ERNSTIGE TIJDEN. Op een keerpunt der geschiedenis. DE MILLIOENENNOTA KOMT MET SCHRIKBARENDE CIJFERS EN PLANNEN. — iOCH IS ER EEN VERTROUWENWEKKENDE TOON. — ER MOET GEWELDIG BEZUINIGD WORDEN. — EN DE BELASTINGSCHROEF WORDT STJiRK AANGEDRAAID. — DE VERDEELENDE RECHTVAARDIGHEID KOMT WEER IN HET GEDRANG. — WORDEN ER GOEDE POSITIEVE MAATREGELEN GETROFFENt — VOOR WERKVERRUIMING, OOK IN HET PARTICULIERE BEDRIJF? — VOOR EEN NIEUWE SOCIALE ORDENING? — VERSTAAN KABINET EN KAMER DEN GEEST DES TIJDS? — ZULLEN ZE ER NAAR HANDELEN? — HEBBEN WIJ DE KRACHTIGE EN GOEDE LEIDERS, DIE ONS VOLK IN NATIONALE EENSGEZINDHEID NAAR BETERE TIJDEN EN TOESTANDEN ZULLEN VOEREN? — HET KAN, ALS WIJ MAAR WILLEN. *** Zagen wij met hoopvolle verwachting uit naar de Troonrede, wijl die, zonder den moeilijken toestand te verbloemen of te onderschatten, een bemoedigend woord èn perspectief kon geven, hetwelk de natie 'n riem onder 't hart zou steken en de krachten van allen opwekken om vereend de moeilijkheden van deze tijd door- en tot een betere maatschappij te komen, welke verwachting helaas niet geheel werd vervuld, van de Millioenennota verwachtten wij niets dan narigheid en toch kwam hierin een warme opwekking. Deze Millioenennota is een stuk, dat velen de angst op het lijf zal jagen. Hoe kan het anders? Er is een nadeelig saldo over 1934 van ƒ 267.087.974. Bij handhaving van de „tijdelijke" belastingen bedraagt het tekort nog den belastingdruk bedraagt het tekort ƒ 190.689.974. Dit tekort moet weggewerkt worden om de begrooting sluitend te krijgen. Het geschiedt gedeeltelijk door nieuwe bezuinigingen èn belastingen. Werkelijk sluitend is ze echter niet. Dat is ongezond. De bezuinigingen zijn geweldig. Het mes wordt er diep in gezet. Op Onderwijs moet nog ƒ 15.500.000 en ƒ 12.000.000 op Defensie gevonden worden. We vinden nóch het een nóch het ander gewenscht: het onderwijs raakt de opvoeding onzer jeugd, de defensie onze verdediging, die toch reeds niet sterk is, speciaal niet voor het bedreigde Zuiden. Van Waterstaat gaat z.g. ƒ 32.500.000 af. De ontzettende tekorten der spoorwegen, die door 't autoverkeer een moordende concurrentie worden aangedaan — wat niet tegen te houden is en ook niet tegengehouden mag worden: er zullen spoor- en tramlijnen gaan vervallen — worden hierbij gecamoufleerd. Wegenbouw en andere middelen om het verkeer te bevorderen moeten er onder lijden. Zoo komt er ƒ 9.000.000 op automobielvervoer. Is dit economisch verantwoord? Ook de gemeenten zullen bloeden: ƒ 8.400.000 minder uitkeering. De noodlijdende moeten echter geholpen worden. Zullen de zuinige dan er meer onder lijden? Het schijnt niet de bedoeling te zijn. Maar de praktijk? Er zijn nog vele pijnlijke en schadelijke bezuinigingen: op de gezondheidscommissies, wier werk geprezen wordt, maar toch moeten ze verdwijnen; op consulaten, die we juist nu voor de handelsbetrekkingen zoo moeilijk kunnen missen enz. Ten slotte de ambtenaren. Van de salarissen der Rijksambtenaren gaat weer ƒ 15.750.000 af. Daar wordt niet mee gewacht tot 1 Januari 1935, gelijk de Troonrede deed vermoeden, doch het zal reeds geschieden in 1934. De provinciale en gemeente-ambtenaren zullen dan wel weer volgen. De mindere uitkeering aan de gemeenten en het meerdere toezicht er op zuilen daar trouwens wel toe dwingen. De Minister troost hen met te zeggen, dat ze er nog beter aan toe zijn dan vele anderen, doch het blijft hard, zeer hard. Zal er tenminste met de grootte der gezinnen rekening gehouden worden? Minister Oud heeft aan Mr. Fleskens toegezegd, dat dit zal geschieden als de Begrooting sluitend is. Zal het werkelijk en eindelijk geschieden? De