Moeilijk om mensen aan te wijzen die gezondheid danken aan voedsel DE meeste mensen zijn er diep van overtuigd, dat er een nauw verband bestaat tussen voeding en gezondheid. Dat eenzijdige voeding, dus met tekorten aan essentiële bestanddelen, tot kwalen leidt is vanouds bekend. Maar waar het in onze tijd om gaat is dit: Kan ik door het volgen vaneen bepaald dieet, bepaalde gevreesde ziekten voorkómen? Of kan ik de kans daarop verkleinen? Op die vraag worden de meest uiteenlopende antwoorden gegeven. Verreweg de meeste artsen zeggen: Een volledige voeding zonder tekorten, niet teveel en niet te weinig, is prima maar een bijzondere bescherming gaat er niet vanuit. Dat is natuurlijk volkomen waar. Dat het inderdaad zo is blijkt wel hieruit dat leefgemeenschappen die bepaalde diëten volgen (veganistisch, vegetarisch, links- of rechts draaiend melkzuur, yoghurtdiëten, Moermandieet, vetarm of normaal, cholesterolrijk of -arm, rijk of arm aan verzadigde of onverzadigde vetzuren enz. enz.) geen duidelijke resultaten te zien geven. Nergens ter wereld is een groep aanwijsbaar die extra gezond is of extra oud wordt. Je kunt wèl gemakkelijk mensen aanwijzen die dooreen verkeerde voeding te gronde gaan, maar het is onvoorstelbaar moeilijk gezonde mensen aan te wijzen die hun gezondheid (of hun ouderdom) danken aan hun voedsel. LAND- en tuinbouw brengen ons voedsel voort, op wat vis na. Zolang dat voedsel schaars en duur is is dat een prettige bezigheid. Is er overvloed dan barst de kritiek los van alle kanten. lets dat zó gemakkelijk en goedkoop voortgebracht wordt kan niet helemaal goed zijn. Dat is de gedachte die ten grondslag ligt aan alles wat alternatief heet. Maar dat is nog lang niet genoeg. De alternatieve voedingsmiddelen, van scharreleieren tot onbespoten spullen, zijn commercieel gezien geen partij voor de 'grote' produkten: Alternatief beslaat slechts enkele procenten van de markt. BOTER EN MARGARINE DE strijd barst pas goed los, zodra twee produkten elkaar wèl goed partij kunnen geven. Dat is vanouds het geval met boter en margarine. U zult zeggen, dat tot voor kort de verhouding 9:1 was want wij aten bijna 18 kg van het synthetische produkt tegen amper 2 kg van de koe. Maar die boter kwam van de zuivelindustrie en dat was tot 1955 de grootste tak van nijverheid. Die wist dus van wanten, hier en elders. Margarine is een fabrieksprodukt. Men kan vetten extraheren uit dierlijk afval maar ook kan men plantenvetten gebruiken. De samenstelling is dus regelbaar en dat is bij boter niet het geval. Geen wonder dus, dat men margarine maakte met bijzondere samenstelling. En het duurde niet lang of de gezondheidsaspecten kwamen inde reclame. Om te beginnen zou plantenvet beter zijn dan dierlijk vet. Om dat te staven kwam de cholesterolmythe naar voren. Een mythe? U mag het zeggen, want tot vandaag de dag gaat de strijd tussen voor- en tegenstanders door. Want wel blijkt het cholesterolgehalte van het bloedserum vaak erg hoog bij mensen die een hartinfarct hebben gehad, maar het verband tussen cholesterol inde voeding en in het bloed blijkt bijzonder vaag te zijn. En cholesterol is een stof die ons lichaam niet kan missen en die het zelf maakt, ook bij een cholesterolvrij dieet. Zo ook de meervoudig onverzadigde vetzuren, waarvan linolzuur dan wel de boventoon voert. BELANGEN VOORLICHTING? DE Amerikaanse Food and Nutrition Board wordt niet moe met er op te wijzen, dat diëten ter voorkoming van kanker en hartkwalen nonsens zijn, afgezien dan vaneen te grote vetconsumptie. Onze zuivelindustrie