Prijssteun is geen bedrijfssteun Hij dwingt niet tot saneering van 't bedrijf en bevoordeelt de grooten boven de kleinen Steun in het verminderen en 't opbrengen der onkosten de juiste methode r \ In zjjn bekende serie economische artikelen behandelt PATER MAG. DR. P. DE BRUIN S.J. in de RES. BODE thans het bovenstaande onderwerp, dat in onze streek de bijzondere belangstelling heeft en dit te meer om dezen schrijver, die van Venlosche tuindersafkomst is. J Het beginsel van den landbouwcrisissteun munt uit door eenvoud en begrijpelijkheid. De automatische marktprijs was zóóver gedaald, dat de boer en tuinder uit de prijzen hunner producten niet meer genoeg konden halen om te leven en hun schulden te betalen. De staat kwam daarom tusschen beide en verhoogde den automatischen prijs met een toeslag, zoodat de boer wèl zijn onkosten kon betalen en van het overschot leven. De Minister thans oud-minister mr. M. P. L. Steenberghe, sprak in zijn radiovoordrachten vooral van Nederlandsche onkosten, maar hij bedoelt toch ook daarbij in te sluiten een Nederlandsch levenspeil. Behalve de van buiten komende onkosten (pacht, hypotheekrente, aflossing, amortisatie, belasting) en de inwendige onkosten (onderhoud, vernieuwing en verbetering van de bedrijfsinstrumenten en bedrijfsvoorwaarden) drukt immers ook het levensonderhoud van den boer op het bedrijf als onkosten. Eigenlijk zou ook het levensonderhoud van den landarbeider volgens Nederlandsch levenspeil als Nederlandsche onkosten op het bedrijf moeten drukken, maar de Minister erkent zijn onmacht, dezen wantoestand van jaren te verwijderen. Hij is tevreden, als hij den prijs zoo verhoogd heeft, dat hij het Inkomen van pachtheeren, hypotheek-bezitters en boeren heeft gered. Als reden voor de keuze van dit steunsysteem door prijstoeslagen voor onkistenvergoeding wordt opgegeven, dat daardoor het bedryf gesteund wordt en niet de personen: prijssteun is bedrijfssteun. Personensteun is een aalmoes en een uitnoodiging tot corruptie; bedrijfssteun is een recht en een aansporing tot arbeidzaamheid. Toen in 1931—'32 de landbouwprijzen zoo sterk daalden, dat de opbrengst der agrarische productie de onkosten niet betaalde, was de regeering gedwongen in te grijpen voor het behoud en de saneering van het agrarisch bedrijf. Daarover bestond geen verschil van meening; het bedrijf moest gesteund worden. Het was niet voldoende de boeren en tuinders te steunen, zooals de werkloozen gesteund worden, door hun een zekere som gelds te geven voor levensonderhoud. Hun moesten de middelen ter beschikking gesteld worden, waardoor zij uit hun bedrijf hun levensonderhoud konden halen. En zelfs dat was niet voldoende, want de agrariërs hadden het recht uit hun bedrijf en den dienst van het bedrijf aan de volksgemeenschap hun levensonderhoud te verdienen. Met dit laatste nu houdt de steun door prijstoeslagen onvoldoende rekening. Want om zijn levensonderhoud te verdienen, moet de boer gedwongen worden zijn bedrijf aan te passen aan de werkelijke behoeften van het volk en moeten de consumenten de beste bevrediging van hun behoeften kunnen ontvangen tegen den geringsten prijs. De boer verdient zijn levensonderhoud, wanneer hij gedwongen wordt door de markt en de vrijheid behoudt om in de gegeven omstandigheden uit de markt het beste te halen, wat er in zit en wanneer de kooper van zijn artikelen zijn keuze vrij kan bepalen en daardoor de productie kan beïnvloeden. Ik ben geen voorstander van onbeperkte concurrentie, omdat ik die niet alleen slecht, maar ook onmogelijk acht. Maar alle beperkingen van de vrijheid van enkelen moeten ten doel hebben de vrijheid van allen te vergrooten en vooral de vrijheid om de gemeenschap op de beste wijze te dienen. De vrijheid van producent en consument behoort daarom beperkt te worden, maar op zoodanige