Van het parlementaire front. Ook inde parlementaire wereld gebeuren vreemde dingen. Op 6 April j.l. was de Tweede Kamer voor het laatst bijeen, om verschillende crisismaatregelen te bekrachtigen. Toen dacht men, dat het voor het laatst in dit zittingsjaar was en op voorstel van Mr. Knotte nbelt (Lib.) werd toen besloten niet aan het verlangen der Regeering te voldoen en de Crisis-Landbouwwet alsnog te behandelen. Doch nu hadden' 10 Kamerleden, van verschillende groepen, onder leiding van den heer v.d. Heuvel (A.-R.), bij den Voorzitter een verzoek ingediend, om een vergadering te beleggen, teneinde alsnog de Crisis-Landbouwwet te behandelen. Echter met één maar. Men was overeengekomen', dat daarbij een compromis gevonden zou worden in dezen vorm, dat de wet alleen zou gelden voor drie zaken : de bloembollen, het rundvee en het strookarton. Meer niet. Deze gedachte was belichaamd ineen amendement van den' heer v.d. Heuvel, dat door de Kamer is aanvaard. Daardoor is de werking der wet zeer beperkt. Minister Verschuur wilde veel meer, met name noemde hij groenten, eieren en fruit, maarde Kamer wilde thans niet meer. Zij vond het blijkbaar beter, dat straks de nieuwe Kamer met de nieuwe Regeering deze dingen behandele. Noodig zal het wel zijn, want de nood in verschillende bedrijven roept steeds meer om leniging. Ook de werking der wet voor de bloembollen, het rundvee en het strookarton, is zeer beperkt. De Kamer heeft zich vereenigd met een amendement der Chr.-Historische fractie, waardoor de wet geldt tot 1 Januari 1934. Het geheel is dus niet veel geworden. Doch men was het er nu eenmaal over eens geworden, dat het thans niet meer zou zijn. Tegen dit weinige had de communist Wijnkoop, benevens de Staatk. Gereformeerden, nog bezwaar. De communist vindt dit fascisme en de heer Kersten had er geen bezwaar tegen om de regeering macht te geven, maar hij vindt, dat de uitvoering b.v. van de Crisis-varkenswet en van den steun aan den tuinbouw niet deugt. Ook hier verzette hij zich weer sterk tegen wat de regeering wil. De overgroote meerderheid der Kamer heeft zich echter met de wet, gefatsoeneerd naar het amendement-v. d. Heuvel, vereenigd. De debatten verliepen vlot ; de bespreking der kwesties, die aan de Machtigingswet vast zitten, stelde men liever uit tot het najaar, als de nieuwe regeering er is. In drie uur tijds was de zaak beslist en de (gewijzigde) wet, die nu alleen geldt voor de bloembollen, het rundvee en het strookarton. De Kamer zal nu vóór haar ontbinding wel niet weer bijeen komen. * * * De Eerste Kamer heeft ook vlug zaken gedaan. Met de stemmen der Soc.-Dem. en van de Vrijz.-Dem. tegen is aangenomen het voorstel van Minister Donner, inzake de tijdelijke bezuinigingen op de Psychopathenzorg. De Begrooting van Curagao lokte niets geen debat uit. Bij de Begrooting van Suriname was alleen Mr. Fock (Lib.) de eenige spreker met opmerkingen' over den politieken en den economischen toestand van Suriname. Ook hier is veel zorg, pessimisten en optimisten staan tegenover elkaar. Minister de Graaff wees er terecht op, dat om voor Suriname iets te doen, tijd en geld noodig is. En de middelen zijn beperkt. Toch heeft hij wel eenige hoop, dat er inden loop der jaren nog een en ander voor den opbloei van Suriname te doen is. Doch een zorgenkind is en blijft het. De Indische Begrooting vorderde meer tijd, doch de behandeling liep snel af. Zoo vlak voor de verkiezingen en tegenover een Minister, die welhaast heengaat, vond men het niet v/enschelijk nu nog eens weer lange vertoogen te houden. In geen jaren is de behandeling der Indische Begrooting inde Eerste Kamer zoo vlug gegaan als dit jaar. Van de Anti-Rev. en van de R.