Societeiten in Indië 9 Het oude karakter is geleidelijk | veranderd en zij hebben een § nieuwe bestemming gekregen. | Hier en daar vindt men nog de B oude soos. - De Harmonie te g Batavia, die van Daendels dateert, 1 behield een eigen karakter. ^lllllllllllllllllllllllUillllllllllllllM (Van onzen Indischen correspondent.) ECHTE societeiten, welke het oude, oorspronkelijke karakter hebben behouden, zijn schaarsch geworden in Indië. Eigenlijk is de „Harmonie" te Batavia er no g slechts één der weinige voorbeelden van; zoo niet het eenige. Want de societeit js ook in Indië niet ontkomen aan den invloed van wisselende tijdsomstandigheden V an den vooruitgang, als men 't zoo noemen w il, waarbij men dan te denken heeft aan de emancipatie der vrouw en de toeneming van allerlei amusement met in grootere plaatsen zelfs een eigen soos-orkest. 't Is alweer de „Harmonie" die als zeldzame uitzondering haar exclusief karakter van uitsluitend „Heeren-societeit" te willen zijn, nog het strengste heeft bewaard, al hebben ook hier de dames toch wel eenige priviléges gekregen en al wordt ook hier, meer dan vroeger, voor het amusement der leden en hun dames gedaan, waarbij men echter nog niet véél verder gaat dan een concert in voor- of na-avond en één dansavond in de maand. --- Nieuwe bestemming. Daarentegen zijn er tal van andere societeiten, welke geregeld tooneel- of bioscoopvoorstellingen voor de leden geven. Dit type van societeit vindt men meest op de kleinere plaatsen, wat begrijpelijk is, omdat er vaak geen speciaal gebouw voor tooneel- of muziekuitvoeringen is, hoogstens een bioscoop. Maar ook een stad als Medan heeft geen schouwburg of concertzaal en daar komt men dus ook in de societeit terecht, wat overigens weer een welkome bron van inkomsten is voor zoo'n societeit. In de groote plaatsen staat 't er anders mee; met uitzondering van Bandoeng, waar de op een druk kruispunt gunstig gelegen societeit, vrijwel geheel als amusementsgelegenheid wordt geëxploiteerd, waarbij het bordje „Uitsluitend toegankelijk voor leden" op avonden van tooneel, muziek of dans dan ook maar geheel verdwijnt. In Soerabaia heeft de Simpangsche Societeit onder een wat stroeve bestuursleiding, weliswaar telkens gestreden tegen de verleiding om haar zalen voor allerlei amusement open te stellen, maar meestal tevergeefs, en als de groote zaal er niet zoo'n verschrikkelijk slechte accoustiek had, zou die zeker meer voor uitvoeringen worden gebruikt, ook al beschikt de Kunstkring te Soerabaia over een uitstekende concert- en tooneelzaal. Intusschen heeft de „Simpang Club", zooals de Soerabaiasche soos in de wandeling meest wordt genoemd, een nieuwen voorzitter gekregen, van wien een vlotter leiding mag worden verwacht. Over de „Harmonie" te Batavia straks. --- Zooals het was. Men moet uit het voorgaande niet afleiden, dat de Indische soos niet meer aan haar oorspronkelijk doel zou beantwoorden, of moet ik van roeping spreken, d.w.z. een veilige plaats te zijn voor de (uiteraard mannelijke) leden, waar zij op eigen terrein zijn, ongenaakbaar voor wie ook, en zeker voor hun ega's, al stuurt die — als 't al te laat wordt! — wel eens de djongos er op af of mijnheer dan eindelijk toch eens naar huis wil komen. Mijnheer zit dan in den gezelligen kring van zijn soos vrienden, of is te vinden bij 't biljart, of bij 't kaartspel, of aan de bar. De bittertafel! Eigenlijk is dit instituut niet iets specifiek Indisch. Nederland zal die meen ik ook nog wel kennen. Maar wat men in het moederland zeker niet kende, dat is de groote, ronde bittertafel, met een gat in 't midden. In Indië wordt dit societeitsmeubel al zeldzamer, maar ik heb 't nog niet zoo heel lang geleden toch gezien, ergens in een kleine soos, ik meen, dat 't op Madoera was. Onder die tafel zat, (zit mogelijk in zeldzame gevallen nog) de djongos, met de drankflesschen om zich heen; en de soosleden zaten om de tafel