WONDERLIJKE EN ZONDERLINGE TESTAMENTEN. Dwaasheden op het sterfbed. DIEREN ALS ERFGENAMEN. Menigeen, die reeds bij zijn leven, als een zonderling bekend stond, toonde ook vaak, in zijn testament, de meest eigenaardige invallen. Ze legden de erfgenamen verplichtingen op, die aan eigenaardigheid niets te wenschen overliet. Ja menigmaal maakten zij zulke eigenaardige bepalingen en voorwaarden, dat de erfgenaam, op zulk een wijze bedacht, voor de erfenis bedankte, omdat hij de voorwaarden of de verplichtingen niet na kon komen. Voor ongeveer 20 jaar vertelde de „Gaulois" van een testament, dat heel Europa in verbazing bracht. Een eerzaam burger van Rouaan, Récourt, had zich de dwaze gedachte in het hoofd gezet de wereld te bevolken met een geslacht van reuzen. Hij wilde het huwelijk tusschen reuzen en reuzinnen, op iedere mogelijke manier bevorderen. Voor dit doel liet hij een millioen francs als huwelijksgift voor een reuzenpaar na. De stad Rouaan werd als verstrekster van dit eigenaardige testament aangewezen.. Men kan zich levendig voorstellen dat onder de „kinderen Enaks" een groote opwinding bestond. Een groot deel van hen eischten de huwelijksgift op. Sommigen eischten persoonlijk, anderen drongen schriftelijk op een uitkeering aan. Intusschen was het testament door de familieleden van den erflater bestreden. Een reuzen-proces scheen het gevolg te zullen worden. Eindelijk kwam men tot een vergelijk. De stad Rouaan 'Stichtte een fonds van 100000 fres voor een reuzenpaar en mocht het geld behouden. Of de prijs uitbetaald is geworden is niet bekend. Testamenten ten voordeele van dieren komen zeer dikwerf voor. Ze zijn bijzonder talrijk in het land van den dollar. Amerikaansche bladen vertelden, eenige jaren geleden, dat de weduwe van een rijken industrieel aan haar papegaai twee tot driehonderd duizend dollars vermaakte. Het testament bepaalde, dat een verpleegster het bedrag in 't belang van den vogel zou aanwenden. Het is wel bekend, dat de meeste dierenasylen, dierenhospitalen en dierenkerkhoven hun ontstaan te danken hebben aan erfenissen van degenen, die bij hun leven bekend stonden als dierenvrienden en dierenvriendinnen. Mevrouw B, uit Courbevoie in Frankrijk bewoonde een mooie villa. Tijdens haar leveri had de dame met groote liefde aan de dieren gehangen en men verwonderde zich dan ook niet, toen het testament van haar bekend werd. Haar geheele vermogen en haar landhuis vermaakte zij haar oude dienstmeid, met de bepaling, evenwel.dat zij tot haar dood in de villa moest blijven en alle in de omgeving daklooze huisdieren moest opnemen en verzorgen. De eifgenaam hield zich stipt aan deze voorwaarde. Soms had zij honderd honden en katten in het huis. Tevergeefs hadden de neven van de dame gepoogd het testament ongeldig te laten verklaren. Een boffertje. Op een eigenaardige wijze kwam een kaartlegster te Parijs in het bezit van een groot vermogen. Tot deze „profetes", die uit kaarten en koffiedik eens de toekomst voorspelde, kwam eens een voornaam heer liet da kaarten leggen. De oude heer vernam toen, dat hij, binnenkort, heel veel geld zou krijgen.Dat klonk den man wel heel prettig in de ooren, maar hij zeide, ongelooflijk: „ik heb heelemaal niets te ver wachten". Heeft u dan geen bloedverwanten, van wie u iets erven kunt", vroeg de kaartlegster? „Ik ken niemand, van wien ik iets kan erven, zeide de heer weer opnieuw" „Maar het is heel merkwaardig, mijn kaarten bedriegen nooit. Ze spreken heel duidelijk, ik zie goudstukken. Maar wacht nog eens even, ik zal het koffiedik raadplegen. Het koffiedik onthulde het geheim: van waar het vele geld zou komen. Een groot lot in de loterij zou een grooten prijs