Dialect nog niet vergeten! De vier kinderen van het gezin Hemelrijk zijn allemaal „goed terecht gekomen”. De oudste zoon heeft de lei- --- Condoleantiebrieven zelf beantwoord Dank zij veler medewerking en opoffering wist de heer Hemelrijk ondanks zijn Joodse afkomst tot september 1944 uit handen van de Duitsers te blijven. Talrijke naamsveranderingen moesten daarvoor plaats vinden, talrijke persoonsbewijzen worden vervalst. Maar in 1944 werd hij in Putten verraden en werd naar Arnhem vervoerd. Via de kampen in --- Deze foto is ruim vijftig jaar oud. Het is een schoolfoto met leerlingen uit de laagste klassen van school L. De onder- Dezefotoisruimvijftigjaaroud.HetiseenschoolfotometleerlingenuitdelaagsteklassenvanschoolL.Deonderwijzer die op deze foto staat is de heer Hemelrijk. Hij weet uiteraard de namen van de leerlingen niet alle maal meer. Wel weet hij dat op de derde rij van boven, derde van ree hts Anna Rengelink staat en op de 2e rij, tweede van rechts Hendrik Rengelink. --- Gesprekken met oud-Winterswijkers Raadslid, wethouder De heer Hemelrijk was nog heel jong toen hij zich bij de SDAP aansloot. Veel werk deed hij voor de arbeidersbeweging en het was in dit werk dat hij tot de conclusie kwam dat hij meer moest gaan studeren om de problemen waarmede de arbeiders in die dagen worstelden, te kunnen helpen oplossen. De heer Hemelrijk was nog geen jaar in Bergen of hij werd raadslid voor de SDAP. Later werd hij wethouder en die functie bekleed hij nu nog met grote ambitie. Inde maand juli is hij echter niet veel in Bergen. Dan is hij rijksgecommitteerden bij de gymnasium examens. Hij heeft dus het contact met zijn vroegere werk nog niet helemaal verloren. --- Contact met Max van Dam De heer Hemelrijk is voorzitter van de Bergense kunstenaarsvereniging. In Bergen wonen talrijke bekende kunstenaars, vooral schilders. Inde woning van de heer Hemelrijk hangen, naast tientallen schilderen van Max van Dam, werken van andere schilders. Wie lid van deze vereniging wil worden, moet als het ware een proef afleggen. Een schilderij wordt dan beoordeeld. Zo is het ook met Max van Dam gegaan. Max van Dam had van zijn vader niet veel medewerking. Het schilderen betekende armoede lijden. Maar Max van Dam moest schilderen, hij kon niet anders. Dank zij de heer Hemelrijk kreeg Max een atelier in Bergen en daar heeft hij vele van zijn werken; gemaakt. Hij werd echter niet toegelaten op de Academie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam omdat.... hij te slordig was. Door zijn werk heeft Max van Dam echter daarop het antwoopd gegeven. Hij deed enige jaren later mee aan de Prix .de Rome en won. Zijn werk werd de jury alom geprezen. Slechts werd er bij vermeld dat zijn techniek zou kunnen worden verbeterd.- Max van Dam won de prijs terwijl talrijke leerlingen van de Academie eveneens werken instuurden. Zij kwamen niet voor de prijs in aanmerking. Die prijs ging naar de jongeman die niet op de Academie kon worden toegelaten. De weigering van destijds bleek dus een blamage en men maakte het gauw goed door toe te staan dat Max een jaar lang kon komen om zijn technische kennis te vergroten. Later raakte Max bevriend met de familie De Jong uit Hengelo. Die fami- --- Dr. Hemelrijk in zijn studeerkamer. Vught, en Sachsenhausen kwam hij in Buchenwald terecht. Zijn vrouw kreeg bericht dat hij was omgekomen maar gelukkig bleek dat .niet het geval te zijn. Op zekere dag stond hij weer springlevend voor haar. Een jaar daarna heeft hij zelfs de talrijke condoleancebrieven, die zijn vrouw naar aanleiding van. zijn „dood” had ontvangen, beantwoord: Hoe hij deze hel heeft overleefd? Zelf schrijft