Marktwezen is al zeer oud Het markt wezen is al zeer oud. Reeds inde tijd van de Romijnen trof de overheid maatregelen tot beveiliging van de handel. Zij ging er ook toe over om een bijdrage te vorderen van hen die de markt bezochten. De behoefte aan een markt nam vooral inde 11e en 12e eeuw toe. De bevolking groeide en begon zich te concentreren op bepaalde plaatsen. Aangezien de mensen in zo’n nederzetting zich niet konden voeden met de ' opbrengsten van eigen bodum, kwamen de boeren uit de omtrek eens per week naar het centrum. Zo vormde zich het instituut van de wekelijkse te houden markt. --- Jaarmarkt bevorderde interlocale handel Verschillende steden hebben in vroe* gere jaren het recht verworven een jaarmarkt te houden. De voor de weekmarkten geldende maatregelen inzake prijs en verkoop behoefden daarvoor niet in acht worden genomen te worden. Deze jaarmarkten dienden om de interlocale handel te bevorderen en waren voor de landheer van grote betekenis aangezien ze hem aan tol ’n belangrijk bedrag opleverden. Veelal werden , deze jaarmarkten gehouden op de stichtingsdag vaneen bepaalde kerk. Na het ontdekken van de zeeweg naar Indië en de weg naar Amerika veranderde de markt geheel en al van --- De heer C. den Hartog aan het DeheerC.denHartogaanhet werk --- Boer kreede kous op de kop... Het was vroeger in deze streken gebruikelijk, dat over de prijs van het een of andere artikel lang en breed werd onderhandeld. De heer Hoek was tegen deze handelwijze en hij hield stijf en strak vast aan de eenmaal vastgestelde prijzen van zijn artikelen. Zijn klanten probeerden echter meer dan eens hem daarvan af te brengen. Zo had hij eens kousen liggen, die per twee paar werden verkocht voor f 1.50. Een boer, die toevallig langs kwam, had voor dit koopje wel belangstelling. Achteloos zei hij tot de heer Hoek: „Koopman, wil je een gulden hebben?” „Jawel”, zei deze. Hy kreeg de gulden, bedankte de boer vriendelijk en borg ’t geld op. De klant wilde hierop vertrekken met de kousen, maar dat zat hem toch echt niet glad. Of hij nu al aanvoerde, dat hij toch een gulden betaald had, het baatte hem niets, want de heer Hoek vond, dat hij daar netjes voor had bedankt. De boer koos tenslotte de wijste weg; hij betaalde zijn twee kwartjes en verdween zo snel mogelijk met zijn kousen, tot grote hilariteit van het publiek, dat deze vreemde manier van verkopen met grote belangstelling had gevolgd. --- Emmer markt als trefpunt KOOPLIEDEN KOMEN VAN VERRE Elke Vrijdag worden in Emmen goede zaken gedaan Marktmeester Wanders heeft heel wat te doen Eigenlek heeft een buitenstaander geen idee van wat er aan de organisatie vaneen markt vastzit. Om negen uur moeten de „vaste” kooplieden hun kramen in orde hebben, want daarna worden de zogenaamde vrije plaatsen toegewezen. De liefhebbers daarvoor moeten zich melden bij de marktmeester. Als dus al deze kooplieden „onder dak” zijn gebracht, komen de overigen aan de beurt. „Resten alleen de standwerkers” dachten wij. Jawel, maar zo gemakkelijk is dat niet, want er zijn standwerkers, oogwerkers, demonstrateurs en zwemmers. De marktmeester, de heer R. Wanders, heeft ons uit moeten leggen, wat deze betitelingen nu eigenlijk inhouden. Een oogwerker, zo zei hij, haalt stunts uit om de mensen te trekken; een standwerker poogt de mensen zijn artikelen met een overstelpende woordenvloed inde zak te praten; een demonstrateur laat uitgebreid de werkwijze van zijn artikel zien en is daarbij bovendien beslist niet op zijn mondje gevallen; de zwemmer tenslotte, is de man, van wie men de meest gekke dingen kan