Advertentie Derde Had. Abonneert ïï op en Adverteert in het VeDloosch Nieuwsblad. Oplage 5500 exemplaren. --- Volksontwikkeling. I. Evenals verleden jaar heeft ook thans weer de R. K. O. B. in het bisdom Roermond een oproep gericht tot de Limburgsche ouders, om herhalingsonderwijs te vragen voor hun kinderen. Zal ook nu de stem der onderwijzers die eens roepende in de woestijn zijn, zal ook nu weer hun pogen in het belang van de ontwikkeling van ons Limburgsch volk zonder resultaat blijven? We hopen het niet, doch vreezen .... Waarom vindt hun streven geen bijval, waarom is er nog geen herhalingsonderwjjs op alle dorpen ? De schuld ligt voor het grootste deel bü de ouders zelf. Men kan de ouders, naar de gezindheid ten opzichte van het voortgezet onderwijs in drie groepen verdoelen: één deel is niet overtuigd van het nut en de noodzakelijkheid; een ander deel ziet op tegen de kosten; een derde deel is wel overtuigd, dat het goed zou zijn, maar zij willen niet de eersten zijn, om de gemeente op kosten te jagen. Tot de eerste categorie behoort het onontwikkeldste deel, het gewone volk, kleine boeren, arbeiders, keuters enz. Verreweg het grootste deel der jongens van 12 jaar af en ouder, zijn op het land behulpzaam, eenigen bij hun eigen ouders; de minbedeelden worden verhuurd bij een boer, hier of in het naburige Pruisen. Daar dienen ze als „boehard", .kleiner bouwmeester" of „egjong". Ze verdienen nog wel geen groote huur — maar vader is al blij, als hij den oudste vast uit den kost kwijt is — er blijven toch dikwijls nog zooveel hongerige magen te voeden over. Den kost en een paar daalder — daarvoor moet dan het kind — want het is nog maar een kind, dat jongetje van 12, of 13 jaar, onvolwassen naar het lichaam, onontwikkeld van geest, daarvoor moet dat kind het geheele jaar sjouwen en wroeten in de aarde, zoodat het dikwijls na enkele jaren al stijf in elkaar gewerkt is. Waarom laten de ouders zoo vroeg hun kinderen gaan, op een leeftijd, dat ze de ouderlijke leiding nog niet ontberen kunnen ? Is het enkel de onmogelijkheid om nog langer te voorzien in de behoeften van allen, is het de armoede alleen? Neen, daar schuilt de voornaamste beweegreden niet, die ligt elders, al valt het niet te ontkennen, dat de rijk met kinderen gezegende arbeidersgezinnen niet onbekrompen leven kunnen. Zoo goed is de maatschappij nog niet, trots den vooruitgang der laatste jaren. Neen, vele ouders zijn van meening, dat als hun kind de school verlaten heeft en zijn eerste H. Communie gedaan, dat dan de opvoeding voltooid is. „Mijn kind is volleerd, meester kan hem niets meer leeren". Hoe vaak liggen die woorden in den mond van die ouders, die zelf weinig of niet onderwezen, in verrukking worden gebracht door de enkele sierlijke letters van hun kind, door de vlotheid, waarmee het zijn kerkboek lezen kan, door de juistheid, waarmee het eenige cijferbemerkingen — voor hun oog een soort goocheltoer! — uitvoert. Die reden ligt daar, dat vele ouders meenen een recht van exploitatie van kun kinderen te bezitten. Zoo gauw de jongen maar kan, moet hij verdienen, geld, hoe meer hoe liever. Dat is de beste zoon, die het meeste geld thuis brengt. En ze beseffen niet, dat geld onttrokken wordt aan zijn ware bestemming; dat zjj het genieten, ten koste van de ontwikkeling en dus het welzijn van hun kind. Van verdere ontwikkeling is geen sprake meer, als de kinderen de school verlaten hebben ; van het onderhouden der opgedane kennis, der aangeleerde vaardigheden komt niets. Schrijven ? Met het krijt de enkele hoofdletters van hun naam op de plank aan de beugelbaan. Rekenen ? De geheele lange winteravonden van 1 tot 146, optellen en aftrekken aan de kaart" tafel. Lezen ? Op den