NED. HERV. KERK IN DE AANVAL Strijd tegen onkerkelijkheid in volle gang Predikant in algemene dienst als centrale figuur £R GING EEN SCHOK door de Algemene Synode der Nederlands Hervormde Kerk, toen deze inde zomer van 1944 het rapport over de kerkeUjke toestand h» Noord-Holland in handen kreeg, dat een speciale commissie na een jaar van hard werken had ingediend. Men wist, dat het benoorden het IJ allerminst naar wens ging. De cijfers van de Volkstelling van 1930 hadden een grote mate van onkerkelijkheid bewezen. Ook was bekend, dat er van de honderdtwintig Hervormde gemeenten meer dan dertig vacant waren en dat het vrijwel onmogelijk was, voor deze vacatures predikanten te vinden. Gedelegeerden van Gemeenteopbouw, die het land waren doorgetrokken, hadden in dit gebied allerminst opwekkende indrukken opgedaan. En nu lag daar het rapport van de commissie: een beschouwing, statistieken,' een grote kaart die de vacante plaatsen en de kerkelijke verhoudingen in deze provincie aangaf. De leden van de Synode beseften, dat er inderdaad een complex van zeer krachtige maatregelen nodig zou zijn, wilde men voorkomen, dat een gehele provincie voor de Hervormde Kerk verloren ging. In tal van gemeenten zag men immers geen uitweg meer uit de moeilijkheden. Er zijn in die Synode-zitting de nodige besluiten genomen. Weliswaar verhinderde het verloop van de oorlog, dat ze dadelijk werden uitgevoerd, maar inde zomer van 1945 kon men toch starten. Er was een predikant in algemene dienst benoemd, n.l. ds. J. H. Klein Wassink, te Alkmaar, en men had een Noodcommissie voor Noord-Holland ingesteld, die de nieuwbenoemde predikant moest bijstaan in zijn zware taak. Tal van factoren leidden tot geestelijk verval UOE WAS die toestand zo moeilijk ge** worden? Ds. Klein Wassink geeft er, als we er hem naar vragen, een zeer uitgebreid antwoord op. De cijfers, zo zegt hij, mógen misschien nog een stijging van de onkerkelijkheid aangeven, in werkelijkheid is er, kan men wel zeggen, een kentering ingetreden. In de Zaanstreek is men uitgesproken anti-kerkelijk; elders kan men slechts van onverschilligheid spreken. En deze is welwillender geworden, sinds men in de oorlog heeft begrepen, wat de Kerk is. Verschillende factoren hebben de ontkerstening van de provincie Noord-Holland inde hand gewerkt. De bevolking is er zeer individualistisch van aard, een gevolg van het feit, dat de dorpen eeuwenlang geïsoleerd hebben gelegen, waardoor de binding aan de naaste maar zwak werd ervaren. Bovendien heeft men inde oude dorpen de neiging, de Zaken op hun beloop te laten. Toen door de inpolderingen van de zeventiende eeuw de bevolking van het oude land moest overschakelen van de zeevaart op de landbouw, zijnde besten weggetrokken. De rest bleef, hetgeen leidde tot een verduffing van het dorpsleven. Er kwam een zeker defaitisme. Inde droogmakerijen vindt men die geest niet; daar leven nog initiatief en durf. Fatale ontwikkeling. I")E HOLLANDER is bovendien sterk verstandelijk van instelling. Hij voelt Weinig voor mystiek; hij wil weten, verklaren. Daardoor is hij in het laatst van dg vorige eeuw onder de indruk van de natuurwetenschappen gekomen. Deze bevredigden zijn wetensdrang. Het Modernisme van die dagen deed hem geen goed; dit sloot zich meer bij het weten dan bij het geloof aan. De zedeleer van de mensen is dan ook meer gegrondvest op het beginsel van het „knapjes leven” dan op enige overweging van godsdienstige aard. Toch is er stellig «en onderstroom van geloof, maar deze durft zien niet meer uiten. Velen, die er niet aan zouden denken, de banden met de kerkte verbreken, gaan toch niet naar de diensten; valse schaamte weerhoudt hen. Daardoor bedraagt het kerkbezoek meestal maar 8 tot 10 procent van het zielental. Er zijn nog andere omstandigheden, die een opbloei van het kerkelijke leven inde weg staan. Doordat tal van kleine gemeenten hebben te wortselen met financiële tekorten, is het nodig, combinaties te vormen. Dat is een kwaad ding. Inde plaats, waar de predikant woont, gaat het dan doorgaans hog wel. Aangezien echter de binding aan de persoon zeer sterk is, gaat het in de andere, tot een combinatie behorende gemeenten, helemaal niet of slechts zeer moeilijk. De remedie. 