verwachten, die duizend en één artikelen te koop aanbiedt, die elk voor zich weer op duizend en één manieren te gebruiken zijn. Werk voor velen De groente- en fruitboeren moeten ondertussen ook nog aan een plaats worden geholpen en pas dan kan de markt voor het publiek beginnen. De "gewone” markt dan wel te verstaan, want over de veemarkt willen we nog niet eens praten; die vormt weer een hoofdstuk apart. De markt levert meer mensen werk op dan alleen de kooplieden en de marktmeester; ook de mannen van de gemeentepolitie zijn present. Er moet een verkeersagent zjjn om orde te scheppen op de drukke punten en voorts zijn er meestal drie surveillerende agenten, die belast z\jn met het algemeen toezicht, ook op het verkeer, en tenslotte is er dan nog de rechercheur in burger. Gemiddeld 175 kramen De uitbreiding van de markt – het is eigenlijk wel overbekend – dateert vooral van de naoorlogse jaren. Het gemiddelde aantal kramen ligt tussen de 170 en 180, maar vooral inde zomer staan er vaak meer dan 200, hetgeen inhoudt, dat dit aantal inde winter rond de 150 schommelt. De kooplieden komen van heinde en verre; het Twentse textielland is rijk vertegenwoordigd, evenals het dorp Emmen zelf en ook zijn omstreken, maar voorts kan men op de markt mensen aantreffen uit vrijwel alle provincies. Dat bewijst toch wel, dat men de Emmer markt als een belangrijke beschouwt en dat men er goede zaken kan doen. Toch moet de markt niet teveel worden uitgebreid, vindt de heer Wanders, want de balans tussen de marktkooplieden en het dorp moet bewaard blijven. Wij, buitenstaanders, denken er niet zo gauw bij na, dat iedere koopman heel wat moet verkopen, voor hij zijn pacht en zijn reiskosten er uit heeft. Die onkostennota vaneen koopman moet men dus vermenigvuldigen met het aantal kramen en dit grote bedrag moet er eerst "uit" komen, wil er eindelijk eens verdiend worden. Zou de markt nu teveel uitgebreid worden, dan zou dat grote bedrag teveel oplopen en het enthousiasme van de kooplieden aanmerkelijk minder worden. Branches bij elkaar De indeling van de markt is momenteel zo, dat men de verschillende branches bjj elkaar kan vinden. Dit geeft het geheel een minder rommelig aanzien. Voor de heer Wanders zou dat echter niet nodig zijn geweest. Hij kent zijn klantjes op een prik en deze weten, dat zij best met de marktmeester kunnen praten, maar ook, dat er met hem niet valt te spotten. Hij moet nauwkeurig werken, als u alleen maar even bedenkt, dat ’s morgens ille marktgelden geind moeten worden. Alles wat er te kort is, komt op zijn hoofd neer en alleen een nauwkeurige administratie kan fouten voorkomen. Inde namiddag moet de hele zaak worden afgedragen. Eerst worden de papieren op het gemeentehuis nagekeken. Dan kan de heer Wanders naar de ontvanger wandelen om het geld van ’s morgens af te dragen. Voor vijf dagen is hij dan weer voorman bij de dienst Wegenbouw en moet hij zich bezig houden met de aanleg, de vernieuwing en het onderhoud van wegen. Maar elke Vrijdag vindt men hem terug op de markt, waar hij iedere koopman geeft, wat hem toekomt. --- Donderdagavond begint de drukte voor stallenbaas Van Houten Opbouwen en „aankleden” der kramen vergen veel zorg en lijd Wat rot fruit, proppen papier en vertrapte bloemen aan de kant van de weg: het is alleen deze rommel, die er elke Vrijdagmiddag om een uur of drie nog aan herinnert, dat er ’s morgens markt is geweest. De stalletjes zijn dan al weg en de mannen van de dienst „Onderhoud Gebouwen” hebben tot taak met gezwinde spoed de afVal weg te werken, want ergens inde Marktverordening kunt