wijze, dat de producent vanzelf aangespoord wordt tot een goede bedrijfsleiding en een aanpassing aan de behoeften van den consument en de consument er 't meeste voordeel bij heeft, de beste artikelen tegen den laatsten prijs te kiezen. Aan deze voorwaarden nu voldoet de prijssteun niet. Hij verleidt tot productie voor den steun, tot productie van artikelen met den hoogsten toeslag, tot verwaarloozing van den dienst; hij dwingt den gesteunde niet tot de hoogste efficiency van het bedrijf, tot de beste aanpassing aan de markt en de behoeftenscala van de consumenten; hij werkt de automatische en vrijwillige saneering van het bedrijf niet in de hand en steunt daarom het bedrijf niet volgens zijn behoeften. De prijssteun heft de automatische rem op hoeveelheid en soort der te produceeren goederen op, waardoor de staat gedwongen wordt in het productieproces in te grijpen, de teelt van bepaalde artikelen te beperken, de opbrengst van den grond per eenheid te beperken, de oprichting van nieuwe bedrijven stop te zetten of te beperken, de vernietiging van geproduceerde goederen voor te schrijven (kalveren groenten), en het gebruik van geproduceerde goederen voor te schrijven of te beperken. De boeren en tuinders worden in hun bedrijfsvrijheid veelzijdig beknot en een leger van controle ambtenaren waakt over de nakoming dezer vrijheidsbeperkende voorschriften. De prijssteun die op het eerste gezicht een algemeene en eenvoudige maatregel lijkt, roept als tegenhanger de teeltbeperking op, die in alle bijzonderheden van het bedrijf ingrijpt en vele dingen tot in de kleinste bijzonderheden controleert. Al deze beperkings- en controle-maatregelen zijn niet in staat de aandacht van den producent uitsluitend te richten op de behoeften van de markt en den besten dienst; zijn aandacht blijft verdeeld tusschen bedrijfsefficiency en steunmogelijkheden. En dat is de groote fout van den prijssteun; daaruit blijkt het meeste de divergentie van prijssteun en bedrijfssteun. Het meest bekende voorbeeld is dat van den vernieuwing van den veestapel. Melk en boter worden gesteund met een toeslag, die voor het binnenlandsch verbruik betaald wordt door de consumenten, maar voor de uit te voeren quota moet opgebracht worden door de belasting. Het interesse van den staat vordert, dat het verlangen naar steun geremd wordt en vooral de verliesgevende uitvoer; hij beveelt daarom beperking van het aantal koeien en laat kalveren afslachten. Het belang van den boer ligt echter in de grootst mogelijke productie en daar de staat hem zijn kalveren afneemt, houdt hij zijn oude koeien aan, inplaats van ze op den normalen tijd aan den slager te verkoopen. Ware hij vrij, dan zou het voor hem voordeeliger zgn, de oude koeien te laten afslachten en door jonge melkkoeien te vervangen; nu het aantal kalveren, waarover hij beschikken mag, beperkt is, wordt het voordeeliger voor hem de oneconomische oude koeien te melken, dan heeiemaal geen melk te krijgen. Dat houdt de saneering van het bedrijf (bedrijfssteun!) tegen. Het gevolg van dezen wantoestand was, dat in de eerste jaren na de landbouwcrisismaatregelen de productie van boter en de verliesgevende uitvoer van dit artikel toenamen. De verdedigers van het gevolgde steunsysteem wijzen erop, dat ook oudere koeien aan de grens van hun rendabiliteit komen en dat dan het aantal koeien en daarmee de productie van melk en boter vanzelf zal dalen, omdat de teelt van kalveren beperkt wordt. Dat is inderdaad waar, maar daarmee is het gebrek aan efficiencij niet verholpen: de boer blijft zijn oneconomische oudere koeien aanhouden, omdat hij uit de melk steun krijgt en omdat het verlies van de koeien hem nadeel zou' berokkenen. De vervanging van de oude koeien door jonge beesten zou voordeelig zijn èn voor den boer èn voor de economische gemeenschap, maar dat wordt