GEOORLOOFD OF NIET? Zijn katholieke leerboeken op onvermengde katholieke openbare scholen geoorloofd ? I)e quaeslie is van belang en daarom willen wij de iV. R. C. nog eens antwoorden. Zij verdient het anders niet. Vooreerst loont zij ziel) onbetamelijk boos en kwaadaardig en ten anderen onthoudt zij, loffelijker gewoonte, aan hare lezers al wat wij tegen !iaar ingebracht hadden, ons geheel beloog, en geeft niets dan de door ons aangehaalde plaals uit de Memorie van Beantwoording. Zij zegt daarbij nog veel kwaads van ons, dat hare lezers die niet beter welen, omdat zij het Venl. Weekblad niet lezen, op haar woord wel geloovcn inoclen. Zoodoende krijgen wij van lieverlede cene détestable reputatie bij de lezers van de A'. R. C. Maar wat zal men er aan doen ? In Gods naam dan 1 Wij hebben er zestien honderd die ons troosten, en daar kunnen wij het moe doen. Beginnen wij met niet in dezelfde fout te vallen als onze vriendin, en Iaat ons, ofschoon ons blad kleiner is dan het hare, Iwh onbekrompener zijn. Ziethier het antwoord der N. li. C. op onzen „filisterhaften" scheidsman die brood eet van de vorige week. „De heer Hbffmans grijpt naar de pen, om de stelling te btlpeu verdedigen, dat de openbare school, volgens de wet, een kerkelijke kleur ui»g hfcbbeu, zoo maar geen audersdenkeudeu aanwezig zijn, die liet kan biudereu. Onder den „fiiisterbafteu" titel: „Een scheidsman die brood eet", schrijft bij een artikel, waaruit blijken moet, dat de N. HM. Ct. den ziu der wet (natuurlijk met opzet ou> deu beer Haffmans c. s. te kienkeu!) vervalscbt. „Zonneklaar zou dit blijken uit de officiëele stukken. En wel uit deze zinsnede vau de Memorie van Beantwoording: „„Maar eenc andere vraag is het of in die onvermengde school, wat het godsdienstige element van het onderwijs betreft, eenige meer vrije beweging geheel ongeoorloofd zoude zijn. Zou b. v. in eenc school vau onverueugd Protestantsche kinderen het lezen in den Bijbel, wanneer daarop prijs wordt gesteld, streng moeten worden geweerd? l)it kan daar niemand hinderen, en vau buiten sluiten van KoomschKatholieken kan daar niet de rede zijn. l)e regeering kan zich niet voorstellen, dat dit liet verlangen zou w ezen vau Roomsch Katholieken,eveumiuals zij zich kan voorstellen, dat de Protestanten-Zouden begeeren dat op de school, onvermengd met Kiomsch-Katholieke leerlingen bevolkt, 6ticug worde geweerd wat Protestantsche begrippen zou kunnen kwetsen."" „Waarop dan de schrijver zoo bard hij kau victorie kraait, en, loflijker gewoonte, de N. Roti. Ct. uog eenige grofheden naar bet boufd werpt. „Iutusschen is bet raadzaam, als de ultramontaansche beeren aan bet betoogeu gaan, de stukken bij de baud te bouden. „Ziet ge de stukkeu zelf in, dan vindt ge niet alleen, wat wij eenige dagen geleden citeerden en dat reeds alles afdeed ; niet alleen in bei Yoorloopig Verslag vau 1856 : „men uioet uiet alleen de godsdienstige begrippen der schoolgaande kinderen eerbiedigen, maar in liet algemeen ieders godsdienstige begrippeu." „Het ouderwijs moet op de volksschool in zoodauigen geest en loon gegeven worden, dat de verschijning van een kind, behoorende tot eene gezindte, vroeger daar uiet vertegeuwoordigd, in dien toon geen de minste stoornis eu verandering te weeg brengt maar in de eigen Memorie v. B., waaruit de beer Huffmaus citeert, weinige regels te voren, staan letterlijk deze woorden : „Ook zelfs op de school der gemeenten, waarvan de bevolking onverdeeld deuzelfden godsdienst belijdt, hoedauige er in ons vaderlaud gevonden worden, behoort de eerbied, verschuldigd aau de godsdienstige begrippeu van andersdenkenden, in bet oog gehouden te worden; ook daar moeten onderlinge liefde en verdraagzaamheid den kinderen worden ingeprent. Er moet in dit opzicht uiet blootelijk gelet worden op de begrippen der aanwezige kinderen, gelijk eene vroegere redactie medebracht: maar uit welke dan ook, voorzeker tegen de bedoeling, kon worden afgeleid, dat de begrippen der afwezigen niet behoefden te worden ontzien. Dit meent de ltegeering, moet worden Voorgekoueu." „Uit een en ander blijkt, dat de llegeering