almanak, wanneer het in de buurt kermis is, als ze 't al zoo niet weten. Wat moet er worden van die jongens ! Het weinigje schoolkennis voor het twaalfde jaar opgedaan — elementair en gering door den jeugdigen leeftijd — vervliegt, omdat het niet onderhouden wordt; ik ken er, die op hun twintigste jaar nauwelijks meer lezen of schrijven kunnen. En toch vertellen ze nog met zekeren trots, dat ze op school door niemand geëvenaard, laat staan overtroffen werden, ja dat meester verklaarde, dat, als ze zoo voortleerden, ze het nog mooier zouden doen dan hjj zelf! Ja, als ze zoo voortleerden ; maar hun onderwijs is gestaakt, hun ontwikkeling van hart en geest is gestuit, met geweld onderbroken; op rijperen lijftijd voelen velen hun onwetendheid en trachten dan nog in te halen, wat niet meer ingehaald kan worden. Dan is de leertijd voorbij. En toch kennis is noodig. De strijd om het bestaan is hevig, wordt met den dag heftiger. Wie staande wil blijven, wie vooruit wil komen, wie er bovenop wil blijven, hij moet ontwikkeld zijn, het is de eisch des tijds. De toestanden zijn sinds een vijftig jaren deswijze veranderd, dat bijna niemand meer door de wereld kan komen zonder kennis, zonder veel kennis. Ook en vooral de landbouwer. Wie onwetend blijft van den vooruitgang op landbouwgebied, wie niet kennis maakt met coöperatie, met bemestingsleer, kortom met alles, waarin de wetenschap de praktijk steunt en verbetert, wie voort blijft sukkelen op de oude manier, hij moet er noodzakelijk onder, hij moet het afleggen. Onze tijd eischt ontwikkelde landbouwers en boeren; ze moeten toegerust zijn met vakkennis — uit boeken en tijdschriften, van lezingen opgedaan, alles getoetst aan de prastische ervaringen. Maar om die kennis op te doen, moet een zekere algemeene ontwikkeling voorafgegaan zijn, moet de schoolkennis uitgebreid worden. Dat te doen is de taak van het herhalingsonder wijs. Daarvoor te zorgen is de dure plicht der ouders. A. J. v. B. --- FEUILLETON. Valsch Goud en echt Goud. 3) Vervolg. Bart sprak niet tegen; hij zag wel in, dat een krachtig optreden voor alles noodzakelijk wa«. „Is het vee en de paarden uit de stallen ?" vroeg hij op korten toon. „Ja. Met mijn bruin is het echter mis ... ernstig verbrand ,.. zal wel gedood moeten worden." De boer van de Nieuwehoeve liep tegelijkertijd weer weg en riep om zijne dochter. ^ Bart had met een enkelen blik den geheelen toestand overzien. De bijgebouwen waren zoo goed als verloren. Het binnengehaalde hooi en de opgestapelde veldvruchten boden het vuur te veel voedsel. Het reddingswerk moest zich daarom tot het hoofdgebouw bepalen, waarvan de linkervleugel het eerst door de vlammen was aangegrepen. Dadelijk deelde hij zijne bevelen uit. „Hierheen de brandspuit!"... Vormt een keten tot aan de eendenvijver!... Voorwaarts 1" Gehoorzaam volbrachten de spuitgasten de kalme en bepaalde bevelen van den jonkman. Nu er een was, die hen op de juiste wijze aanvoerde, arbeidden zij met verdubbelden ijver. Snel en onvermoeid vlogen de gevulde emmers van hand tot hand. Bart zelf werkte aan de pomp mede. De lucht was gloeiend heet en met rook en stof vervuld; het water stelde den verteerenden vlammen slechts weinig paal en perk. Eensklaps moest de eigenaar der Nieuwehoeve zich wat herinnerd hebben, want hij trok de jas uit en snelde het brandende huis weer binnen en juist naar dien kant, waar het vuur het hevigst woedde. Van den kant, waar BartLeentje vermoedde, weerklonk een gil. Hy wendde zijn hoofd om en kreeg het meisje in het oog, dat met een angstig gebaar haar vader nakeek. Naast haar stond een jonge man, in wien Bart dadelijk Frans van de Berkenhoeve erkende. Hij beval, den waterstraal te richten naar den kant, waarin de