verhinderd door het mechanisch beperkingssysteem. De Minister spreekt zeer weinig over dit probleem; hij erkent alleen, dat de teeltregeling niet zoo bijzonder geslaagd is. „Het is zeker niet te ontkennen, dat ondanks de teeltregeling voor het rundvee de melkproductie in de crisisjaren belangrijk is gestegen. De teeltregeling is dus hiervoor niet zoo goed geslaagd als voor de verbetering van de vleeschmarkt. De grootere melkproductie heeft ook haar goede zijde: de productiekosten van de melk zijn gedaald en hierdoor krijgt de melkveehouderij een betere kans zich aan de gewijzigde omstandigheden aan te passen". Het „ondanks de teeltregeling" moet aangevuld worden met: „en tengevolge van den prijssteun", want de prijssteun heeft de onbeperkte productie ingeleid, die weer tot de teelt regeling gedwongen heeft. De dwaling van de productiekosten is echter niet het gevolg geweest van den prijssteun en de teeltregeling. Dat ze gedaald zijn, is een gevolg geweest van de algemeene economische prijsdaling en de nooit rustende drang naar productieverbetering, maar dat ze niet gedaald zijn .tot het bereikbare peil, is een direct gevolg geweest van de teeltbeperking. De teeltbeperking heeft het proces der onkostendrukking tegengehouden. Een verkeerd beginsel moet verkeerde gevolgen hebben. Daarom volsta ik met dit meest bekende voorbeeld en laat 't aan de deskundigen over, dat met andere minder bekende aan te vullen. De prijssteun heeft nog een ander nadeelig gevolg, n.1. dat hij den grooten producent bevoordeelt boven den kleinen. De prijssteun helpt den boer voor wat hij op de markt brengt. Maar de onkostenstructuur van den grooten en den kleinen producent voor de marktartikelen is geheel verschillend. In het groote bedrijf gaat betrekkelijk veel kapitaal van buiten in, wordt betrekkelijk weinig kapitaal aan arbeid en goederen binnen in verteerd en gaat een groote productie naar de ma,rkt, vanwaar de steun binnenkomt. De kleine boer echter neemt betrekkelijk weinig kapitaal op, verteert betrekkelijk veel kapitaal aan arbeid en zelfgeproduceerde goederen in het bedrijf, (wat slechts in geringe mate door den steun getroffen wordt) en brengt betrekkelijk weinig goederen op de markt, die vol gesteund worden. Daardoor moeten de kleine boer en de kleine tuinder in een noodpositie gedrongen worden, waaruit zij zonder aparte hulp zich niet kunnen redden. In tijden van werkloosheid en verliesgevenden export zouden juist de intensieve arbeidsbedrijven en de zelfvoorziening in den landbouw sterk aangemoedigd moeten worden; en de prijssteun doet juist het tegenovergestelde. De grooten krijgen zulke steunbedragen, dat zij voor hun geld niet eens belegging kunnen vinden en de kleinen komen onder de werkverschaffing op eigen terrein, omdat zij hun onkosten en levensonderhoud niet meer uit den normalen prijssteun halen kunnen. Ook dit kan men moeilijk „bedrijfssteun" noemen: eerder moet het personensteun heeten en dan nog van de verkeerde personen. De Minister, thans oud-minister, meent, dat de kritiek op de landbouwcrisismaatregelen steriel gebleven is, omdat zij geen andere en betere wegen heeft aangegeven. Ik meen echter, dat in de kritiek, die ik in enkele artikelen geleverd heb, de elementen voor een positief systeem te vinden zijn. De prijssteun begint aan den verkeerden kant: daaruit volgt, dat de andere kant, n.1. de steun in het verminderen en het opbrengen van de onkosten de juiste methode is. --- Feesten v. den Venloschen Magistraat Bal ten stadhuize op den doopdag van Willem I van Oranje (1772) Binnen de muren van ons raadshuis, waarmede een groot deel van Venlo's geschiedenis verbonden is, hebben in den loop der eeuwen zeer belangrijke gebeurtenissen van ernst igen aard plaats gegrepen, is over aangelegenheden Vcroadslaiu,d, zijn t ; actaten opgesr.',d en