbouwhuishoudonderwijs aan de vrouwelijke landbouwbevolking ; den Aartsdiocesanen R.-K. Boeren- en Tuindersbond, te Arnhem, t.b. van de cursussen zijner ambulante landbouwhuishoudschool; de afdeeling „Gelderland” van den Chr. Boerenen Tuindersbond in Nederland, ten behoeve van de cursussen in land- en tuinbouwonderwijs aan de Chr. Landbouwhuishoudschool te Aalten, en van de daaraan verbonden cursussen te Varsseveld en te Vorden, en het Bestuur der juist genoemde afdeeling ook ten behoeve van de cursussen in land- en tuinbouwonderwijs aan hare Landbouwhuishoudschool te Ede, dienovereenkomstig te wijzigen. Rundveeverbetering. Aanvraag van de Commissie tot bevordering der verbetering van het Rundvee in Gelderland, om subsidie verhooging van ƒ 2000.—. Deze aanvraag houdt verband met de sterke toename inde laatste jaren van het aantal ter keuring aangeboden stieren en ook met de groote uitbreiding van het aantal fok- en controlevereenigingen, die een zoo belangrijke factor voor de rundveeverbetering zijn. Waar echter thans de Prov. uitgaven tot de allernoodzakelijkste dienen te worden beperkt, en verschillende der verleende subsidiën ten behoeve van den landbouw eene vermindering zullen dienen te ondergaan, kunnen Ged. Staten, hoezeer zij hierin een gestadige toeneming van de belangstelling, die de verbetering van het runderras ook bij de direct belanghebbenden ondervindt, zien en waardeeren, geen vrijheid vinden gunstig op het onderwerpelijk verzoek te adviseeren. Ged. Staten plaatsen zich daarbij op het standpunt, dat het ook stellig bij de Staten alle waardeering zal vinden, indien de Commissie tracht met de haar thans ten dienste staande middelen (waaronder een crediet van ƒ 10.000/ uit de Prov. fondsen) de thans verkregen uitkomsten te handhaven, tot tijd en wijle dat de openbare geldmiddelen zullen toelaten, ook haar bemoeiing de ruimer vlucht te geven, die zij verdient. Ged. Staten vragen zich zelfs daarbij af, of de Geldersche rundveestapel inde gegeven omstandigheden niet eenige vermindering behoort te ondergaan, zoodat het voornamelijk zaak zal zijnde betere dieren, die door hun opbrengst de kosten van hun aanschaffing en onderhoud nog eenigszins kunnen goed maken, daarvoor te behouden. --- Uit de Pers. Naar aanleiding van het zich opnieuw beschikbaar stellen van Ds. Lingbeek (H.G.St.P.) voor een zetel inde Tweede Kamer, schrijft „De Nederlander” (C.-H.) : De majesteit der Kerk. Er is een politieke gebeurtenis, die een geestelijke zijde heeft en waarvan wij hier derhalve iets mogen zeggen. Een predikant is Kamerlid geworden ; dus legde hij zijn ambt neer. Midden ineen parlementaire periode legde hij volkomen vrijwillig en zonder eenige naar buiten gebleken aanleiding zijn Kamerlidmaatshap neder en aanvaardde weder zijn kerkelijk ambt. Nog tegen het één, noch tegen het ander mogen derden iets inbrengen ; het is alles z ij n zaak. Doch nu stelt dezelfde zich weder beschikbaar voor de Kamer. D.i. : hij is bereid, opnieuw midden 1933 zijn ambt neder te leggen. Dit is niet enkel meer een persoonlijke zaak. Het raakt ook anderen ; want het raakt de majesteit der kerk. Wij moeten erkennen, dat wij over het gebeurde ontdaan zijn. Inden loop van zes jaar wordt dit dus : twee jaar Kamerlid, twee jaar predikant, twee jaar