in verhitte gesprekken gewikkeld. Als dan gewoonlijk met luidruchtige stem van één hunner als bestelling klonk: „Djongos, kassi pait" (Djongos geef een bittertje) dan dook de djongos naar boven en vulde de glazen bij. En wie de traditie van tempo doeloe nog hoog hield riep: „Djongos, isi lampoe!" (Djongos vul de lamp), waarmede dan 't glas werd bedoeld. --- Minder bezoek. Maar dat was de goede, oude tijd, en er wordt nu ook veel minder pait gedronken. In 't algemeen is 't drankverbruik in de soos belangrijk achteruit gegaan, wat minder aan 't succes der geheelonthouderspropaganda moet worden toegeschreven, dan hieraan, dat men onder de noodzaak der tijdsomstandigheden zuiniger is gaan leven. Dat beteekent echter een belangrijke vermindering van één der voornaamste bronnen van inkomsten voor vele societeiten en.... voor hun kastelein. Een borrel wordt ook nog wel gedronken, bier ook, maar 't gebruik van wijn — waarop juist zooveel winst zat, is belangrijk achteruitgegaan. We zijn soliede geworden, wat speciaal voor de getrouwde soosleden geldt. Ofschoon ik heb er gekend en ken er nog, die...., maar ik mag natuurlijk geen soosgeheimen verklappen; houdt mij dus ten aanzien van dit subtiele onderwerp op de vlakte. Aan de bar wordt in menige soos, tijdens 't borreluurtje soms nog heel wat geconsumeerd! Maar zoo omstreeks één uur 's middags is 't aantal van deze soosklanten belangrijk geslonken. Dat geldt ook voor de speelavondjes in de soos. 1 och ken ik leden, die 's middags op 't borreluur heel wat weten te verzetten en er waren in zekere soos — neen, niet de Harmonie - die er 's middags om vijf uur nog zaten, kn 's avonds was er een speeltafeltje, waar men tot een uur of vier 's morgens bijeen bleef, de bridge slechts tijdelijk onderbrekend voor een copieus dinertje, besproeid met een exquis wijntje of een stevig glas hier. En hoe een kegelavord verloopt, vertel ik maar niet. Onder de jongelui, de vrijgezellen zijn er ook nog altijd, die, dank zij hun verteringen, de sooskas behoorlijk steunen; dat zijn de echte soos-typen, die daar nog hun gezelligheid zoeken en geen behoefte hebben aan de moderne genoegens van bar en dancings. In kleine plaatsen is het beeld van het soosleven anders, al zal men ook daar stamgasten kunnen aantreffen. Doch „leven" doet de soos er alleen als er wat bijzonders te doen is, met introductie voor dames, overigens biedt de soos er een verlaten en triest aspect, zoodat wie er als vreemdeling komt weinig neiging gevoelt er zich te nestelen, zelfs de leestafel heeft er niet veel aantrekkelijks. Ik generaliseer natuurlijk en wil gaarne erkennen, dat ik in menige soos op een kleine plaats genoegelijke uurtjes heb doorgebracht, in een gezellige societaitssfeer, na een vlot verloopen eerste kennismaking. Maar ook ken ik plaatsjes, waar de soos, zelfs na afloop van een bioscoopvoorstelling, als eenige attractie op den Zaterdagavond, geen verleiding bood om er nog even neer te strijken. --- Een nieuwe taak. Nu moet ge niet denken, dat we dan, in zoo'n geval in Indië maar naar huis gaan. Er is onder het clubje, waarmee bij de film de avond werd omgebracht, altijd wel één, die ons naar zijn gastvrije woning noodigt; en dan wordt het toch laat. Dank zij radio of gramofoon behoort zelfs een dansje in zoo'n geval tot de mogelijkheden! Zoo vervalt voor de soos een deel van haar taak. Aan den anderen kant is er een nieuwe doelstelling voor haar; het soosbestuur ziet zich op verschillende plaatsen een sociale taak toegewezen, door de zaal te verhuren voor lezingen en uitvoeringen, of zelf daarvoor te zorgen, waarbij op verschillende plaatsen met den Kunstkring wordt samengewerkt. Het blijkt dus wel, dat de Indische soos, al veranderde zij op tal van plaatsen van karakter toch nog alle reden van bestaan heeft. Uit hun verleden hebben de meeste societeiten hier niet zoo heel veel te vertellen, als men de stof buiten het