hij het toe aan drie belangrijke dingen: een goed humeur, een goed gesternte en aan goede vrienden. Zijn oorlogservaring heeft de heer Hemelrijk ineen drietal boekjes vastgelegd. Hij heeft die geschreven louter voor zichzelf maar toen hij het vrienden liet lezen, werd hem aangeraden er mee naar een uitgever te gaan. Met als gevolg dat velen in het bezit zijn van de drie werkjes, die onder de titel „Negen maanden concentratiekamp” zijn uitgegeven. lie steunde hem en hieraan heeft hij | ook te danken gehad dat hij verder ; kon werken. Inde oorlog wilde mevr. | zit van de heer Hemelrijk. Dank zij hem krijgt de gemeente Winterswijk enkele werken. Als erkentelijkheid --- „meester" Dr. J. Hemelrijk de Jong,die Zwitserse van geboorte was met haar dochtertje en Max vluchten naar Zwitserland. Vlak voor de Zwitserse grens werd Max door de Duitsers gegrepen. Nooit heeft men weer iets van hem gehoord en ondanks alle naspeuringen heeft men nooit kunnen nagaan waar hij is gestorven. Met hem verloor ons land een groot kunstenaar. Matthieu Wiegman, de bekende kunstschilder, heeft eens gezegd: Max van Dam zou onze grootste schilder zijn geworden. voor het feit dat ze me daar hebben laten geboren worden” zegt de heer Hemelrijk. B en W van Winterswijk brengen | ding van het ANP-bureau op Schiphol. ■ De tweede zoon is Prof. inde mathematische statistiek en geeft college op 17 maart een bezoek aan de heer Hemelrijk om het werk van Max van Dam te bekijken en waarschijnlijk om enkele werken te kopen. Dan zal de heer Hemelrijk drie werken aanbieden die hij afstaat aan zijn vroegere woonplaats. Het zijn ’n voorstudie die Max van Dam heeft gemaakt voor de Prix de Rome, een vrouwenportret en een portret dat hij van de heer Hemelrijk maakte. aan de gemeentelijke universiteit in Amsterdam, terwijl de derde zoon dr. inde klassieke letteren en archeoloog in Rotterdam is. De dochter is werkzaam op het reactorcentrum in Petten. Inde zomer is de villa van de heer en mevr. Hemelrijk niet te groot. Dan komen de kinderen en kleinkinderen naar Bergen toe om hun vakantie door te brengen. Dan vertelt vader nog wel eens over het Winterswijk waar hij is geboren. Dan gooit hij er nog wel eens een paar woorden dialect uit. Want dat oude Wenters dialect is hij niet vergeten. Toen een oud-Winterswijker (de heer Wiggers) jaren geleden in Alkmaar kwam wonen en zijn kinderen op de HBS waren, bracht hij een bezoek aan de rector. Toen de heer Wiggers de kamer binnenkwam keek hij de rector aan en vroeg tenslotte: Bun ie het of bun ie et neet”. Joa, ik bun et, zei rector Hemelrijk toen, hiermede het bewijs leverend dat hij het Winterswijks dialect nog niet was vergeten. Vrouwenportret, een schilderij van Max van Dam, eveneens in het bezit van de heer Hemelrijk. --- HOE GAAT HET MET.... In Bergen (N.H.) kent men hem als Dr. J. Hemelrijk, de gepensioneerde rector van het lyceum in Alkmaar, bewoner van villa De Spar aan de prachtige weg Van Bergen-binnen naar Bergen aan Zee, wethouder van onderwijs en sociale zaken, voorzitter van de Bergense kunstenaarsvereniging, groot voorstander van het behoud van natuurschoon in zijn gemeente. De ouderen in Winterswijk spreken over Jaap Hemelrijk of over meester Hemelrijk, die vroeger onderwijzer aan de Priesterschool (de tegenwoordige oude school L.) was. Wie een grote verzameling van de – eveneens oud-Winterswijkse – kunstschilder wijlen Max van Dam wil zien moet maar eens een bezoek aan Dr. (meester) J. (Jaap) Hemelrijk brengen. In ieder vertrek van zijn zeer ruime villa hangen schilderijen van deze begaafde kunstenaar, die inde oorlog door de nazibeulen werd vermoord. Dr. Hemelrijk