Het teeltplan 1941 voor akkerbouw. Voornaamste voedingsmiddelen op den voorgrond Gisteren kon men in ons blad een samenvatting vinden van bovengenoemd teeltplan. Wij laten hieronder de toelichting ervan volgen, zooals deze door het A.N.P. is doorgeseind: Bij de opstelling van het bouwplan 1941, dat in korten vorm hieronder volgt, is van de gedachte uitgegaan, dat in de vrijheid van den landbouwer inzake de organisatie van zijn bedrijf zoo weinig mogelijk moet worden ingegrepen. Hij moet in de gelegenheid blijven, op grond van eigen berekeningen en met inachtneming van de eischen, die de verschillende perceelen van zijn bedrijf aan de vruchtwisseling en verdere bedrijfsvoering stellen, zelf zijn teeltplan op te maken. De bijzondere omstandigheden, waaronder wij thans verkeeren, maken het dringend noodig, dat alle krachten worden ingespannen en alle middelen worden aangewend ter verkrijging van een zoo groot mogelijk opbrengst van voedsel voor mensch en dier. Dit brengt mede, dat de teelt van sommige gewassen, die niet in de voorziening daarvan bijdragen en die bovendien gewoonlijk geteeld worden op onze beste akkerbouwgronden, als ongewenscht moet worden beschouwd. We noemen in dit verband: karwij-, mosterd-, maanzaad e.d. DE VERBOUW VAN TARWE, ROGGE, GERST, HAVER, KANARIEZAAD, VELDBOONEN, ERWTEN, STAMBOONEN, AARDAPPELEN, SUIKERBIETEN, VOEDERBIETEN, MAIS, KOOLRAPEN, KNOLLEN, VOEDERWORTELEN, KOOLZAAD (OLIEZAAD) EN VLAS MOET DAARENTEGEN ONDER DE HUIDIGE OMSTANDIGHEDEN ZOO HOOG MOGELIJK WORDEN OPGEVOERD. VERWACHT WORDT, DAT DE LANDBOUWERS ZONDER UITZONDERING HIERIN HUN PLICHT ZULLEN ZIEN EN DIENOVEREENKOMSTIG ZULLEN HANDELEN. HET IS VOOR HEN EEN EEREZAAK, DIEN NAAR BESTE KUNNEN TE VERVULLEN. Bevoegdheden voor de voedselcommissarissen. Het spreekt vanzelf, dat het noodzakelijk is, dat van de niet gewenschte gewassen kleine oppervlakten daarmee toch worden beteeld om te kunnen blijven beschikken over een zekere hoeveelheid zaad tegen den tijd, dat de teelt van deze gewassen weer onbeperkt kan worden toegestaan. Bovendien kunnen de omstandigheden in het voorjaar zoodanig zijn, dat een gewas door weersomstandigheden mislukt en een noodgewas moet worden gezaaid, zooals mosterd of maanzaad. In deze gevallen is voorzien door aan de provinciale productie-commissarissen de bevoegdheid te geven tot deze teelten in die gevallen op aanvrage in beperkte mate verlof te verleenen. Het is echter noodig, dat ook aandacht géschonken wordt aan de meer of minder groote belangrijkheid der wel gewenschte gewassen voor de samenleving. Hierbij moet worden uitgegaan van h'et standpunt, dat de belangrijkste die gewassen zijn, welke rechtstreeks dienen voor menschelijke voeding en die, welke per hectare de grootste hoeveelheid voedsel voor mensch en dier voortbrengen. De broodgranen tarwe en rogge hebben dus de voorkeur boven de andere, terwijl aardappelen eveneens een bevoorrechte plaats innemen, evenals peulvruchten en koolzaad (oliezaad). HAVER. Aangezien voornamelijk in de zandstreken de haver niet tot die gewassen behoort, welke een zoo groot mogelijke opbrengst per hectare leveren, wordt het noodig geacht, de teelt hiervan te beperken tot niet meer dan voor ieder bedrijf in de jaren 1938 en 1939 gemiddeld met haver is beteeld, met deze beperking, dat dit in elk geval niet meer bedraagt dan 15 pet. van de geheele oppervlakte bouwland van een bedrijf, HAKVRUCHTEN Hoewel de teelt van hakvruchten voor veevoeder alle aanbeveling verdient, moet de productie van voedingsmiddelen voor den mensch toch voorkeur hebben, waarom een beperking noodig is tot het