is er uiteraard als de kippen bij om dit den volke bekend te maken en dan gaat de bal aan het rollen. Unilever n.v., bezorgd dat de dagelijks op radio en t.v. weerkerende kreet 'Becql-goed voor hart en bloedvaten' wel eens averechts kunnen gaan werken, gaat de artsen voorlichten. Want Unilever heeft een prima persdienst, waarvan mej. C. de Keizer het denkende hoofd is. Maar belangenvoorlichting aan artsen schiet menig arts in het verkeerde keelgat. En dan trekt de Utrechtse cardioloog prof. dr. F.L. Meijler in het artsenweekblad 'Medisch Contact' weer eens fel van leer tegen de Unileverreclame en hij zegt dat de heilzame werking van linolzuur nog nooit is aangetoond. Vele bladen nemen dat gretig over en dan gaat Unilever de journalisten bestoken met brieven waarin betoogd wordt dat Unilever toch gelijk heeft. De landbouwjournalisten krijgen nog een extra epistel, want deze lieden zijn vaak geneigd het natuurprodukt de voorkeur te geven t>oven het fabrieksgeval. En dan is de discussie niet meer te volgen. Kijk, zegt Unilever, bij hen die een groot risico lopen voor hart- en vaatziekten, is linolzuur altijd goed. Je moet dus discussiëren over de omvang van die groep. Unilever stelt die op 35% en dat is genoeg om nu maar iedereen aan het linolzuur te zetten, waarop de tegenpartij dan weer zegt dat ook voor de risicogroep linolzuur een twijfelachtig produkt is. Belangenvoorlichting? ALS dan een bekende t.v.-dokter (Aart Gisolf) nog aardige dingen gaat zeggen van koeien en boter, juicht de zuivelindustrie en ze citeert hem van het begin tot het eind. Dat niet iedere arts een voedingsdeskundige is wordt dan wel even over het hoofd gezien. U wilt toch geen kwaad van Aart Gisolf zeggen??? Nee, dat niet maar het zou wèl goed zijn als de zaak eens objectief werd toegelicht door erkende deskundigen en dan liefst vaneen kant die geen belang heeft bij de verkoop van enig produkt. Want als die voorlichting niet komt gaat het bij rieze kwestie net als bij vele andere, nl. dat het grote publiek er totaal immuun van wordt. De conclusie, dat de waarheid tóch niet gehoord wordt omdat teveel zakelijke belangen zich daartegen verzetten, ligt voor de hand. Het is begrijpelijk dat zuivel en margarine hun belangen op voedselgebied verdedigen, maar het zou wel goed zijn als daarnaast de niet belanghebbende voorlichting zich kon laten horen zonder meteen aangevallen te worden. --- "Aan vrouwen meer kalmerende middelen verstrekt" Geen reden voor veronderstelling dat vrouwen ongezonder zijn dan mannen 'ER zitten meer vrouwen dan mannen in psychiatrische inrichtingen, vrouwen lopen vaker naar een psychiater en ze slikken ook meer zenuwtabletten en slaapmiddelen dan mannen.' Deze meningen hoor je nog maar al te vaak verkondigen en wekken de indruk dat het met de geestelijke gezondheid van vrouwen door de bank genomen slechter is gesteld dan met de geestelijke gezondheid van mannen. In het Maandblad voor Geestelijke Volksgezondheid neemt Dorine Bauduin, verbonden aan het nationaal Centrum voor Geestelijke Volksgezondheid te Utrecht, scherp stelling tegen dit soort suggesties. Zij toont met feiten en cijfers aan dat er geen reden is om te veronderstellen dat vrouwen ongezonder zijn dan mannen (geestelijk, noch lichamelijk). Dat deze werkelijkheid toch zo hardnekkig wordt vertekend zou te maken kunnen hebben met het feit dat de vrouwen een mannelijk-gekleurde norm voor geestelijke gezondheid krijgen opgedrukt. Het feit dat bijna 82% van de Nederlandse artsen van het mannelijk geslacht is, zou ook wel eens in hoge mate