70 STONDEN de zaken ook in 1944, toen de Synode te beslissen kreeg. De instelling van het ambt van predikant in algemene dienst en van de noodcommissie voor Noord-Holland waren twee bewijzen van de zorg der Synode voor het verwaarloosde pand. Sindsdien is er heel wat gebeurd. Ds. Klein Wassink vertelt er enthousiast over. Zijn beroepingsbrief omschreef ineen zestal punten, wat er van hem werd verwacht en dat was heel wat: bevorderen, dat de vacante gemeenten worden bezet, hulpkrachten aanstellen in die plaatsen, waar een langdurige vacature te verwachten is, kerkelijke colleges en gemeenten activeren, allerlei instanties dienen met advies en voorlichting enz. enz. De nieuw-benoemde predikant begon met te streven naar bezetting van de vacatures. De studentenarbeid werd op touw gezet. Theologische studenten uit Leiden, Utrecht en Amsterdam kwamen ’s zomers paarsgewijze een paar weken ineen vacante gemeente werken. Zij gingen op huisbezoek, zetten het kerkelijke kaartsysteem weer op poten, preekten en legden zo vaak een band, die na verloop van tijd leidde tot een beroep dat dan doorgaans succes had. De jongemensen hadden immers het terrein enigermate leren kennen. Daardoor verzwakte het kwaad gerucht, dat al te lang het aanzien van dit' gewest had geschaad. In combinaties van gemeenten werden godsdienstonderwijzers benoemd ter assistentie van de predikant. Hier en daar zijn ook WIKA’s aangesteld, dein Driebergen opgeleide „Werkers In Kerkelijke Arbeid”. De Noodcommissie plaatste ef vier in vacante gemeenten; ook hebben sommige gemeenten ze zelf aangesteld. Verder kregen een aantal gemeenten een subsidie tot dit doel. Er is ,een provinciaal centrum in Bergen-Binnen gesticht, dat het middelpunt is van al het werk. Het dient als conferentie-oord en als kadervormingscentrum en is als zodanig eigenlijk allang weer te klein, zo groot blijkt de belangstelling ervoor te zijn. Ook is sinds kort de gezinszorg aangepakt. Men heeft de diaconieën aangespoord, hun werk op een nieuwe manier aan te pakken. Er is een regionale sociale werkster aangesteld, mej. A. Bos, die sinds 15 Februari acht meisjes in opleiding heeft. Bovendien heeft de commissie nauw contact met de verenigingen Kinderzorg en Tot Steun, die zich beide bezighouden met de zorg voor het verwaarloosde kind. Op dit terrein heeft men een verrassende ontwikkeling kunnen opmerken. De Hollander staat trouwens open voor een geloof, dat uit de werken spreekt. Wanneer men nu de predikant in algemene dienst vraagt, wat te midden van dit alles zijn taak is, geeft hij een heel simpel antwoord: Olie tussen de raderen zijn. Soms kan met een betrek-; kelijke kleinigheid heel veel worden bereikt. Soms moet er langdurig worden geconfereerd, alvorens er resultaten en verbeteringen mogen worden verwacht. Dat maakt de taak van ds. Klein Wassink tegelijkertijd boeiend en vermoeiend. Steeds immers kan men weer iets anders verwachten. Natuurlijk kan men nu nog niet zeggen, dat er resultaten zijn behaald. Wel is er in vergelijking tot een vijftiental jaren geleden iets aan het veranderen. Ds. Klein Wassink hoopt van harte, dat men over vijf en twintig jaar zal kunnen zeggen: Het Wasgoed, dat dit werk werd aangepakt. --- Het Njeuwe Boek J. M. Selleger-Elaut: „Kenau”; uitgeverij Servire, Den Haag. Deze zeer aardige roman voor