Tweede Blad. Officieel gedeelte. I)e Burgemeester en Wethouders van Fenlo, Brengen bij deze ter kenuia der ingezetenen, dat lij die verlangen als vrijwilligers bij de militie voor dete gemeente op te treden, zich te dien einde tóm den 12. November a.a. ter gemeente-secretarie moeten aangeven. Venlo, den 3. November 1892. --- Gemeenteraad te Venlo. Voortzetting op Woensdag den 26. October 1892. Afwezend de heeren Collaes en Berger. De Voorzitter. Gister-avond is mij opgedragen te informeeren of de klerk Janssen genegen is eene benoeming als administrateur aan de gasfabriek aan te nemen. Thans kan ik mededeelen, dat Janssen mij verklaard heeft, dat hij die betrekking met genoegen zal aanvaarden en dat hij van zijn vorige batrekking ter secretarie zal afzien. Wenscht de Raad nu tot de benoeming over te gaan P De heer Gambon. Ja, en dan zullen wij in de volgende vergadering eene instructie voor den nieuwbenoemden titularis vaststellen. De gascommissie regelt natuurlijk de jaarwedde. De klerk Janssen heeft mij verklaard, dat hij tevens bereid is desverlangd eene borgsom te stellen. Met algemeene stemmen wordt M. Janssen benoemd als administrateur en bepaald dat een borgsom van f. 1000 zal gestort worden. III. Behandeling der gameentebegrooting voor 1893. Ontvangsten hoofdstuk III, afd. I, art. 2. Opcenten op de hoofdsom der belasting op de ongebouwde eigendommen f. 400,63. De heer Smeets. Zal deze p09t niet met f. 100 verminderd worden, daar de grondbelasting voor 1893 zooveel verlaagd wordt ? De Voorzitter. Er is wel een voorstel om de grondbelasting te verlagen, doch dit is nog niet aangenomen. Het voorstel moet nog eerst gestemd worden. De heer Smeets. Het voorstel wordt toch aangenomen, dat is nu reeds met zekerheid te zeggen. Ik stel voor den post met f. 100 te verlagen. De Voorzitter. Wenscht de Raad den post te verminderen, is mij goed, ik zou het echter niet doen. Wordt onveranderd goedgekeurd. Hoofdstuk III, afd. V, art. 1. Opbrengst van den tol op den Kaldenkirchener weg f. 385. De Voorzitter. Deze post is met f. 205 verminderd, omdat de tol het vorig jaar zooveel minder heeft opgebracht. Nu zijn wij van plan in de toekomst den tol voor drie jaren te verpachten en denken dan een hooger opbrengst te verkrijgen. Aan de som van f. 590, als vroeger, zullen wij echter niet meer komen, daar het vervoer op dien weg verminderd is. Hoofdstuk III, afd. V, art. 3. a. Opbrengst der marktgelden f. 1550. De heer Linskens. Zouden de marktgelden niet te veranderen zijn P b. v. 6 cent voor een korf boter in plaats van 2 1 /» cent, en 3 cent per big in plaats van 1 cent? De Voorzitter. Deze qaaestie is reeds meermaals besproken en men heeft altijd gemeend het marktgeld niet te mogen verhoogen om onze markten te bevorderen. Ook behoort het verhoogen van marktgelden niet bij de begrooting. Voor de verhooging moet de koninklijke goedkeuring gevraagd worden. De heer Gambon. Ik zou ook niet voor da verhooging zijn, daardoor zou concurrentie komen in de naburige gemeenten. De heer Peters. Het is wel lastig zooals thans de marktgelden zijn ingericht, het ware beter dat in plaats 2Vi cent 3 cent geheven werd, nu moet de marktmeester meestal '/ t cent teruggeven. De heer Berger komt ter vergadering. De Voorzitter. Ik zou toch niet voor verhooging zijn, er is reeds sprake in eene naburige gemeente om een markt in te stellen. De heer Thywissen. Ik ben ook niet voor eene verhooging. Wij moeten zien de buitenlui hier naar de markt te krijgen en niet te verjagen door verhooging der marktgelden. Als de boeren hier haar geld beuren, dan blijft daarvan ook veel in onze gemeente en dit komt den neringdoendenten goede. De heer Linskens. Ik ben alleen voor verhooging der te heffen gelden van boter en biggen. Onze tuiniers met hunne groenten betalen genoeg. Vroeger is reeds gesproken om een botermarkt onder het stadhuis op te richten en dit zou ook zeer goed gaan. Ook zouden op de markt banken kunnen geplaatst worden, zooals dat op andere plaatsen gebeurd, en hiervoor zou een hooger standgeld kannen worden geheven. De heer Peters. De plaats onder het stadhuis is te klein voor botermarkt, dit is reeds door ons onderzocht. Het plaatsen van banken zou veel moeite veroorzaken en de kosten niet goedmaken. Hoofdstuk V, art. 2. Opbrengst van de^bank van leening f. 