kunnen bijdragen tot traditionele en rolbevestigende meningen over de 'gezondheid van de vrouw'. DAT de algehele gezondheidstoestand van de vrouw achterblijft bij die van de man ('het zwakke geslacht' nietwaar?) is een fabeltje dat allang is achterhaald. Vrouwen worden in Nederland en trouwens ook inde andere westerse landen gemiddeld 5 tot 7 jaar ouder dan de mannen en op die grond zou je met meer recht de mannen als het 'zwakke geslacht’ kunnen qualificeren. , Maar hoe zit het met de psychische gezondheid? Vaak wordt' gesuggereerd dat in psychiatrische ziekenhuizen meer vrouwen dan mannen worden verpleegd. Mevrouw Bauduin toont echter met opnamecijfers aan dat dit verhaal allang niet meer opgaat voor Nederland, waar sinds 1967 het aantal opnemingen van mannen en vrouwen relatief gezien naar elkaar is toegegroeid. Vanaf 1973 is het aantal opnamen per 100.000 ongeveer gelijk. In 1977 werden per 100.000 mannen er 181 opgenomen in psychiatrische ziekenhuizen en per 100.000 vrouwen 183, dus een zeer gering verschil. Opvallend is wel dat van het totaal aantal opgenomen vrouwen 49% jonger is dan 45 jaar en van de opgenomen mannen liefst 62% jonger is dan 45 jaar. Van de opgenomen personen boven de 45 jaar zijn er 3 vrouwen en 2 mannen. Wat de verblijfsduur in psychiatrische ziekenhuizen betreft zijnde verschillen tussen man en vrouw ook gering. In 1977 werd 59,3% van de mannen en 55% van de vrouwen binnen drie maanden ontslagen. Bij instellingen als de Sociaal Psychiatrische Diensten (SPD's) komen waarlijk niet alleen vrouwelijke patiënten op bezoek. In 1978 bestond 45% van de cliënten van-de SPD's uit mannen! Ook andere instellingen van geestelijke gezondheidszorg worden even frequent door mannen als door vrouwen bezocht en daaruit mag worden afgeleid dat vrouwen beslist niet psychisch ongezonder zijn dan mannen. ZIEKTEVERZUIM WAT het ziekteverzuim betreft: Inde eerste helft van 1979 lag het ziektepercentage voor mannen op 10,3 en voor vrouwen op 12,3. De gemiddelde verzuimduur was bij de mannen langer dan bij de vrouwen: 17,9 tegen 14,2 kalenderdagen. De stijging van het ziektepercentage bij vrouwen doet zich voornamelijk voor bij de groep vrouwelijke werknemers van 15-24 jaar. Deze cijfers zeggen op zich echter weinig over het verschil in gezondheidstoestand tussen mannen en vrouwen. Vaak is de arbeidssituatie van groot belang bij het ziekteverzuim en het is buiten kijf dat meer vrouwen dan mannen laag betaalde functies verrichten. --- Volgens de ouderen heeft de jeugd nu meer te vertellen dan ooit OUDERE mensen kunnen soms op een ietwat sceptische toon spreken over 'de jeugd van tegenwoordig', waarbij zij grif vergeten dat inde tijd dat zij nog jong waren ouderen net zo over hèn spraken. Sinds de heugenis der tijden hebben ouderen zich met 'het vraagstuk van de jeugd' beziggehouden en ijverig gezicht naar een antwoord op de vraag, hoe men jongeren zo goed mogelijk kon vormen tot volwassen mensen. Reeds een Griekse wijsgeer als Plato hield zich intensief met dit onderwerp bezig en in het Oude Testament (bijvoorbeeld Spreuken) treffen we heel wat praktische wenken aan die betrekking hebben op de op; voeding van jongeren. Ook de oude Egyptenaren, vèr voor de geboorte van Christus, de Romeinen en de Germanen ontwikkelden ideeën over de opvoeding van de jeugd. ONGEVEER eenderde van de Nederlandse bevolking is jonger dan 19 jaar. Ruim 15% van de bevolking is tussen de 15 en 24 jaar oud. Het gaat hier om enkele miljoenen jongeren uit zeer verschillende sociale milieus, die soms alleen maar