gemiddelde van 1938 en 193S voor ieder bedrijf, Eenzelfde standpunt geldt met betrekking tot klaver en lucerne. Het spreekt echter vanzelf, dat de teelt van deze gewassen als stoppelvrucht alle aanbeveling verdient en onbeperkt toelaatbaar is. GEEN UITBREIDING VAN GRASLAND TEN KOSTE VAN BOUWLAND. Het behoeft wel geen betoog, dat uitbreiding van de oppervlakte grasland ten koste van het bouwland onder de huidige omstandigheden niet toelaatbaar is. In verband daarmede is het verboden om cultuurgrond, welke in 1940 als bouwland in gebruik was, in 1941 te gebruiken als grasland, kunstweide, voor de teelt van klavers of andere groen te oogsten of af te weiden gewassen, indien niet een gelijke oppervlakte grasland, kunstweide of klaver van 1940 in 1941 voor bouwland bestemd wordt. Het spreekt vanzelf, dat klavers en dergelijke gewassen, die als stoppelgewas worden beweid of geoogst, niet vallen onder dit verbod. PREMIE VOOR 'HET SCHEUREN VAN GRASLAND. Ten slotte bestaat het voornemen de uitbreiding van de oppervlakte bouwland door het scheuren van grasland aan te moedigen door het verleenen van een geldelijke tegemoetkoming. In de keuze der gewassen, die op den gescheurden grond geteelt zullen worden, is men vrij, alleen met deze beperking, dat ze moeten behooren tot die, welke in den aanvang reeds zijn genoemd als de meest noodzakelijke. Gewassen als karwij, mosterd, enz. vallen er dus buiten. Wil men voor de tegemoetkoming in aanmerking komen, dan moet men onder opgave van ligging en oppervlakte van het te scheuren perceel aangifte daarvan doen via dé L.C.O. aan den productie-commissaris der hierbij betrokken provincie. Pas wanneer deze zijn goedkeuring er aan heeft gehecht, zal men voor de uitkeering in aanmerking kunnen komen, indien althans het gewas in den loop van den zomer een behoorlijken stand vertoont. De aanvankelijke goedkeuring op zich zelf verleent dus nog geen aanspraak; dit is pas het geval, wannéér dank zij een goede verpleging het gewas zich ook behoorlijk ontwikkeld heeft. De bijslag zal ten hoogste ƒ 100 per hectare bedragen afhankelijk van de verkregen resultaten. Het spreekt vanzelf, dat men geheel vrij blijft grasland te scheuren, indien geen aanspraak gemaakt wordt öp de geldelijke tegemoetkoming, --- Berlijners in den schuilkelder Zij verstaan de kunst van den nood een deugd te maken Onbegrensd vertrouwen in de luchtafweer. (Van onzen V.P.B. correspondent) Berlijn, September — Voor het naar bed gaan wenschen de Berlijners elkaar tegenwoordig s.o.s. toe. Daarmede bedoelen zij echter niet het zelfde als de Engelsche piloot, die, terugkeerend van een vlucht boven Berlijn, op de Noordzee een noodlanding moet maken. Het s.o.s. van de Berlijners beteekent „Schlaf ohne sorgen". Een variant van dezen nachtgroet luidt „Bolona" dit is geen nieuw koffie surrogaat en ooi: geen nieuwe synthetische farben. „Bolona" beduidt „bommenlose nacht*'. Hieruit blijkt wel dat ook bij luchtgevaar den Berlijner zijn speciaal droge humor niet verlaat. Aan den anderen kant komt hij er openhartig voor uit, dat het warme bed hem liever is dan de kille kelder. Hij is niet zoo doorgewinterd optimistisch als die Engelsche pennevoerders, die de wereld willen doen gelooven, dat de Londenaars het eigenlijk erg genoeglijk hebben in hun tijdelijke onderaardsche verblijven. Maar wanneer hij eenmaal in den kelder zit, maakt de Berlijner ieder op zijn eigen wijze, van den nood een deugd. De ijverigsten kijken, waar zij gisteren in hun roman zijn gebleven en dompelen zich onder in de lectuur. Hun aantal is tamelijk groot, want de Duitschers zijn