koffiebelasting drukt er weer extra zwaar op. Zal de Kamer deze goedkeuren? En al die nieuwe belastingen? De schroef wordt weer sterk aangedraaid. Het kan natuurlijk niet anders, bij zulke geweldige tekorten, waarvan de cijfers reeds doen duizelen. Is Min. Oud er van omgeslagen, evenals Min. Colijn? Maar zal er nu ook veel strenger gewaakt worden tegen verspillingen, tegen onnoodige ambten, tegen cumulatie van betrekkingen? Het is niet genoeg bij werkloozen-uitkeeringen uitwassen af te snijden: het moet overal gebeuren waar ze zijn. Vooral nu moet er zuinig beheerd worden. De tering moet naar de nering gezet worden. Door overheidslichamen wordt dit veel te weinig gedaan. Van de particulieren wordt dit geëischt. Terecht. We moeten soberder worden. De levensstandaard moet omlaag. Doch Rijk en Gemeenten moeten dit vooral toonen te begrijpen. Er kon nog vaak veel worden bezuinigd als men werkelijk wilde. Zal er bij de belastingen voldoende rekening gehouden worden met de draagkracht en de gezinnen? Moet heel ons belastingstelsel niet rechtvaardiger opgezet worden? Is hierin niet veel onchristelijks, zooals trouwens bij meer in ons Staatsbestuur? Dat men de nieuwe richting in wil waar onze tijd om vraagt, om schreeuwt, het is niet voldoende gebleken uit de Troonrede. De Millioenennota wijst hier natuurlijk niet de weg. Toch geeft het slot ervan een opwekkende toon, die wij zoo gaarne en nog beter in de Troonrede hadden willen hooren. De Minister voelt het leed, dat de bezuinigingen en belastingen zullen brengen, ten zeerste aan. Doch de gouden standaard moet gehandhaafd blijven en de begrooting sluitend zijn, willen we niet in nog grootere ellende komen. Werk moet er komen door openbare werken, maar ook in het normale bedrijfsleven: het particuliere initiatief moet gesteund worden en zich uit kunnen leven. Om dit doel te kunnen bereiken, zal een beroep op de kapitaalmarkt moeten worden gedaan. Dit beroep zal alleen kans van slagen hebben, indien een volkomen vertrouwen bestaat in den ernst van Regeering en Volksvertegenwoordiging om een gezonden financieelen toestand te herstellen en te handhaven. Daarom is het volstrekt noodzakelijk, dat het evenwicht in onze Staatsfinanciën in den kortst mogelijken tijd wordt bereikt. Als het dan ook maar werkelijk gebeurt en niet zooals Min. Oud het wil. We bevinden ons op een keerpunt in de wereldgeschiedenis, schrijft Minister Oud, Beseffen de andere Ministers dit niet? Wij veronderstellen van wel. Maar dan is het niet genoeg voor een sluitende begrooting te zorgen, hoe noodzakelijk dit ook is: dan moet er een geheel nieuwe koers in geslagen worden, niet alleen wat vrijhandel betreft en steun aan de industrie, doch ook omtrent de sociale ordening. Er moet komen een nieuwe sociale structuur. Van Minister Verschuur verwachten wij het goede in deze. Zullen de liberalen, anti-revolutionairen en christelijk-historischen, die Minister Oud wel in de bezuinigingen zullen volgen — zal men trouwens wel anders kunnen? wat niet wil zeggen, dat alle voorstellen blindelings aanvaard moeten worden: absoluut niet — het ook Minister Verschuur doen? Dit behoeft geen geld te kosten, kan zelfs bezuiniging geven en toch verbetering van den socialen èn economischen toestand. Een gezonde finantieele toestand is zeker noodig ten einde vertrouwen te wekken en medewerking te krijgen, doch hiervoor moet er vooral een gezond geestelijk inzicht zijn. De mentaliteit der Haagsche leidende ambtenaren is nog te zeer liberaal. Daar moet een radicale verandering in komen. Deze moeten dan maar verdwijnen. En als er Ministers zijn die niet de nieuwe richting in wenschen te