neg even aan de mogelijkheid gedacht heeft, of <-ok door de practijk eeni^zius kon worden tegemoet gekomen aan den wensch der kerkelijke partijen (de heer Van der Brugihen was een zeer conciliant karakter), maar dat zij — vooial ook onder den invloed der Kamer — aan de consequentie van het gekozen stelsel — de neutrale volksschool — zich heeft onderworpen. „Doch het is niet de vraag, wat de Regeering heeft gewenscht, maar wat de wet zegt. Én dao staat er niet, dat geëerbiedigd moeten worden de godsdienstige gevoelens der schoolgaande kinderen of van hunne ouders, maar de gevoelens van andersdenkenden. Niet dan ook (gelijk de beer Haffmans doet) om uit de geschiedenis der wet iets te haler) wat in de wet zelve niet staat, hebben wij het gebeurde met de redactie van het artikel herinnerd, — maar alleen om wat er staat: — andersdenkenden, — in het volle licht te plaatsen; om te laten uitkomen, dat deze redaclie in plaats van de vroegere is gekozen, omdat men in de volksschool alle godsdienstige gevoelens geëerbiedigd wilde zien. „Te veel licht! zal de heer Haffmans zeggen." Men ziel, de N. R. C. haall er nu ook een citaat uit het Voorloopig Verslag van 1856 bij, waarvan zij vroeger niet gerept had. Het schijnt dat zij de stukken nu eens ter dege heelt nagelezen. Maar wat zal dat Voorloopig Verslag bewijzen? De heeren wier gevoelen daarin wordt vermeld, hebben de wet niet geredigeerd en hunne woorden kunnen den tekst der wet niet verklaren. Deze aanhaling is dus niets dan een stroohalm van den drenkeling. De toelichting der regeering is iels anders; die bewijst iels, hoewel niet alles. De N. R. C. heeft dan ook de Memorie van Beantwoording nog eens ter hand genomen en heeft daarin eene plaals gevonden, dië~haar machtig scheen om dé door ons aangehaalde te neutraliseeren. Zooals zij daar in de N. R. C. Ie lezen staat, kan men werkelijk niet begrijpen hoe de regeering daarop oïimiddelijk — „ weinige regels te voren " zegt de N. R. C. voorzichtig — daarop kan laten volgen wat door ons geciteerd werd: ,,Maar eene andere vraag enz. Maar dat doet de regeering ook niet, niet onmiddelijk. Er staat nog eene zinsnede lusschen beiden, die den overgang maakt en die de iV. R. C. listiglijk heeft weggelaten. Zij is deze : „In eenen staat, zamengesteld uit eene bevolking, verdeeld in meerdere godsdienstige gezindten, is het noodzakelijk, dat de harten der toekomstige staatsburgers vroegtijdig indrukken ontvangen, welke zonder hen onverschillig te doen worden voor eigeu overtuigiug, hen vatbaar maken om in rijpereu leeftijd zich niet verwijderd te gevoelen van medeburgers die eene andere godsdienst belijden". „Maar eene audere vraag enz. Nu begrijpt men het. Nu ziet men dat er geen tegenstrijdigheid meer in is. In de door de J\'. R. C. aangehaalde zinsneden wil de regeering zeggen, dat de kinderen ook op onvermengde scholen niet & la N. R. C. tegen andersdenkenden moeten opgehitst worden ; geenszins dat er geen boeken zouden mogen gebruikt worden, die de begrippen van andersdenkenden zouden kunnen kwetsen. Dit is geheel iels anders. Qui bene distinguit bene docet. In allen gevalle en dit is afdoende, in de door ons aangehaalde plaats spreekt de regeering uitdrukkelijk en speciaal van het geval dat hier in quaeslie is, terwijl in de door de N. R. t'. nu te later ure opgedolven plaals slechts algemeene beschouwingen worden ten beste gegeven. Ons citaat blijft dus in zijn geheel De iV. R. C. gevoelt dit zelve. Immers zij maakt in eens keerom en smijt al haar bagage over boord. Jammer voor het „feit dat hel pleit beslecht ", dat ,,geen oogenblik tui/fel liet, of wat in Lintburg geschiedt, is in strijd, met de wel". Zij neemt een nieuw standpunt in. „Doch (zegt zij) het is niet de vraag wat de regeering heeft gewenscht, maar wat de wel zegt Akkoord 1 dat zegt de Maasbode ook. En als Gij zoo van den aanvang aan gedacht hadl, dan hadt Gij U niet als scheidsman lusschen Maasbode en Standaard opgeworpen, dan behoefden wij U niet terecht te wijzen en dan waart Gij er niet kaal van afgekomen. Maasbode en N. R. C. zijn het dus in zooverre eens. De