-K. fractie nam niemand aan het debat deel. En Mr. Men de ls (S.-D.) die altijd voor iange redevoeringen zorgt, was ook ditmaal beminlijk kort. Natuurlijk had hij critiek. Hoewel ook hij den financieelen toestand benard vindt, wil hij toch niet doorgaan met de radicale bezuinigingen, maar liever leenen. Minister de Graaff meende, dat dit absoluut voor zulke groote bedragen' niet gaat. Mr. Mendels zag ook een socialistische hetze in Indië en kon het optreden van het gezag daar niet prijzen. Tegenover deze critiek stond lof van Mr. Fock (Lib.) en van Prof. de Savornin Lohman (C.-H.). De eerste bepleitte een krachtig optreden tegen de roode elementen en' de laatste heeft nog ee*ns goed afgerekend met de leuze : Indië los van Holland ! Ook de socialistische politiek gaat in die richting. Minister de Graaff moet daar ook niets van hebben. Indië los van Holland ! betoekent, volgens hem, practisch het overgaan van het gezag daar m andere Westersche of Oostersche handen. Of het zal beteekenen de anarchie ! Dat is volkomen juist. De Indische Begrooting is door de Eerste Kamer aanvaard. Alleen de Soc.-Democraten stemden tegen en ook de Vrijz.-Democraten, voor zoover het de Defensie-uitgaven voor Indië betreft. Ook de Eerste Kamer is weer, tijdelijk, naar huis. J. H. --- OPEN BRIEF AAN Ds. G. H. KERSTEN, LEIDER DER STAATKUNDIGGEREFORMEERDE PARTIJ. Weleerw. Zeergel. Heer ! Met belangstelling nam ik kennis van Uwe rede : „Gebroken Bakken”, door U gehouden inde jaarvergadering Uwer partij- Met instemming las ik, wat door U in den aanheï wordt gezegd over de diepere oorzaak der wereldcrisis, n.l. de losiaiing van God en Zijn dienst. Ongetwijfeld, de wereldcrisis, stoffelijk en geestelijk, is een oordeel Gods over de zonde der wereld, ook over eigen zonde. Dit was mij sympathiek, maar toen ik Uwe rede verder las, werd ik bitter teleurgesteld. Immers, U zoekt de zonden uitsluitend bij anderen, voornamelijk bij Uwe mede-belijders,-in de eerste plaats bij de antirevolutionairen, maarde hand in eigen boezem steekt Gij niet, integendeel Uwe rede is ééne verheerlijking, van hetgeen Gij en de Uwen hebt gedaan. Uw rede dit is mijn groote grief —■ is één aanval op de antirevolutionaire partij, een aanval die op meer dan één punt lijdt aan onwaarheid van voorstelling, om het op zijn zachtst uit te drukken, terwijl Gij, wat toch inde eerste plaats in dezen tijd noodig zou zijn, de revolutionaire partijen Uwe pijlen spaart. Is dat de eisch, waarmede de Heere in dezen tijd tot de Zijnen komt : elkander op giftige wijze te bekampen en zóó de kracht te breken, in plaats van als één manden vijand te wederstaan ? Ik herinner in dit verband aan het woord des Heeren bij Jesaja : „Juda zal Efraïm niet benauwen en Efraïm zal Juda niet benijden”. Eene tweede grief tegen Uwe rede is deze, dat Gij wel afkeurt de politiek van anderen, maar in gebreke blijft positief aan te wijzen, hoe het dan wél moet en hoe Gij Uwe denkbeelden denkt te verwezenlijken. Ik zal deze twee grieven nader voor U ontwikkelen. Ten eerste de onbillijkheid en onwaarachtigheid in Uwe aanvallen op de