is 73 jaar maar wie hem op zijn sportfiets ziet springen, geeft hem niet meer dan 55. Hij vliegt in het gemeentehuis van Bergen, waar hij zijn wethouderswerkzaamheden verricht, de trap op en af alsof hij een jongeman van midden-twintig is. Met jongensachtige zwier zet hij handtekeningen onder gemeentelijke stukken. Met enthousiasme vertelt hij van zijn strijd om het behoud van natuurschoon. Dé wijze van groeten op straat (iedereen kent hem) verraadt zijn grote vitaliteit. Algemene indruk: ondanks zijn 73 jaar naar lichaam en geest een jongeman. En dan te bedenken dat hij tal van Winterswijkers, die nu tegen de zestig lopen, het ABC heeft geleerd. Voor ’t eerst in lange broek Toen de heer Hemelrijk achttien jaar was, stond hij voor de klas. Vroeger was het voor een begaafde leerling niet zo moeilijk onderwijzer te worden.. Drie jaar naar het gymnasium en daarna een jaar naar de avond-, normaalschool en je was klaar om voor de klas te staan. Zijn debuut maakte hij inde school in Huppel. Hij weet nu nog dat. hij toen voor het eerst een lange broek aan had. "'Hij weet ook nog dat zijn eerste benoeming inde Nieuwe Winterswijkse Courant stond. In diezelfde krant stond het faillissement van zijn vader aangeköndigd... Het was bij de Hemelrijks in die dagen geen vetpot. Jaaps vader had een textielwinkel in de Mister straat, een klein winkeltje in de ljuurt- waar nu kapper Hijink woont Het gezin Hemelrijk was maar wat blij dat Jaap ging. verdienen. Het was zo genoemd naar het hoofd der school, de heer Priester. Hier bleef hij acht jaar. Ondertussen was Jaap tot de ontdèkking gekomen dat zijn kennis eigenlijk niet toereikend was. Hij ging studeren en legde later staatsexamen gymnasium A af. En wel met zulke cijfers dat het hoofd van de examencommissie Hemelrijk de raad gaf klasniet veel in die dagen, per drie maanden f 115. Maar het. gezin bleef er doop op de been. Jaap. zelf kreeg per drie maanden vijf gulden zakgeld. . Toen de zaken van vader. Hemelrijk later weer beter gingen, wilde Jaap op eigen benen staan en ging in pension bij Deun inde Wooldstraat, waar meer onderwijzers op kamers waren. Twee jaar bleef meester Hemelrijk in Huppel, daarna volgde zijn benoeming aan school L, de Priesterschool, sieke letteren te gaan. studeren. Maar hiertoe ontbraken de middelen. Toch liep . Jaap enkele jaren later college in Utrecht. 'De liefde was-hem te hulp gekomen.. Hij was namelijk ondertussen getrouwd. Zijn vrouw was onderwijzeres en na hun trouwen bleef zij normaal haar werk verrichten. Dat gaf Jaap gelegenheid ontslag te nemen en in Utrecht te studeren. Het was een jaar van hard werken. Drie middagen inde week gaf hij zelf nog les in Oosterbeek, elke morgen liep hij college in Utrecht en ’s avonds studeerde hij thuis. Hij studeerde zo hard dat hij na een jaar zijn candidaatsexamen met goed gevolg aflegde. Toen vertrok het jonge gezin Hemelrijk naar Utrecht waar Jaap benoemd was als leraar aan het gymnasium. Dat hij een benoeming aannam in Utrecht had zijn reden. Dit gaf . hem gelegenheid verder te studeren voor zijn doctoraal. Toen dit ook achter de rug was, volgde zijn benoeming als rector aan het lyceum in Alkmaar. In 1953 werd hij gepensioneerd. De Spar, de woning van de heer en mevrouw Hemelrijk in Bergen. Een zelfportret van Max van Dam, dat een ereplaats inde woning van de heer Hemelrijk heeft gekregen. in alle kamers, inde keuken en de hall van huize De Spar hangen schilderijen van wijlen Max van Dam. --- Veel werk verloren, veel bewaard Veel van zijn werk is door oorlogshandelingen verloren gegaan, veel is er ook bewaard gebleven. Het grootste deel van wat bewaard is, is in be- ---