brengen" „Maar ik speel in het gelieel niet". Dan moet u een lot koopen en zoo gauw mogelijk". De heer ging heen, hoofdschuddend. De kaartlegster hoorde niets meer van hem. Jaren waren verloopen. Daar kreeg ze, op zekeren dag. een uitnoodiging van een notaris om bij hem te komen. De oude heer had haar zijn geheel vermogen, groot 350000 francs nagelaten. Een voorwaarde was aan het testament toegevoegd. De kaartlegster moest tien jaar lang, op den 25sten Juni. op den geboortedag van den ouden heer, een spel kaarten op zijn graf leggen. Een brief, dien de notaris haar gaf, gaf de verklaring. Oe oude heer had den raad van de kaartlegster opgevolgd, en een lot gekocht. De prijs welke er op viel bedroeg 250000 francs. Uit dankbaarheid had nu de oude man, die geen bloedverwanten had, zijn geheele vermogen aan de kaartlegster vermaakt. Op gelijke wijze kreeg een Belgische jockey een groot vermogen. Hij werd, op een keer, bij den notaris geroepen, die hem de genoeglijke mededeeling deed, dat hem een koopman honderd duizend francs had nagelaten. De jockey had den erflater nooit van zijn leven gekend. Hij hoorde de redenen in een brief, welke hij 'van den notaris kreeg. Daarin vertelde de koopman hem, dat hij, drie jaar geleden, ten gevolge van speculaties, zich in een bedenkelijke positie bevond. Een faillissement stond voor de deur. In zijn wanhoop had hij een bankbiljet uit de kas genomen. Met dit biljet was hij naar de wedrennen gegaan. Hij had niet het minste verstand van paarden. Verscheidene vrienden hadden hem gezegd op den jockey C- te wedden, ~ Die won zeker. Hij had nu blindelings op een paard gezet, hetwelke door den jockey werd bereden. Vier maal dien dag won de jockey de wedrennen. Met een groote winst was de koopman naar huis gegaan. Hij kon zijn verplichtingen voldoen en nieuwe credieten krijgen. Zijn zaken bloeiden opnieuw. Uit dankbaarheid had de koopman den jockey een bedrag van 100000 francs nagelaten. De bekoring der oorspronkelijkheid kan niet ontzegd worden aan de volgende erfenisgeschiedenis. Een merkwaardig heer was een Hongaar, een meester uit Kieresvalsy. Zijn levenstaak zag hij in de studie van de edele wijnen, waarvan er zoo vele in Hongarije te vinden zijn. Er zijn natuurlijk menschen, die wijnstudies hardnekkig en regelmatig tot het einde van hun leven volhouden. Maar meneer van Kiresvalsy, wilde ook na zijn dood de edele Hongaarsche wijnen, als tokayer Erlauer, Menacher niet missen. In zijn testament gaf hij zijn erfgenamen de opdracht, op bepaalde tijden van het jaar naar zijn graf en daar een bepaald aantal flesschen wijn op zijn graf uit te storten. --- DIERENTEMMER TER LIEFDE TOT EEN VROUW. Een beroerte in een leeuwenkooi. DIERENTEMMERIJ EN DIERENKWELLER1J. Dezer dagen overleed in een provinciestadje van Frankrijk de bekende Gilbert Paison, de laatste vertegenwoordiger van een beroemde dynastie van dierentemmers, die voor den oorlog een wereldberoemde vermaardheid genoot. Paison stierf als handelaar in Zuidvruchten, want evenals de meeste van zijn collega's was hij na het uitbreken van den oorlog genoodzaakt zijn gedresseerde tijgers te verkoopen. Na het sluiten van den vrede waren echter de prijzen van de dieren zóó enorm gestegen, dat Paison met geen mogelijkheid kans zag om in het circus-leven terug te keeren. Hij was dus wel gedwongen in de burgerlijke samenleving het eerzaam beroep van koopman uit te oefenen. In de laatste jaren zei Paison meermalen, dat die verandering in zijn lot misschien ook wel z'n goede zijde voor hem had, want het bespaarde hem toch minstens het afschuwelijk uiteinde van zoovelen onder zijn collega's, door de wilde dieren verscheurd te worden. Op deze bemerking