decreten uitgevaardigd, welke van het hoogste belang waren voor stad en vaderland. Men denke o.a. aan de „artikelen van 3 Juni 1632, bij zijne Excell. Mijnheer den Prins van Oranje geaccordeerd aan Magistraat, burgerij en gezamenlijke inwoners der stad Venlo; de conditiën, geaccordeerd door Zijne Exc. mijnheer den Prins van Oranje aan den commandeur en die van Venlo; het Verdrag van overgave der stad Venlo aan den kardinaal Infant van Spanje, Gouverneur-Generaal der Nederlanden, gesloten den 25en Augustus 1637; het verdrag van overgave der stad Venlo aan den Prins van Nassau-Saarbruck gesloten den 23en September 1702; capitulatie tusschen den generaal-majoor vanwege de Hoogmogenden, de Staten-Generaal der Vereenigde Nederlanden, en den Franschen generaal Laurent, commandeerde het beleg voor Venlo, den 27 October 1794". Maar er hadden ook feestelijkheden plaats, feestmaaltijden en drinkgelagen werden er gehouden, zooals bij vorstelijke en andere hooge bezoeken, zooals ook op de jaarlijks terugkeerende feestdagen of gedenkdagen van historische gebeurtenissen, waarmede de roem van Venlo verbonden was. De eerste dag van het nieuwe jaar, waarop men elkander geschenken pleegt te geven en veel heil en zegen toe te wenschen, waarop ook na 1525 oudtijds telkens de burgemeesterskeuze plaats had, was ook voor de eerzame heeren van den Magistraat een geschikte gelegenheid tot het houden van een feestmaaltijd ten stadhuize. Op 21 Mei placht de magistraat met een feestmaaltijd en wijngelag de gedachtenis van „het verraedt, eertijds den vijand alhier mislukt" te vieren, n.1. den mislukten aanslag van Prins Maurits op onze stad op 21 Mei 1597, als wanneer de Prins met medehulp van drie schippers Venlo bij verrassing wilde nerften. Den 7 November was het St. Willibrordusdag, welke met groote letters in de annalen der Venlosche geschiedenis staat geschreven. Dat was de dag, waarop ten jare 1511, Venlo nu reeds 2 maanden en 9 dagen zonder resultaat dcor het machtige leger van Keizer Maximiliaan te zijn belegerd. De eerste en geweldigste van de drie kort op elkander volgende vergeefsche bestormingen, heldhaftig had afgeslagen en dientengevolge geheel Gelderland van de Bourgondische overheersching bevrijd. De naam der Venlosche heldin, Geertruid Bolwater, die zich destijds buitengemeen onderscheidde, is nog altijd in eere. Om de gedachtenis dier heuglijke gebeurtenis waardig te vieren, vereenigden zich de heeren op dien dag ten stadhuize tot een feestmaaltijd. Dat geschiedde ook op St. Thomasavond (20 December), als wanneer oudergewoonte ten stadhuize de stadsprivilegiën werden voorgelezen. Een feestmaaltijd had oudtijds ook plaats op 23 December, wanneer de heeren beraadslaagden aangaande de keus van den nieuwen burgemeester en onder het drinken van een glas wijn delikate „kruytkoeck" aten. Bals ten stadhuize behooren zeker tot de hooge zeldzaamheden. Toch had er een in 1772 plaats en wel ter eere van de geboorte van een jongen Prins van Oranje, die later onder den titel Willem I, Koning der Nederlanden werd. Hij was de zoon van stadhouder Willem V en zijne gemalin Frederica Sophia Wilhelmina van Pruisen. Op den 27en Augustus van laatstgenoemd jaar had de magistraat van Venlo de resolutie van de Hoogmogende» van den 24en te voren ontvangen, inhoudend „dat Zijne Hoogheid, de heere Prins van Oranje en Nassau ter vergadering van de Hoogmogenden gecompareerd zijnde, aan Hoogstdezelven had bekend gemaakt, dat het den Allerhoogste behaagd had deszelfs smeekbeden te verhooren en dat op den 24en van deze maand Augustus, 's morgens omtrent vijf uur, mevrouwe de Prinses, Hoogstdeszelfs gemalin van een zoon was verlost en dat de moeder en het kind, God zij dank, naar tijdsomstandigheden een gewenschte gezondheid genoten" enz., op welke mededeeling de Hoogmogenden aan alle officieren