Kamerlid. En dat wel te verstaan : volkomen vrijwillig. Hij verlaat niet daarom de Kamer, omdat hij niet herkozen is ; doch hij doet het tusschentijds, terwijl hij had kunnen blijven zitten. Hij verlaat niet daarom zijn ambt, omdat er niemand anders voor de Kamer beschikbaar is ; want hij heeft een opvolger, die nu zit en die straks weer kan zitting nemen. Welnu : dit wisselen van het ambt kunnen wij onmogelijk anders noemen dan spelen met het ambt. Dit mag iemand, die de kerk liefheeft, noch zijn ambt,.noch zijn kerk aandoen. Heeft men dit niet aanstonds zelf gevoeld ? --- Uit de Graafschap NEEDE Naar wij vernemen, zal op Donderdag 17 November 1932 voor de afd. Neede van den Chr. Nat. Werkmansbond als spreker optreden, de heer A. Broen van Enschede, propagandist van voornoemden bond. De bijeenkomst, die in het Vereen, gebouw gehouden wordt en aanvangt om 7 uur, is ook toegankelijk voor belangstellenden. Ten overstaan van Notaris Steernberg had Woensdagavond de toeslag plaats van het huis met tuin aan de Spoorstraat en 3 perc. grond aan den Eibergschen grintweg, voor rekening van de erven G. Neurink alhier. De opbrengst was als volgt: Huis met tuin, J. Smit ƒ 5000 ; gronden : perc. 1, C. Pruik ƒ 750, perc. 2 B. Marsman ƒ 475 en perc. 3 H. G. Marsman en W. Grooters ƒ 510.—. Naar wij vernemen, zal binnenkort de Chr. Zangvereen. „Looft den Heere” haar jaarlijksche uitvoering geven. Omtrent onze gegevens ten aanzien van het 60-jarig bestaan der Ned. Herv. Evangelisatie Vereeniging, kunnen wij onze lezers mededeelen, dat we er in geslaagd zijn iets uit de geschiedenis machtig te kunnen worden. Om eenige redenen is het aanbevelenswaardig dit aan te houden tot het volgend nummer en dus tegelijk op te nemen met het verslagje van den herdenkingsdienst zelf. Loop der bevolking gedurende de maand October 1932. Gevesstigd : G. L. A. de Vries D 53 van Blokzijl ; G. A. ter Bekke A 121 van Almelo ; mej. Th .M. Brugman G 63 van Vorden ; J. '1 h. A. de Graaf A 564 van Aalten ; Mej. A. M. Weller A 96 van Enschede. Vertrokken : mej. P. C. A. Abbing, A 80 naar Ridderkerk (Z.-H.) ; mej. M. Pörscht, A i2B van Weenen ; H. J. Frederiks, B 476 naai umxperlo ; G. Bannink en gezin, E 206 naai rtorculo; H. Verwey, A 47 naar Epe; mej. j. B. Hulscher, D 75 naar Borculo ; mej. Jac. Almekinders, B 321 naar Kattendijke (Z.) ; mej. Wed. J. Tijn, B 348 naar Amsterdam ; mej. E. de Vries, B 445 naar Goor ; mej. B. Damstra, B 565 naar Enschede ; H. R. Briedé en echtg., B 579 naar Zeist. Winterlezing. – Op uitnoodiging van het Comité voor Winterlezingen hield Dinsdagavond in het Vereen, gebouw Ds. H. G. Groenewoud, Ned. Herv. Pred. te Gelselaar een lezing over het onderwerp : „Kerk en Crisis”. Jammer dat het ’s avonds erg regenachtig weer was, zoodat het gebouw niet tot in alle hoeken gevuld was. Toch was de opkomst goed. Half acht opent d& Voorz. van het comité, de Eerw. heer S. Kamstra, de bijeenkomst op gebruikelijke wijze, waarna een kort welkomstwoord volgt, inzonderheid tot Ds. Groenewoud, die geheel belangeloos is overgekomen om voornoemde lezing te houden. Daardoor is het comité in staat gesteld ook nog een tweede lezing te kunnen organiseeren. Spr. hoopt dat deze lezingen de belangstelling vaneen ieder zuilen hebben, waarna het woord is aan Ds. Groenewoud. Spreker