volgde dan geregeld het verhaal waarin een bloeddorstige Engelschman de hoofdrol vervulde. Deze Engelschman wilde namelijk absoluut getuige zijn hoe een dierentemmer verscheurd werd door de wilde beesten. In een rondtrekkend circus trad een dresseur op, dien de Engelschman naar alle plaatsen volgde. Waar het circus ook zijn tenten opsloeg, overal kwam ook de Engelschman en hij betaalde dan tevoren al de duurste plaatsen voor verschillende voorstellingen. Na oneindig veel moeite gelukte het tenslotte den dilecteur van het circus om met den gast een gesprek aan te knoopen, waarin hij aoodklam vertelde: „Ik wacht slechts op het oogenbiik dat de man in de kooi voor mijn oogen verscheurd wordt. Eens moet het toch gebeuren, daar ben ik zeker van, maar ik wil het in elk geval zien." In een wijden boog vloog onze bloeddorstige Engelschman de circustent uit. De lijst van dresseurs, die of wel aan de gevolgen van verwondingen stierven of wel onmiddellijk bij het betreden van de kooi door de dieren aangevallen en gedood werden, is zeer groot. Niettegenstaande de publieke voorstellingen van dierentemmers reeds duizenden jaren oud zijn, vormen zij toch pas sedert het begin der vorige eeuw een geregeld programmanummer in het circus. Een der beroemdste temmers uit het begin der 19de eeuw was Henri Martin uit Marseille. Zijn roem was omweven met allerlei romantische verhalen en legenden, die zijn publiek optreden te midden van wilde dieren nog sensationeeler maakte. Martin was nl. dierentemmer geworden cm zich de gunst van een mooie vrouw, Gertrude van Aaken, te verwerven. Zij was de zuster van een circus-directeur. Daar hij als gewoon circusrijder geen hoop kon koesteren om opgemerkt te worden, besloot hij de aandacht zijner aangebedene op zich te trekken door een buitengewone prestatie. Op zekeren dag toen Martin de tijgerkooi passeerde stak een der dieren zijn klauw door de tralies. Martin nam zijn zweep en sloeg het dier voor zijn bek. Het dier brulde van pijn maar trok direct terug. Nu begon Martin het dier aan zich te wennen en liet het evengoed klontjes suiker proeven als de zweep voelen! Toen hij eindelijk besloot de kooi binnen te gaan, strekte het dier zich heel gehoorzaam aan zijn voeten uit. Kort daarop trouwde Martin met de zuster van den directeur en nu begon zijn schitterende loopbaan als dierentemmer. Het eerste optreden van Martin kan men bij Balzac — een enthousiast liefhebber van zulke voorstellingen — lezen. Een speciale aantrekkelijkheid van dezen temmer was de uitvoering van een gebarenspel in de leeuwenkooi. Een £ven groote sensatie verwekten in dien tijd de prestaties van den temmer van Amburg, een Amerikaan uit den staat Kentucky. Slechts gekleed met een soort schort betrad Amburg de kooi en in de hand zwaaide hij een mantel. Toen hij in Londen optrad, vroeg Wellington of de dieren bang van hem waren. „Op den dag, dat de dieren niet bang meer van me zouden zijn, is mijn loopbaan ten einde", antwoordde Amburg. Hij was zóó overtuigd van zijn sterkte en zijn onkwetsbaarheid, dat hij eer. kind en een lam midden tusschen een troep wilde dieren legde om ze er na een poosje weer ongedeerd tusschen uit te halen. Op zekeren dag echter trad Amburg zijn ongeluk tegemoet, op het oogenbiik dat hij de kooi binnenging. De tijgerin Edith viel hem aan en verscheurde hem voor de oogen van het publiek uit Boston, dat met ontzetting het tooneel aanstaarde. In de zestiger jaren was de dresseur Krokell, die evenals Martin terwiile van een vrouw dierentemmer werd, zeer beroemd. Op zekeren dag, onmiddellijk nadat hij de kooi betreden had, stierf hij aan een beroerte, tengevolge van de emoties, die hij daags te voren doorstaan