boer verdwenen was. Vervolgens wachtte hij met somberen blik en zelf hoogst ongerust op de terugkomst van den waaghals. Maar er verliepen minuten, zonder dat de eigenaar der hoeve zich weer vertoonde Het gejammer van Leentje werd luider en angstiger. Onwillekeurig sloeg Bart het oog weer in haar richting. Met een eigenaardig gevoel van ontevredenheid bemerkte hij, dat zy de hand van Frans gegrepen had en onder weegeklaag tot hem sprak. Hy kon niet verstaan, wat wat het meisje zeide ... daarvan droegen de immer luider wordende kréten der dorpelingen de schuld... maar hg beet de tanden op elkander, toen hij de laffe houding van den jongen man zag, die met bleek, onrustig gelaat in de vlammen keek en besluiteloos met de linkerhand in zijn buis woelde. Nog een oogenblik aarzelde Bart; toen trok hü zijn jas uit en ging voor de brandspuit staan, om zich den natten straal over het lichaam te laten loopen. Daarop verdween ook hü in den dichten rook, die uit de deur naar buiten drong. De toeschouwers schreeuwden en Leentje slingerde verachtelük de hand van den zoon der Berkenhoeve van zich. Deze ging met een verlegen lachje om de bleeke lippen terug. Opnieuw angstvol wachten. Op luiden toon riep men elkander toe, dat beiden verloren waren. Leentje alleen zweeg; zij was de grens der onmacht nabü. Opeens donderde de lucht van druischende vreugdekreten. Met wankelende schreden trad Bart uit rook en smook te voorschün; op den rug droeg hü het zware lichaam van den eigenaar der brandende hoeve. Hij zag er vreeselijk uit: het gelaat was koolzwart door den rook en de linkerarm geheel maakt; het hemd was aan die zyde geheel verbrand. Nog erger zag het er met het levenlooze lichaam van den boer uit, dien Bart met met behulp van eenige mannen nu op den grond legde. Leentje snelde toe en wierp zich naast vader op de knieën neder. „Is hij dood?" vroeg zij met sidderende lippen en keek Bart zoo wanhopig in het gelaat, alsof van dezen de beslissing afhing. „O neen, neen," verzekerde Bart, „de rook heeft hem slechts bedwelmd." De zorg voor den ongelukkige drong nu alle andere gevoelens terug. Dadely'k boden eenige buren aan den boer bü zich op te nemen, tot dat alle gevaar voorbü zou zy'n. Een oogenblik ontstond er gedrang; iedereen wilde zich van den toestand van den ongelukkige overtuigen. Terug, mannen! Er is hier nog veel meer te doen!" beval Bart en zonder dralen begaf ieder zich weer op zijne poet. Bart, die zooveel moed aan den dag gelegd had, gehoorzaamden alien gaarne en zonder tegenspraak. „Brengt hem naar bed... en laat vervolgens de vrouwen voor hem zorgen." Opnieuw nam oud en jong den strüd tegen het vreeselijk element weer op. Het duurde tot aan den morgen. Eerst toen was men het vuur meester geworden; toch was, ondanks alle moeite van het hoofdgebouw weinig gespaard gebleven; de vroeger zoo trotsche Nieuwehoeve bood een treurigen aanblik. Bart was een der laatsten, die naar huis gingen; ofschoon hy bij het reddingswerk verscheidene brandwonden ontvangen had, verheugde hü zich toch in het bewustzijn eene goede daad verricht te hebben. IIL De wonden en kneuzingen van den eigenaar der verbrande boerderij waren in het geheel niet levensgevaarlyk, maar toch zouden volgens verklaring van den geneesheer weken en maanden kunnen verloopen, voordathy' hemzou kunnen gelukwenschen met zyn volledig herstel. De opruimingsarbeid op de plaats des onheils hadden vele dagen in beslag genomen; de wanden van het gespaard gebleven gedeelte waren op verscheidene plaatsen door palen gestut, zoodat de vroeger zoo trotsche boerenhoeve een tooneel vol ellende en ongeluk bood. Wordt vervolgd. --- Land- en Tuinbouw. Melkeiwit. Wat is melkeiwit, en waarvoor wordt het gebruiktï Wü achten