een leesgraag volk. Men moet bewondering hebben voor de huismoeders en jonge dochters, die onverstoorbaar, als zaten zij des middags voor het venster, haar brei- of haakwerk voortzetten. In den kelder, waar schrijver dezes menig nachtelijk uur pleegt door te brengen, hebben zich eenige kaartclubs gevormd. Hier viert het nationale Duitsche kaartspel hoogtij, en het gaat er vroolijk toe. Het jeugdige echtpaar, dat een, twee of drie uur al naar gelang van den duur van het luchtalarm, patience speelt, schijnt meer slaperig en gelaten dan geestdriftig. Het spel is er dan ook naar. Menschen, die morgen vroeg weer aan den gang moeten, zetten zoo goed en zoo kwaad mogelijk hun gestoorde nachtrust voort. MEN VINDT DEN WEG TOT ELKANDER. Maar ook de kunst van conversatie wordt druk beoefend en hierbij worden kennismakingen aangeknoopt en afspraken gemaakt. Kortom: de menschen ontdekken elkaar. Mueller van de vijfde étage zegt na afloop van het luchtalarm tegen zijn vrouw, dat hij nooit heeft geweten, dat Schulze van drie hoog zoo'n aardie kerel was. Dit gezamenlijk vluchten voor hetzelfde gevaar brengt de menschen nader tot elkander en bevordert het gemeenschapsgevoel. Dit is trouwens met de geheele organisatie van de luchtbescherming het geval en in sommige gevallen komt dit op bijzonder aardige wijze tot Uiting. Zoo deed b.v, onze Luftschutzwart eenige weken geleden een beroep op alle keldergenooten om een bijdrage in den vorm van een meubelstuk of een wandversiering te leveren ten einde het onderaardsch verblijf zoo aange naam mogelijk te maken. Spontaan werd aan deze oproep gehoor gegeven. Den volgenden nacht ware de harde banken uit den schuilkelder verdwenen. Zij hadden plaats gemaakt voor huiselijke stoelen en zelfs twee .canape's. Een staalkaart van stijlen, van empire tot nieuwe zakelijkheid, maar zeer geriefelijk. De bodem van den kelder was bedekt met een rijke sorteering kleedjes en matjes en aan de muren hingen landschappen en stillevens. Onze Luftschutzwart is ook in ander opzicht een „helle" Berlijner. Hij pleegt een flesch schnapps mee te nemen en deze voor een bescheiden aantal pfennige per glas aan den man te brengen. Maar wee het huis in zijn rayon, dat niet Egyptisch is verduisterd. Dan klinkt de Feldwebelstem van den Luftschutzwart donderend door de avondstilte. Licht aus. Een winkelier die zoo dom was geweest om bij het verlaten van zijn zaak licht te laten branden, vond den volgenden morgen de ramen van zijn étalages pikzwart geteerd — en bovendien wacht hem nog een niet zuinige straf. Van de verduistering kan men hier overigens zeggen, dat zij volkomen is. DE LUCHTAFWEER IS WAAKZAAM Wie op straat door luchtalarm wordt overvallen, vlucht in den naastbijzijnden kelder. Zoo kwam schrijver dezes eens terecht in den schuilkelder van een „Kuenstlerheim" aan den Kaiser Damm, waar een tweehonderdtal kunstenaars hun kamers hebben. In dezen kelder ging het zeer artistiek toe. Er stond een vleugel en er waren eenige violisten en een van de aanwezigen kwam voor den dag met een Schnadahuepfer], waarin het gezelschap en het luchtalarm werden bezongen. Onze Flak (luchtafweergeschut) vormt het onderwerp van tal van poëtische uitingen, en terecht. Dit is overheerschend in de stemming van de Berlijners tijdens een na het luchtalarm rustig vertrouwen op de luchtafweer, ook wel kortweg aangeduid als „Unser Hermann". Verder een groote vindingrijkheid om van den nood een deugd te maken en ten slotte een prachtige orde en onderlinge behulpzaamheid Tegelijkertijd ontveinst men zich echter niet, dat men hartgrondig naar het einde van den