had; een leeuw had een kind, dat te dicht bij de tralies gekomen was, met een enkelen slag van zijn klauw gedood, en de moeder, die er bijstond, werd op hetzelfde oogenbiik krankzinnig. Er zijn veel menschen, die gelooven dat dieren door „magnetische blikken" getemd kunnen worden. De Fransche jo.urnalist Tettan, die zelf lang als dierentemmer werkzaam geweest is, ontkent deze mogelijkheid. Worden de dieren nu door de dresseurs gekweld? De leden van de Jack-Lo-idon-clubs en dergelijke organisaties bevestigen dit en eischen een verbod op het dierentemmen Maar de leider van een der grootste circus-ondernemingen is van een andere meening. Dezer dagen moet hij aan Parijsche journalisten het volgende verklaard hebben: „Wij zijn de kameraden van de dieren, dié onder ons leven, wij kennen, als geen ander, hunne gevoelens en wij weten, wat er in hen omgaat. Een dierentemmer wien het niet gelukt is de liefde van zijn dieren te winnen, is geen oogenbiik zeker van zijn leven. Wanneer ik een jonge aap, die niet pareert wil terechtwijzen, dan doe ik hetzelfde wat zijn moeder doet. Ik bijt of knip het aapje in het oor. Nooit hebben deze z.g dierenvrienden in Amerika of Engeland er ook maar aan gedacht, zich aan wreedheid tegenover de dieren schuldig te maken,zooals dat b.v. wel tegenover de renpaarden geschiedt. Maar geen dresseur zal dit ooit doen. De harde dressuur van politiehonden vinden wij, circuslui, afschuwelijk. Toch heb ik nog nooit gehoord, dat daartegen geprotesteerd Werd. De olifant als kindermeisje, EEN NUTTIGE, MAAR DURE HULP INJDE HUISHOUDING. Een reus, die van baby s houdt. Voor de kinderen, die den dierentuin bezoeken vormt de reusachtige olifant een der grootste aantrekkelijkheden. Maar terwijl hij in onze streken schuw-eerbiedig op een afstand bekeken wordt, is hij in zijn vaderland voor groot en klein een nuttige hulp en kameraad. Op Ceylon is de olifant een huisdier zooals bij ons de hond. Het eiland is veel rijker aan olifanten als VoorIndië. De machtige wouden het dichte bamboestruikgewas de rijkdom aan water, zijn allemaal factoren, die gupstig zijn voor olifantenverblijf. ... Het kolossale dier (de Indische olifant is grooter en sterker dan de Afrikaansohe en ziet er veel majestyeu'ser uit) — wordt niet gemakkelijk tam. Maar als hij reeds van jongs af aan gedresseerd wordt, is de olifant in huis een zeer nuttig dier en voor de kinderen een heel aardige speelmakker. Kalm en voorzichtig rijdt hij do baby's in den wagen door het park en over den weg. De grooteren mogen hunne armen om de Pooten slaan en op zijn pooten gaan staan; hij gaat heel voorzichtig met hen wandelen. Zijn ze nog grooter dan neemt hij hen op zijn slurf en zwaait ze onder jubelende kreten van de kinderen zelf en der toeschouwers om zijn kop heen en zet ze dan weer heel voorzichtig op den grond. Men vertelt van hem, dat hij een heelen dag treurig rond kan loopen, wanneer er een ziek kind is„ en zoodra het weer gezond is, wil hij er niet meer van scheiden... De kinderen zijn er heelemaal niet bang van, houden vah hem, evenals hij ook van de kinderen. Natuurlijk zijn er ook olifanten, die niet te vertrouwen zijn,, maar de inboorlingen kennen die onmiddellijk en dan worden ze onschadelijk gemaakt. Men moet deze goedaardige dieren natuurlijk niet plagen, prikkelen of mishandelen. Als hulp in de huishouding is de olifant van groot nut. Hij haalt gras en hooi uit de dzungles sleept brandhout aan, en wanneer men hem een paar maal heeft laten zien, hoe lang ze moeten zijn, breekt hij het hout ook op de juiste lengte. Hij haalt water voor het huishouden aan en spant men hem voor de ploeg, dan verricht hij het werk van zes paaren. Als last