hun leeftijd gemeen hebben en als één groepering daarom nauwelijks herkenbaar zijn. Vraagt men verschillende ouderen wat zij nu eigenlijk bedoelen met 'de jeugd van tegenwoordig', dan zullen we gegarandeerd heel verschillende antwoorden op deze vraag krijgen. Binnen de jongerengroep treft men evenals bij de ouderen vogels van diverse pluimage aan. De 'linkse' rebellerende student leeft ineen heel andere wereld dan de jonge kantoorbediende, die zich braaf conformeert aan de geldende gedragsregels. Dat geldt ook voor de doorsnee werkende jongere in verhouding tot bijvoorbeeld de middelbare scholier. En ook binnen deze afzonderlijke categorieën van jongeren zijnde verschillen groot. De jongen, die inde fabriek werkt, lijkt nauwelijks op de knaap, die in het boerenbedrijf werkt. En als je ouderen, die het over het 'jongerenprobleem' hebben, vraagt wélke jongeren ze nu eigenlijk bedoelen, dan blijkt dat de één het heeft over criminele jongeren, de ander over rebbellerende studenten, een derde over konformistische jongeren, een vierde... etc. etc. Kortom, het is eigenlijk onzinnig om over dè jeugd te spreken, want iedereen bedoelt daar iets anders mee. MODEL VOOR VOLWASSENEN MAAR 'dè jeugd van tegenwoordig' als één grote, gesloten groepering mag dan helemaal niet bestaan, één ding staat nochtans vast: in alle sociale geledingen van onze samenleving wordt thans tegen jeugdigen anders aangekeken dan bijvoorbeeld een halve eeuw geleden. In velerlei opzicht staat de jeugd nu voor de volwassenen als een model. Gold het voor enkele decennia nog bijna als een schande als jongeren geen ontzag hadden voor een volwassene, nu schrikken ouderen zich een ongeluk als hen het verwijt treft dat zij niet met hun tijd, dus met de jeugd, meegaan. Op vele terreinen van het maatschappelijk leven geeft de jeugd nu de toon aan. De mode is er één van de duidelijkste voorbeelden van. Zelfs mensen op gevorderde leeftijd kleden zich bij voorkeur 'jong'. Inde cultuursector trekken vooral jonge kunstenaars de aandacht en veel ouderen, die hun kunst niet begrijpen, zullen dat niet gauw toegeven. De sport is natuurlijk bij uitstek een bedrijf waar de jongeren het voor het zeggen hebben en de prestaties van jonge topatleten heeft de verering voor de jeugd aanzienlijk inde hand gewerkt. In het film- en televisiebedrijf zijn het ook vooral de jonge sterren, die de aandacht trekken en die op deze manier er aan meewerken, dat de jeugd een idool wordt. Tegen oudere mensen werd vroeger opgekeken, omdat zij meer levenservaring zouden uitdragen. Maar in een samenleving als de onze, waar allerlei maatschappelijke veranderingen zich in zeer snel tempo voltrekken, is levenservaring een twijfelachtig produkt geworden. Levenservaring kan immers ook betekenen dat iemand vasthoudt aan vroegere ervaringen en zich niet openstelt voor allerlei veranderingen. Levenservaring gaat dan al gauw lijken op verstarring. Jeugdig initiatief en een frisse kijk op de dingen worden tegenwoordig meer gewaardeerd en deze dingen treft men meer bij jongeren aan. De consequenties hiervan zien we in alle sectoren van het maatschappelijk leven. In het bedrijfsleven staan vaak vrij jonge managers aan de top. Hoogleraren van 30 jaar zijn geen uitzondering meer. JONGE BESTUURDERS EEN halve eeuw geleden berustte bestuurlijke macht van de hoogste tot de laagste niveau's bij personen van veertig jaar of ouder. Toen ruim twintig jaar geleden de econoom prof. Zijlstra, een dertiger, minister van economische zaken werd, verbaasden velen zich er over dat zo'n jonge