1. De heer Thywissen. Indertijd heeft Janssen de bank gepacht aan eene hooge som en toen is hij van die pachtsom door ons ontslagen, wij hebben hem dus feitelijk f. 2600 geschonken. Als de bank zich nu goed rendeert, dan kan die ook wel weer iets verhoogd worden. De Voorzitter. Voor drie jaren is die quaestie ook behandeld en toen heeft Janssen een aanbod gedaan om de bank voor meerdere jaren te pachten tegen hoogeren prijs. De Raad heeft dat voorstel echter niet aangenomen. De heer Gambon. De bank van leening is niet meer zoo'n goede zaak als vroeger. Bij de aanpachting werd door Janssen ruim f. 500 gegeven en de Raad heeft destijds het contract laten vallen, wijl die som niet opgebracht kon worden. B. en W, kunnen zich het beste over deze zaak uitspreken, zij toch krijgen jaarlijks rekening en verantwoording onder handen. De heer Van Rijn. Ongeveer driejaren geleden werd de zaak, met het oog op eene meerdere opbrengst, door drie onzer onderzocht en de regeling in andere plaatsen nagegaan. Toen is ons gebleken dat bij een eerlijk bedrijf niet veel met een bank van leening verdiend wordt en dat er zelfs gemeenten zijn die nog subsidie aan den bankhouder geven. Wij hebben de boeken van den tegenwoordigen pachter nagegaan en daaruit is ons gebleken dat geen hooge pacht kon opgebracht worden. Ik heb liever een eerlijke pachter die niets geeft, dan een die honderd gulden geeft en de armen knevelt. Ik ben er niet voor wijziging in den bestaanden toestand te brengen, maar wil het aan het bestuur overlaten een volgend jaar daarop terug te komen. De heer Van de Loo. Er is toch geen bezwaar om de bank voor meerdere jaren te verpachten als ze in goede handen is en dan meer opbrengt. De Voorzitter. Dit zouden wij in overweging kunnen nemen. De heer Thywissen. Daar ben ik niet voor, nu zijn wij niet gebonden en kunnen bij ontevredenheid ieder jaar de pacht opheffen. Wordt onveranderd goedgekeurd. Hoofdstuk V, art. 9. Bijdragen van belanghebbenden in de kosten van trottoirbanden f. 1000. De heer Thywissen. Neemt de Raad genoegen er mee dat deze post onder dit hoofdstuk voorkomt en niet onder hoofdstak VI: buitengewone uitgaven. De Voorzitter. Door Gedeputeerde Staten is uitgemaakt dat deze post zich op het juiste hoofdstuk bevindt. Uitgaven. Hoofdstuk I, afd. 1, art. 5. Jaarwedden van de ambtenaren en bedienden ter plaatselijke secretarie en van den gemeentebode f. 2400. De heer Mattousch. Moet deze post niet verhoogd worden bij aanstelling van den klerk SchreursP De Voorzitter. Er zijn nog f. 50 in deze Bom begrepen. De heer Mattousch. Vroeger kwam onder dit hoofdstuk ook nog een post voor van f. 150 voor presentiegelden der leden van den gemeenteraad, deze post is voor drie jaren geschrapt op voorstel van den heer Gambon. Ik stel thans voor weer hiervoor een bedrag uit te trekken en wel 1 200, daar sedert het aantal raadsleden uitgebreid is. De Voorzitter. Met dit voorstel kan ik mij wel vereenigen. De heer Berger. Is indertijd niet de voorwaarde gesteld, dat de meubels van de raadszaal uit die gelden betaald zouden worden P De heer Gambon. Ik heb het voorstel indertijd gedaan en ben er voor dat eerst de meubels betaald moeten zijn. De heer Thywissen. Ik ook, als wij eenmaal iets hebben aangegaan, dan moeten wij dit ook nakomen. De heer Van Rijn. Het besluit is destijds in een onbewaakt oogenblik genomen. Het voorstel kwam onverwacht en niemand wilde uit kieschheid daar iets tegen zeggen. Het gaf echter in het geheele land een rare klank, omdat de presentiegelden nooit en nergens afgeschaft worden. Er waren bladen die het deden voorkomen alsof Venlo zoo arm was dat er geen geld meer disponibel was om een stoel op de raadszaal te betalen. Ik vond het ook dwaas dien post te schrappen. De Voorzitter. Wordt het voorstel van den heer Mattousch ondersteund P De heeren Prs. Goossens en Van Rijn ondersteunen hetzelve. De heer Berger. Ik ben toch tegen het voorstel nu eenmaal besloten is die meubelen uit eigen middelen te bestrijden. De heer Thywissen. Dit vind ik ook. Wij hebben ons nu eenmaal de luxe gepermitteerd van een fijn ameublement en na moeten wij ze ook zelf betalen. Bij atemming wordt het voorstel met 8 tegen 6 stemmen verworpen. Voor stemmen de heeren Houben, Peters, Frs. Goossens, dr. Goossens, Van Rijn en Mattousch; tegen de