gaan, dan moeten ook zij maar verdwijnen. Doch zou het zijn, dat het Kabinet wel wil, maar de Kamer niet, dan dient deze ontbonden te worden. Wanneer echter het Kabinet kracht'g en vooruitstrevend is, zal de Kamer wel mede gaan. Deze moet toch aanvoelen wat er nu onder de massa leeft. Op onze R. K. Kamerfractie rekenen wij ten volle. Zoo het Ministerie zou te kort schieten, verwachten we van haar zelfs sterke drang en zoo noodig initiatiefvoorstellen. Kabinet en Kamer moeten toonen krachtig en goed te kunnen regeeren. Dan worden we behoed voor revolutionaire woelingen, die zouden kunnen voeren naar bolsjewisme of fascisme. Het eerste zou zeker een ramp zijn, maar het tweede nog niet een zegen, zooals sommigen willen beweren, al zit er zeer zeker veel goeds in, dat wij moeten verwezenlijken. Een gezonde democratische, christelijke regeeringsvorm kan dit ook. We hopen werkelijk dat rechts èn links het begrijpen en er naar handelen. Er moet nu een nationale eenheid zijn: zoowel in als buiten de Kamer. Het is mooi, dat de nationale en Oranje-gezindheid zich zoo heerlijk demonstreerden te Amsterdam, Den Haag en elders: onze liefde voor land en volk moet echter vooral blijken hieruit, dat allen gezamelijk de noodzakelijke offers weten te dragen en met energie de nieuwe wegen in slaan, die we moeten opgaan om de natie voor groote ellende te behoeden: ze te brengen tot geestelijke en materieëele welvaart. --- Felle proclamatie van Starhemberg. Kabinetswijziging in Oostenrijk. Amerikanen vluchten van Cuba. OVERZICHT Fransch-Engelsche besprekingen. Te Parijs n'orden tusschen Fransche en Engelsche diplomaten besprekingen gevoerd ter voorbereiding van de Ontwapeningsconferentie, waar van d: bespreking-- binnenkort ■■ -Hen hervat worden. Noodig is het eigenlijk wel. Want het nieuwe Duitschland met zijn niet meer te betoomen verlangen naar bewapening heeft problemen gebracht, waarop men in den tijd, toen men over de Ontwapeningsconferentie begon te spreken, in de verste verte niet gerekend had. Fatsoenshalve moet men op een Ontwapeningsconferentie natuurlijk minstens over bewapeningsbeperking spreken. Maar wat zal daarvan komen, nu Japan zich uit den Volkenbond heeft teruggetrokken en zich niet meer aan de Viootverdragen gebonden beschouwt, nu Amerika en Engeland eveneens hun vloot gaan versterken, nu Frankrijk, gealarmeerd door Duitschland's houding, ook niet veel voelt voor vermindering van bewapening en Duitschland zijn bewapening wil uitbreiden. Het ziet er toch wel een beetje gek uit De besprekingen tusschen Engeland en Frankrijk gaan waarschijnlijk in hoofdzaak over de houding tegenover Duitschland aan te nemen. Frankrijk wenscht — met het oog op de toestand in Duitschland — niet over te gaan tot vaststelling van een bewapeningsbeperking. Het wenscht hoe dan ook, geen afstand te doen van zijn wapenrusting, vooraleer op afdoende wijze gedurende geruimen tijd gebleken is, dat van het zich herstellend Duitschland geen gevaar te vreezen is. Aan Engelsche zijde komt ten deele een streven tot uiting, om een weg te zoeken, teneinde de in 1932 in theorie aan Duitschland toegekende rechtsgelijkheid effectief te maken en zoodoende tegemoet te komen aan de Duitsche eischen, waar van de gegrondheid moeilijk valt te loochenen en welker duurzame niet-inwilliging tenslotte tot een allergevaarlijkste hoogspanning moet leiden. Daarnevens komen intusschen Engelsche stemmen tot uiting, die volkomen het Fransche standpunt onderschrijven en van oordeel zijn, dat de consequenties getrokken moeten worden uit de totale verandering van de politieke constellatie, als gevolg van de ontwikkeling van den