antirevolutionaire partij. U zegt, pag. 6 : „Dr. Colijn zegende de Roomsche missie. Antirevolutionaire Burgemeesters prezen het Roomsche onderwijs als vruchtdragend voor den hemel”. Gij schrijft deze beschuldiging klakkeloos neer zonder nadere aanduiding, waaien wanneer en door wie dit zóó is gezegd. Het is toch zeker Uwe bedoeling niet U aan verdachtmaking schuldig te maken en het 9de gebod te vergeten ? Zóó mag ik van U eischen, dat Gij deze uitdrukkingen waar maakt ; als antirevolutionair heb ik hierbij belang. En dan nog dit : indien een antirev. burgemeester eens eene uitdrukking heeft gebezigd, welke niet door den beugel kan, ontzeg ik U het recht daarvoor de antirev. partij aansprakelijk te stellen. Gij schrijft op pag. 15, wanneer Gij het hebt over de jongste wijziging der kieswet: „de Tweede Kamer nam eene wijziging in de kieswet aan, die zoo zij nog tijdig tot wet verheven zal worden aan schier alle partijen buiten de Roomsche en de Soc. Arbeiderspartij een zetel dreigt te kosten. Dit is nu het einde van het pogen van Antirevolutionaire zijde om de S. G. P. te onderdrukken.” Toen ik dit laatste las, heb ik mij afgevraagd : is dit opzettelijke misleiding om de A.R. partij bij Uw volk weer een trap temeer te geven ? De waarheid is en die waarheid hadt Gij Uwe hoorders moeten zeggen : dat de A.R. Kamerleden tegen de bedoelde wijziging inde Kieswet hebben gestemd en alleen de R.K. en de S.D.A.P. er vóór. Is dit eerlijke politiek, een christen waardig, zóó de waarheid te verdraaien ? Gij durft te schrijven (pag. 11): „is van ingrijpende bezuiniging sprake ? ontwierp de Regeering een plan, waarnaar met vaste hand over de geheele linie werd bezuinigd? Het is er verre van. Men zint op verhooging van de inkomsten.” In hooge mate onjuist en onbillijk. Heeft niet de Regeering in sterke mate besnoeid op de begrooting om het tekort van 150 millioen te dekken en is dat niet juist de oorzaak van de felle bestrijding der linksche partijen : de bezuinigingsmaatregelen der Regeering ? En wanneer Gij zegt, ds. Kersten ! de volle 150 millioen moest door bezuiniging verkregen worden, dan stel ik U in gebreke, dat Gij niet inde Kamer met voorstellen zijt gekomen, welke bet geheele tekort konden dekken. Gij schermt in Uwe rede met één voorstel, door U gedaan, n.l. inzake het salaris der Kamerleden ; maar ook hierbij hebt Gij weer zulk een averechtsche voorstelling gegeven, dat het noodig is in het publiek hierop te wijzen. Gij hebt een voorstel gedaan om het salaris der Kamerleden op de helft te verhinderen. Gij wist, dat dit voorstel eenvoudig niet kon behandeld worden, omdat het salaris der Kamerleden inde Grondwet is vastgelegd en niet anders dan door Grondwetsherziening en niet door eenvoudig Kaderbesluit kan veranderd worden. Het was dus niets anders dan een goedk°°p gebaar van U .tegenover de kiezers. Gij hebt in Utrecht aan Uwe vergadering niet medegedeeld, wat toch de eerlijkheid vorderde, dat de antirevolutionairen in 1917 voorgesteld hebben de schadeloosstelling niet op ƒ 5000, maar op ƒ 3000 te bepalen. Gij hebt in Utrecht verzwegen, dat vrijwillig Antirevolutionaire en andere Kamerleden sinds geruimen tijd 8 pet. hebben laten vallen, wat Gij niet hebt gedaan ; eerst nu, met de stembus inzicht, geprikkeld door de Standaard, hebt Gij de tweede 4 pet. laten vallen. En dan durft Gij te schrijven : „van stonde aan”. Hoe moeten wij dergelijke