en magistraten en de steden en plaatsen onder het ressort van de Generaliteit gelastten de gebeden, welke voor de gelukkige verlossing van Hare Kon. Hoogheid waren gedaan, in publieke dankzeggingen te doen verkeeren. Ingevolge deze resolutie der Hoogmogenden gelastten ook den 28 Augustus schout, burgemeester, schepenen en raad dezer stad aan de eerw. heeren pastoors, zoowel van den Roomschen als Gereformeerden godsdienst alhier alsmede aan den eerw. pater prior van het klooster St. Nicolaas en pater gardiaan der Minderbroeders, voorts aan de superieuren van de kloosters Maria-Weide, Trans Cedron en H. Geest, om na de solemneele publieke diensten met de gemeente gebeden te doen ten einde als bij de resolutie van de Hoogmogenden vermeld. Mede werd gelast, dat den daarop volgenden Zondag 's morgens van 7—8 en van 12—1 uur, verder 's middags van 5—6 uur met alle klokken der stad zou worden geluid, evenals ook op den voornoemden dag gedurende het zingen van het „Te Deum" geschieden zou, en dat laatste gelui te beginnen, wanneer in de parochiale kerk van den H. Martinus omstreeks 11 uur voormiddag, alsmede begonnen zou worden en ook daarmee zoolang voort te gaan als in de parochiale kerk zou worden geluid. In September d.a.v. vervoegde zich de kapitein van 't garnizoen bij den regent-burgemeester dezer stad en deelde hem mede, dat de gezamenlijke officieren van het garnizoen voornemens waren op den doopdag van den jongen Prins van Oranje eenige vreugdeteekenen te betoonen en tot dat eind een bal te organiseeren. Daar zij geen geschikte plaats daarvoor hadden kunnen vinden, lieten zij den magistraat verzoeken, dat deze hun het stadhuis voor dat doel wilde. beschikbaar stellen. De magistraat, in aanmerking nemende van den eenen kant dit gelukkig evenement der geboorte van dezen jongen vorst en van den anderen kant de goede bedoeling der officieren, besloot den Hen Sept. „overmits dit singulier geval" de plaats van het stadhuis aan de heeren officieren tot voornoemd doei te vergunnen. Destijds was Z. Exc. generaal Grave van Rechteren, commandant van Venlo. Deze had den naam „vriend der burgers" bij de Venlonaren verdiend en was op dezen eeretitel trotsch. Verder waren nog in de stad in garnizoen majoor Wynghuyzen, de onder-majoor en auditeur Schutter, de tweede onder-majoor Johan Koen en de kapitein luitenant-ingenieur Koek. In garnizoen lagen hier het le en 2e bataljon Zwitsers van generaal-majoor Sturler, verder een detachement artillerie, uit de compagnie van luitenant-generaal de Creux, welks officieren aan het bal ten stadhuize mede zullen hebben deelgenomen. H. OP DE LAACK. --- Hollandweek In de vier internationale klassen winnen Nederlandsche zeilers de eerste prijzen De derde dag van de Hollandweek is een goede dag geweest voor de zwaarweerzeilers; het woei nl. hard uit het Zuid-Westen op het IJsselmeer en het Buiten IJ en vooral buiten het Vuurtoren-eiland stond de bries nogal door, met geringe afneming tegen het einde der wedstrijden. Deze weersomstandigheden waren oorzaak, dat de kleinere klassen ditmaal de driehoeksbaan op het Buiten IJ zeilden. Alleen de Olympia-jollen zochten weer het driehoeksbaantje onder Zunderdorp op. Het gevolg was, dat enkele Olympia-jollen de zekerheid van het steken van een klein rif namen. Ook op de bekende IJsselmeerbaan werd veel van de zeilers gevergd. Deze derde dag is voor de Nederlandsche zeilers een succesdag geworden. In de vier internationale klassen wonnen onze landgenooten de eerste prijzen. In de Olympiajollenklasse en in de drakenklasse kwamen de buitenlandsche (Duitsche) deelnemers er zelfs niet aan te pas. In de starklasse won Bob Maas weer en thans reeds voor de derde maal, onbedreigd. De twee Amerikaansche starzeilers konden de tweede en derde plaats bezetten met de Duitsche marine-luitenant Karpf op de