oudere meisjes gaat over Joan, die door haar broers Kenau wordt genoemd. Zij is het oudste dochtertje uiteen groot gezin. Ze heeft een vast, trots en eerlijk karakter, met sterke sympathieën en antipathieën, die haar dikwijls in moeilijkheden brengen. Vooral . op school geeft dit veel problemen, vooral als Joan, gedreven dooreen gevoel van rechtvaardigheid en door haar spontaan karakter, voor anderen in de bres meent te moeten springen. Later zien we naast Joan, als ze bij haar tante in Utrecht woont, waar ze het gymnasium bezoekt, de meisjesstudenten, die, onbewust, meehelpen aan de vorming van Joan’s nieuwe, mildere levensopvatting. Het boek is goed geschreven. Voor oudere meisjes een prachtig bezit! Naar de Tropen. De bekende firma Douwe Egberts te Joure, is er in geslaagd een stuk reclame te geven dat er in alle opzichten mag zijn. Het is een reisverhaal Nederland—Indonesië, waarin een groot aantal prachtige kleurenfoto’s is opgenomen dat dit boekwerk tot een standaardwerk maakt. De tekst werd geschreven door W. G. N. de Keizer, tropenkenner bij uitstek en een van de kundigste Nederlandse journalisten. De kleurenfoto’s zijn van Wlm Berssenbrugge en Mr. A. Hustinx. Het boek is prachtig geschreven en neemt ons mee langs de routes over zee en door de lucht. De schoonheid van de natuur wordt op meesterlijke wijze weergegeven en door buitenge woon goed geslaagde foto’s tot leven gebracht. Wie wat waar? Jaarboek 1950. Uitgeverij „Wie wat waar". Rotterdam. . Wie is het, wat is er precies gebeurd, •waar heeft het plaats gevonden? Dat zijnde vragen, die ieder zien wel eens stelt en als het gebeurtenissen in 1949 betreft, kan men daarop dadelijk het antwoord vinden in het handige jaarboekje „Wie wat waar”, dat in chronologische volgorde mededelingen doet over alle opmerkelijke gebeurtenissen uit binnen en buitenland. Men vindt hierin o.a. de namen van alle Nederlandse gemeenten, provinciegewijs ingedeeld, de samenstelling der Kamers, met namen en adressen van alle leden der Staten-Geneiraal. Verder tal van wetenswaardigheden op .economisch en financieel gebied, bijzonderheden over Indonesië en onze bezittingen inde West. :over sportgebeurtenissen, politie en justitie, metereologie, schepen en havens, planten muziek en componisten landen en wapenen, ordetekenen en tal van andere gejgevens welke men te enigertijd zal willen kennen. --- Iei Paris, Radiodtffusion Française Nederlands radio-team versterkt banden met Frankrijk Uitzendingen in achttien verschillende talen (Van onze correspondent te Parijs). » rjE OHAMPS ELYSêES te de mooiste avenue van de wereld. Geen buitenlander, die ln Parijs komt, zal niet minstens een paar maal van de Place) de I’Etoile naar de Place de la Concorde vice versa flaneren om al die smaakvolle etalages en al die zo elegant aangeklede Parlsiennes te kunnen bewonderen. Zij zullen daar de chicste café’s van Parijs gezien hebben, waarvoor da Parjjzenaars ln deze zeldzaam zachte winter nog altijd buiten hun kopje zwarte koffie of hun glas witte wijn drinken; zjj zullen een blik werpen in die luxueuse Parijs bars, waar de filmsterren van de gehele wereld elkaar ontmoeten; zjj zullen de allerduurste auto’s met de meest uitheemse nummerborden langs de trottoirs zien staan en zij zullen een blik laten glijden over de hoge statige huizen, die langs de avenue staan. Maar aan het gebouw op nummero 18 van de Champs EÏyséeg zullen zjj niets bijzonders zien. En toch klopt hier het hart van de reusachtige nationale Franse radioomroep, die met zijn 67 zenders één van de grote der wereld is. Belangrijk werk van Franse omroep WIJ dit onopvallende gebouw eens naar binnen stappen en met de lift naar de vijfde etage gaan. Daar werkt een Nederlandse ploeg vaneen man of vijf, die belast is met de