heeren Berger, Smeets, Van de Loo, Thywissen, Linskens, Gambon, Boeken en Russel. Hoofdstuk II, afd. 1, art. 4. Onderhoud van straten en pleinen f. 700. De heer Linskens. Waarom is deze post van f. 800 op f. 700 gebracht, ik geloof dat wij de f. 800 wel gebruiken kunnen. De Voorzitter. Door het leggen der trottoirs krijgen wij nog vele goede keisteenen, welke elders gebruikt kunnen worden. Daardoor is natuurlijk een kleiner bedrag voldoende. Hoofdstuk II, afd. 1, art. 13. Onderhoud der gebouwen en werktuigen van het slachthuis f. 250. De heer Linskens. Er zijn bij mij klachten ingekomen dat de waterketel in het slachthuis te klein is, de slagers moeten dikwijls meer dan een half uur op warm water wachten. Zou er niet een grootere ketel geplaatst kunnen worden P De heer Peters. Wij hebben nog een grooteren ketel en kunnen deze met weinig kosten best plaatsen, ik heb echter nog geen klachten gehoord, anders zegt Schoemakers mij zoo iets wel. De heer Linskens. Bij mij is men toch komen klagen en ik heb mij zelf van de gegrondheid dier klachten gaan overtuigen. De heer Peters. Ik zal eens informeeren en als het noodig is voor verbetering zorgen. Hoofdstuk II, afd. 1, art. 14. Kosten van exploitatie der gasfabriek f. 29,000. De heer Thywissen. Zullen wij nu de discussie van gisteren voortzetten? De Voorzitter. Ja, mij goed. De heer Van Rijn. Ons voorstel is aldus: „De Raad machtigt de gascommissie, te trachten den prijs van het lichtgas van af den 1. Januari 1893 voor iedereen zonder onderscheid op 8 cent te brengen". De heer Gambon. Met dat voorstel zou ik mij kunnen vereenigen, in dien zin is ook in de gascommissie gesproken. Het voorstel gisteren door den heer Thywissen gedaan, was geheel anders. De heer Van Rijn. De bekendmaking van de overeenkomst met het departement van oorlog wilde ik vermijden met het oog op andere groote gasverbruikers. De gascommissie moet een bepaald mandaat hebben om bij den minister met een voorstel te kunnen komen. Als de minister niet te bewegen zoude zijn aan ons verzoek te voldoen, dan staan ons nog andere wegen open. Wij kunnen het contract opzeggen en tegen April eene nieuwe overeenkomst sluiten, waarin die bindende bepaling vervalt. Ook kunnen wij eiken gasverbruiker, die meer dan een bepaalde hoeveelheid, b. v. 500 of 1000 M 3 verbruikt per jaar, als een groote afnemer beschouwen en de korting geven, dan blijft de overeenkomst met den minister bestaan, daar er slechts in het contract van de gewone of detailprijs gesproken is. Dit hebben wij trouwens ook reeds met de staatsspoorwegen gedaan, aan wien het gas ook tegen 8 cent geleverd wordt. De Voorzitter. Ik kan mij met het voorstel vereenigen, als het zoo is, dat indien het departement van oorlog het recht laat vallen op de vermindering van 1 cent, zooals dat in het contract is aangegeven. De heer Thywissen. Ik zie geen verschil in mijn voorstel en dat van den heer Van Rijn, maar wel in dat van den burgemeester. Ook is reeds verleden jaar besloten den prijs op 8 cent te brengen, laat de secretaris maar eens de notulen der vergadering van den 28. December 1891 halen. De heer Gambon. Er is indertijd voorgesteld de gascommissie te machtigen bij het departement van oorlog stappen te doen, de prijs op 8 cent te houden, ook als de prijs voor particulieren op 8 cent bepaald wordt. Ik stel dit thans nogmaals voor. De heer Van de Loo. De voorstellen van den heer Gambon, van den Voorzitter en van den heer Thywissen komen eigenlijk op hetzelfde neer, doch het voorstel van den Voorzitter en van den heer Gambon is in zooverre beter, dat wij eerst het contract met het departement moeten opheffen. De heer Van Rijn. De Raad mag ook geen besluit nemen, maar alleen de gascommissie machtigen. Daar ik steeds alle dergelijke zaken voor de gasfabriek heb moeten behandelen, was mijn plan dit ook nu te doen en de zaak zoo voorzichtig mogelijk aan te pakken. Om er voor te gaau reizen ben ik niet van plan en dat kan ook niet gevergd worden. Alles wordt in deze schriftelijk behandeld. De Secretaris leest het gedeelte der notulen dd. 28. Dec. '91, waaruit blijkt, dat toen besloten werd de gasprijs met den 1. Januari 1893 op 8 cent te brengen, onder voorwaarde dat de resultaten aan de verwachting beantwoordden. In die vergadering waren niet tegenwoordig de burgemeester en