het wenschelyk, deze vraag, die ons reeds dikwijls gedaan is, eenigszins uitvoerig te behandelen, om daardoor tegemoet te komen aan den wensch van velen, die melkeiwit gebruiken, of het willen gebruiken, omdat zij er zooveel goeds van hoorden, en om het in te leiden bij hen, die het niet kennen. Melkeiwit is een bijprodukt van de melksuikerfabricage. Het wordt verkregen, niet uit de afgeroomde, of z.g. onder- of taptemelk, maar uit de wei. Het is dus geen kaasstof of caseïne, maar het bevat behalve andere voor de voeding zeer noodzakelijke bestanddeelen, de albumine of eigenlijke eiwitstoffen uit de melk, die in het waterige vocht terug blijven, dat men overhoudt na de afscheiding van de kaas uit de melk, welk waterig vocht men wei noemt. Daar de melksuiker alleen uit zoete wei kan worden bereid, is het melkeiwit uitsluitend uit onverzuurde wei van zoete melk afkomstig. Daardoor is men zeker, dat geen groote hoeveelheid melkzuurbacteriën aanwezig zijn, die noodzakelijk zeer nadeeligen invloed op het voedsel zouden hebben. Bij die afscheiding van dit melkeiwit uit de wei wordt tegelijk afgescheiden een deel van het aanwezige kalk-phosphaat uit de melk en ook de rest van de room, die nog in de wei is teruggebleven. Wat door de „Naaml. Vennootschap Hollandsche melksuikeifabriek" te Amsterdam onder den naam van melkeiwit in den handel wordt gebracht, is dus niet uitsluitend eiwitstof, maar het bevat ook vet (botervet) en kalkphosphaat, en bovendien koolhydraten en voedingszouten uit de melk, te zamen dus een zeer waardevol mengsel van zeer voedzame bestanddeelen. In 1904 werd onder toezicht van het bestuur der afd. Groningen van de V. P. N. een uitgebreide proef genomen om na te gaan, welke waarde melkeiwit bezit als krachtvoeder voor pluimvee. Uit die proefneming is overtuigend gebleken, dat melkeiwit speciaal voor pluimvee een zeer geschikt voedsel is. Het doet de kuikens sneller groeien; het maakt dat ze gezonder zijn; dat er slechts zelden sterfgevallen onder hen voorkomen; het doet ze eerder aan den leg komen en bij de volwassen kippen geeft het gebruik van melkeiwit een verhoogde eierproductie, zoowel wat het aantal als het gewicht der eieren betreft. Het spreekt van zelf, dat ook voor andere dieren dit voedsel aanbevelenswaard moet zijn. Maar bij pluimvee wordt het voedsel in een' zeer kostbaren vorm, n.1. eieren, omgezet. Het is dus het voordeeligste, het melkeiwit als voedsel voor pluimvee te gebruiken. Wie meer aangaande dit voeder wenscht te weten, vrage de desbetreffende brochure aan bij de directie van bovengenoemd adres, of bestelle een proef baaltje van 5 Kilo a f. 1.50 bij den heer L. Huizinga, Folkingestraat, Groningen. Vele ongevraagde attesten zijn vol lof. De verkoop geschiedt onder openbare contróle der Rijksproefstations. Ten slotte: Melkeiwit bederft niet, wanneer het op een droge plaats bewaard wordt. Obsekvatob. --- De „Proefrit". Onder de talrüke personen, die op het ...plein te B. aan de halte der paardentram te wachten stonden, bevond zich ook een jong paar, dat tot den deftigen stand scheen te behooren. Op het fijne, ovale gezichtje der dame waren onwil en trots te lezen, toen ze, zich tot haar begeleider wendend, zei: „Ik moet eerlük bekennen, dat ik met een paardentram nooit gedweept heb, je komt met zulk gemengd gezelschap in aanraking! — Eyk nu eens," ging ze voort, op een aankomenden wagen wüzend, „hoe ordinair dat er ^jitziet. Ik geloof zoowaar, dat er slagers e!fmetselaars met met hun werkkielen aan inzitten. Bah! Als er nu eens zoo'n smerige werkman naast me kwam zitten," „Stap als 't u belieft in," zei de heer bedaard en stapte op de treeplank. Zijn zoo juist nog helder voorhoofd was gefronst, maar ook de dame zag er ontstemd uit, want er kwam werkelijk een werkman naast haar zitten. 