voor Nederland: bestemde uitzendingen van de Franse radio. Er is een Franse chef, Jean Sonkin, die Nederland goed kent en die politiek verantwoordelijk is voor die dagelijkse uitzending naar Nederland; verder zijn er een Nederlands meisje, dat de mode-uitzendingen en de uitzendingen voor de vrouw maakt, een kunstredacteur, een sportredacteur en een economisch medewerker. Deze Nederlandse ploeg heeft tot taak de vriendschapsbanden tussen Nederland en Frankrijk via de radio zo nauw mogelijk aan te halen. En dit gebeurt ineen dagelijkse uitzending, vaneen half uur, die ’s avonds van half elf tot elf uur via de zender Lille op 247 meter wordt uitgezonden. Zo zendt de Franse radio in 18 verschillende talen naar 23 verschillende landen uit en u begrijpt dus, dat u in die gangen van dat grote, ietwat sombere gebouw van de Franse Radio, één van de 32 van de R.D.F. in Parjjs, al de talen van onze verdeelde uitzendingen naar het buitenland, die natuurlijk handen vol geld kosten, staan onder leiding van de heer León Rollin. Natuurlijk wordt er oök heel wat geruild. Ruil met Nederland. QOK MET NEDERLAND bestaat er een drukke uitwisseling, vooral met de AVRO en de KRO. Al deze programma’s worden door de Franse Radio inde taal van het betreffende land gemaakt. De programma’s* die „Dame Radio”, zoals men de Radiodiffusion hier noemt, uit het buitenland op platen ontvangt, worden door een speciaal daarvoor ingestelde zender Inde lucht gestuurd. Dit is Paris In ter, de meest beluisterde zender van Parijs. Paris Inter zendt iedere week ook minstens twee programma’s in het Frans over Nederland uit. Dit zijn montages, die door de Wereldomroep in Hilversum op platen zjjn opgenomen en naar Parjjs gestuurd worden en die zich in Frankrijk reeds een grote populariteit hebben verworven. Of het zijn montages, die de Nederlandse sectie met uit Nederland gestuurde platen maakt. Mocht u dus eens in Parjjs zijn en u zet een radio aan, dan moet u niet verwonderd zijn, wanneer u „Ineen blauw geruite kiel” hoort zingen. Behalve Paris Inter zijn er in Parijs nog twee landelijke zenders, te weten de Parljse en de Nationale, die ieder hun eigen genre hebben. De Parijse zender zendt alleen lichte programma’s uit, dansmuziek, variété, chan; sous, cabarets enz. en de nationale zender alleen de ernstige programma’s, zoals concerten, hoorspelen, conferenties; enz. Deze < indeling heeft men dit jaar voor het eerst doorgevoerd en, naar gebieken is, tot grote tevredenheid van de luisteraars. ’ # Dure liedjes. De beroemde Franse chansonniers, zoals Tino Rossi, Charles TYemet, Maurice Chavelier en Edith Piaf hebben gllemaal een vast wekelijks kwartier op de Franse radio. Dit zijn ontstellend kostbare kwartiertjes, want mensen met zulke namen zingen niet voor niets. Ik weet bijv., dat een buitenlandse radio Chevalier gevraagd had een uitzending te komen maken. De man met de strooien hoed vroeg voor dat kwartiertje zingen een half millioen francs. Er zijn duidelijke verschillen tussen de programma’s van de R.D.F. en die van de Nederlandse radio. Over ’t algemeen kan men -zeggen, dat er voor de Franse microfoons veel minder gepraat wordt dan voor de Nederlandse. De ervaring heeft namelijk geleerd, dat 80% van de Franse luisteraars hun radio op een ander station afstellen, wanneer zij een uitzending horen, waarin meer dan 90 seconden achter elkaar gesproken wordt. Het gedeelte, dat aan de klassieke muziek besteed wordt, is helaas kleiner dan in Nederland, maar het sympathieke Franse chanson vult meer dan de helft van de dag, hetgeen overigens ook wel eens eentonig is. Dan is er ten slotte nog een feit, waarop gewezen dient te worden en dat is, dat men voor een Franse microfoon veel meer kan zeggen dan voor een Nederlandse. In Nederland heeft