vierde plaats. Bij de sharpies won de Duitscher P. Lenzmann den vierden prijs. Dit was de eerste maal dat deze in de prijzen viel. Onmiddellijk dient daaraan toegevoegd te worden, dat de Duitsche zeilers wel zeer onfortuinlijk geweest zijn. De Olympia-jollenkampioen Ernst Bickei, die in de beide voorgaande races telkens de eerste plaats bezette, gaf den strijd wegens averij op. Zijn landgenoot Raetke Ringel Mueller zeilde de mast overboord in zijn Olympia-jol Pummel 3, terwijl de Duitscher Fr. W. M. Obladen, de winnaar in de drakenklasse van den eersten dag, ook nadat hij in gunstige positie lag, wegens averij van den hebb slechts de zesde plaats kon bezetten. In de Olympia-jollen was H. Bollemeyer onmiddellijk voorin het leidende peleton. Hij won onbedreigd, terwijl van de race nog als bijzonderheid vermeld dient, dat Gulcher, die ook )n goede positie lag, door een aanvaring gedwongen was op te geven. Bob Maas was bij de starzeilers onbereikbaar en de strijd heeft zich beperkt tot de twee Amerikanen er. den Duitscher Karpf. In de drakenklasse heeft het in den Windschen Rak enkele zeilers danig parten gespeeld. Ernst Moltzer heeft daarvan intusschen gretig gebruik gemaakt om beslag op den eersten prijs te leggen. De Kaagzeiler C. M. H. Nauta, die reeds twee maal achtereen eerste werd in de internationale sharpieklasse, viel ditmaal geheel buiten de prijzen. De wedstrijden hadden een vlot verloop en als ook op den vierden en laatsten dag der Hollandweek 1939 het weer medewerkt, kunnen de organisatoren uiterst tevreden zijn. --- De laatste dag op Buiten Y en IJsselmeer Nederlandsche overwinningen in de star-, draken- en Olympiajollenklasse. DUITSCHE ZEGE IN DE SHARPIE-KLASSE. Het eerste gedeelte van de Holland-week 1939 is achter den rug, het tweede gedeelte wordt op 11, 12 en 13 Aug. door de Kon. Watersnortvereeniging Loosdrccht op de Loosdrechtsche plassen gehouden. Deze laatste dag is voor de deelnemende zeilers wel de minst aangename geweest. Des morgens was het mooi zomerweer, maar zonder wind, zoodat de wedstrijden met een drijfpartij begonnen. Later pakten dikke wolken zich boven het IJsselmeer samen en deze brachten wind en een flinke dosis regen. Enkele verrassingen zijn dan ook niet uitgebleven. Alleen de twaalfvoetsjollen bleven op de baan in het buiten IJ varen, de andere klassen gingen of naar het driehoeksbaantje onder Zunderorp of naar de grootere driehoeksbaan op het IJsselmeer. In de intenationale starklasse zag het er aanvankelijk naar uit, dat onze landgenoot Bob Maas ditmaal eens niet zou zegevieren, hij bezette vrijwel den geheelen wedstrijd de tweede plaats achter den Duitschen marinezeiler S. Karpf en vrij dicht gevolgd door de beide deelnemende Amerikanen. Eerst in het laatste kruisrak nam Maas zijn kans om met een geringen voorsprong toch nog als eerste binnen te loopen. De Nederlandsche marinezeiler luiten. T. Z. Coolhaas had met de Bellatrix een avontuur gewaagd door ver zee in te gaan en met een mooien langen slag kon ook hij nog voor den Duitscher Karpf binnenkomen, die op ziin beurt door de twee Amerikanen werd gevolgd. Ook in de drakenklasse had Ernst Moltzer met een dergelijke manoeuvre succes, ook hij ging verder zee in om ten slotte den Duitschen zeiler F. W. M. Obladen te verrassen, door als eerste door de finish te gaan. Bij de Olympiajollen maakte de Duitscher Ernst Bickei een zeer slechten start. Wel kon hij zich naar voren werken, maar Bollemeyer won gemakkelgk, terwijl de Friesche zeilster mej. A. van Gooi en haar vader A. van Gooi de tweede en derde plaats bleven bezetten, zoodat de Duitscher zich met de vierde plaats tevreden moest stellen. Een fraaie zege boekte de Duitscher J. Gahde in de internationale sharpieklasse, waarbij hij van zijn landgenoot Peter Lenzmann, die als vierde eindigde, goeden steun kreeg. De Loosdrechtzeiler J. H. Louwerse, die tweede werd, won ten slotte wegens algemeen betere resultaten den hoofdprijs. 