'tls ontzettend ongalant van Willem, mij in zulk gezelschap te brengen," dacht de dame en voegde er voor zichzelf bij: „dat is eens en nooit weer, dan ga ik nog liever te voet, al ben ik ook nog zoo moe." Aan iedere halte werd de tram voller en de gemoedelijke werkman schoof om plaats te maken hoe langer hoe dichter op de dame toe. Ze was al van plan op te staan en naast den conducteur op het voorbalkon te gaan staan, maar ook buitenop werd het al voller; zoo juist sprong een schoenmakersjongen met een heeie vracht laarzen op zün rug op de tram. Haar ontstemdheid nam ieder oogenblik toe. Ze zou hem laten voelen, dat zooiets haar niet aanstond, en toen hü haar bü het uitstappen de hand toestak, deed ze juist, of ze dat niet zag. Het verdere van den weg werd zwijgend afgelegd. De heer zuchtte meermalen hoorbaar. In zün binnenste scheen zich een strüd af te spelen. Toen ze aan de woning van het meisje kwamen, nam hü aan de deur afscheid. „Ga je niet mee naar bovenï" vroeg ze verwonderd. Een kort „neen" was het antwoord. Toen begon het meisje haar misnoegen lucht te geven. „Weetje wel," zei ze, en d'r neusvleugels trilden, „dat je me vandaag diep gegriefd hebt door die gril, om met me in de paardentram tusschen zulk volk te gaan zitten ? Bah. Ik moet mijn kleeren laten luchten van de onaangename lucht. Maar dat gebeurt niet meer," riep ze uit. Een ernstige plooi vertoonde zich in zy'n voorhoofd en slechts met moeite beheerschte hy' zich, terwijl hü antwoordde: „Gü kunt er gerust op zün, dat ik u niet meer tot een rit met de paardentraifa noodzaken zal. Wie zooveel overdreven ideeën, zooveel dommen trots en dwaze standsbegrippen in zyn hart omdraagt, heeft weinig menschenliefde. Hebt ge den kapitein gezien, die naast den dooru geBmaden werkman plaats nam, toen wij uitstapten? Die meneer toonde ware beschaving. Wij kunnen niet naar rang en vermogen afgescheiden leven, we moeten onder elkaar verkeeren, de een heeft den ander noodig. Ik ben zonder vooroordeelen opgevoed en het kind van een werkman, die nu nog in zijn werkpak rondloopt. De vlüt, de spaarzaamheid en de offervaardigheid van dien werkman heb ik het te danken, dat ik ben wat ik ben. Om nu dien achtenswaardigen man en vader voor uw minachting te vrü waren, zullen we elkaar vry laten nu het nog tyd is. De tramrit van vandaag was voor u een proefrit, ik wilde uw gemoed en hart eens beproeven; voor zóó hooghartig had ik u niet gehouden, Daar mün vader een huisje in de voorstad bewoont, is een ontmoeting onvermüdelijk. Komt ge eens tot andere inzichten en wilt ge den werkman als uw evenmensch beschouwen, schrijf me dan. Zonder liefde voor mijn vader kunt ge ook niet van my houden. Vaarwel!" Daar stond ze nu, opgewonden, bleek van drift en schaamte — zoo'n smaad — haar hier op straat zoo iets te zeggen — 't was ongehoord Maar hy' kon gaan voor altüd, ze ging dan nog liever les geven om in haar onderhoud voorzien, dan de vrouw te worden van een fabrieksdirecteur, wiens vader een werkman was. Wat zou haar papa als luitenant van zoo iets gezegd hebben'' Maanden waren voorbygegaan, weken vol zorg en kommer had Magda doorleefd. Wat al vernederingen had ze ondervonden. Meermalen moest ze door regen en wind lange tochten maken en als ze dan doodmoede aan haar doel kwam. vernam ze: „de juffrouw verlangt vandaag niet te oefenen", „de dames zyn op visite gevraagd," of iets dergelijks. Dan hinderde haar het zelfverwüt nog meer dan de ontmoedigende behandeling; ze voelde nu, dat ze hem liefhad, en had hem om een dwaze gril laten weggaan -— en — zei zacht haar geweten: Willem heeft gelyk gehad. Ze had den directeur niet meer gezien, een