vangt aan met eenige inleidende opmerkingen, waarin hij de keuze van het onderwerp toelicht. We komen niet bijeen om ons te vermaken. Wie amusement zoekt, moet naar andere middelen uitzien. We zouden ook niet tevreden zijn, wanneer ons iets werd aangeboden, dat ten hoogste interessant, boeiend, ontroerd zou zijn. Ook aan een stuk studeerkamer werk, dat riekt naar vele boeken en vol is van wijsgeerige problemen, hebben we niets. We moeten het volle leven inkijken, ’t zij dat we werkloos zijn of ’t een of ander beroep uitoefenen. Vandaar dat zich aan ons opdrong het woord crisis. Immers, het gansche wereldleven in al z’n geledingen en verhoudingen verkeert ineen crisis. Maar daarbij mocht het niet blijven. Of we het aanvaarden of niet, een feit is, dat deze wereld niet de eenige, de laatste is. Niet de gang van zaken, zooals die nu eenmaal loopt, is de eenige mogelijkheid. Er is een --- Ned. Christelijke Radio-Vereeniging. Uitzendingen van 13—16 November 1932. Zender te Huizen. Golflengte 1875 M. Zondag 13 November. 8.30— 9.30 v.m. Morgenwijding, te leiden door Ds. G. Laarman, Geref. Pred. te Hilversum. 5.00—5.50 n.m. Gewijde muziek dooreen Gemengd Vocaal Kwaftet. 5.50—7.45 n.m. Kerkdienst uit de Ned. Herv. Kerkte Hantum (Fr.). Voorganger Ds. G. van Veldhuizen Azn., Ned. Herv. Pred. te Hantum. „Zendingsdienst”. Maandag 14 November. 8.00—8.15 v.m. Schriftlezing. 8.15— 9.30 v.m. Morgendienst. 10.30 11.00 v.m. Morgendienst, te leiden door Ds. N. P. E. G. v. Uchelen, Ned. Herv. Pred. te Hilversum. 11.00—12.00 v.m. Concert. 12.00—12.15 n.m. Politieberichten. 12.15— 12.30 n.m. Een kwartiertje op marsch. 12.30— 2.00 n.m. Orgelconcert uit de Herst. Evang. Luth. Kerk, Kloveniersburgwal te Amsterdam, te geven door den orgelist dier kerk, den heer Jan Zwart. 2.0Ó—2.35 n.m. Uitzending voor scholen. Spreker de heer J. H. Hemmers te ’sGravenhage. Onderwerp : „Van heiden tot Christen”. 2.35—3.15 n.m. Causerie door den heer A. J. Herwig te Bussum. „Beantwoorden van vragen over kamerplanten”. 3.15— 3.30 n.m. Cursus knippen en naaien. 3.30— 3.45 n.m. Cursus stofversieren en hoedenmaken. 3.45 n.m. Verzorging van den zender. 4.00—5.00 n.m. Bijbellezing door Ds. D. W. Veldkamp, Vrij Evang. Pred. te Leeuwarden. 5.00—5.15 n.m. Grainofoonmuziek. 5.15— 6.15 n.m. Chr. liederenuurtje, uitsluitend gewijd aan „Liederen op verzoek”, te houden door den Redacteur van „Het Zoeklicht”, Joh. de Heer te Driebergen. 6.15— 6.30 n.m. Spreker de heer J. Schipper, Secr. van het Chr. Nat. Vakverbond in Nederland. d.30—7.30 n.m. Vragenuurtje. /.30—7.45 n.m. Politieberichten. L45—8.00 n.m. Persberichten van het Ned. Chr. Persbureau. 3.00—10.30 n.m. Concert door het Symphonieorkest der N.C.R.V. 9.00—9.30 n.m. Spreker namens de Vereen. „De Middaghoogte” : Prof. Dr. A. H. de Hartog van Amsterdam. Onderwerp : „De Harmonie tusschen Godsdienst en Wetenschap”. Pl.m. 10 uur n.m. Persberichten Vaz Dias. iü.30—11.30 n.m. Gramofoonplatenconcert. Dinsdag 15 November. Uitzendingen K.R.O. Persberichten Vaz Dias. Woensdag 16 November. Tweede Friesche Radiodag. 8.00—8.45 v.m. Schriftlezing in het Friesch door den heer W. Santema te Scharnegoutum en zang door het Geref. Leeuwarder Evangensatiekoor. j.45—9.05 v.m. Concert. ,;.u5—9.30 v.m. Lezen van Friesche lectuur, j.uü—9.sU v.m. Vervolg concert. . .aU—iO.iO n.m. Lezen uit eigen werken, u.io—10.00 v.m. Vervolg concert. o.