toestand in Duitschland. Van deze strooming heeft Garvin zich in de „Observer" tot tolk gemaakt door erop te wijzen, dat de eenige methode om alsnog den bedreigden vrede te redden, is, de vorming van een overweldigende combinatie tegen het Hitlerianisme t dat den oorlog predikt als ideaai. Het is alleszins begrijpelijk, dat onder den invloed van de nationalistische uitbarstingen in Duitschland de zich daardoor bedreigd achtende landen de neiging gevoelen, zich daartegen te beschermen. De overdreven verheerlijking in Duitschland van het ras en de organisatie van 't geheele volk op een ontegenzeggelijk militairen giondslag ? ii i symptomen van een geestesgezindheid, die het ergste doet vreezen. Maar bij de b-.oordeelin.' van deze verschijnsels me? toch billijkerwijze nimmer uit 't oog worden verloren, dat de regelingen van Versailles voor een groot deel mede schuldig zijn, aan hetgeen geleidelijk in den geest van het Duitsche volk is gegroeid. Het mystieke „geloof" in Hitler heeft het Duitsche volk nu zijn gevoel van eigenwaarde terug gegeven. Een duurzame handhaving van de nog altijd bestaande discriminatie van een groote natie als het Duitsche wordt daardoor des te gevaarlijker. En daarom is 't duidelijk, dat de beslissingen, welke binnenkort te Genève zullen moeten genomen worden, tot de belangrijkste behooren, welke sinds den oorlog zijn gevallen. Het gaat thans om de definitieve vraag: herbewapening of ontwapeningsbeperking. Wil een conventie tot stand komen, dan moeten de middelen worden gevonden, om eenerzijds de behoeften aan „veiligheid" der naburen van Duitschland te voldoen^ en om anderzijds Duitschland een redelijke mate van voldoening te geven voor zijn eisch tot praktische verwezenlijking van het steeds toegestane beginsel der rechtsgelijkheid. Of,en hoe dan, uit deze beangstigende empasse een uitweg zal kunnen worden gevonden, blijft intusschen zeer de vraag. Maar allerwege wordt gevoeld, wat er op het spel staat, indien nu aan wegrskanten hardnekkig wordt vastgehouden aan de ingenomen standpunten. Zonder wederzijdsche concessies zal de uitweg nimmer gevonden worden. En om tot concessies te komen, is gemeenschappelijk overleg noodig. --- OOSTENRIJK KABINETS-WIJZIGING. FEY VERDWIJNT. Bondskanselier dr. Dollfuss heeft in verband met de gebeurtenissen der laatste dagen besloten, zijn kabinet te wijzigen. De bondskanselier is voornemens persoonlijk de geheele leiding der staatsexecutieve op zich te nemen, zoodat de veiligheidsminister Fey in het nieuwe kabinet geen zitting zal hebben, FELLE PROCLAMATIE VAN STARHEMBERG. Conflict bij de leiders. Op de bestuursvergadering der christelijksocialen is bondskanselier dr. Dollfuss niet verschenen. Blijkbaar wijl zijn onderhandelingen met vice-kanselier Winkler en Starhemberg nog niet tot een resultaat hebben geleid. Vermoedelijk is dit ook reden, waarom de bijeen geroepen ministerraad niet heeft plaats gehad. Teekenend voor den politieken toestand is een oproep van Starhemberg aan de „kameraden in de Heimschutz', waarvan een Oostenrijksch blad melding maakt. „Een geweldige opwinding over de volkomen onbegrijpelijke en voor ons onaanvaardbare uitlatingen van vice-kanselier Winkler heeft u aangegrepen", aldus in bedoelden oproep. „Gij hebt gestreden voor de vrijheid en onafhankelijkheid van Oostenrijk, om er een zelfstandigen, fascistischen staat te stichten. „De poging, om onder een of andere nieuwe benaming het oude corruptie systeem weer in te voeren, is een ongehoorde streek, die haar weerga niet vindt en waartegen de Heimatschutz met de grootste beslistheid in verzet zal komen." De strijd tegen de nazis. Te Kapfenberg