of trekdier kan men hem met een gewicht van 50 centenaars belasten en sleept hij de bouwmaterialen aan voor een heel huis. Is hij geen ideaal huisknecht? Als hij maar niet zoo duurw as in zijn onderhoud 1 De olifant heeft per dag ongeveer 75 K.G. voedsel noodig, dat uit gras. hooi en knollen bestaat. Voor onderdak hoeft men echter niet te zorgen. Wanneer er geen plaats voor hem beschikbaar is, dan verlaat hij 's avonds het dorp of het stadje en gaat naar het bamboe-struikgewas, waar hij bij voorkeur verblijf houdt, vooral wanneer er stormen over het land razen. Des morgens is hij dan weer op tijd op zijn post! --- TAAL, LETTERKUNDE EN MAATSCHAPPIJ door H. H. J. MAAS. XXVII. Als derden factor in het ontstaan en de ontwikkeling der kunsten noemde Taine, zooals reeds gezegd is, het „moment". Naast de oorzaken, die hij deels samenvatte in het woord „ras", en aanduidde als innerlijke krachten, en deels in het woord „milieu", en aldus als uiterlijke krachten beschouwde, maar waarmee niet alle verschijnselen verklaarbaar bleken, immers niet de verschillen tusschen de tijdperken voor eenzelfde „ras" en eenzelfde „milieu", vond hij „het moment" als de verklaring van die verschillen. Taine leefde in de negentiende eeuw. Maar hij bedoelde zijn theorie niet als alleen bestemd en opgaand voor zijn tijd. Als hij dus meende, dat de Letterkunde van ons land bijvoorbeeld van 1880 af tot heden toe anders is dan de Fransche Letterkunde van dit tijdperk, omdat er verschil is tusschen het Germaansche en het Romaansche ras en tusschen het Nederlandsche en het Fransche klimaat, dan bleef er toch nog de vraag over, vanwaar dan het verschil tusschen de Nederlandsche Letterkunde voor en na 1880. Die kwestie loste hij aldus op: De eene kunstenaar is de voorlooper, de voorganger, de andere de navolger, de opvolger. De een heeft geen model, de ander heeft wel een model. De een ziet de dingen, omdat hij er tegenover staat, ziet ze dus onmiddellijk door eigen waarneming en directe beleving, de ander ziet ze door middel van den eerste. Gedurende den overgang van den eerste tot den tweede moeten dus allerlei elementen verdwijnen. Daarentegen zullen andere détails meer vervolmaakt worden. De eenvoud en de grootschheid van indrukken bijvoorbeeld lijden schade, maar de vormverzorging wint. Zoo ontstaat een scheppende algemeene kracht, een idee, dat zich over een heel gebied van denken en handelen openbaart; dat het aanschijn geeft aan een heele rij van werken, daarna gaat kwijnen, doordat het zijn eigen krachten uitput, en eindelijk sterft. Dan komt een nieuw idee op, en het gaat weer op gelijke wijze. Een voorganger, wiens geest zich vereenigt met den nationalen geest (ras) en met de omstandigheden van het milieu, en opvolgers en navolgers. Zoo ontstaan de historische richtinIn die woorden is de bedoeling van Taine kort weergegeven, maar nauwkeurig en duidelijk, meen ik. Heeft hij daarmee echter niet meer een verschijnsel beschreven dan het verklaard? Als wij verschil van richting zien opkomen; als wij de ontwikkeling daarvan waarnemen en eindelijk ook het verval gadeslaan, dan hebben wij den oorsprong van die richting nog niet gevonden! Eerst zien wij, om bij ons voorbeeld te blijven, de Tachtiger Beweging. Haar ontwikkeling naar verschillende kanten uit, nadat het nieuwe Letterkundgie beginsel den strijd gewonnen heeft. En onder ons, het katholieke gedeelte van het land, aanschouwen wij thans de verschijnselen, die kunnen samengevat worden in de namen van organen als „Roeping", „De Gemeenschap", „De Paal". Dat er drie organen zijn, wijst op verschillen. Of er ook verschil in oorsprong en bedoeling is? Dat is een heel andere kwestie. „De