man in zo'n hoge functie werd benoemd. Nu kijkt bijna niemand meer vreemd op als bijvoorbeeld inde stad Groningen een jongeman van 24 jaar tot wethouder wordt benoemd en in het bestuurscollege moet samenwerken met enkele andere wethouders beneden de dertig. Een minister van rond dertig jaar zou inde tijd van onze grootouders onaanvaardbaar zijn geweest, nu is het de gewoonste zaak van de wereld geworden. We maken er nu juist een punt van als iemand die 60 jaar of ouder is nog graag een leidende post ambiëert. Dat kan hij maar beter aan de jongeren overlaten, zo menen velen. Want in dat opzicht zijnde rollen inde samenleving vergeleken met een halve eeuw of zelfs nog korter geleden volkomen omgedraaid. Het ontzag voor jeugdigen is evenzeer toegenomen als ze voor de ouderen is afgenomen. In het patriarchale familiesysteem vaneen paar generaties geleden vervulde 'grootvader' een dominerende rol, iedereen moest respect voor hem hebben. Nu wordt 'opa' vaak als een kind behandeld, als iemand die er eigenlijk niet meer bijhoort en die we dan ook maar adviseren zich toch vooral te laten inschrijven voor een bejaardentehuis. --- MENS EN WERELD Wel staat vast dat voor vrouwen, die inde WAO terecht zijn gekomen, 'psychische afwijking' een belangrijke grond voor afkeuring vormde. Bijna 27% van alle WAO-adviezen met betrekking tot vrouwen waren op deze afkeuringsgrond gebaseerd. Bij mannen, die inde WAO terecht kwamen, komen psychische afwijkingen met 15% op de r‘?rde plaats, na ziekten van het bewegingsapparaat en harten vaatziekten. Uit deze gegevens mag echter niet worden afgeleid dat het met de geestelijke gezondheid van 'vrouwen als totaal' slechter is gesteld dan met die van 'mannen als totaal'. Zo staan medici nogal graag klaar met het etiket 'neurose' als er geen harde, meetbare ziekte te vinden is en dat laatste is bij jongeren èn bij vrouwen meer het geval dan bij volwassen mannen. MANNELIJKE ARTSEN HET etiketteren van vrouwen als 'psychisch ongezond' wordt volgens mevrouw Bauduin, ook inde hand gewerkt door het feit dat 82% van de Nederlandse artsen van het mannelijk geslacht is. Slechts 7% van de (4.000) vrouwelijke artsen is huisarts, terwijl 31% van de mannelijke artsen dat beroep uitoefent. Binnen de instellingen van geestelijke gezondheidszorg vindt men op iedere vier psychiaters slechts één vrouwelijke zenuwarts. In psychiatrische ziekenhuizen werken naar verhouding meer vrouwen dan mannen, maar veelal bezetten mannen de hogere functies. Vele artsen ontkomen niet aan traditionele en rolbevestigde meningen over vrouwen, en dat uit zich inde patiëntenzorg. Mevrouw Bauduin noemt in het Maandblad voor Geestelijke Volksgezondheid daar de nodige voorbeelden van. Zo worden aan vrouwen ongeacht de diagnose meer kalmerende middelen verstrek dan aan mannen. Bij de behandeling (door mannen) worden vrouwen aangespoord hun vrouwelijke rol te accepteren en steun te zoeken bij een 'allesbegrijpende, mannelijke autoriteit'. Inde praktijk vaneen behandeling bestaat verschil inde soort therapieën voor mannen en vrouwen. Zo wordt inde geestelijke gezondheidszorg een onderscheid tussen de seksen in stand gehouden en blijft de discriminerende mythe bestaan dat vrouwen psychisch ongezonder zouden zijn dan mannen. --- NEDERLANDSE BABYVOEDING GAAT VOOR 70% NAAR ARME LANDEN VAN kerkelijke zijde is de laatste jaren vaak geklaagd over de verfoeilijke uitvoer van babyvoeding (zuigelingenmelk ineen blikje) door onze zuivelexporteurs, waarvan de CCF in Leeuwarden de grootste is. Want die babyvoeding, zo'n 34.000 