onwaarachtige voorlichting qualificeeren ? Gij pakt geweldig uit over de opeenhooping van salarissen en pensioenen. Accoord ; tegen dit in alle partijen ingevreten euvel kan men niet genoeg opkomen. Maar ik ontzeg U het recht om dat te doen ; want, of men cumuleert uit salarissen en pensioenen in staatszaken, of dat men cuculeert door het Kamerlidmaatschap te vereenigen met allerlei andere winstgevende betrekkingen, zooals met U het geval is, dat is voor mij hetzelfde. lemand, die cumuleert uit dit en dat, en dan komt aan een bedrag, waaraan vele Kamerleden niet raken, moet zijn mond houden over anderen. Gij hebt niets anders dan critiek voor de maatregelen der Regeering tot steun van land- en tuinbouw' en hebt U daarbij inde Kamer op zulk een revolutionairen toon geuit, dat de communist Lou de Visser U op den schouder klopte, zeggende : „dominé, wij gaan samen den boer op”. Dat hebt Gij in Utrecht aan Uwe menschen niet verteld. Ook hebt Gij verzwegen het schitterende voorstel, dat Gij inde Kamer ter tafel bracht tot steun der zuivelboeren. Gij hebt verzwegen inde Kamer, dat de Overheid moest garandeeren niet alleen de productiekosten, maar ook een zuivere winst uit het bedrijf. Waart Gij hier niet zuiver socialistisch en hebt Gij niet bedacht, dat de Overheid zulks dan moet doen voor alle bedrijven en zóó in minimum van tijd de geheele Staatshuishouding naar den kelder is ? Ik denk, dat ook de eenvoudigste boer uit Uwe kringen dat begrijpt. Gij hebt toen het voorstel gedaan : de Regeering moest een melkprijs garandeeren van 7 cent. Dit kostte 200 millioen, die Gij wildet verkrijgen door accijnsheffing op de margarine. Maar dan zou de margarine komen op ƒ 2.50 en ƒ 3. per kilo, wat ten gevolge zóu hebben, dat niemand meer margarine zou eten en de accijns geen cent opbracht. Dit allerdwaast voorstel hadt Gij Uwe hoorders in Utrecht niet mogen onthouden. Ik wil niet meer voorbeelden aanhalen van Uwe valsche voorlichting en Uwe gebrekkige staatkunde. Maar dit ééne wil ik U vragen : kunt gij het voor God verantwoorden, dat Gij op dusdanige wijze steeds en uitsluitend Uwe antirevolutionaire medebelijders aanvalt op eene zoodanige wijze, dat zelfs één van de felste tegenstanders der antirevolutionairen, de sociaal-democraat Schaper, er schande over riep en denkt Gij op deze wijze tot Uw doel te komen : heel het Calvinistische volksdeel eendrachtig te doen optrekken inden strijd onzer dagen ? * * * Ik kom thans tot mijn tweede grief tegen Uwe staatkunde. En dat is deze : dat Gij nog nooit duidelijk hebt uiteengezet, welke naar Uwe meening de roeping der Overheid is en nog minder, langs welken weg en door welke middelen dat doel te verwezenlijken is. Volkomen beaam ik, wat Gij zegt : „slechts één weg voert naar Neerlands behoud. Het is de onvoorwaardelijke terugkeer tot Gods Woord. Het is de weg, door de Hervormers betreden, ook op Staatkundig erf. De Overheid kenne het als haar allereerste en allerduurste plicht Gods eere te zoeken en te bevorderen”. Zeer juist ; maar nu rijzen verschillende vragen bij mij op, die Gij in al de jaren van het bestaan Uwer partij nog niet opgelost hebt. De overheid is als dienaresse Gods geroepen Zijne eere te bevorderen en de beginselen van Zijn Woord toe te passen pp het terrein van den staat. Goed ; maar ééne vraag, ds. Kersten ! moet de Overheid naar haar eigen consciëntie en naar het licht, dat