oorlog verlangt. Als het eenmaal zoo ver is, als het weer „Friede in Berlin" is stelde een van de kéldergenooten voor, -dan komen wij nog eens een nacht in den kelder bijeen. Dan laten wij het licht naar ale kanten uitstralen en er zal geen rookverbod zijn en in plaats van de granaten van de Flak zullen de champagnekurken knallen en dan zullen we nog eenmaal plechtig gedenken dat diezelfde kelder ons heeft geleerd, ons zelf en elkaar te helpen. Als Nederlander kan men zich even verbazen over een dergelijke ontboezeming in zulke omstandigheden, maar men voelt dan tevens, dat een volk, hetwelk daartoe in staat is, geestelijk weerstandsvermogen bezit. --- Een buitengewoon Volksconcert door de Venlosche Concertvereeniging Uitvoering van werken voor twee vleugels Gedurende de laatste eeuw is het meer en meer mode geworden den naam van een solist meer op den voorgrond te schuiven dan die van den componist. Zoo spreekt men b.v. van de „vijfde" r. Mengelberg en die van Furtwagler; voor den ingewijde beteekent dit met 90 pet. zekerheid dat daarmee bedoeld is de „vijfde" van Beethoven Ofschoon men tenslotte dan toch wel weet, waarover het gaat, is een dergelijke methode toch een ernstige fout. Niet de solist of dirigent, de herschepper, is de belangrijkste, maar de schepper van het kunstwerk, die immers den herschepper de mogelijkheid geeft voor zijn werk ( is de grootste. Het moet dan ook de taak van de solisten of dirigenten zijn om den componist zoo dicht mogelijk te benaderen. Vóór alles in sfijl. Dit wil dus zeggen in alles wat met de gevoelsuitdrukking, het rhythme, zelfs met de techniek en de instrumenten uit den tijd van den schepper samenhangt. Nood breekt daarbij wel ctïns wetten. Een mannenkoor, dat Palestrina zingt, houdt zich niet streng aan den oertekst, maar het is van te voren geëxcuseerd, want het is beter een goed werk van Palestrina (eigenlijk voor gemengd koor, mannen en jongens) te zingen dan al die afgezaagde en tot in den treure gezongen romantische humbug in den trant van „Die Nacht ist schwarz, Mein Leid ist schwer, tief wie das Meer, enz. Zondag a.s. echter zal Venlo in de gelegenheid zijn verken te hooren buiten het algemeen repertoire en wel volgens den oertekst d.w.z. precies zooals de componist het bedoeld heeft. Uitgevoerd zulfïn zoo worden 'n sonate van Mozart en 'n Alt Norwegische Romanze van Grieg, beide voor twee vleugels. Men moet hier de concertgevende vereeniging lof toezwaaien voor haar origineele plan tot het geven van een uitvoering, zooals zo zelfs in groote steden een zeldzaamheid is. Over Mozart die leefde van 1756 tot 1791, in Salszburg geboren werd en in Weenen stierf, enkele woorden: Als 6-jarig knaapje kon hij met zus „Nannerl" en Vader Leopold, reeds 'n Europeesche concertreis maken, waarbij hij o.a. den Haag bezocht en er 'n concert gaf. Ondanks een ziekte die hij in Holland opliep, schreef hij hier zes sonates voor de Prinses van Nassau. Kaarten voor het Haagsch concert verkocht Vader Leopold zelf. Ofschoon echter al deze dingen heel aardig en interessant zijn, mogen we hier niet verder op ingaan. Na zijn wonderkind-periode vestigde Mozart zich te Weenjan, waar hij afwisselend wel en geen succes had. Mozart de meest on-aardsche componist stierf verlaten van iedereen en werd door niemand begeleid in een massa-graf begraven. Hij „is" in de letterlijke beteekenis van het woord de Rococo in de muziek, met hem begint en eindigt deze stijl van sierlijkheid, lichtheid en bevalligheid in de muziek, die bij hem onvergankelijke waarde kreeg door de' eeuwig schoone, verheven zingende ziel, die