quaestie is nu nog maar : wat zegt de wel ? en niet : wal zegt de regeering ? zooals de N. R. C. vroeger beweerde. Tusschen twee haakjes, weer echt liberaal. Zoolang de toelichting der regecring ten gunste van het gevoelen der N R. C. scheen te pleiten, was zij alles afdoende; thans nu het gebleken is dat zij voor ons gevoelen pleit, beteekent zij niemendal. En wat haalt de N. R. C. nu uil de wel ? Waurom moeten wij, volgens haar, ,, andersdenkenden " in haren hatelijken geest verstaan ? Hier bereikt de verbijslering der N.R. C. haar toppunt. Let wel op. Zij zegt: „Doch het is niet de vraag wat de regeering heeft gewenscht, maar wat de wet zegt. En dan staat er NIET,..." IJalte-la! Gij zoudt gaan spreken van hetgeen er wel staat, en nu beroept Gij U wederom op heigeen er niet staat. Maar bepaal U dan toch in 's hemels naam bij den tekst der wet. Daarover vinden wij geen woord. De N. R. C. treedt op haar nauwelijks verlaten eerste standpunt terug. Andersdenkenden moet in haren zin verstaan worden, omdat er in een vroeger ontwerp iets anders stond. Maar dat is wederom de geschiedenis, N. R. C. ! de geschiedenis der wet, die tegen U is en die Gij opgegeven hebt. Indien wij U bidden mogen, een weinigje orde en logica en niet allijd weer van voren af aan. Hebt Gij iels in 't midden te brengen over heigeen de wet zegt, wij zullen U te woord staan. Tot later dus. Ten slolte een voorstel aan de redactie der N. R. C. in 't bijzonder, en de Nederlandsche pers in 't algemeen. De critiek is het leven der drukpers, ook de onderlinge criliek. Maar laten wij journalisten (in afwachting van wettelijke bepalingen die zich onbegrijpelijker wijze nog steeds doen wachten), laten wij onder ons afspreken : Eenig artikel. Geen criliek zonder tekst. Toelichting. Anders wordt de zaak inderdaad al te verleidelijk, vooral voor de groote couranten tegenover de kleine blaadjes. --- EENE ZELFVERLOOCHENING. Men leest in de N. R. C. „Een meikwaardig feit. Dr. A. Pierson, wiens befiige aanvallen op onze schoolwetgeving men zich heriunert, schrijft in het fader/and een artikel vol geestdrift vóór het „Staatsonderwijs". Men leest er n. a. deze woorden : „ „lk heb zelf dit moeilijk ouderwerp voor eenige jaren behandeld, maar op eene wijze, die mij tegen misverslaud niet gevrijwaard heeft. Men beeft wij tot vijand van het Staatsonderwijs gemaakt, terwijl ik slechts heb willen aantoonen, dat de Staat, op zijne scholen onzijdigheid in het godsdienstige voorschrijvende, meer beloofde dan hij houden kon. Het komt mij gedurig waarschijnlijker voor dat deze belofte van onzijdigheid slechts een bron is van misverstand en aan de wederpartij eeu vvapeu iu dc handen geeft. Als in '68 zou ik ook thans willen zeggen : eeu Staatsonderwijs dat neutraal wil blijven is eene illusie, maar tevens zou ik er thans willen bijvoegen : waartoe die belofte van neutraliteit? Waarom zullen wij zoo bedeesd optreden ? Waarom zullen wij niet eerlijk bekennen, dat wij vrienden zijn rau het Staatsonderwijs juist omdat het niet neutraal, juist omdat het anti-clericaal is?" " „Dat de heer Pierson zoo beslist (zij bet dan ook dat hij den schijn te bewaren zoekt) zich aan de zijde schaart van hen, die hij eenige jaren geleden met zooveel bilterheid nauviel, en die hij zoowel van schending der Grondwet ais van overbeersching des gewetens beschuldigde, kan or.s niet dan welkom zijn en versterkt niet weinig da stelling van de „oneerlijke" liberaleD. Maar da heer Groen, wat zal hij zeggen, nu deze heraut van een nieuw, „eerlijk" liberalisme hem ontvalt? Natuurlijk, dat ieder met ongeduld naar het volgend nommer van de Nederl. Gedachten uitziet. „Wij hebben voorloopig bier niets bij te voegeu, dan de verklaring, dat wij niet onderschrijven al wat Pierson thans ter aanbeveling van bet „Staatsonderwijs" bijbrengt." Een onbegrijpelijk feit, zeggen wij op onze beurt, een betreurenswaardig feit! Men moet weten dat Dr. A. Pierson in zijne drie voortreffelijke broehuurtjes: De liberale partij op staatkundig gebied, niet alleen aangetoond heeft (gelijk hij hier zegt), dat ii de Staat, op zijne scholen