Gemeenschap" constateert, dat over het al' gemeen in katholiek Nederland nog benepen opvattingen bestaan terzake van artistieke vraagstukken. Het optreden van deze katholieke letterkundige groep ook op het terrein van de politiek heeft reeds heel wat beweging veroorzaakt. Zij heeft een sterken aanhang gevonden, ook onder gezaghebbende katholieken, maar staat eveneens nog tegen een niet minder sterke bestrijding. Geprikkelde hartstochten voeren dan wel eens tot onbesuisdheden. Wie ooit strijd meegemaakt heeft, zal dat heel gemakkelijk begrijpen. De tegenstanders van „De Gemeenschap" worden echter niet allen gedreven door dezelfde beweegreden. Velen hunner zullen zich zeker niet minder fel kanten tegen „De Paal", die ook „De Gemeenschap" bestrijdt. De groep, die zich onlangs om „De Paal" vereenigde, heeft in een dezer dagen vérschenen brochure „Eerherstel voor de jongere Gedachte" haar standpunt uiteengezet. ♦ ♦ ♦ Met de waarneming en beschouwing van deze verschijnselen volgens de methode van Taine komen wij niet tot de verklaring van den oorsprong daarvan. Men kan er het streven in zien naar een waarachtige Katholieke Cultuur, opgebouwd op de toepassing van het echte katholicisme, zonder eenige huichelarij, zoodat de andersdenkenden niet meer zullen kunnen zeggen, dat de katholieken in ieder geval in hun handel en wandel geen haar beter zijn dan zijl De Indische volksleider Ghandi — aldus de „Sint-Jansklokken" van 19 April 1930 — sprak als volgt: „Bovenal haat ik de industrieele, handeldrijvende, gokkende Christenen, al vereer ik Christus en de Katholieke Missionarissen." En het genoemde blad gaat dan zelf door: „Wat ergert dien Gandhi in ons? De tegenspraak tusschen handel en moraal! Wat stuit hem zoo tegen de borst? Onze onbeteugelde zelfzucht, ondanks ons Christendom. Dienzelfden indruk maken wij in alle hoeken der wereld; zoo worden wij beoordeeld in Japan, dat intusschen door dienzelfden geest is aangestoken, in Marokko, met zijn aartsvaderlijke sheiks, en door eerbiedwaardige Indianen-opperhoofden uit de Amerikaansche prairiën en door eenvoudige Negerkoningen uit het hartje van Afrika, zij allen zien ons, zooals een hunner zoo plastisch uitdrukte, als „hongerige sprinkhanen". De brutale onbarmhartige zelfzucht drijft tot verzet tegen de huidige maatschappelijke orde. Ook onder de katholieken. „Gluije waal, dat het allemaol um de centen te doen is?" zei een oude Limburgsche boer een jaar of vijftien geleden, toen hij al het gewroef en gestook onder het mom van het Geloof door een groep baantjesjagende schreeuwers aankeek. ♦ ♦ ♦ De Letterkunde van ons land in onzen tijd is uit de Tachtiger Beweging ontstaan. Maar natuurlijk moet die Tachtiger Beweging óók weer ergens uit ontstaan zijn! En als we tot dat punt zijn gekomen, dan Iaat de opvatting van Taine ons in den steek. Want die Beweging is evenmin uitsluitend Germaansch als uitsluitend Romaansch van karakter. De geestelijke elementen van de Fransche cultuur zijn er minstens even duidelijk in terug te kennen als die van de Duitsche. De factor van het „ras" blijkt al even weinig te handhaven als die van het „milieu". Dit kunnen we het best bespreken aan de hand van bepaalde voorbeelden uit de Letterkunde, zoowel uit die van onzen tijd als uit die van vorige èeuwen, Er is in de leer van Taine veel, dat, om het zoo te zeggen, licht aanspreekt, zoodat haar invloed wel te verklaren is. Maar daarnaast is er ook veel onhoudbaars en veel, dat slechts schijnbaar verklaart. Dit dan in het volgende hoofdstuk. --- MARIA'S OUDSTE EN INTIEMSTE GENADE-OORD OOSTRUM - VENRAY Op Zon- en Feestdagen H. Missen te 7 en te 9.30 uur, Lof te 3 uur; op werkdagen H. Mis te 7.30 uur. ---