erin werd uitgedrukt. Edward Grieg (1843-1907) was een volbloed Scandinaviër, zijn vader consul en koopman, zijn moeder pianiste. Hjj studeerde te Leiuzig en later bij den beroemden piano-paedagoog Moscheles. Als pianist vierde hij triomfen vooral met zijn eigen A moll concert Hij was een groot vriend van Nederland o.a. door zijn persoonlijke omgang met Mengelberg, Messchaert en Röntgen. Is Mozart de verpersoonlijking van de Rococo in de muziek, Grieg is het op romantische wijze van de Scandinavische nationale muziek. Men zal bij hem makkelijk klanken hooren die in de overige Europeesche muziek niet te vinden zijn. Daardoor zijn ze voor ons specifiek Griegsch, maar eigenlijk moesten ze Scandinavisch heeten. De andere Scandinavische componisten als Gade en Jensspn, lieten zich te veel door Duitsche componisten beïnvloeden dan dat ze zooals Grieg uitgesproken persoonlijke en tevens nationale muziek konden schrijven. In een volgend artikeltje hopen wij nader op de a.s. Zondag uit te voeren werken terug te korren . De strijd om den babij HET KIND OPNIEUW AAN DE FAMILIE STEINMETZ. Het Gerechtshof te 's Gravenhage heeft arrest gewezen in de procedure tusschen de families Steinmetz en van der Winden om het bezit van den baby, waarvan na den bominslag in de Bethlehemkliniek op 10 Mei niet vast stond, tot welke moeder hij behoorde. Men herinnere zich, dat de president der Haagsche rechtbank in kort geding den baby, die zich ten huize van de familie van den Winden bevond, heeft toegewezen aan de familie Steinmetz. In hooger beroep heeft het gerechtshof toen een interlocutoir arrest gewezen, waarin een enquête bevolen werd ten aanzien van het vinden van twee kinderlijkjes in de puinhoopen van de kliniek. Thans heeft het Hof het vonnis, door den president gewezen, bekrachtigd. Hiermede is deze treurige procedure naar alle waarschijnlijkheid ten einde. Weliswaar staat voor de verliezende partij nog een beroep in cassatie open, doch het is niet waarschijnlijk, dat dit in de thans gevallen beslissing, dat het kindje toebehoort aan de familie Steinmetz, nog verandering zou kunnen brengen. Hittegolf in Zuid-Servië Terwijl in de meeste streken van Joegoslavië herfstweer heerscht, dat in het gebergte reeds tot omvangrijken sneeuwval geleid heeft, wordt uit de Zuid-Servische stad Bitolj (Umonastir) een temperatuur van boven de veertig graden gemeld. --- BELGIë OP NIEUWE WEGEN (Van onzen V.P.B.-correspondent). Brussel, September. — Evenals in Nederland kennen we in Vlaanderen de politieke verdeeldheid in een aantal kleinere en grootere groepjes, dat met den dag aangroeit, groepen en groepjes, die alle gericht zijn op het nieuwe, op eenheid, concentratie en bundeling van krachten. Het resultaat is een groote wanorde. Toch is het niet moeilijk, de dingen te vereenvoudigen, wanneer men in het oog houdt, dat twee groote elementen, die schijnbare wanorde in zekeren zin toch ordenen. Die elementen zijn de volgende: 1). die groote groepeering, welke men vooral in het Vlaamsche land aan het werk ziet en die als het belangrijkste punt in haar programma voert: de nationale gemeenschap Vlaanderen—Nederland—Fransch-Vlaanderen, of wat men duidelijker en concreter, uitdrukt onder de benaming Groot-Nederland of Dietschland. 