ieder grapje, dat ook maar enigszins gewaagd is, dozijnen protestbrieven tot gevolg. Maarde Franse cabaretiers vertellen soms grapjes, die ik hier niet graag zou willen navertellen, ofschoon ze zeer geestig zijn! --- Advertentie KTNG’S VIRGINIA 20 st, 80 et. --- Goed boek van Westfriese schrijfsier Dienstweigering in het Rampjaar J. Visser—Roosendaal: Terwijl de Schepen Wachtten. Uitg. „West-Friesland”, Hoorn. I De titel moge wat alarmerend luiden, maar een „dienstweigering is het toch wel geweest, daar in West-Friesland, toen de mannen onder de wapenen werden geroepen om het land te helpen verdedigen tegen de vier vijanden, Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen, die het in het rampjaar 1672 bespronge . hadden. „Heeren Gecomitteerde Kaden in West-Friesland en het Noorderkwartier” hadden de hoplieden inde verschillende dorpen „scherpelijk aangezegd, dat ze met al hun op geweer staande manschappen, niemand uitgezonderd, naar Leek moesten vertrekken en vandaar met schepen naar Den Helder”. Als iemand het niet deed zou hij aan den lijve gestraft worden. Nochtans geen der mannen te Venhuizen, Oost er- en Westerblokker, de dorpen in De Streek en langs de dijk voldeed aan zijn plicht en de schepen bleven op de rede van Leek vergeefs wachten. – Dat kwam zo, omdat de vrouwen een spaak in het wiel staken. Alle weerbare mannen weg, midden inde hooitijd en terwijl er aan de dijken nog zoveel moest geschieden om ze bestand te maken tegen de najaarsstormen. terwijl bovendien de Fransen, die»al voor Utrecht lagen, straks het land misschien zouden overstromen? Daar moest iets tegen gebeuren en het was nog wel de vrouw van Ijsbrand Pietersz Visser, de burgemeester van Venhuizen, die het oproer ontketende, en alle vrouwen er toe kreeg, dat zij zich meester maakten van de geweren Van hun mannen en dat zij alle mondkost, die de mannen mee moesten nemen op hun reis naar Den Helder, verstopten, zodat er geen man aan de oproep uit Hoorn gevolg kon geven. Nu, de zaak werd spoedig gesust; men zag te Hoorn in, dat deze levée en masse (waar men tegenwoordig allang niet meer van staat te kijken) toch wel wat onbesuisd was afgekondigd, terwijl bovendien de geruchten omtrent een landing van de Engelsen en Fransen bij Petten onjuist bleken. En dus werd, naar ’s lands wijs, genoegen genomen met de opkomst onder de wapenen van hen die er zich vrijwillig voor opgaven. Het Westfriese vrouwenoproer had het beoogde resultaat gehad en daar per slot van rekening de Fransen Holland toch niet hebben kunnen vermeesteren en de redeloosheid en radeloosheid van volk en regering spoedig kalmeerden nadat er weer een Oranje aan het hoofd van de Unie was gekomed, mag men aannemen, dat de vrouwen van Venhuizen en omgeving de republiek toch niet ernstig in gevaar hebben gebracht. De gebeurtenissen welke we hierboven samenvatten, vormen als het ware de apotheose van de roman vart mevrouw Visser Roosendaal en we gaan nu maar af op haar woord, dat ze zich aldus ongeveer hebben toegedragen. In onze geschiedenis zal men er tevergeefs naar zoeken, maar daar staan wel meet dingen niet in die toch van belang zijn geweest en men krijgt de indruk, dat de schrijfster wel degelijk studie heeft gemaakt van haar stof en van de Westfriese toestanden uit de tijd, waar» in ze haar verhaal laat spelen, al geeft ze er dan geen gedocumenteerde verantwoording van. Men vraagt zich echter o.a, af, of de schrijfster aan het zeven» tiende eeuwse Den Helder niet een strategische betekenis schenkt welke het toen bepaald nog niet bezeten kan hebben, daar het nog maar een volkomen onbetekenend plaatsje was. Hoe dit zij wanneer men het boek voornamelijk om het verhaal neemt, dan is het zeer zeker welgeslaagd te noemen. Mevrouw Visser kan vertellen en wat ze