^O—li.oü v.m. Morgenconcert, te leiden door Ds. W. H. den Houtmg, Geref. Pred. te Huizum. .1.00—1.00 v.m. Concert, te geven door de Chr. Gem. Zangvereen. „De Lofstem” te Veenwouden en het Chr. Muziekcorps „De Bazuin” te Rottevalle. .2X0—1.15 n.m. Politieberichten. i.OO—2.00 n.m. Rondgang door het Friesch Museum te Leeuwarden. Tweegesprek tusschen den directeur van het museum, de heer M. W. Vieweg en den heer H. Algra, leeraar aan de Chr. Kweekschool te Leeuwarden. 2.00—3.00 n.m. Concert. .00—3.30 n.m. Spreker de heer G. J. v.d. Kooi te Nes (Westdongeradeel). Onderwerp : „De bouwstreek in het Noorden van Friesland”. 3.30— 4.00 n.m. Schetsen uit het natuurleven in Friesland. Spreker: de heer M. W. Camping te Exmorra. 4.00—5.00 n.m. Friesch Kinderuurtje. ó.QO—5.30 n.m. Spreker namens het Geref. Frysk Selskip : Ds. D. Zwart, Geref. Pred. te Aalten. Onderwerp : „Alle folken Syn discipels, ek it Fryske folk”. 5.30 6.00 n.m. Zang door „It Kristlik Lyts Mingd Koar Halleluja” te Leeuwarden. 6.00—6.30 n.m. Landbouw-halfuurtje. Spreker de heer S. van Abbema te Schettens. Onderwerp: „De dagtaak van den Frieschen Boer”. 6.30 7.00 n.m. Mevr. G. Feddema-Hoogland te Ferwerd, leest eenige Friesche Meditaties namens het Kristlik Frysk Selskip. 7.00—7.30 n.m. Op last van den Minister van Waterstaat afgestaan. 7.30 7.45 n.m. Politieberichten. 7.45— 8.00 n.m. Persberichten van het Ned. Chr. Persbureau. 8.00—10.30 n.m. Avonduitzending uit de Broere kerkte Bolsward. Spreker : Ds. J. Hoekstra, Ned. Herv. Pred. te Ternaard. Onderwerp : „’t Friesch reveil”. Voordrachten door de lieeren K. Bakker te Bolsward en Harm. Lodewijk te Oosterbierum. 10.30 10.40 n.m. Persberichten Vaz Dias. 10.40—11.30 n.m. Gramofoonplatenconcert. amtere wereld, gan hAAgflfe wprteiijkfifiid; er is tegenover de betrekkelijkheid van het aardsche gebeuren een volstrekt moeten. Het laatste tegelijk ook het eerste woord, dat altijd volstrekt leiden wil en gehoorzaamd wil worden is Gods Woord. De kerk is de plaats, waar het Woord Gods gehoord en gehoorzaamd wordt. Ze is als het ware een heraut die in naam des Konings de wereld sommeert, zich in heel haar wezen en bestaan, aan Zijn oppergezag en leiding te onderwerpen. Die taak heeft de kerk ook in deze wereldcrisis. Het is echter een waagstuk om in dezen kring, voor mensshen uit verschillende kerken over de kerk en ook over het verband tusschen kerk en crisis te spreken. Hoewel we het in hoofdzaken eens zijn, leven we toch gescheiden. Moeten we daarom zwijgen ? Integendeel. Met elkander moeten we ons over deze zaak (kerk en crisis) bezinnen. Bij een bespreking over het kerkelijk vraagstuk in eigen kring, trekken we altijd als conclusie, dat wij in onze kerk recht hebben, en de leden der andere kerken onrecht. Het gaat er hier niet om, wie het winnen zal, maar allen te samen moeten we ons verootmoedigen. Niet de nood alleen, maar het Woord Gods, de eenheid waarom Christus gebeden heeft, dringt ons er toe. Zou het niet mogelijk wezen, dat wij, die, één door het geloof in Christus tot Zijn onzichtbare kerk behooren, ook vruchtbaar samen kunnen spreken over de zichtbare kerk ? Spr. gaat vervolgens na, in beknopten vorm, de crisis dezer