intieme soosleven zou willen zoeken. De Simpangsche Societeit te Soerabaia vierde pas haar 65-jarig bestaan met een feestdiner. Vijf jaar geleden bij het zestigjarig bestaan was er méér werk van gemaakt van de jubileumherdenking. Toen was er een groot tuinfeest en daar kwam, in ouderwetsch open rijtuigje een sooslid in costuum van 1873 binnenrijden, met naast zich een modieuse dame, die de moderne soostijd voorstelde. Dat lid was Co Balfoort, toen nog acteur, thans ergens „boven" Soerabaia zich met het buitenleven vergenoegend en zijn gezellin was Jeanne van Rijn, die repatrieerde en het tooneel weer opzocht. Zij hebben toen in een berijmde dialoog de geschiedenis van de Simpang-Club voorgedragen, wat uitbundig succes had. De societeit te Soerabaia heeft haar wieg staan in de handelsbuurt, de naam van de Societeitstraat herinnert er nog aan, en verhuisde, wat ouder geworden naar de bovenstad. Thans heeft de Soos een zeer gunstige plaats op den hoek van den hoofdverkeersweg, Simpang, bij een kruispunt, dat naar drie zijden naar de nieuwere stadswijken leidt --- BABY LASTIG ? E>AE>y O LA5TIC?; BLIJF KALM ! neem een DrDUSHKIND AMERICAN CICARETCE DrHDushkind AMERICAN C19ARETTES (Adv.) --- Jolige verhuizing. Vermeldenswaard is de verhuizing van de soos, een 32 jaar geleden, 'want toen staakten de soosjongens, maar de leden lieten zich daardoor niet uit het veld slaan en brachten zelf de inventaris over, waarbij, naar zich begrijpen laat, heel wat drank geofferd werd; zoo'n verhuizing, als je er zelf aan moet meedoen, is warm en maakt dorstig! Hoe goed en opgewekt de stemming was, kan hieruit blijken, dat de ronde bladen van de tafels als hoepels werden gebruikt. Een bijzondere curiositeit is bij die verhuizing echter verloren gegaan, een bon voor niet minder dan 1432 paitjes, welke op één avond door één lid waren geschonken. Als men weet dat de Simpangsche Soos in die dagen 463 leden telde, dan kan men zich het alcoholisch genoegen, waarvan die bon getuigde, voorstellen. Thans heeft de Simpangclub een 1100 leden. Maar zij heeft ook tijden van ernstige teruggang gekend, omdat het soosleven in Soerabaia op en neer gaat met de economische conjunctuur en die is in een cultuur- en handelscentrum als de Krokodillenstad aan groote schommelingen onderhevig. --- De Harmonie. Geen societeit in Indië kan met de „Harmonie" te Batavia worden vergeleken om haar zeer speciaal eigen karakter en om haar historische beteekenis. Ik zal nog wel eens gelegenheid hebben over de „Harmonie" en haar plaats in het Bataviasche leven te schrijven, het zou mij thans te ver voeren en daarom bepaal ik mij tot enkele hoofdmonumenten uit haar historie, welke voornamelijk die van het gebouw betreffen. Het is een typisch ouderwetsch gebouw, dat wat architectuur betreft mogelijk zijn gebreken heeft, maar dat de echte Bataviaan toch niet zou willen missen, ook niet al vindt, wie van buiten komt — en i c. de Soerabaiaan! — de interieurs niet gezellig. Inderdaad is de „Harmonie" wat stijf en deftig, gelijk de sfeer van officieel en ambtelijk Batavia ook kan zijn. Het gebouw, zooals iedereen, die Batavia bezoekt, het kent, op den hoek van Rijswijk en Rijswijkstraat hebben we in eerste instantie aan Gouverneur-Generaal Daendels te danken, terwijl ook de naam van den lateren G. G. Raffles er aan is verbonden. Het is vooral door die relaties en in het algemeen door de betrekkingen met de Landsregeering, dat de „Harmonie" een eigen karakter kreeg, dat in haar gebouw en in enkele tradities nog voortleeft! Daendels, die bij zijn -reorganisatie-lust heel wat gebouwen uit het oude Batavia (de benedenstad) liet verdwijnen, sprak ook het doodvonnis uit over het oude gebouw der „Harmonie" in de Buiten Nieuwpoortstraat en hij droeg het bestuur op over te gaan tot den bouw van een nieuwe societeit te Weltevreden, volgens een door hem zelf ontworpen plan, op den hoek van Rijswijk en wat