2). De gemengde groep, die aanhangers heeft zoowel in Vlaanderen, Brussel als in Wallonië — in tegenstelling met de vorige groep, die uitsluitend in Vlaanderen aanhangers heeft — en die aanstuurt op een herstel van België als nationaliteitenstaat, maar bevrijd van het democratisch parlementarisme en zoowel economisch als sociaal gericht op de hegemonie van Duitschland in Europa. De eerste groep zou men kunnen symboliseeren in de figuur van een Dr. Borrns, de tweede in die van Koning Leopold III, al moet men er dadelijk aan toevoegen, dat de Vorst, als krijgsgevangene, zich van alle politieke actie onthoudt. Politiek agitator van de tweede groep is dr. Herman de Man, de voorzitter van de Belgische Werkliedenpartij. Dr. BORMS, DE VLAAMSCHE VAANDELDRAGER. Het is nuttig, in te gaan op beide groepeeringen en haar nevengroepjes en op haar ■ ■ Dr. Borms, de Vlaamsche vaandeldrager De ommekeer in de Belgische socialistische partij vooraanstaande figuren. Vooropgesteld dient, dat de Duitsche bezetting een grooten eerbied heeft voor den persoon van Koning Leopold. Generaal von Falkenhausen, neef van den bezettingi;gouverneur uit den wereldoorlog, heeft, als hoofd van het militair en civiel bestuur in één persoon vereenigd tal van Belgische vooraanstaande menschen, zoowel Walen als Vlamingen, in audiëntie ontvangen om kennis te nemen van de gedachten die zij koesterden ten opzichte van de nieuwe oriënteering. Den sterksten indruk schijnt op hem gemaakt te hebben de eenvoudige en oprechte, openhartige dr. Borms, de oud-activist van 1914—'18, die tien jaar in de gevangenis heeft doorgebracht en gedurende Mei en Juni van dit jaar gedeporteerd werd naar een Fransch concentratiekamp te St. Cyprien. Dr. Borms is de „Vlaamsche vaandeldrager" zooals hij zichzelf noemt, niet een leider. Nog altijd verklaart hij, dat hij bij geen der vele Vlaamsche groepeeringen is aangesloten, al beweren sommigen, dat hij lid zou zijn geworden van het Vlaamsch Nationaal Verbond, en dat hij vrij wil staan boven de partijen. DE INEENSTORTING VAN HET PARLEMENTARISME IS GEEN RAMP. Dr. Hendrik de Man, voorzitter van de voormalige Belgische Werkliedenpartij, opende zijn activiteit enkele weken na de bezetting van België met het uitgeven van een manifest, waarin hij verklaarde, dat de Duitsche overwinning moet worden aanvaard en beschouwd als het punt van uitgang voor een nieuwen maatschappelijken vooruitgang. Zijn overtuiging is, dat de ineenstorting van het parlementarisme en kapitalisme geen ramp is, maar een verlossing voor de arbeidende klasse en voor het socialisme. De weg is nu vrij voor den Europeeschen vrede en de sociale rechtvaardigheid. De vrede, die niet kon ontstaan bij een slechte verstandhouding tusschen souvereine naties en wedijverende imperialismen, waarin de geldmachten en de beroepspolitici heerschten, zal geboren worden uit een door de wapenen eensgezind gemaakt Europa, waarin de economische grenzen genivelleerd zullen zijn. De sociale rechtvaardigheid is niet kunnen ontstaan uit een regiem waarin het gezag van den staat sterk genoeg is om de voorrechten van de bezittende klassen te ondermijnen en de werkloosheid te vervangen door de verplichting voor allen, om te werken. Dr. de Man zegt, dat dit regiem de klasseverschillen heel wat doelmatiger heeft doen afnemen dan de zoogenaamde democratieën, waarin het kapitaal de wet bleef stellen. Het hoogere moreel van het Duitsche leger, zegt hij, is voor een groot deel te danken aan de grootere sociale eenheid van de natie en aan het gezag, dat er uit voortvloeit voor haar overheden. DE GEMEENSCHAPSZIN ZAL ZEGEVIEREN. Voor Dr. de Man is de uitspraak van den oorlog duidelijk: In de wereld zal de gemeenschapszin zegevieren over de klassezelfzucht en de arbeid zal de eenige bron zijn van waardigheid en macht. De socialistische orde zal er zich in verwezenlijken, niet als de zaak van een klasse of partij, maar als het goed van allen, in< het teeken