dagen. Allereerst de vraag wat beteekent het woord crisis. We kennen het wel van bepaalde ziekten ; de zooveelste dag is de crisis, dan komt er een wending, de patiënt betert zienderoogen of het einde komt snel. Zulk ’n crisis is allang voorbereid; de loop der ziekte was de voorbereiding. In dien zin nemen we het woord crisis ook als we het gebruiken voor het hedendaagsche wereldleven. We zijn gekomen aan een wendingspunt. Door allerlei toestanden en geestelijke stroomingeri is deze crisis reeds lang voorbereid. We moeten daarvoor soms meer dan tientallen jaren teruggaan. Op dit oogenblik wijkt en wankelt het grootsche gebouw, eener menschelijk cultuur, in z’n fundamenten. We verlaten oude paden en zoeken nieuwe wegen. Zal uit de afbraak dezer dagen nog iets goeds voortkomen, of zal het, zooals Oswald Sprengler voorspelde, uitloopen op een totalen ondergang der Westersche wereld met haar beschaving? Wij Christenen kunnen niet gelooven dat dit het einde is, al erkennen we wel, dat de geheele structuur van de levensvormen volkomen gewijzigd moeten worden. Daar is de crisis der muziek. Vroeger vroeg men naar melodie, tegenwoordig naar rythme, naar de jaszband met haar on-melodieus wanklankig gejammer, doch sterk suggestief rythme. Er is crisis inde methode’s van wetenschappelijk onderzoek, crisis inde zielkunde en inde opvoedkunde. Evenzeer inde letterkunde als inde schilderkunst. Er is ook crisis inde ethiek. Denk aan het huwelijksvra'agstuk ; het z.g.n. proefhuwelijk. Bovendien, zoo leest men, (o.a. het echtpaar Wibaut in „Wordend huwelijk”) moest er ook in het huwelijk plaats wezen voor een derde en een vierde. Practisch komen deze zeer verderfelijke leeringen hierop neer, dat men niet meer wil de oude vorm van het huwelijk. Men is zoekende naar nieuwe vormen en weet niet, hoe het zal worden. Er is crisis inde theologie, waarvoor evenzeer geldt, dat oude paden verlaten worden. We denken hierbij inde eerste plaats aan het oude rationalistisch modernisme. Het zijn die menschen die alleen maar aannemen wat ze zien, begrijpen van schepping willen ze niets weten ; immers alles is evolutie. Met het volste recht zeide echter eens Prof. Haitjema, Hoogleeraar te Groningen, tegen iemand die nog op dit standpunt stond, dat hij hopeloos ouderwetsch was en zelfs niet eens wist wat de tegenwoordige moderne theologie beweerde. Ai is er een oneindige kloof tusschen de moderne godsdienstigheid en de eene ware Christelijke godsdienst toch zijn ook bij eerstgenoemde de ideeën op marsch, dus ook daar is crisis. Er is crisis ook inde economische verhoudingen. Deze hebben geleid tot een werkeloosheid die een ongekenden omvang heeft aangenomen. Langen tijd en voor een goed deel ook tegenwoordig nog, is het z.g.n. kapitalisme de drijfveer geweest voor de economische yerhoudingen. De eerste hoofdeigenschap van het kapitalisme is gewinzucht. De waarde van het wérk wordt afgemeten naar de vraag: Wat brengt het op —• hoeveel geld is er mee te verdienen. Dus niet meerde vraag naar het nut en de noodzakelijkheid, is het noodig, is de mensch er mee gebaat, is het in ’t belang van voedselvoorziening, dient het voor betere levensomstandigheden ; niet meerde vraag naar kwaliteit en waarde maar louter de geldvraag. Het gevolg hiervan is dat het leven