de heeren Linskens en Gambon. De Voorzitter. Onmogelijk kon dat besluit toen genomen worden, ware ik aanwezig geweest dan had ik dadelijk die opmerking gemaakt. De heer Gambon. Ik kon mij ook niets van dat besluit herinneren. Met algemeene stemmen wordt besloten de gascommissie te machtigen met het departement in onderhandeling te treden om het contract te behouden a 8 cent. Indien deze hierin slaagt zal de prijs met den 1. Januari 1893 voor alle lichtgas op 8 cent gebracht worden. Hoofdstuk II, afd. 1, art. 16. Kosten van waterverbruik der waterleiding f. 150. De heer Boeken. Deze post is met f. 50 verhoogd voor de standpijp in het Villapark. De heer Linskens. Zou er niet een standpijp kunnen komen op de Parade, nu daar 2 pompen gesloten zijn? De heer Boeken. De gecombineerde commissiën, belast met het onderzoek der begrooting, stellen voor dezen post te brengen op f. 180, en wel met het oog op het groot waterverbruik der standpijp op het Hitje. De Voorzitter. Ik geloof niet dat het wenschelijk is nog meer openbare standpijpen te maken. De heer Linskens. Op de Parade is dit toch zeer wenichelijk, de bewoners zijn geheel ontriefd op 't oogenblik. De heer Van Rijn. Als wij eens nagaan het besluit dat in Maastricht genomen is, dan zien wij dat daar geen huis mag bestaan zonder goed drinkwater. De heer dr. Goossens en ik hebben voor eenigen tijd den toestand in de huizen der Picardie opgenomen. Het is ons gebleken dat alle huizen daar de waterleiding kunnen nemen, de eigenaars kunnen dit zeer goed doen. De Voorzitter. Het Desluit, dat in Maastricht genomen is, vind ik zeer goed voor de openbare gezondheid. De heer Peters. De pompen op de Parade zijn gesloten op advies der gezondheidscommissie. Nu neb ik door bewoners van de Parade hooren be­ weren, dat een lek in den pat ton lijn en dat het water uit de goot in den put terecht komt. Wij zouden dit eeos kunnen ondertoekeu. Ala dat ver holpeu ia, kuunen de pompen weer in gebruik geHield worden. Jïe heer Linskens. U kunt de lui toch nu niet weer dat slechte water laten drinken. De heer Van de Loo. Dit beu ik niet den heer Linskens eens. Ik hoor daar dat de standpijp op het Hitje in drie maanden voor f. 40 waterverbruik heeft gehad, maar ik begrijp niet hoe dat mogelijk ia, dit zoude per dag 7 M' of 1000 emmers water ziju, dat zijn ongeveer 2 emmers per minuut. Wij mooteu dit eens onderzoeken. Dj heer Linskens. Op de Parade zal geen water vermorst worden, ik achat het verbruik hoogatens op 2 M' per dag, a 6 cent, maakt 18 cent. De heer Petera. Wij tullen den put van de pomp op de Parade eana laten natiën en als 't kan verbeteren. Het water tullen wij dan nogmaala door do gezoudheids commiasie doen onderzoeken. Met algenioene stemmen wordt volgens het voorstel der gecombineerde commissie de post op f. 180 gebracht. Hoofdstuk II, afd. 2, art. 1. Onderhoud van de algemeene begraafplaats f. 175. De heer Tb/wisten. Hoe tiet het uit met het kerkhof, is dit nu beter geregeld? Reeds verschillende jaren is op het slechte onderhoud gewezen. De heer Peters. Ik heb er dezer dagen een paar arboiders heen gezonden om de paden ent. wat op te maken.. Heden ben ik er telf geweest, het iB nu heel netjes in orde. Hoofdstuk III, afd. 1, art. 1. Onderhoud van huizen en andere gebouwen f. 400. De heer Linskens. Gisteren heeft de heer K:eler mij geklaagd, dat het entrepot in slechten toestand is; zou dit niet wat beter onderhouden kunnen worden P En dan tou ik wel eens willen vragen of er geen afrit naar het entrepot aan de Roerruondsche poort kan gemaakt worden. De beslaande toegang ia door de militairen afgemaakt. De Voorzitter. Ik geloof dat een afrit van de brug slecht kan gemaakt worden. De heer Linskens. 