Dr. Schaepman over Jules Vallès. Voor een der „Lezingen voor katholieken" alhier had dr. H. J. A. M. Schaepman zijn medewerking toegezegd. Overtuigd dat er ook onder de niet-leden der vereeniging velen waren die den gevierden redenaar zouden willen hooren, had het bestuur ook aan hen de gelegenheid verschaft te komen. De lezing werd gisteren avond in de concertzaal van het Odeon gehouden. Talrijk waren de opgekomenen. Het sociale vraagstuk dringt meer en meer op den voorgrond. Dit vraagstuk in zijn geheelen omvang te behandelen, wenschte dr. S. ditmaal niet. 't Zou te ver voeren. Een deel er van, en wel de sociale roman, was door hem tot onderwerp gekozen en Jules Valles was het exemplaar, 't welk hij op zijn sociaal-literaire snijtafel deponeerde. Jules Vallés is wat men noemt een Bohémien op letterkundig en politiek gebied. Onder het Tweede Keizerrijk maakte hij zich naam door zijn blad la Rue, dat spoedig verboden werd, en zijn socialistisch orgaan le Peuple, alsmede door zijn werken, o. a. les Réfractaires, even scherp van inhoud als schitterend van stijl. Later gaf hij de Cri du peuple uit. Tijdens de commune was hij een der leiders, te gelijk met Pyat, Assi, Cluseret, Delescluze, Grousset en Courbet. Hij wist te ontsnappen aan de tuchtiging, welke de „Versaillianen" na het bedwingen van den opstand op de overwonnenen toepasten, en redde zich — volgens dr. Schaepman op de wijze als Coppée in zijn „Pater" teekent—van den dood. Eenige jaren bleef hij als banneling te Londen en keerde daarna naar Parijs terug, waar hij zich op nieuw aan de revolutionaire pers verbond. Dr. Schaepman deelde ons echter weinig uit zijn leven mede. Uit zijn werken werd Vallés geschetst, uit zijn werken, zijn Réfractaires — de vogelvrij verklaarden —, zijn levensschets: „1'Enfant, le Bachelier, 1'Insurgé." Spreker deed vooral de weinig degelijke ontwikkeling van den man uitkomen, den schadelijken invloed, die gemis van opvoeding, die nijd en afgunst op meer beaoorrechten, die spijt en verzet tegen 's vaders voorschriften bij hem wekten. Dit alles te zamen vormde den Bohémien op politiek en literair gebied. In de „Réfractaires" worden ze ons het best geteekend. De naam is ontleend aan de tijden van Napoleon I en duidde dezulken aan die zich door de vlucht onttrokken aan de conscriptie om op eigen gelegenheid de wereld in te gaan, vogelvrij verklaard door de maatschappij en zich daarvan ten volle bewust. „1'Enfant" brengt ons de geschiedenis van 's mans troostelooze jeugd, naast een half boersehe moeder en een vader — verbonden aan 't onderwijs — die alleen aan eigen voordeel dacht en niet toestond dat zijn zoon iets anders volgde, dan de baan, hem voorgeschreven, die ook tot verheerlijking des vaders moest dienen. Dat boek is afschuwelijk door de felle haat en afkeer die er uit spreekt. In zijn „Bachelier" schetste hij ons de jaren, die op zijn jeugd volgden, hoe hij tegen zijn wil bij het onderwijs bleef gekluisterd in strijd met eigen aandrang, terwijl „lTnsurgé" de kreet is van den ellendige, terneergedrukt door den jammer en met wanhopige kracht tegen alles, tegen menschen en God, in verzet komende. Enkele grepen uit Vallés journalistieke loopbaan, zijn omgang met De Girardin, met De Villemessant — of juister gezegd de wijze waarop hij door hen geëxploiteerd werd — weiden ons mede geschetst. Dat menig pikant woord, menig sprekende uitdrukking, menig pakkende vergelijking bij de levensschets van een man als Vallés, zelf zoo rijk aan schitterende woorden, aan het verhaal kleur en gloed bijzette, begrijpt ieder allicht. Na de pauze kregen we de toepassing. Vallés' leven en Vallés' geschriften nagaande, welde er in de eerste plaats een gevoel van toornigen spot bij den spreker op. Wie gaf dien man, dien mislukten schoolmeester, het recht op te treden als wetgever? Van waar had hij zijn wijsheid verworven? En waarop berustte zijn recht om aanklager te worden van de maatschappij? Had hij iets gedaan, iets geleerd, iets gewerkt 't welk hein boven anderen plaatste? Ja, er zijn personen die ook schijnbaar zonder voorbereiding tot iets groots worden, die de wereld verbazen en weten te bedwingen als het zijn moet, maar niet ieder is een Napoleon I. En waar hij menschen als Vallés, door niets anders bewogen dan door haat tegen de maatschappij, omdat zij een minder goed deel hebben getroffen, door daaruit spruitende nijd en afgunst, ziet optreden als wereldhervormers, daar moet hem het: „Saltimbanque va!" over de lippen. Maar naast dien toornigen spot rees een gevoel van diep medelijden bij spreker op ais hij lette op de ongelukkige opvoeding, het gemis aan goede leiding, t Is niet voldoende dat eenige kennis wordt saamgebracht. De half verwerkte wetenschap, de hier en ginds samengeraapte kennis, zonder flink verband of deugdelijken grondslag, moet als van zelf tot ontevredenheid, tot verzet tegen de inrichting der maatschappij leiden. Er moeten standen in de maatschappij zijn, maar de hoogeren moeten trachten ten nutte van de minderen werkzaam te zijn. Zij moeten hen opleiden, hen opvoeden. Jules Vallés is in dit opzicht éen uit velen, een type van de vleesch geworden haat, nijd en afgunst tegen de maatschappij. Deze beweging breidt zich nog uit. Zij moet worden geleid wil men haar bedwingen, wil men de ongelukkigen, de lialfwaanzinnigen, die er door worden voortgestuwd voor erger bewaren, wil men de maatschappij zelf in stand houden. Doet men dat niet, trekt men er de handen af, laat inen zijn meerdere ontwikkeling niet gelden, onthoudt men de hulp die meerdere middelen in staat stellen te geven, plaatst men zich tegen, over de ongelukkigen in stede van ze te helpen te leiden, op te heffen, dan hoort spr. in de toekomst niet de Marseillaise, want dat is het lied der slaven die naar vrijheid zuchten, maar het „Ah! (;& ira, <;a ira,