vermechaniseerd en louter een handel wordt. De mensch wordt slechts een deel van het groote raderwerk der machine en heeft alleen waarde, voorzoover hij bruikbaar is in het productie-systeem. Men heeft: „goede zaken doen” volkomen gelijk gesteld met : „winst behaald”. Een ander kenmerk van het kapitalisme het z.g.n. economisch rationalisme wat niets anders wil zeggen dan dit, dat alles wat meewerkt in het productie-systeem een waarde heeft, die alleen in getallen wordt uitgedrukt. De waarde van den mensch wordt in het kapitalistisch stelsel berekend naar zijn bruikbaarheid. Hier heeft dus een verzakelijking plaats van de verhouding van mensch tot mensch. De ziel het leven is hieruit weg. Zoo wordt de economie een geweldig mechanisme, dat aan de enkele persoon geen meer vrijheid laat dan het bevorderen der winstmogelijkheid. De gevolgen hiervan zijn onafzienbaar voor de verhouding van de menschen tot hun arbeid, tot de gebruiksvoorwaarden en tot elkander. In ’t kort wijst spr. op enkele er van. Bij het systeem „Wie niet werkt zal ook niet eten”, is het aldus, dat de arbeider, die werkt, geen recht heeft op het door hem geproduceerde, terwijl de groot-kapitalist het geheele bedrijf in handen heeft. De verhouding tusschen werkgever en werknemer wordt pen zuiver rekenkundige en valt het persoonlijke hierbij geheel weg. Steeds meer komt het kapitaal, en dit is een gevolg van het stelsel, in handen van weinigen.. Steeds meer beheerschen weinigen het economisch verkeer. En deze macht zet zich om in politieke en maatschappelijke invloed.* Tegen dit stelsel rijzen bezwaren. Vooreerst het Christelijke bezwaar, dat hierbij het werk als liefdedienst onmogelijk wordt en dat allé zuivere verhoudingen hier verborgen worden. Daarnaast zijn er van economische zijde bezwaren. Dit produceeren van artikelen om winstbejag is in hoogste mate ondoelmatig. Het is niet te verwonderen, dat tegen dit stelsel, zoowel om z’n beginselen als om z’n uitwerkingen bezwaren rezen, en dat men andere stelsels aanprees als b.v. het communisme of ’t rationeele collectivisme. Daarnaast zijn er nog vele andere middelen aan de hand gedaan, waardoor de zoo hopeloos verwarde economische verhoudingen terecht gebracht zouden moeten worden. Ook hier is dus crisis. Voortgaande zouden we nog kunnen spreken over de internationale verhoudingen, en zou het ons duidelijk worden, dat de crisis het geheele zieke lichaam der hedendaagsche cultuur doortrekt. En te midden dezer duisternis ziet ge allerwege dwaallichten die trachten te redden wat maar eenigszins te redden is. De wereld heeft noodig niet een woord maar het Woord dat absoluut gezag heeft, n.l. het Woord van den Souvereinen God. En daarvan is de kerk de draagster. Eerst de vraag : „Wat ter wereld heeft de kerk met de crisis te maken ?” Het zijn immers twee volstrekt ongelijksoortige grootheden en is het dus niets meer dan een gril, om, sprekend over de crisis, ook de kerk er bij te sleepen. En toch is deze verhouding iets anders. Want juist in deze hopeloos verwarde en inzichzelf verloren wereld, wil God dat Zijn machtswoord verkondigd wordt. De wereld eert God niet, maar ze moet het en daarom moet de kerk haar opeischen voor God, door de Evangelieverkondiging. En die arbeiders die niet meer zijn dan een nummer, een