't Zou toch jammer zijn, het is zoo'n flink entrepot en aitstekend geschikt voor het bergen van zuidvruchten. De heer Mattousch. Dat kan ik niet zeggen, indertijd heb ik dat entrepot ook gebruikt, doch als de vaten er 14 dagen in stonden, sprongen de banden van de vocht stuk. De heer Linskens. Ik ook heb het entrepot gebruikt en toen was het geheel droog. Het is verbeterd, daar nu boven op den wal een rooster is aangebracht, waardoor versche lucht toestroomt. Zou niet een ingang zijn te maken aan den kant der haven P De heer Peters. Wij tullen dit eens onderzoeken. Hoofdstuk III, afd. 1, art. 3. Kosten van snoeien van boomen f. 100. De commissie stelt voor dezen post te brengen op f. 150. Wordt met algemeene stemmen goedgekeurd. Hoofdstuk VII, afd. 1, art. 8. Vergoeding aan onderwijters, aan het hoofd van scholen staande, wegens gemis van vrije woning f. 400. De commissie stelt voor dezen post te brengen op f. 600. Herhaalde klachten van den heer Weber, dat hij voor f. 800 geen geschikte woning kan krijgen, hebben er toe geleid aan den heer Weber f. 300 vergoeding te willen toestaan. De heer linskens. Dan is het niet meer dan billijk, dat de heer Adams ook f. 300 toegestaan worde. De Voorzitter. I)e heer Adams heeft niet daarom gevraagd. De heer Thywissen. Als de heer Weber verhoogd wordt, dan moot de heer Adama ook f. 100 meer toegestaan worden. Hij is reeds ruim 35 jaren werkzaam en nooit zijn klachten over hem ingekomen. De heer Smeets. Als eene verhoogiag van f. 200 op dien post te veel is, laat ons dan ieder f. 50 geven. De heer Adams heeft daarop even zooveel recht als de heer Weber. Bij stemming wordt het voorstel der commissie aangenomen. Tegen stemt de heer Linskens. Hoofdstuk VII, afd. 4, art. 1. Jaarwedden van den directeur en de onderwijzers der teekenschool f. 550. De heer Van Rijn. Mijnheer de Voorzitter, mag ik ook eens weten of het waar is wat men hoort, nl. dat er plan is om de lokalen van de R. H. B. school, bestemd voor de teekenschool, te verlaten P Ik zou dat jammer achten. De Voorzitter. Neen, dat plan bestaat niet, wel wordt de Zondagsschool in de school van den heer Mostart gegeven, wijl de lokalen der R. H. B. school te klein zijn voor het aantal leerlingen. Er is nu ook eene verandering gekomen in de schooluren, de heer Qarjeanne geeft thans twee uren meer les en ik tou willen voorstellen den heer üarjeanne f. 350 in plaats f. 300 te willen geven. De heer Van de Loo. Ik tou het ook beter achten dat de lessen in éjn lokaal gegeven werden. Wij zouden daarover met de regeering in onderhandeling kunnen treden, te meer daar nu toch minder lesuren gegeven worden dan ons toegestaan is. De Voorzitter. Het betwaar hiertegen is, dat er Zondags te veel leerlingen tijn en deze niet in dat lokaal geplaatst kannen worden. Bij den heer Mostart hebben wij een teer geschikt lokaal. Nog wensch ik hierbij hulde te brengen aan den heer Van der Grinten, die tich zeer veel moeite getroost heeft en een groot belang stelt in dit onderwijs. Met algemeene stemmen wordt besloten den post te brengan op f. 600. Hoofdstuk XII, art. 18. Subsidie voor het houden der veemarkt f. 100. De commissie stelt voor dezen post te brengen op f. 150. De kosten van premiëa gaan geheel aan de som op. Wordt met algemeene stemmen goedgekeurd. De heer Berger. Hoe is het toch met de quaestie der Maasbrug P De Voorzitter. Deter dagen heb ik nog stukken hierover moeten opzenden aan den rijksadvocaat. Ik verineen uit de correspondenties te kunnen opmaken, dat de Regeering zal inzien dat hun eisch ongegrond is. Voor verdere mededeeling hierover is e^uo openbare vergadering niet geschikt. Hoofdstuk XIII, art. 2. Aanleg van trottoirs, goten en riolen f. 3000. De Voorzitter. In dit bedrag is begrepen de rioleering aan de Geldersche poort, indien het blijkt, dat de gemaakte verandering in de Gasthuisstraat voldoet. De heer Boeken. Door verhooging der verschillende posten in uitgaven, wordt de post van „Onvoorziene uitgaven", voorkomende op hoofdstuk XIV, art. 1, verminderd met f. 280, en dus van f. 070,90'/, gebracht op f. 890,90'/,. De lieer Van Rijn. lu de dagbladen heb ik gelezen, dat op het stadhuis alhier eeu museum gevestigd wordt. Dat vind ik op zich zelve zeer goed, maar ik geloof, dat voor het in gebruik nemen van stadslokalen de toestemming van den Knad nooditc is. Welk karakter draagt dat museum, is tiet stedelijk of particulier, of hoe is de verhouding tot de gemeente P De Voorzitter. Ik heb hiervan toch in den Raad kennis gegeven. Het museum staat onder toezicht van B. en W. Mij hebben de heereu het eerevoorzitterschap aangeboden en ik heb dit aanvaard. Het museii m belooft nogal interessant te worden, er zijn verschillende mooie stakken in bruikleen afgestaan. Denkelijk zal het binnen veertien dagen feestelijk geopend worden en de leden van den Raad zal dan eene invitatie worden toegezonden. De heer Thymssen. Ik heb nog eene kleine