U lezen, dat het marktterrein voor 4 uur weer schoon moet zijn Voor de stallenbaas uit Emmen, de heer H. van Houten, begint de markt eigenlijk Donderdagavond al. Het materiaal voor de kramen, dat ligt opgeslagen onder de Eierhal, moet dan naar de marktplaats worden gebracht. Elke Vrijdag is het bovendien wel heel vroeg dag voor hem. ’s Morgens omstreeks vier uur is hij, winter en zomer, al te vinden op de markt 0111 de stalletjes op te bouwen. Inde winter is het om die tijd nog lang niet licht en dan moet de heer Van Houten zich behelpen bij het licht van stallantaarns. Uiterlijk is belangrijk Wanneer de markt voor het publiek begint, om een uur of negen, is er al heel wat werk verzet. De stalletjes zijn opgebouwd en „aangekleed” en ook dat laatste vergt veel tijd en zorg. Immers van het uiterlijk vaneen kraam hangt het voor een belangrijk deel af of de mensen blijven staan en misschien kopen. Keuze is er eigenlijk genoeg; er zijn doorgaans zo’n 170 tot 180 kramen en voorts nog een aantal standwerkers, tot wie ook de bloemenverkopers worden gerekend die ”zo uit de wagen” verkopen. De politie is vanaf ’s morgens zeven uur in touw om toezicht te houden op de dikwijls wel erg onoverzichtelijke mensenmassa. Vooral ’s zomers is de drukte overstelpend, eenvoudig omdat het op de Emmer markt gezellig is. Het is er bovendien goed kopen, want verscheidenheid aan goederen is er voldoende. Men vindt er fruit, textiel, schoenen, aardewerk, lappen, snoepgoed, ijzerwaren, planten, groenten en fruit, ijs, bijouterieën en textiel in alle soorten. „Lappen kramen” Zo nu en dan wordt de markt ook opgeluisterd met muziek; misschien is het publiek daar enthousiast over, maarde standwerkers zijn dat in elk geval niet. Als de muzikanten in hun buurt staan, trekken zij geen publiek. De "lappenkramen” trekken altijd belangstelling en het koopgrage vrouwelijke publiek maakt er in korte tijd complete grabbeltonnen van. Een beetje rustiger is het aan de Hoofdstraat waar een lange rij textielkramen een plaats heeft gevonden. Deze kleine wereld van bonte verscheidenheid oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op iedereen en daardoor is de markt het trefpunt geworden van de bewoners van de gehele Zuidoost-hoek. --- STANDWERKER DEN HARTOG: Vandaag scheermesjes, morgen misschien weer bloemen Al vijftien jaar staat de heer C. den Hartog uit Utrecht op de markten. HU behoort tot de standwerkers en tracht zo, al pratende, zUn scheermesjes en gereedschappen aan de man te brengen. De laatste vijf jaar komt hU regelmatig Vrijdags in Emmen; tijdens de overige dagen van de week reist de • heer Den Hartog geheel Nederland af. Hij is begonnen in zijn woonplaats, in Utrecht, niet met scheermesjes, maar met bloemen. De bloemen zijn al lang verwisseld voor andere artikelen, die, op hun beurt, weer stuk voor stuk het veld hebben moeten ruimen voor nieuwe ideeën. Immers, als er weer iets nieuws op de markt komt, waar iets inzit – of schijnt te zitten – dan pakt de standwerker dat weer aan, zo zegt de heer Den Hartog. Zo blijft dit beroep eigenlijk altijd nieuw en een beetje avontuurlijk. Verschillende malen heeft de heer Den Hartog deel genomen aan standwerkersconcoursen en meer dan eens heeft hij prijzen inde wacht weten te slepen met zijn overstelpende woordenvloed, die hij vrijwel niet onderbreekt. Niet als onze fotograaf het publiek aan de kant duwt om een foto te maken, niet als wij informeren, wanneer hij even tijd voor ons heeft en ook niet wanneer hij eindelijk zoveel mensen om zich heen heeft verzameld, dat hij met de verkoop begint, want