tandrad, en die ruim 20.000.000 werkloozen, in wier leven een grauwe nacht is gedaald, die allen moeten hooren het Woord van God, dat hun spreekt van eeuwigheidswaarde. Hieruit blijkt dus dat de kerk alles heeft te maken met de crisis. We doen niet mee met degenen die de kerk tot zondebok maken, dus dat de kerk de schuld draagt van de wereldoorlog en dat zij oorzaak is der tegenwoordige nood. De kerk is nu eenmaal niet een. wereldlijk rij,k zij is het lichaam van Christus. De kerk moet heel het wereldleven opeischen voor Gods heerschappij, zoo, dat de overheden als zoodanig en de leidende personen even goed als de massa’s zich in alles gebonden weten aan het Woord Gods. Hier komen we toe, aan wat de kerk inde eerste en voornaamste plaats moet doen. En dat is : het Evangelie der Schepping, Verzoening en Verlossing door Jezus Christus verkondigen. Dit Evangelie is het heil der werefd. Dan heeft de kerk het gebod Gods te verkondigen, niet alleen voor den enkele, maar ook voor de volksgemeenschap. Ze moet zich er echter voor wachten inde plaats van den .Staat te treden. Eindelijk moet de kerk door haar daad en leven toonen, dat in haar Gods Heilige Geest gevaren is, zoodat van haar gezegd kan worden: „Ziet hoe lief zij elkander hebben”. De kerk zijn niet alleen maar dominé’s, maar ook ieder gemeentelid afzonderlijk. Doet de kerk wat ze moet ? Immers, neen. Ze heeft haar vat op de cultuur verloren. Eens was het anders, maar reeds inde middeleeuwen maakte de wetenschap zich los van den godsdienst. Een evolutieleer komt op en straks stelt men de vraag of God nog bestaat. Het materialisme staat op en de kerk wordt steeds meer verdrongen met God heeft men afgedaan. En zoo staat de kerk naast de wereldcrisis. Waaraan dat ligt ? Men zoekt het hierin dat de kerkte ouderwetsch zou zijn, maar daarbij verliest men de inhoud van het Evangelie zelf. Neen, de oorzaak moet eerstens hierin gezocht worden, dat ze het eene woord Gods niet meer helder en klaar en ondubbelzinnig verkondigt en tweedens dat de kerk zich in zulk een eindelooze versplintering openbaart. Beide zijn van toepassing voor alle mogelijke kerken. En pas als deze twee zaken veranderd v/orden, kan de kerk weer inde wereld haar taak vervullen. Intusschen, we staan inde crisis en ook de kerk verkeert er in. Deze crisis is een oordeel Gods, omdat de kerk de oude paden, het Woord, verlaten heeft. Eerst moeten de kerken zelve hersteld worden en hebben ze hun zonden in het verleden te belijden. Maar dan ook biddend en werkend voorwaarts. Het moet ons allereerst een groote smart worden dat we niet samen onder een prediking kunnen opgaan. Inde tweede plaats moeten we ons zelf verloochenen en onze eigen fouten erkennen. We moeten in naam van Gods Woord streven naar eenheid, en opdat de kerk weer het Evangelie zuiver verkondigt. En dan is het niet aan twijfel onderhevig, of deze kerk zal door Gods genade inde wereld weer zijn een stad op een berg een licht, dat niet verborgen kan zijn. De naaste plicht die wij als leden der kerk hebben is te ijveren en te bidden voor herstel der kerk en daarnaast heeft ieder in deze crisis daarbovenuit te wijzen, door woord en daad van Christus getuigend. Hiermede beëindigde Ds. Groenewoud zijn schoone lezing en ging hij vervolgens voor in dankgebed. ---