bemerking. In het vermoedelijk batig slot dor begrooting tijn f. 4009 van de gasfabriek inbegrepen. Do Voorzitter. Een staat, aanwijzende het vermoedelijk batig slot, wordt ieder jaar door ons opgemaakt ; wij hebben de winst der gasfabriek nu op f. 1000 meer geraamd als ze het vorig jaar bedroeg, en daar zie ik geen bezwaar in. De begrooting wordt thans met 13 tegen 1 stem aangenomen. Tegen stemt de keer Thy wissen. VI. Staat vau oninvorderbare posten. Wordt wegens het vergevorderde uur niet meer behandeld. De Voorzitter sluit de vergadering. --- Niet-officieel gedeelte. Allerzielen. Vrij naar het Hoogduitsch van Prof. von Sudthausen. Bij het lezen of hooren van dit woord verplaatsen wij ons onwillekeurig in den geest naar bet rijk der dooden, naar het kerkhof. Betreden wij deze plaats van rust, dan overmeestert ons onwillekeurig eene huivering, die ons den blik hemelwaarts doet richten. Hoe luid spreken daar de stomme symbolische teekens! De teederete snaren des harten raken in beweging, en als vanzelf stiert de geloovige Christen een vroom gebed tot Gods verheven majesteit, tot den Heer van leven en dood. De bittere smart, het diepe leed over het verlies van dierbare, onvergetelijke dooden, die onder de groene zode den dag der opstanding verbeiden, Leeft behoefte aan zielskalmte. Daarom behoort het kerkhof te wezen een eenzame plek, ver van het gewoel der wereld. Het rijk der dooden moet wezen eene plaats van stilzwijgen, die tot ingetogenheid stemt, door alles, wat wij er te zien krijgen. De eenvoudigste oorspronkelijke vorm, welken de mensch, nog omgeven met de boeien des vleesches, uitdacht om de rustplaats van een gevallen held aan te duiden, is de tumulus, de door mensehenhandon opgeworpen grafheuvel. Vaak is bet ook een machtige natuurlijke steenklomp of een rotablok. Onder deze natuurlijke steenklompen treft men er aan, die nauwelijks van de bewerkte te onderscheiden zijn. In een later tijdperk werden twee steenklompen naast elkander gelegd, waarop een derde ala deksteen rust. Het ontstaan van deze gedenkteekenen, om de laatste rustplaats der heengeganen aan te duiden, zien wij op dezelfde wijze en op dezelfde tijden in alle plaatsen een aanvang nemen. Immers niet alleen in de overoude tijden der Keltische en üermaansche volkeren treffen wij biervan de sporen aan, maar ook in Scandinavië, Engeland, Indië, Klein-Azië, Egypte, zelfs in andere streken van Afrika vinden wij, dat de pogingen, om de rustplaats eens dooden aan te wijzen, een zelfden oorsprong hebben. In de christelijke symboliek wordt de rustplaats der dooden op zeer treffende wijze met den naam van Godsakker bestempeld. Ja, 't ia een akker Gods. In dien akker wordt het lichaam van den Christen als gezaaid, gelijk de tarwekorrel in den grond ▼alt en sterft, om te ontkiemen en vrucht voort te brengen; het wordt gezaaid, schrijft de H. Panlua, in verderfelijkheid, het zal verrijzen in onverderfelijkheid; het wordt gezaaid in onaanzienlijkheid, liet zal verrijzen in heerlijkheid; het wordt gezaaid in zwakheid, het zal verrijzen in kracht. Er wordt gezaaid een dierlijk lichaam, een geestelijk lichaam wl er verrijzen. Op den godsakker zal een groote oogst plaats hebben, als op Gods bevel eenmaal de bazuin der Kngelen van de vier hoeken der aarde over den Godsakker zal weerklinken, en de beenderen, die daar verspreid liggen, zich te zamen zullen voegen, met vleesch bekleed worden en, met hunne zielen liereenigd, levend uit hunne graven zullen opstaan. Alsdan zal ook het kaf van de tarwe gescheiden •orden. Kerkhof is de naam van den Godsakker, wijl deze zich oudtijds overal bij de kerk bevond. Het Was een hof bij of rondom de kerk. Waar kunnen wij onze dierbare afgestorvenen beter ter ruste leggen dan in de schaduw der kerk, die ze bij hun leven als het Huis huns Vaders, en derhalve als hun eigen tehuis hebben liefgehad P Zij rusten daar in eigen grond. — Bij de kerk, waar zij voortleven in het godsdienstig aandenken hunner vrienden, »ien zij bij het ter kerke gaan uit hunne graven toeroepen: Ontfermt u mijner, ten minste gij, mijne vrienden 1 In onze oude taal heette het kerkhof vrijthof, d. i. vredehof. Deze benaming stemt vrij wel overeen "iet die, welke door andere volken aan de kerkhoven gegeven werd. Vredehof heette het kerkhof, omdat evenals aan de kerken