zij ontving, haar roeping vervullen of heeft zij hierin te rade te gaan met de uitspraak eeniger kerk ? En zoo ja, met welke ? Met Uwe Geref. Gemeenten, die slechts een zeer, zeer klein deel van het Protestantsche volksdeel uitmaken, of met de Geref. kerken of met de Nederl. Herv. kerk ? Geef daar eens antwoord op ! Moet de Kerk over den Staat héerschen of de Staat over de Kerk ? Wij, antirevolutionairen, dragen er roem op, dat wij belijden : nóch de Staat over de Kerk, nóch de Kerk over den Staat ; beide hebben eene eigen roeping en zijn inde vervulling dier roeping elk op eigen terrein gebonden aan het Woord Gods en de Overheid heeft naar haar eigen consciëntie dat Woord toe te passen. Eene andere vraag : Gij dringt aan op handhaving van Art. 36 ; onverzwakt. Welnu, daarin lees ik van de taak der Overheid de ketterij uitte roeien. Die uitdrukking is voor geen tweeërlei uitlegging vatbaar. Moet de Overheid elke geloofsovertuiging, van de hare afwijkende, verbieden en met geweld aan den lijve alle ketterij straffen ? En, wat is ketterij? Wie maak dat uit ? Kom, ds. Kersten, geef daar nu eens een klaar en afdoend antwoord op, zoodat heel ons volk weet, wat het in dit opzicht aan U heeft. „Om te weren en uitte roeien alle afgoderij en valschen godsdienst”. Wil dat zeggen, dat alle niet-Gereformeerden, zooals Lutherschen en Roomschen enz. niet meer hun godsdienst mogen belijden ? Wilt Gij temg tot den eersten tijd der Reformatie, toen ook Protestanten andersdenkenden vervolgden en tot martelaren maakten, onder invloed van het zuiver Roomsch beginsel van de Staatssouvereiniteit in telijke zaken ? Of, wilt Gij den halfslachtigen toestand herstellen der 17de eeuw, toen andersdenkenden wél werden geduld, maar op kleingeestige wijze werden geplaagd ? Ik zeg U dit : Uw beginsel van Staatsgodsdienst met onderdrukking van anderen is niet een beginsel, uit de Reformatie geboren ; het is het beginsel, waardoor een Nebukadnezar en een Nero werden geleid, het beginsel dat Constantijn ingedragen heeft inde Christelijke wereld ; inden grond het beginsel van het Leninisme in Rusland, dat wil, dat de Overheid uitte maken heeft, wat de onderdanen gelooven en niet-gelooven mogen. Daar tegenover dragen wij, antirevolutionairen, er roem op, dat wij willen eene christelijke overheid, die op haar terrein de eere Gods handhaaft, maarde vrijheid van consciëntie der onderdanen eerbiedigt. Gij schrijft, pag. 4 Uwer rede : „Geschaard om de Oranjes, ons van God gegeven, streed ons volk om die vrijheid van geweten en van beweging, die gebonden is aan Gods getuigenis.” Juist, ds. Kersten ! zij streden om de vrijheid van beweging tegenover de verkrachting der vrijheid door de Roomsche Overheid. Maar niet streed Willem de Eerste voor eene vrijheid, die op haar beurt .weer anderer geweten zou knechten. De Vader des Vaderlands streed voor de vrijheid der Calvinisten, maar gunde die vrijheid ook aan anderen. En dat doet Gij niet en daarom is Uw beroep op de Oranjes valsch. Gij klaagt er over, dat de Roomschen hun eigen scholen hebben op kosten der gemeenschap. Hebt Gij Uw eigen scholen ook niet op kosten der gemeenschap ? Dus ook uit belastingpenningen van Roomschen en anderen ? Ik leid hieruit af, dat Gij tegen de vrijheid van onderwijs zijt en tegen het recht der ouders, hun eigen kinderen te doen opvoeden naar hunne overtuiging ; en dat Uw ideaal zou zijn eene