toen nog den weg naar Tanah Abang heette --- SCHAATSENRIJDEN. NEDERLANDSCHE RIJDERS BLIJVEN VOORLOOPIG THUIS Het vertrek naar Davos uitgesteld. Naar wij vernemen is het vertrek van de Nederlandsche hardrijders op de schaats, die Zaterdag a.s. naar Davos zouden gaan om in deze Zwitsersehe wintersportplaats verscheidene weken te trainen, voorloopig uitgesteld, in verband met het feit, dat zij, door het plotseling invallen van de vorst, aan wedstrijden 'n eigen land zullen deelnemen. Zoo is het reeds zeker, dat Langedijk, koops, Heiden en anderen Vrijdag a.s. zullen starten op den nationalen invitatiewedstrijd, welke op de baan van de Amsterdamsche IJsclub wordt gehouden. --- MOTORRENNEN EEN TAAIE KNAAP Karl Gall gaat weer rijden. De bekende Duitsche motorrenner Karl Gall zal in het komende seizoen weer voor B.M.W. gaan rijden. Men zal zich herinneren, dat Gall bij de training voor de laatste T.T.races op Man zoo ernstig kwam te vallen, dat voor zijn leven werd gevreesd. Dagen lang bleef hij bewusteloos, en pas na twee maanden was zijn toestand van dien aard, dat hij vervoerd mocht worden. Men geloofde, dat dit het einde zou beteekenen van de succesvolle carrière van den renner, maar de taaie Beier denkt er niet aan. Hij heeft zijn werkzaamheden in de toets-afdeeling van de B.M.W. reeds weer hervat. --- BILJARTEN. PLUYGERS KAMPIOEN 2e KL. KLEIN BILJART KADER Te Apeldoorn zijn gisteren de wedstrijden om het kampioenschap tweede klasse klein biljart geëindigd. De Apeldoornsche biljarter Pluygers behaalde den titel met slechts 1 verloren partij. Bovendien promoveerde hij naar de le klasse, evenals Lavertu en Vos (die eerst op de zesde plaats komt), daar hun algemeen gemiddelde boven het gestelde minimum, 8, lag. De eindstand van het tournooi luidt: 1. Pluygers 2. Wijnschenk 3. Lavertu 4. Burgerhof 5. Haberer 6. Vos 7. Mulder 8. Barzilay 1539 1385 1354 1453 1215 1369 1135 1197 111 104 13.86 186 46 7.44 150 77 9.02 194 61 7.48 152 100 7.99 142 61 9.64 155 71 7.32 184 55 6.50 --- WIELRENNEN OVERWINNING VAN v. VLIET EN SCHULTE Wals tweede achter tandems In het Sportpaleis te Antwerpen zijn internationale wedstrijden gehouden, waarbij van Vliet den sprint en Schulte de achtervolging won. De uitslagen luiden: Sprint om den Grooten Prijs van Antwerpen: match a quatre, eerste serie: 1. Van Vliet, de laatste 200 M. in 12,2 sec., 2. Gerardin, 3. Richter, 4. Cools. Tweede serie: 1. Scherens, 12,4 sec., 2. Michard, 3. Falck Hansen, 4. Loatti. Match a trois, eerste serie: l. Richter, 12,4 sec., 2. Gerardin, 3. Cools. Tweede serie: 1. Loatti, 13,4 sec., 2. Michard, 3. Falck Hansen. Eerste halve eindstrijd: 1. Scherens, 12,8 sec., 2. Loatti. Tweede halve eindstrijd: 1. van Vliet, 12,8 sec., 2. Richter. Eindstrijd: 1. van Vliet, 12 sec., 2. Scherens op 10 c.M. Achtervolging over 3 K.M.: Schulte wint met 40 M. voorsprong 'van Verreycken in 3 min. 55 sec., Somers wint met 4 M. voorsprong van Olmo in 3 min. 50.8 sec., Aimar wint van Huys met 45 M. voorsprong in 3 min. 50,6 sec. Halve eindstrijden over 4 K.M.: Aimar wint van Olmo met 55 M. voorsprong in 5 min. 15,6 sec., Schulte wint van Somers met 60 M. voorsprong in 5 min. 7 sec. E.ndstrijd: Schulte wint van Aimar met 40 M. voorsprong in 6 min. 25 sec. Uur-wedstrijd achter tandems: 1. Kaers, afgelegde afstand 53.359 K.M., 2. Wals, 3. Pellenaars, 4. Loncke. VAN VLIET. --- Daendels en Raffles. Het is met dien bouw niet al te voorspoedig gegaan, vooral niet toen Daendels als G. G. heenging. Er is toen sprake geweest van den bouw van tien winkels op het terrein der societeit, naast het soosgebouw, maar daarvan is niets gekomen. De tijdsomstandigheden met de steeds wisselende politieke toestanden, waren al evenmin gunstig voor de societeitsplannen. Dank zij Raffles is het gebouw gereed gekomen, maar van een winkelgalerij wilde die niets weten en het hiervoor bestemde bouwwerk werd geopend als museumlokaal