in Stiermarken zijn gearresteerd de secretaris der Boehlerfabrieken, dr. Fauland, de vice-burgemeester van Kapfenberg en een ambtenaar, onder beschuldiging, het vertrek van nationaal-socialisten naar Duitschland te hebben begunstigd. Te Klagenfurt is een helsche machine ontploft, waarbij geen ongelukken voorkwamen. De daders zijn onbekend gebleven. Socialistische interpellatie, KRITIEK OP DOLLFUSS. In den Oostenrijkschen Bondsraad is een sociaal-democratische interpellati ingediend, bij de toelichting waarvan een afgevaardigde wees op den buitengewoon grooten en ver doorgedrongen invloed van de nationaal-socialisten in Oostenrijk. Hij zeide, dat dit de schuld was van Dollfuss' politiek, die steunde op een „vaderlandsch front", waarvan niet veel te merken was en dat steeds afbrokkelde. Dollfuss' politiek, aldus deze socialistische afgevaardigde, zette deur open voor invallen van buiten. --- CUBA Toenemende wanorde. AMERIKANEN VLUCHTEN OP DE OORLOGSSCHEPEN. Het staatsdepartement ontvangt steeds talrijke inlichtingen, welke er op wijzen, dat de wanordelijkheden in het Cubaansche binnenland steeds dreigender worden en dat een groot aantal Amerikanen reeds een toevlucht zocht op d e Amerikaansche oorlogsschepen. Gevechten. Zes honderd soldaten, studenten en arbeiders, gewapend met twaalf mitrailleurs, hebben, nabij de stad Zavas, vijf honderd rebellen onder leiding van Hernandez omsingeld. Een deel der opstandelingen heeft zich overgegeven. Naar verluidt zijn bij Tamarindo door twee elkaar bestrijdende troepen schoten gewisseld. In verband met de talrijke stakingen over heel het land, heeft de regeering besloten, met ingang van 20 October den achturendag in te voeren. --- DE VOLKENBOND ER IS GEEN OVERPRODUCTIE MEER. De landbouw heeft nog het meest te lijden, EEN BELANGWEKKENDE VOLKENBONDS-STUDIE. De handelsafdeeling van den Volkenbond publiceert een interessante studie over het internationaal productie-niveau en de prijsontwikkeling op de wereldmarkt. De uiteenzettingen bewijzen, dat den ongunstigen toestand in het productieniveau overwonnen is. Het is zeer belangrijk, dat sinds 1925 in 1932 de productie voor den eersten keer het verbruik weer niet heeft overschreden. Men hoopt, dat dit er op wijst, dat de productie zich weer aan de behoefte gaat aanpassen. Met betrekking tot het internationaal prijs-niveau blijkt uit deze studie, dat er een onaangename afwijking valt te constateeren tusschen de prijzen der grondstoffen en der producten. Terwijl de prijzen voor afgewerkte producten ongewoon laag zijn, is het prijs-niveau der grondstoffen sterk gestegen, zoodat landen, welke grondstoffen moeten invoeren, om produc ten voor den export te kunnen fabriceeren, in een ongunstigen toestand verkeeren. Overigens heeft de landbouw nog steeds overal ter wereld het meest onder de glechte prijzenmarkt te lijden. --- UITVALLEN. MISPLAATSTE GRAP. * * * De kranten zijn op het oogenblik ongenietbaar. Niets dan cijfers en beschouwingen. Toch stellen we er allen belang in, hoe we straks weer in onze portemenaie gepakt zullen worden, Het zal niet meevallen. Maar hopeloos is de toestand toch niet. Het is in ons land beter dan elders. We hebben heusch nog geen nationaalsocialisme noodig. Zeker niet zooals het Duitsche. Als Kamer en Kabinet flink handelen, zullen de fascisten hier ook nooit behoeven op te treden. We vertrouwen dat de heeren in Den Haag hun tijd en taak verstaan. Anders staan er zwarthemden klaar om hun plaats in te nemen. Wanneer deze zich gaan vereenigen — zooals het plan schijnt te zijn — vormen zij al een heel groote groep. Men moet dit niet onderschatten. Met een grap en een