ontmoeting zou haar pün gedaan hebben. Ze troostte zich met de gedachte, dat hy' niet genoeg van haar gehouden had, anders was hij wel op zijn besluit teruggekomen. Op een dag wandelde ze een half uur ver naar een koperslager, die voor zijn beide kinderen een muziekleerares zocht. De baas in zijn zoo gesmade blauwe werkkiel en zijn vrouw lieten haar in de zoogenaamde goede kamer, die eigenlijk meer op een magazijn geleek; men maakte voor haar een stoel vry. Aan den wand stond een vleugel, twee kinderen stonden er naast. „Wat vraagt u per uur?" vroeg de koperslager. „Zestig cents." „Dat is te veel, zooveel kan ik niet betalen. Kunstenaars wil ik niet van de kinderen maken, als ze maar een stukje kunnen spelen. Ik houd namelük van muziek en heb daarom voor vijftig gulden een piano gekocht." Magda kwam overeen voor zestig centen voor beide kinderen. Viermaal in de week moest ze den langen weg maken om nog geen rijksdaalder te verdienen. In zijn verwachting, dat de kinderen hem gauw een stukje voor zouden kunnen spelen, zag de koperslager zich spoedig bedrogen, ze konden den slag er maar niet van beet krijgen en hü klaagde er over, dat het weggeworpen geld was. Op een middag zat Magda met de kinderen aan de piano te midden van gieters, emmers en zinken keukengereedschappen, die in de kamer bewaard werden. Voortdurend liep de baas uit en in, als hij iets noodig had, en dan waren de kinderen weer geheel van hun studie afgeleid. Magda werd er wanhopig onder, toen hoorde ze plots een bekende stem: „Dus baas Tiebach, ge zendt nog vandaag uw mannen met zinkplaten, 'tdak van ons magazijn moet opgeknapt worden," Plotseling zag hü Magda en verbleekte. Als een beeld van schrik zat zy' daar, niet wetend wat ze doen zou. Een buiging voor haar makend, zei de directeur op de knapen wijzend: „Die zullen wel geen koperslager worden?" „Waarom niet? Moet de ambachtsman in beschaving achterstaan? Ik zou alleen willen, dat de jongens wat meer vordering maakten — maar 't is nutteloos weggegooid geld," Magda beefde en een hulpelooze blik trof den directeur. Ook hier zou men haar gedaan geven en wat dan ? Als in een droom hoorde ze de woorden: „Men moet alles zün tyd geven, baas Tiebach." Buiten woedde een sneeuwjacht en haar weg was ver. Met wankelende schreden trad Magda naar buiten, nu moest ze de paardentram nemen. Ze waagde het nauwelijks op te küken, toen ze in den wagen zat; tegenover haar zat een man in werkpak. „Baas Waldau," zei een heer tot hem, „je hebt ondervinding daarvan en kunt me raad geven, myn jongen wil studeeren en kunstsmid worden." „Laat hem zijn gang gaan en doe hem op de ambachtsschool. Mijn zoon dee 1 het anders, die zou slotenmaker worden en kwam veel hooger; het kostte me heel wat opoffering, tsaar het is een flinke man geworden — en hy houdt van zijn vader." Magda keek op. Tegenover haar zat de vroeger door haar miskende werkman en keek haar met zijn goedige oogen bezorgd aan. „Ge zijt niet wei, juffrouw?" zie liij tot het bevende meisje, „neem een slokje uit mijn melkflesch, dat zal u goed doen. Zulk weer — te slecht voor een hond." Gewillig nam Magda een slokje, drukte de hand van den werkmam en hield die lang vast — een traan viel er op en met bezorgdheid keek de oude man naar het tengere meisje — „dat zeker ziek moest zijn". Op de treeplank dook een mannenhoofd op, zyn oogen gleden over het tooneeltje in den wagen. „Daar heb je mijn Willem," zei de oude man, „die kan u thuis brengen, in mijn werkpak kan ik dat niet doen. „O, ga als 't u belieft mee," antwoordde Magda onder tranen en lachen. „Den tweeden „proefrit" heeft u beter er af gebracht, liefste," fluisterde Willem het meisje in 't oor. Drie gelukkige menschen keerden huiswaarts. ---