ook dat gaat gepaard met enorm veel woorden. De mensen, die direct om zijn tafel staan, kunnen zich niet meer uit de mensenkluwen werken en de achtersten zijn benieuwd naar wat daar in het midden gebeurt. Zo houdt een standwerker zijn publiek. Tijdens de markturen heeft hij voor ons vanzelfsprekend geen tijd, maar als wij hem na afloop van de markt treffen, moet hij weer nog vlug voortmaken om de trein te halen. Vlug drinkt hij een kop koffie en dan springt hij haastig inde taxi, die hem naar het station brengt. Zo Is zUn leven een aaneenschakeling van reizen door het gehele land en overal gtapt hU voor een paar uur uit de trein, tram of bus; vandaag om scheermesjes aan de man te brengen, morgen zullen het vructenboren zijn en misschien vinden we hem het volgend jaar weer eens tussen de bloemen. --- GEZIN IN TEXTIEL Eén marktdag is soms beter dan een week winkelverkoop Alleen ’s winters is het verre van prettig Mevrouw E. Hoek—Marzinkowska troffen we tussen de lingerie. Ze was op dat moment druk bezig, maar wat later op de dag vond zp met haar man en dochter toch nog wel even tpd om een praatje te maken. AI 25 jaar staat Piet Hoek elke Vrijdag met zijn lingeriekraam op de Emmer markt, maar pas de laatste tien jaar heeft hij daarbU de assistentie van zU« vrouw. Mevrouw Hoek is geboren in Polen; in 1929 kwam zp naar ons land en de taal van haar nieuwe vaderland heeft zU vrpwel geheel onder de knie. Het echtpaar heeft een eigen zaak in Enschede, maar mevr. Hoek vindt de handel op de markt veel leukër. Dochter Annie beaamt dit van ganser harte. Er zit meer leven in zegt ze. De mensen zeuren inde winkel zo, omdat daar eigenlijk te veel keus is, voegt ze er openhartig aan toe. Het is ook veel drukker op de markt met de verkoop. De heer Hoek vertelde, dat ze soms meer op één marktdag verkopen, dan gedurende de gehele week inde winkel. Dat houdt natuurlijk niet in, dat nu iedere zakenman maar op de markt moet gaan staan, wil hij wat verdienen. Op de markt geldt net zo goed, dat de zakenman het vertrouwen van zyn klant moet zien te winnen. Het idee, dat de markt er alleen is voor minderdraagkrachtigen raakt er gelukkig vrywel uit. Inde oorlog De heer Hoek heeft ook de oorlogsjaren in Emmen voor een groot deel meegemaakt. Een prettige handel was het toen niet, op de markt niet en evenmin inde winkel. De reis naar Emmen leverde op zichzelf al moeilijkheden genoeg op. De beschietingen vormden een voortdurend gevaar; één keer is het hem bovendien overkomen, dat de trein vastgesneeuwd zat. De heer Hoek toen met zijn spullen op de keien van Zuid-Barge. Lopende is hij naar Emmen gegaan, waar hij twee dagen zoek heeft moeten brengen voor hij weer naar Enschede terug kon. Maar toen was het ook zo ongeveer wel gedaan met de reisjes naar Emmen. Het laatste jaar was het onmogelijk hier te komen. Vier keer per week Na de oorlog was de kraam van de heer Hoek de eerste, die weer op de markt verscheen met textielgoederen. De belangstelling daarvoor was toen overweldigend, omdat er vrijwel niets te koop was. De handel was toen echter geen onverdeeld genoegen, want de puntenmisère noodzaakte tot een omvangrijke administratie en stagneerde bovendien de verkoop. Vier keer per week staat het echtpaar Hoek, al of niet met dochter, op de markt; twee maal in 'Enschede, eeu keer in Hogeveen en dan nog een keer ln Emmen. Alleen inde winter heeft de markt zyn nadelen – en die zijn groot genoeg – maar voor het overige zouden vader, moeder en dochter hun marktkraam niet graag voor altyd willen ruilen voor een plaats achter de toonbank inde winkel. ---