verhaalt over de lotgevallen van haar Westfriese mensen is onderhoudend en de moeite waard. Vooral van Welmoet IJsbrands, de dochter van de burgemeester, die het parool van do opstand rondbrengt langs de omliggende dorpen, heeft zij een sympathieke fl» guur gemaakt, die men het levensgeluk gaarne gunt dat er aan het eind' van het boek voor haar gaat blinken. Doch ook de andere figuren zijn over hét algemeen welverzorgd uit de pen gekomen. Zelfs de weinig sympathieke Aagt Evers, die haar verweesd nichtje Grietje bij zich in huis neemt, maar het kind daar laat verkommeren, wordt met enkele trekken toch meer als een deerniswekkend dan een van inborst slecht mens getekend, omdat het leven zoveel van haar genomen heeft, dat *• Zich aan niets in dat leven meer hechten wil en alleen daarom, gelijk de ouden zeiden „haar hart verhardt". Met veel liefde heeft de schrijfster zich inde verscheidene typen van het wat roerige maar toch gewoonlijk in zichzelf besloten Westfriese volk verdiept; al heeft zij ze dan misschien een wat te modern geestelijk gewaad aangetrokken, waardoor hun gesprekken en hun creaties op de gebeurtenissen niet geheel in het kader van de tijd passen. Doch èr zijn gevoelens die eeuwig zijn, en voorzover die een rol in het verhaal spelen kan men ze niet alleen accepteren, maar het ook dankbaar erkennen, dat mevrouw Visser-Roosendaal er op zo eenvoudige, heldere wijze over wist te schrijven. WITSEN ELIAS. * * Bakboordsvuur. Bij Engelhard, van Embden en'Cp te Amsterdam is van de hand van Anton Beuving onder bovenstaande titel een zeemansroman verschenen. Een roodharig jongetje, verschopt en bespot, groeit op tot etii stoere zeeman, een man die echter geheel zijn gedachtenleven instelt op een jeugdliefde. Ook het latere leven van „de rooie” gaat, evenmin als zijn jeugd, over rozen, dóch de grote ontgoocheling komt pas, wanneer hij moet ervaren, dat het meisje hem allerminst trouw is en zich bezondigt aan een minder eerbare levenswandel. Het slot is een moord. Een knap geschreven roman, stoer en fors, maar eerlijk en oprecht. Een waar stuk zeemansleven. Nieuwe uitgaven van „Harmonla”. Bij de muziekuitgeverij „Harmonla” zijn twee muziekwerkjes verschenen. Het eerste is voor orgel (zonder pedaal) of harmonium en draagt de titel ,Oude Meesters”. Er zijn verscheidene orgelcomposities in opgenomen, o.a. van J. Pz. Sweelinck, J. S. Bach, W. F. Bach, J. J. Froberger, J. G. Töpfer e.a. Het tweede werkje is voor piano en gecomponeerd door Tom Schults. Het is getiteld „Children’s Happiness” en bestaat uit drie delen. --- Lied van de week Schoonmaak Ha! de zon die is gekomen, En, wat nogal logisch is, Oók de grote voorjaarsschoonmaak, Want dat kan gewoon niet mis. Met de eerste zonnestralen Die je woning binnen gaan Vliegt je inboedel naar buiten, Is het met de rust gedaan. O, waar moet een man zich bergen Als mama de scepter zwaait En de hele lieve wereld Enkel om de schoonmaak draait. Rust is hem niet meer beschoren, Hij is ballast, anders niet, Die mama het *allerliefste Maar meteen verdwijnen ziet. Zit hij even ineen hoekje Dan zegt moeder: „Hoepel op! Help me liever met de kasten Maak eens gauw een beetje sop. Hé, nou sta je op het schone, Doe toch niet zo euvels dom, Luister! baby ligt te huilen, Draai hem gauw een luier om.” Arme mannen, ik beklaag u In die nare schoonmaaktijd, Zónder vrouwen, mét tirannen, En geen grein gezelligheid. Met wat korstjes op een bordje Of een opgewarmde prak, En met tranen Inde ogen Wegens al d’ amoniak. Doch laat dit ons maar een tot troost zijn, Dat er weer een eind aan komt En dat moeder na de schoonmaak Niet meer op haar ega bromt. Na de regen komt de zon weer; Oók de schoonmaak gaat voorbij. En din is het, welk een vreugde, Allemaal weer koek en ei. JABSON. ---