Staatsschool in Uwen geest, waar alle kinderen des volks gedwongen werden onderwezen te worden in Uwe leer. Begrijpt Gij niet, dat het overgroote deel des volks zich nimmer onder dit juk zou begeven ? Gij zoudt willen, dat geen enkele Roomsche een staatsbetrekking zou bekleeden en natuurlijk, niet alleen geen Roomschen, maar allen, die niet instemmen met Uwe opvatting der waarheid. Weleerwaarde, Zeergeleerde Heer ! ik vraag U niet, welk recht zoudt Gij kunnen doen gelden om eene dusdanige tyrannie over Uwe medeburgers uitte oefenen ; maar ik vraag U : hoe denkt Gij tot de verwezenlijking Uwer denkbeelden te komen ? Gij laat U in Uwe rede smalend uit over het stelsel, dat geregeerd wordt door de helft plus één. Gij staat hierin niet alleen ; ook de fascisten bestrijden het huidige stelsel en willen het vervangen zien dooreen krachtig bewind, dat niet gebonden is aan die helft plus één. In dit opzicht zijt Gij het dus met de fascisten eens. Maar hoe moet het dan ? Geen algemeen stemrecht, geen Kamerleden, die bij meerderheid van stemmen een besluit nemen of eene wet maken ? Er staan slechts twee wegen open om tot het ideaal Uwer regeering te komen : óf het volk moet in zijn meerderheid tot Uwe denkbeelden overgaan en eene Kamer kiezen,- die zichzelf, zooals de laatste Rijksdag, een scheidbrief geeft ; óf Gij moet met Uwe kleine minderheid den revolutionairen weg op en het wettig gezag op zij zetten. Andere weg is er niet, hoe men ook betreurt den toestand, zooals die nu is, en klaagt over den afval van overheid en onderdaan. Elke Staatkundig-Gereformeerde zal gevoelen, dat hef anders niet kan. Welnu ! ik ben overtuigd, dat Gij den laatsten, den revolutionairen weg, niet wilt bewandelen; blijft over de eerste weg, de doorwerking Uwer beginselen in het volk zóó, dat Gij ten slotte de meerderheid aan Uwe zijde hebt. Naarden mensch gesproken, een zeer lange weg, op welken ik vrees, dat Gij nooit aan Uw einddoel komt. 36 pet. der natie is Roomsch ; deze te winnen is toch zeker buitengesloten ; en dan al die andere kerken, die bij U onder den ban der ketterij liggen ; en dan al die revolutionairen, enz. Ik weet, wat Gij antwoorden zult : gij rekent alleen met den mensch ; maarde Heere kan ook wonderen doen en de harten van die 97 Kamerleden en van heel ons volk bekeeren. Ongetwijfeld ; de Heere is daartoe machtig, maar wij zijn niet verantwoord te blijven zitten wachten op wonderen en middelerwijl de revolutionaire vloedgolf ons land te laten overstroomen. Als Gij langs dien weg er komen wilt, dan is het Uwe van God U opgelegde roeping uitte gaan in het volk en het Evangelie van Jezus Christus uitte dragen in de massa. En doet dat Uwe groep ? Weet Gij, ds. Kersten ! wat naar mijne meening Uw groote fout is ? Dat-Gij te veel leeft inde wereld van het verleden met de toen geldende tegenstelling : Roomsch en Onroomsch ; en dat Gij niet verstaat de groote geestelijke'worsteling in het heden, waarbij het gaat om de geheele christelijke kuituur ; niet verstaat den eisch Gods, dat allen, die prijs stellen op de christelijke levensgoederen, samen zullen strijden tot afweer van het revolutionaire gevaar. Groen heeft gezegd : „de strijd onzer dagen is geen strijd tusschen Roomsch en Onroomsch”, en hij riep de Roomschen op zich bij hem te voegen. U is, wat Groen van Prinsterer wilde, een gruwel ; Gij ziet in beide Uw vijand : in Rome zoowel als inde