onzijdigheid in het godsdienstige voorschrijvende, meer beloojde dan hij houden kon" maar dat diezelfde Heer Pierson bovendien bewezen heeft dat de Staat, door zijne neutrale school het christendom boven geloofsverdeeldheid opdringende, verkeerd, illiberaal en tyranniek handelde. Dit laatste was zelfs de hoofdstrekking van zijn betoog; het eerste (wat nu het éénige moet zijn) slechts bijzaak. Aan de uitwerking van dat hoofdthema heeft de heer Pierson dan ook al zijn krachten besteed; niets heeft hij verzuimd om het duidelijk te maken, dat de toeleg der liberalen verfoeilijk is. Daarom laat hij in het tweede stukje het beeld van Oldenbarneveldt voor onze oogen oprijzen, als pde type van een vrijzinnig man die zijne verlichting anderen oplegt." Op den rug van Oldenbarneveldt wordt de verlichtingspolitiek onzer liberalen gedemonstreerd en gegeeseld. Er is geen einde aan het beschouwen, omkeeren en kenmerken van de geïncrimineerde politiek. Nu eens heet zij grondwetsschennis, dan fanatisme, dan tirannie des ongeloofs, dan nieuwerwetsche overheersching des gewetens, dan waan• wijsheid, dan cesaropajnstische redeneering, dan theologiseerende Staat. Kooit is er iets meer conamore uitgewerkt, nooit iets tastbaarder aangetoond, nooit is het zwaard langer in de wonde rondgedraaid. Onze liberalen waren dan ook totaal uit het veld geslagen en niemand van eenige waarde vertoonde zich nog op het terrein. Het boekje van den heer Pierson was een dooddoender; geen liberaal die nog kikte. En nu komt diezelfde heer Pierson ons verhalen dat men hem misverstaan heeft, dat hij slechts heeft willen aantoonen dat neutraal Staats-onderwijs eene illusie is, dat hij den liberalen slechts het masker der huichelarij heeft afgerukt, maar dat hij het au fond met hen eens is en aan hunne zijde zal staan, indien zij er voor uit komen dat zij ,/vrienden van het Staats-onderwijs zijn juist omdat het niet neutraal, juist omdat het anticlencaal is". Onbegrijpelijk! Indien wij liberaal waren, wij zouden met Willebrord zeggen: ,,'k Geloot Gij deunt met mij". Inderdaad het heeft allen schijn, alsof Pierson met de liberalen den draak steekt. Wij hopen dat dit het geval zal zijn. Is het echter ernst en geen scherts, dan beklagen wij den heer Pierson. Niet de goede zaak — die blijft ongedeerd. Het geschrift van den heer Pierson behoudt zijn waarde; de vader heeft niet zijn kind, maar zich zei ven gedood. Anne Pierson! Gij wilt nu de voetstappen gaan drukken van Oldenbarneveldt, dien Gij als afschrikkend voorbeeld gesteld hebt. Gij wilt iets doen wat Gij zelf als grondwetsscliennis, als fanatisme, als nieuwerwetsche gewetensdwang, als waanwijsheid, als tirannie des ongeloofs en wat niet al? gebrandmerkt hebt. En dat niet zonder te weten wat Gij doet, gelijk Oldenbarneveldt, neen ! in de volle bewustheid van Uwen in de school der Duitsche wijsbegeerte gedresseerden en scherp analyseerenden geest! Zoo iets is nooit gehoord en 't is hier om uit te roepen: Omnia jam fiunt, quae lieri pos.se negabam. Helaas ! al weer een man te niet, waarop Nederland roem kon dragen. Al weer een „star gedompeld in duisternis en schande". Wat blijft er nog over? Merkwaardig is de houding der N. R. C, la plaats van zich met walging af te wenden, neemt zij den verloren zoon in genade op, verheugt zich en verwacht dat de stelling harer partij door dezen bekeerling zal versterkt worden. Deze partij moet al heel diep gevallen zijn en het zedelijk gevoel der j V . It. C. al heel ver te zoeken, om zoodanigen steun te aanvaarden. Geluk er mee ! De N. R. C. is benieuwd wat de heer Groen er van zeggen zal. De heer Groen (wij twijfelen niet) zal treuren over de broosheid van het menschelijk geslacht, vooral van het liberale gedeelte; maar zal daardoor geenszins in de overtuiging, waaraan hij zijn leven gewijd heeft, geschokt worden. Integendeel, de Christen-Staatsman zal zich versterkt gevoelen in zijne zienswijze dat de menschelijke rede — ook bij de besten — aan zich zelve overgelaten, gelijk is aan een rietscheut geslingerd door den wind, of aan een schip zonder roer, dobberende op de baren. ---