het jus asyli aan de kerkhoven verbonden was. De grond van dit recht Wtond hierin, dat op die gewijde plaatsen vrede ■soest heerschen. Vrijthoven noemde men ook plaatton, waar vrije markten werden gehouden; maar alweder was vrede hier de grondbateekenis van het *oord; immers alle breuken tegen het recht, die daar waren gepleegd, werden voor zonsondergang door de Schepenbank afgedaan en mochten niet 'orden verdaagd. Alle bannelingen waren er vrij, 'oolang de markt duurde; — vrede heerschte er, of moest er althans heerschen. Maar vrijthof bij uitnemendheid was het kerkhof, de vredehof voor 'wenden en dooden, die ook niet, op de zwaarste •traffen, mocht geschonden worden. De Franschen hebben voor kerkhof de schoone Waming cimetiire, d. i. slaapplaats. Deze „slaapplaats" is de zinnebeeldige voorstelling van de opstanding uit den nacht des doods tot het eeuwige 'icht des hemels. Vandaar dan ook, dat de Kerk, 'venals eene teedere moeder, die haar kind bij het ter 'Bate leggen zegent, door den mond des priesters het graf zegenende, den ontslapene toeroept: „Requiescat in pacel", Rust in vrede! Zelfs de heidenvolken gaven door zinnebeeldige vormen, op hunne sarkophagan het vermoeden te kennen op een toekomstig leven, eene verrijzenis na den dood. Ofschoon dit voorgevoel met bangen twijfel vermengd is, als de heidensche schrijver zegt: „Ik heb de haven gevonden, nu leeft wel hoop eu geluk", toch is dit voorgevoel van een toekomstig leven diep in 's menschen hart geprent. De heidensche zinnebeelden op de graven hunner dooden, duiden meestal eene verwoesting of vernieling door den dood aan, b. v. een leeuw, die een hert doodt, vogels, welke vruchten pikken. De christelijke zinnebeelden op de graven geven echter te kennen, dat de Christen in zijne droefheid steeds gesteund en gesterkt wordt door de geruststellende hoop op den Verlosser, op een vreugdevol wederzien in het rijk van God. In al de beeldende voorstellingen der Grieken straalt droefheid door. De dood wordt voorgesteld door een jongeling, die een uitgedoofde fakkel het onderste boven houdt. De Christen daarentegen houdt den blik naar boven gericht, naar het hemelsch, het betere vaderland, waar alle aardsche lijden, alle druk en kommer een einde hebben. De prijzenswaardige gewoonte om de graven met bloemen, met nimmer verwelkend groen te versieren, dagteekent van de eerste tijden der Christenen. De bloemen, als de boden der lente, welke na den langen winterslaap ontluiken, herinneren ons aan de opstanding op den jongsten dag des oordeels. In de christelijke symboliek beteekent groen hoop en geduld. De altoos groene planten zeggen ons dus, dat wij met hoop en geduld den dag der verrijzenis moeten afwachten. Worden versche bloemen op een graf gestrooid, dan wil men daardoor den wensch te kennen geven, dat de overledene rijk moge bevonden worden aan onvergankelijke, onverwelkbare bloemen, d. i. aan deugden en goede daden. Zeer vaak vindt men de roos op da graven als het zinnebeeld der liefde, welke wij de heengescheidenen toedragen. De lelie plant men op het graf der kinderen, wijl zij nog rein als de engelen, op de witte lelie gelijken. Het vergeet-mij-nietje roept ons toe, vergeet de om hulp smeekenden niet. De zonnebloem op het graf wijst op het verlangen naar God. Het klimop of eiloof is het zinnebeeld der herinnering aan onze dierbaren, het sterft zoo het niets vindt om zich aan vast te hechten ; zijn levendig groen is het zinnebeeld der hoop. Bloemen tot een krans gevormd, duiden door de in zich zelve terugkeerende lijn de eeuwigheid aan, wijl zij nooh begin noch einde heeft. Het groote kerkhofkruiB of kruisbeeld van steen of ijzer, met of zonder Maria en Joannes daarnaast, op eene hoogte, als op een Calvarieberg geplant, beduidt, dat de afgestorvenen rusten in de schaduw van het kruis, het teeken der verlossing, waarvan de Kerk zingt: „Gegroet, o Kruis, onze eenige hoop, de hoop der levenden en der dooden"; het beeld van den Gekruiste, herinnert ons de woorden : „Ik ben de verrijzenis en het leven; die in Mij gelooft, al is hij ook gestorven, zal leven ; en een iegelijk, die leeft en in Mij gelooft, zal in eeuwigheid niet sterven". Een kruis wordt aan het hoofdeind van het graf geplaatst ten teeken, dat da begravene in Christus is gestorven en in Christus rust. Ean palmtak