22 Augustus 1611 — De heeren van den Mag. wonen de zielemis in de St. Martinuskeik bij voor den overleden stadhouder, graaf Herman van den Bergh. --- De Byzantijnsche kruisen van Maastricht Een buitengewoon belangrijke aanwinst van vroeg-middeleeuwsche kunst voor de Willibrord-tentoonstelling te Utrecht Overhandiging door onzen gezant te Rome, dr. J. Hubrecht aan den burgemeester van Utrecht, mr. dr. G. A. W. Ter Pelkwijk In den Kloostergang van den dom te Utrecht heeft de Nederlandsche gezant te Rome, dr. J. Hubrecht, de Byzantijnsche kruisen van Maastricht op plechtige wijze overgedragen aan het nationale comité voor de Willibrord-herdenking en in handen gesteld van den voorzitter van het comité, mr. dr. G. A. W. ter Pelkwijk, burgemeester van Utrecht. De geschiedenis dezer kruisen vormt een ware roman. Uit de wetenschappelijke verhandeling daarvan door dr. Ch. Thewissen wordt het volgende ontleend: Het belangrijkste kruis, een dubbelkruis of patriarchaalkruis, 40 c.m. hoog en geheel van goud vervaardigd, ontstond blijkens 't Grieksche opschrift op de achterzijde, in opdracht van den keizer van het Byzantijnsche rijk Romanus I, omstreeks het jaar 924 ter waardige omhulling van een reliek van het H. Kruis, welke in afmeting de grootste is ter wereld. Het andere kruis is veel kleiner en bevat eveneens een reliek van het H. Kruis. Het is gevat in een gouden triptiekje, inwendig op de kostbaarste wijze verrijkt met paarlen, edelgesteente en email cloisonné en uitwendig versierd met prachtig figuraal drijfwerk. Ook dit kleinood ontstond in Byzantium in het begin der 12e eeuw. Volgens de overlevering zou dit kleine kruis als borstkruis zijn gedragen door keizer Constantijn de groote. Deze beide pronkstukken van Byzantijnsche goudsmeedkunst zijn in den tijd der kruistochten met zoovele andere schatten uit Byzantium meegevoerd naar West-Europa. Na den vierden kruistocht heeft een Maastrichtsch priester, die jarenlang in Byzantium verbleef, deze groote kostbaarheden weten te verwerven en hij bracht ze over naar zijn vaderstad, om er de schatkamer der O. L. Vrouwekerk mede te verrijken. Aldus kwam deze eerbiedwaardige kapittelkerk in het jaar 1204 in het bezit van de twee kruisen, die wel tot de meest zeldzame en waardevolle van geheel het christelijk kunstbezit kunnen worden gerekend. Tot aan het einde der 18e eeuw vormde zij er de trots van het kapittel en waren het voorwerp van de hoogste waardeering en vereering. Tot 1794 bleef de O. L. Vrouwe-kerk in het bezit ervan, doch de Fransche revolutie bracht de verspreiding mee van den inhoud van vele schatkamers, waaronder ook die van de Maastrichtsche kerken. De kapittels werden opgeheven en om de kostbaarheden veilig te stellen voor de naderende Franschen, werden deze kostbaarheden ter bewaring toevertrouwd aan de kanunniken, van wie er velen naar het buitenland uitweken en de kostbaarheden verborgen, totdat rustiger tijden zouden zijn aangebroken. Toen in 1806 de rust terugkeerde en een onderzoek kon worden ingesteld naar de schatten der O. L. Vrouwe-kerk bleken tot groote ontsteltenis juist de beide gouden kruisen onvindbaar. De kanunnik, die ze onder zijn berusting had, was reeds in 1800 in het buitenland overleden en ondanks een openbaren oproep van de oud-kanunnikken bleven ze onvindbaar. De verblijfplaats der kruisen bleef dus volkomen verborgen, totdat ze in het jaar 1837 plotseling te voorschijn kwamen te Rome. Een der notabelen van Maastricht, de heer Paulus van der Vrecken, bood in dat jaar de beide stukken ten geschenke aan Paus Gregorius XVI, welk feit veel later te Maastricht bekend werd. De Paus schonk de kruisen op zijn beurt aan de St. Pieter te Rome en zoo behooren de