Revolutie. Maar voelt Gij niet, dat Gij door deze politiek aan beide vrij spel geeft ? Gesteld, ook de Antirevolutionairen en Chr. Hist. deelden Uwe meening en verbraken de coalitie; wat zou daarvan het onmiddellijk gevolg zijn ? Dat er eene Roomsch-Roode regeering kwam, want geregeerd moet er worden. En nog erger kon ons te wachten staan : wanneer niet eendrachtig door Protestant en Roomsch een dam wordt geworpen tegen de revolutionaire stroomingen, dan heeft door de gedeeldheid de revolutie vrij spel. En~ dan ? Durft Gij dat te verantwoorden voor uw God? Wij niet en daarom zullen wij voortgaan het goede te zoeken voor ons volk in samenwerking met allen, die het nü meest dreigende gevaar, het gevaar der revolutie, inzien. Met verschuldigde achting, Blokzijl. G. HOFSTEDE. Doopsgezind Predikant. --- Prins Willem van Oranje herdacht. Een indrukwekkende huldebetooging te Delft. Er heerschte Maandag te Delft al vroeg in den morgen een ongewone drukte. De geheele stad bereidde zich voor om de vele duizenden vreemdelingen te ontvangen, die zouden1 deelnemen aan de Volksheide aan Prins Willem van Oranje. Van de rijks- en gemeentegebouwen wapperde de vaderlandsche driekleur, terwijl in de binnenstad huis aan huis werd gevlagd. Geruimen tijd vóór het aanvangsuur stroomden de deelnemers aan de Volkshulde de stad binnen. De grootste drukte ving aan, toen de extra-treinen arriveerden. Terwijl de beiaardier, de heer J. H. Storm, het carillon op den toren 'van de Nieuwe Kerk bespeelde, marcheerden de talrijke groepen het marktplein op. Niet minder dan 300 vereenigingen namen aan de Volkshulde deel. Uit Vlaarderen waren 60 vereenigingen met ongeveer 2000 leden tegenwoordig. De vele vlaggen’, banieren en wimpers gaven aan het Marktplein een kleurrijken, vroolijken aanblik. De talrijke muziekcorpsen lieten zich om beurten hooren. De plechtige herdenking ving aan met een bijeenkomst inde Nieuwe Kerk. Alleen aan genoodigden werd toegang verleend. Nadat de organist had gespeeld : „Dankt, dankt nu allen God”, was het woord aan Ds. J. J. Stam. Wanneer wij hier aldus spr. in deze oude stad, de laatste woonplaats van den Prins, op deze eerbiedwaardige plek bij zijn graf, samen komen om te gedenken, zullen wij ons bewust moeten zijn van drieërlei : Allereerst: deze volkshulde aan de nagedachtenis van Vader Willem kan en mag geen feestelijke zijn. Afgezien van 'het feit, dat de zware tijden, die wij beleven, dit niet verdragen, moet ’t ons allen toch wel tot diep nadenken stemmen, dat wij als Nederlandsche volk nog steeds niet ten volle de idealen van den Prins hebben kunnen verwezenlijken. Integendeel, de gescheurdheid, die wij blijkbaar wel dragen en verdragen kunnen, is zoo fel, dat de herdenking van het levenswerk van hem, die de verscheurde Provinciën tot een eenheid wilde brengen, een parodie dreigt te worden. Dit, en' dat is het tweede, waarop ik nadruk leg, dwingt ons in deze ure tot ootmoed. Geen uitbundigheid, maar verdeemoediging kan alleen de juiste toon zijn, waarin wij ons woord willen spreken. Aanvaarden wij die toon, dan is ons inde derde plaats duidelijk, dat ons hier zijn ons allen verplichtingen oplegt. De verplichting om, wanneer de herdenking van wat de Zwijger voor ons volk beteekent, ons waarlijk ernst is, te willen leven in het besef van saamhoorigheid en solidariteit, waarin wij elkander hebben te dienen. Immers, dit is het