van een nationale solidariteit, die weldra vastelandsch zoo niet universeel zal zijn. --- Nieuwe mogelijkheden voor de Nederlandsche cultuur Een bijeenkomst van historische beteekenis Zaterdagmiddag j.1. heeft, zooals onze lezers weten, in Den Haag een bijeenkomst plaats gevonden van den Nederlandschen Cultuurkring, waarbij ook de rijkscommissaris en zijn commissarissen generaal aanwezig waren en die, gezien de woorden welke er gesproken zijn, van blijvende beteekenis voor het Nederlandsche volk zal blijken te zijn. Men schrijft ons van bevoegde zijde het volgende naar aanleiding dezer bijeenkomst: Ruim driehonderd vertegenwoordigers van de pers, van wetenschap en kunst waren daar bij een en zij hebben bij monde van den leider van den Cultuurkring, prof. dr. C. A. S. Snijders, den weg tot een open en eerlijke samenwerking met de Duitsche autoriteiten niet alleen, maar met het Duitsche volk gevonden. Dat is van zeer groot belang, want hoe ook de politieke ontwikkeling in Nederland moge zijn — het geestelijk leven van het volk blijft toch in alle opzichten het voornaamste, de bron waaruit iedere verdere ontwikkeling ontspruit. Deze bron was in de afgeloopen maanden vertroebeld en vrijwel volledig tot stagnatie gekomen. Drie oorzaken waren daarvoor aan te wijzen: 1. de algemeene matheid en vermoeidheid, welke na de schokken en de slagen van den oorlog den Nederlandschen geest en het Nederlandsche hart gevangen hielden; 2. het doodloopende zijspoor waarop onze cultuur de laatste jaren, ja men mag wel zeggen de laatste decenniën, geraakt was tengevolge van een onmatige overheersching van het individualisme en constructivisme, welke den band met het volk verloren hadden doen gaan en aldus de eenige bron van voortdurende vernieuwing hadden afgesneden; 3. een te eenzijdige oriënteering op het Westen, nauw samenhangend met den tweeden factor, welke zich in het bijzonder wreken moest op een oogenblik, dat juist Midden-Europa zich met vernieuwde kracht op cultureel gebied deed gelden. De eerste factor moet in den loop van den tijd zijn kracht verliezen. De Nederlandsche Cultuurkring heeft zich thans ten strijde gegord tegen de beide andere remmende factoren. De kring wil opnieuw de krachten welke er in ons volk zelf schuilen tot leven opwekken en in plaats van een Nederlandsche cultuur, welke vrijwel uitsluitend het doel in zichzelf zocht, wil zij de cultuur opnieuw dienstbaar maken aan de Nederlandsche volksgemeenschap, wel wetend, dat alleen dit doel opnieuw aan onze' cultureele uitingen zin, richting en bezieling kan geven. En wat de derde factor betreft: het is duidelijk, dat de groote rol, welke de mogendheden van de spil thans in Europa gaan spelen, evenzeer als op politiek gebied, hen op cultureel gebied toonaangevend zal maken en dat een einde zal moeten komen aan de Westersche oriënteering van onze cultuur. Het is nu juist de wijze waarop deze heroriënteering van ons beschavingsleven zich zal kunnen voltrekken, welke ons geestdriftig maakt voor het werk van den cultuurkring. Na de openlijke en mannelijke en toch begrijpende rede van den rijkscommissaris, zal het wel volkomen duidelijk zijn, dat er geen sprake van zal zijn dat aan de Nederlandsche beschaving een Duitsch stempel zal worden opgedrukt. Integendeel, opnieuw heeft de rijkscommissaris het Nederlandschen volk de vriendenhand toegestoken, er duidelijk den nadruk op leggende, dat zulks inhoudt — niet anders kan inhouden — dan de erkenning van volkomen gelijkberechtigdheid op geestelijk gebied. Alleen een Nederlandsche cultuur welke zich vrij naar haar eigen aard heeft