ton per jaar, gaat voor 70% naar arme landen, Derdewereldlanden zogezegd. Het gevolg, aldus kerkelijke autoriteiten, was dat de moeders daar hun kinderen niet meer zoogden, maar hun het kunstprodukt uit de koe gaven. Dat had weer twee gevolgen. Allereerst stierven daar opeens veel minder zuigelingen dan tevoren en op de tweede plaats herstelde de menstruatiecyclus van de vrouwen ginds zich nu veel sneller. Zodoende werden opeens veel méér kinderen geboren. Had men zich nu aan de natuurlijke orde gehouden, aldus enkele christelijke artsen, dan was de hele strijd rond de anticonceptiva in die landen uitgebleven. Nu zit men er maar mee. AF en toe hoorde je echter ook precies het omgekeerde van wat hierboven is weergegeven. Reeds in 1974 kreeg Nestlé Zwitserland een proces aan z'n broek wegens miljoenenmoord op baby's. Want allereerst, aldus de beschuldigers, is babyvoedsel gevaarlijk in arme landen, omdat 'ben er vaak geen zuiver water heeft. En als men dat al heeft, wordt de babymelk vaak onjuist klaar gemaakt of in vuil vaatwerk opgelepeld. Het gevolg is, dat miljoenen baby's jaarlijks sterven door het gebruik van ons bekende zuivelprodukt, beter: melkprodukt. Want het kind dat de moederborst leegzuigt, drinkt schone, pasklaar gemaakt melk, in tegenstelling tot het kind dat op het kunstprodukt is aangewezen. Maar er was nóg iets. Tegelijk met babymelk exporteert men vollemelkpoeder en condens (al of niet gesuikerd) in blikvorm naar de arme landen. En die worden door de onwetende moeders ginds óók gebruikt om er babymelk van te maken, ppet alle droeve gevolgen daarvan. U zult zeggen: dat is dan dom, maar daar heeft onze zuivelindustrie niets mee te maken. Wij verkopen ook mengmest en dat is goed voor uw tuin, maar wie het eet krijgt buikpijn en erger. Gelijk hebt u. Maar wat wel heel erg was: op die blikken poeder en condens stond een Nederlandse moeder (in klederdracht en puntmuts, jawel) afgebeeld met een blote, blozende baby in haar armen. Voor wie geen plaatjes keek stond er 'Dutch baby' bij en dat stond óók op de bussen met poeder. En nu kon Nestlé er in goed Engels bijdrukken, dat deze produkten helemaal niet geschikt waren voor baby's en alleen voor volwassenen, dat baatte niet. Want inde arme landen kunnen niet zoveel mensen lezen en als ze het al kunnen doen ze het niet altijd. Sommige huismoeders aldaar kennen ook geen Engels. WONDERMIDDEL MAAR voor de rechter ging Nestlé vrijuit. Want: op de wikkels rond het blik stond duidelijk aangegeven dat het geen zuigelingenvoeding was. En dus ging de uitvoer van Dutch Baby en Bébé Hcllandais vrolijk voort. Nou ja, niet zo vrolijk, want de aktiegroepen bleven grommen. Helaas werd daarbij om beurten verteld dat er ginds teveel baby's kwamen en dat er miljoenen vroegtijdig stierven. Het gevolg was, dat de zuivelindustrie er zich niets van aan trok. Och weet u, Engels is inde kringen van de condensuitvoer zó bekend dat men zich niet kan voorstellen dat er moeders zijn die het niet kunnen lezen... De twist liep intussen zó hoog op, dat de werkgroep Justitia et Pax onder auspiciën van de Nederlandse bisschoppenconferentie de zaak aanpakte en in een goed rapport de verkeerde dingen aantoonde. U moet daar niet te licht over denken, want er wordt keihard beweerd, dat in 1960 95% van alle Chileense zuigelingen de borst kreeg en in 1969 nog maar 6%. Elders ging het net zo want 'het witte poeder van de witte man' heette een wondermiddel te zijn en de blozende baby's op de wikkels toonden dat wel aan. Hoe heeft het ooit zo ver kunnen komen? ---