gouden kruisen van Maastricht sinds 100 jaar tot de grootste schatten van de hoofdkerk der christenheid. Het groote patriarchaal kruis, sindsdien de „Staurotheca di Maestricht" genaamd, stond en staat thans nog te Rome in buitengewoon hooge vereering en wordt met bijzondere angstvalligheid bewaakt door de kannunikken van St. Pieter, zoo zelfs, dat aan geen staatshoofd of kardinaal de bezichtiging ervan is toegestaan. Toen in 1913 te 's-Hertogenbosch de groote tentoonstelling van kerkelijke kunst gehouden werd, zijn vergeefsche pogingen gedaan het kruis tijdelijk in bruikleen af te staan. Het behoort tot een van de vierhoofdschatten van St. Pieter en bevat het grootste bewaard gebleven reliek van het H. Kruis, geborgen in de Helenazuil, een van de vier groote zuilen, die den koepel van den St. Pieter dragen. En thans na honderd jaar heeft het kapittel van St. Pieter deze grootste schat der kerk voor de Willibrord-tentoonstelling te Utrecht beschikbaar gesteld en zullen de kruisen tot 15 Sept. in de schatkamer van den dom in den kloostergang te bezichtigen zijn. Gemakkelijk werd deze gunst niet verkregen. De eerste pogingen, waarbij slechts geringe hoop kon worden gegeven, dateeren van het e'n-1 van het vorig jaar. Een plechtig verzoekschrift van het tentoonstellingscomité aan den Z. H. Paus Pius XII, ondervond door de Nederlandsche regeering, den aartsbisschop van Utrecht en den Pauselijken internuntius te 's-Gravenhage, mocht tot een gelukkig resultaat leiden, nadat het kapittel van St. Pieter, na ernstige overwegingen en met toestemming van den Paus besloten had bij hooge uitzondering de gevraagde gunst te verleenen. De relieken, die de kruisen bevatten blijven evenwel te Rome. Een gelukkige omstandigheid daarbij was, dat het kapittel van St. Pieter, een Nederlander, Mgr. dr. J. O. Smit, tit. bisschop van Paralus, onder zijn leden telt, die het verzoek op de meest krachtige wijze heeft ondersteund. Een der voorwaarden door het kapittel gesteld was evenwel, dat deze kunstschatten langs diplomatieken weg naar Nederland zouden wor. den overgebracht en het tentoonstellingscomité was zoo gelukkig onzen gezant te Rome. Z. Exc. dr. J. Hubrecht bereid te vinden, persoonlijk de kostbaarheden van het kapittel in ontvangst te nemen en ze naar Nederland over te brengen. Zonder zijn medewerking zou het waarschijnlijk niet mogelijk zijn geweest om aan dezen eisch van het kapittel te voldoen. De burgemeester van Utrecht, mr. dr. G. A. W. ter Pelkwijk, voorzitter van het nationale comité der Willibrord-herdenking heeft er prijs op gesteld de kruisen uit handen van den gezant in ontvangst te nemen. Bij deze plechtigheid waren aanwezig mgr. dr. O. Smit, als vertegenwoordiger van het kapittel van St. Pieter te Rome en de leden van het tentoonstellingscomité, jonkvr. dr. C. H. de Jonge en de heer en mr. J. Campen en Jan Eloy Brom, alsmede de secretaris van het comité, drs. B. Vermazeren. De voorzitter dr. W. C. Schuylenberg was wegens ongesteldheid verhinderd hierbij aanwezig te zijn. In een speciaal vervaardigde vitrine, opgesteld in den kloostergang tegenover den hoofdingang van de kapittelzaal zullen de beide kruisen worden opgesteld, zoo, dat ze van de vooren achterzijde onder uitstekende belichting van nabij te bezichtigen zullen zijn. Ook zal daarin worden geplaatst het gouden Byzantijnsche reliekdoosje met de voorstelling van de H. Maagd in email closonné, thans nog eigendom van de O. L. Vrouwekerk te Maastricht en reeds vroeger voor deze tentoonstelling afgestaan, zoodat voor korten tijd de drie Byzantijnsche kunstwerken, die de O.L. Vrouwekerk van af het jaar 1200 in haar schatkamer bewaarde, wederom te Utrecht vereenigd zullen zijn. De kruisen zullen van Dinsdag 8 Augustus af tot aan de sluiting der tentoonstelling op 15 September, ter bezichtiging blijven. ---