was de gewone versiering op de graven der eerste Christeneo. In de Catacomben vindt men op de graven eene duif, soms met een olijftak in den bek. Nog vindt men op de graven het monogram I H S verbeeldende den zoeten Naam uit het Grieksch — Zaligmaker of Verlosser, en het anker als symbool der hoop. Eene zeis of sikkel (de dood heeft hem weggemaaid) — een gewiekte zandlooper (zijn leven is snel ten einde geloopen) — eene gebroken zuil (zijn leven, zijne plannen, zijne verwachtingen, zijne grootheid ligt gebroken, vernietigd) — eene omgekeerde, uitgedoofde fakkel (zijn levenslicht is voor goed uitgedoofd) — zijn zinnebeeldige voorstellingen, welke men ongaarne aantreft op de monumenten van een katholiek kerkhof. Hoe strijdig de afbeelding eener gedoofde fakkel op een katholiek grafgesteente met den geest der Kerk is, blijkt hieruit, dat de Kerk juist licht ontsteekt bij de overblijfselen harer kinderen. En dat dit gebruik overoud is, blijkt uit de akten van den H. Cyprianus, f 258, waarin gezegd wordt, dat na zijn marteldood, zijn lichaam werd tentoongesteld te midden van brandende waskaarsen. Zwart en wit zijn de kleuren welke ronw aanduiden. Zwart is het symbool der duisternis van het graf en van den dood. Wit is het zinnebeeld van het licht, dat door de duisternis schijnt en het pad verlicht, dat ten eeuwigen leven leidt. Onder de boomen, welke men op de kerkhoven plant, komt op de eerste plaats de treurwilg. De treurig naar den grond hangende takken doelen op de droefheid, den rouw over degenen, die onder zijn schaduw rusten. De linde, die men hier eu daar aantreft, is een teeken van eeuwige rust. De linde is de oude, eerbiedwaardige boom, in welks schaduw onze vaderen van de vermoeienissen des dags uitrustten, en onder welks lommer nu de vermoeide pelgrim den eeuwigen slaap slaapt. Denneen pijnboomen zijn het teeken van het eeuwige leven. Het hout van den cypres, die in de vroegste tijden reeds in het oosten een symbool van rouw was, werd door de Egyptenaren gebezigd tot het maken van doodkisten, waarin zij hunne mummiën legden. Edoch de schoonste boom, die op niet éen kerkhof, ook het kleinste, niet ontbreken mag, is de boom des levens, het Krui». Het kruis toch is onze eenige hoop en toeverlaat. Het kruis zal te allen tijde het voornaamste en verhevenste teeken der katholieke Kerk zijn. Het kruis bracht den vrede op de wereld, brengt nog immer vrede, waar het geplant wordt in heidensche landen, en zal vrede brengen aan allen, die in zijne schaduw rusten. Duizenden bezoeken in de octaaf van Allerzielen het kerkhof, om de graven der dierbare heengeganen te sieren of daar voor hen te bidden. Oude wonden. welke de tijd had geheeld, en versche, die nauwelijks dicht waren, worden weer opengereten bij het bezoek aan den Godsakker. Maar de tranen, die er geweend worden, hoe bitter ook, zijn een balsem voor het hart, een troost voor de ziel. Hier leeren wij duidelijk inzien, dat wij allen, zoowel de bewoner vin de ellendigste hut als die van het prachtigste paleis, slechts pelgrims zijn, die op deze aarde eene kleine spanne tijds vertoeven, om voor eeuwig ons te vestigen in het betere vaderland. Vandaar dan ook, dat deze plaats en de dood zelfs, niets verschrikkelijks heeft voor den geloovigen Christen. Wie het bewustzijn van christelijke overtuiging in zich draagt, kan zonder vermetel te zijn met moed en vertrouwen uitroepen: „Dood, waar is uw prikkel ? Hel, waar is uw overwinning P" En allen die daar weenen, die bittere tranen storten op het graf van het dierbaarste, wat zij op aarde bezaten, zullen zich troosten met de gedachte: Wij verloren niet onzen dierbaren vader, onze lieve moeder, onzen trouwen broeder, onzen onvergetelijken zoon, onze brave dochter, onze innig geliefden echtgenoot; zij zijn slechts voor ons het land van eeuwigen vrede, van ongestoorde vreugde binnengegaan. Zij zullen zich de troostrijke beloften van onzen Heer en Heiland herinneren en met kinderlijk geloof herhalen : eens zullen wij onze dierbaren wederzien. De wandeling naar het kerkhof, naar den vredehof, naar den Godsakker, op Allerzielendag zal, ook onder het storten van tranen, opbeurend en troostrijk zijn en allen sterken in het vaste geloof: Kr is een schoon, heerlijk eeuwig loederzien in Gods heerlijke en hemelsche woontenten. D. v. B. ---