groote voorbeeld, dat Prins Willem als leider ons gegeven heeft. Een voorbeeld, dat nu meer dan ooit misschien, tot ons spreekt. Wij danken God, zoo besloot spr., voor wat hij inden Vader des Vaderlands ons gaf en willen aanvaarden de voortzetting van zijn arbeid inde richting, die hij ons gewezen heeft. Nadat Ds. Stam zijn rede had uitgesproken en de bariton Bram van der Stap had gezongen : „Neerlant en Oranje”, volgde de kranslegging op het grafmonument van Prins Willem van Oranje "door de Wilhelmus van Nassouwe Commissie. De Volkshulde op de Markt werd ingezet met het Wilhelmus, dat door .alle aanwezigen werd meegezongen. Eerste spreker was Z.Exc. Generaal C. J. S n ij der s, die in deze moeilijke dagen de groote figuur van Willem van Oranje ten voorbeeld stelde. Vier eeuwen geleden, aldus spr., redde Oranje onze voorvaderen uit bangen nood en zware verdrukking en wees hij den weg naar de vrijheid, den weg, die het Nederlandsche volk tevens zou leiden naar eer, aanzien en welvaart. Vier eeuwen lang heeft het Oranjehuis 't wel en wee van ons volk gedeeld, het in voor- en tegenspoed met trouw en beleid gediend en uitkomst gebracht, zoo dikwijls dë nood tot de lippen was gestegen. Onverbrekelijke banden binden ons aan dit edele geslacht. Laat ons daarom in deze donkere dagen, waarin stoffelijke en zedelijke ondergang ons bedreigen, het oog met vertrouwen, opheffen tot Haar, die zich reeds zoo dikwijls een waardige telg Harer voorzaten heeft getoond en die in Haar warm hart, Haar nobele inborst, groote waarde inbrengt in het onverbrekelijk verbond met Haar volk. Ook Haar gelden de woorden ,welke ons oude volkslied zijn Wilhelmus van Nassouwen inden mond legt : „U herder zal niet slapen, Al sijt ghij nu verstrooit”. , Verder voerden nog het woord de heeren Anth. van Duinkerken, Dr. A. Jacob en Prof. F. C. Gerretson. Na de rede van den heer Van Duinkerken hief een groep Vlamingen „De Vlaamsche Leeuw” aan, dat aanstonds werd overstemd door het Wilhelmus. Medegedeeld werd, dat de rede van den heer Brugmans, die de beteekenis van Willem den Zwijger voor den socialist wilde schetsen, door de Radio Omroep Controle Commissie was verboden, „op grond van gevaar voor de openbare orde en van wettelijke voorschriften” en door den burgemeester van Delft „op grond van haar propagandistisch socialistische strekking”. Deze redevoeringen werden afgewisseld door koorzang. Ds. J. D. Domela Nieuwenhuys Nyegaard beklom hierop het spreekgestoelte en las met heldere stem den eed van trouw voor, luidende : „Wij heffen hart en handen Voor ’t heil der Nederlanden En zweren vast den eed : Tot doodsbeproefde trouwe Wilhelmus van Nassouwe Met U te staan gereed”. Het was een indrukwekkend moment, toen door alle aanwezigen deze woorden werden uitgesproken, onmiddellijk gevolgd door het zingen’ van „Mijn schild en mijn betrouwen”. Daarna volgde de onthulling van den gedenksteen, welke is geplaatst in het gerestaureerde gebouwtje naast den ingang van de Nieuwe Kerk. Op dezen steen is de zoo even afgelegde eed gegrift. Vooraf gaande woorden : Op 17 April 1933 beleden vele kinderen van Uw volk. Het défilé langs den gedenksteen', het graf en het Prinsenhof nam enkele uren in beslag. 25000 menschen namen aan de Volkshulde deel. Hiermede was de plechtigheid geëindigd en begon de groote uittocht. Dank zij de getroffen maatregelen verliep alles inde grootste orde. Z. ---