hoogmoedig woord maken we ons daar niet van af. Doch bibberen doen we ook niet heeren. Er moet nu krachtig geregeerd worden: een sluitend budget dus, maar ook moeten er goede maatregelen genomen worden, die ons volk aan werk en brood helpen. De crisis kan niet ineens verholpen worden: dat kunnen ook de fascisten niet, maar men moet toch niet denken er te zijn als de schatkist geen gat meer vertoont. Wanneer de magen hol zijn en de hoofden vol van ontevredenheid, is er de stemming voor revolutionaire bewegingen. Goede maatregelen om de maatschappij in christelijken zin te hervormen en de menschen weer vooruitzichten en vooruitgang te geven: die zijn vóór alles noodig. Dan mag er ook een krachtig Bestuur zijn, dat offers vraagt en extremistische woelingen onderdrukt. Voorat de revolutionaire elementen in ons land — waarbij slechte import — moeten kort gehouden worden. Is het niet krankzinnig, dat een Wijnkoop in de Kamer nog gijntjes zit te verkoopen, om de Regeering èn de democratie te bespotten? Gelijk men weet, heeft de Eerste Kamer nog altijd de deftige maar doode gewoonte om de Troonrede met een Adres te beantwoorden: hoe leeg ze ook was, toch geschiedde het. Ook nu gebeurt het weer. Het is een dure comedie, die we in deze tijden allerminst noodig hebben. De Tweede Kamer heeft deze formaliteit tenminste afgeschaft. En nu kwam de wijze Oosterling met een voorstel om ditmaal de Troonrede wel met een Adres te beantwoorden. De drie andere Sovjet-propagandisten — ze worden door Moskou èn Den Haag rijkelijk bezoldigd! — ondersteunden dit idiote voorstel. Moesten zulke ongure grappenmakers en revolutiepredikers in 's Lands vergaderzaal op 's Lands kosten er toch niet uitgezet worden? Dat zijn toch geen ernstige werkers, welke er alleen zouden mogen zitten. Zij zijn ondermijners van Staat en Kerk. En daarvoor betalen we ze dan nog grof! Dat is een bespotting van gezond parlementarisme en democratie. Moeten we ons die langer laten welgevallen? En is het — om nog op een andere uitwas te wijzen — geoorloofd, dat socialisten in Amsterdam wel een zesde dure wethouder willen, -'och weigeren de functie te aanvaarden, omdat zij de* verantwoording niet aandurven, wijl ze niet het volk doch vóór alles de Partij willen dienen. Zijn zulke misdragingen te dulden? Hoe lang nog? Moeten anderen ze uitbranden? --- DUITSCHLAND De oud-Testamentische God is on-Duitsch. ABRAHAMS OFFER DIENT GESCHRAPT. De regeeringspresident deelt het volgende mede: „Bij het onderzoek en de bestudeering van het godsdienstonderricht hebben mijn deskundigen vastgesteld, dat daarbij nog steeds het ten offer brengen van Isaac door den aartsvader Abraham behandeld wordt. Ongeacht de wijzigingen, welke binnenkort in den oud-testamentairen status van het leerplan der scholen zullen worden aangebracht, bepaal ik, dat genoemd verhaal van het leerplan moet worden geschrapt, omdat het daaruit sprekende Godsbegrip on-Duitsch is". --- DENEMARKEN Op één na de hoogste toren van Europa. BIJ ODENSE OP FUNEN. Een vennootschap gaat dezen winter bij Odense op het eiland Funen een uitzichttoren bouwen, die in Europa alleen door den Eiffeltoren in hoogte zal worden overtroffen. De toren, die" van staal en beton zal worden opgetrokken, komt op een terrein, dat 37 M. boven den zeespiegel ligt en zal twee platformen krijgen, één 64 M. en een 140 M. boven den gron. Hij komt te staan op den heuvel waar volgens de sage de god Odin met zijn vrouw de plaats aanschouwde, waar thans Odense ligt, dat zijn naam aan den god dankt. De toren zal dan ook „Odense-toren" heeten. 26 September 1796. — Werd veel haver uit de Kruisheerenkerk ingescheept. / ---