kunnen ontwikkelen, kan een waardevolle bijdrage vormen tot dit rijkgeschakeerde geheel dat het op Germaanschen bodem wortelende Europa in de toekomst zal kunnen bieden. De vrije eigen ontwikkeling van ons beschavingsleven is ons dus gewaarborgd, al zal het duidelijk zijn, dat deze ontwikkeling gebonden zal zijn aan de grenzen en richtlijnen, welke de nieuwe toestand in Europa zal bepalen en dat die vrijheid niet al kunnen beduiden stilstand en terugblik op het verleden. Trouwens, een cultuur, welke zich alleen met het verleden voedt, is dood en bevat niet de kiemen in zich van de vernieuwing, welke het Nederlandsche cultuurleven zoo dringend noodig heeft. Achten wij dus deze open en eerlijke samenwerking tusschen de Duitsche en de Nederlandsche cultuursferen voor ons land van historische beteekenis, welke tot verheugenis stemt, toch rijzen er bij herlezen van de rede van prof. Snijder, enkele vragen. Zoo heeft het ons getroffen, dat naar de meening van prof. Snijder een zoo groot gebied, van wel zeer heterogene samenstelling tot den Cultuurkring gerekend moet worden. Er is tusschen de verschillende deelen gebieden welke de Cultuurkring bestrijkt: wetenschap en kunst, school en opvoeding, volksvoorlichting en pers, een zoo groot principieel en — bezien vanuit het standpunt der volksgemeenschap — ook zoo groot functioneel verschil, dat het bedenkelijk lijkt al deze cultuurgebieden als gelijk van beteekenis eenvoudig naast elkander onder een en dezelfde leiding te stellen. De taal van de kunst b.v. welke volstrekt scheppend Is, is een geheel andere dan die van de pers, welke zuiver vormend en voorlichtend is. Er zijn ook andere verschillen: de kunst, de wetenschap zal nooit geheel straf georganiseerd kunnen, noch mogen worden, om het scheppend karakter niet te dooden. De pers daarentegen vertegenwoordigt een omvangrijk en ingewikkeld apparaat, dat door eigen wetten wordt bestuurd en een geheel andere en veel meer zelfstandige behandeling vereischt. Laat ons duidelijk zijn: Wij zijn volstrekt overtuigd van de noodzaak van ordening van ons cultuurleven, van de instelling van een overkoepeling welke een gelijke gerichtheid,' ln dienst der volksgemeenschap waarborgt. Maar wij zijn er evenzeer van overtuigd, dat een behandeling der verschillende cultuurgebieden vol* gens deze zelfde wetten een opneming der ver* schillende gebieden in één organisatorisch verband een volkomen gelijkschakeling beteekent en dus doodend zal werken. Degelijkheid van ons Nederlandsch cultuurleven eischt een gedifferentieerde behandeling — ook en juist in het belang der grootere Europeesche eenheid. En, om ons nu eens tot de pers te bepalen —• het hemd is nu eenmaal nader dan de rok —> willen wij toch opmerken, dat de pers eerder dan welk onderdeel van ons cultuurgebied ook, haar taak in de nieuwe wereld, welke wij opbouwen, heeft begrepen en de consekwenties daaruit wat haar eigen organisatie betreft, volledig heeft getrokken. Dit — en haar volstrekt eigenaardig karakter en de vrijheid welke zij behoeft voor het vervullen van haar voorlichtende taak — rechtvaardigt o.i. een afzonderlijke en zeer autonome bevoegdheid binnen het kader der geheele ordening. Wij weten wel, dat de uiteindelijke vormen, waarin het cultuurleven een omgrenzing zal vinden, zich nog geheel ontwikkelen moet. Maar juist daarom is het goed dat de fundamenten juist en stevig worden gelegd en dat de vaagheid, waartoe ten dezen aanzien prof, Snijder zich in zijn magistrale rede noodzakelijkerwijze beperken moest, geen aanleiding al geven tot misverstanden en een te haastigen opbouw. ---