en kantoor van het Bataviaasch Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen, dat thans zijn zetel aan Koningplein-West heeft. Daendels liet de schuld van de societeit afboeken, waartegenover slechts de verplichting stond de balzaal uitsluitend voor publieke feesten of bijeenkomsten te gebruiken en de andere zalen ter beschikking van de Regeering te houden, als zij dit wenschte. Er moet ook nog een regeling bestaan, volgens welke het gouvernement eigenaar bleef van den grond, waarop de soos werd gebouwd. Deze toestand is nog zoo, al heeft de „Harmonie" door aankoop voor uitbreiding thans een deel van haar terrein zelf in eigendom. Aldus is de „Harmonie" een gebouw van historische beteekenis, waarover nog heel wat meer zou zijn te vertellen. Ik eindig met nog een enkele bijzonderheid; al staat de historische juistheid er niet van vast, is zij toch typeerend voor het sooskarakter van de „Harmonie''. Het verhaal wil namelijk, dat Raffles (of was het Daendels al?) ook nog als voorwaarde stelde, dat de soosdeuren dag en nacht geopend moesten blijven; en inderdaad schijnt men die al dan niet authentieke voorwaarde stipt te zijn nagekomen. Voor een soos, welke haar doel en roeping jegens haar leden verstaat, trouwens niet eens zoo'n extravagante voorwaarde. --- VERRASSENDE ZEGE VAN GERARDIN Van Vliet en Scherens geslagen. Voor een zeer talrijk publiek zijn in het Sportpaleis te Brussel internationale wielerwedstrijden verreden. In den spri&twedstrijd om den „Grooten Prijs van Europa" behaalde de Franschman Gerardin een verrassende zege voor den wereldkampioen, onzen landgenoot Van Vliet en den Belg Scherens. In den handicapwèdstrijd werd Scherens eerste voor Renaudin en Van Vliet. De uitslagen luiden: Sprint: 1. Gerardin 7 punten; 2. Van Vliet 8 punten; 3. Scherens 9 punten; 4. Loatti 10 punten; 5. Richter 11 punten; 6. Renaudin 12 punten. De series, in welke Van Vliet meereed, hadden het volgend verloop: 1. Van Vliet; 2. Loatti op 1 lengte; 3. Richter op M lengte. 1. Gerardin; 2. Van Vliet op % wiellengte; 3. Richter op % lengte. 1. Van Vliet; 2. Loatti op % wiellengte; 3. Renaudin op V« lengte. 1. Gerardin; 2. Scherens op % lengte; 3. Van Vliet op 1 wiellengte. Handicapwedstrijd over 850 meter: 1. Scherens (20 meter); 2. Renaudin (50 meter); 3. Van Vliet (10 meter); 4. Loatti (30 meter); 5. Richter (40 meter); 6. Gerardin (scratch). Omnium voor ploegen: 1. Kaers—Debruycker 12 punten; 2. Olmo—Gitard 16 punten; 3. Aimar—Maye 20 punten. --- Steradent Proefbusje gratis op aanvraag aan bovenstaand adres. (Adv.) --- EERSTE CURSUS OP DE VOLKSHOOGESCHOOL „DIEPENDAAL" TE MARKELO Men schrijft ons: In 1939 — zeven jaar na den zeer bescheiden aanvang van het volkshoogeschoolwerk te Bakkeveen — zullen twee nieuwe volkshoogescholen in Nederland hun cursuswerk kunnen beginnen: de volkshoogesehool „Diepen-daal" te Markelo, waar men thans druk bezig is aan de voltooiing van het eerste gebouw, en de volkshoogesehool „Sterrebosch" te Nederhemert, waar begonnen wordt met de inrichting van een bestaand gebouw. Voor een steeds grooter getal jongeren wordt aldus de mogelijkheid geschapen om in het leven op de volkshoogesehool elkander te leeren kennen en waardeeren en een dieper inzicht te krijgen in de samenstelling van ons volk en in de geestelijke en maatschappelijke vragen van onzen tijd. De volkshoogesehool „Diependaal" zal worden ingewijd met een algemeenen plattelandscursus van 20 Febr.—4 Maart, onder leiding van drs. H. D. de Vries Reilingh, waarbij lessen zijn ontworpen over „De geschiedenis van het Nederlandsch platteland" (drs. H. D. de Vries Reilingh), „Huidige landbouwvraagstukken" (dr. H. G. W. van der Wielen en G. A. v. d Leij) en letterkunde in dialect (J. Jans), terwijl lezingen zullen worden gehouden over „Twentsch volksleven", met film (A. C. Meyling), „Landelijke bouwkunst" (J. Jans), „Het platteland in geestelijk opzicht" (dr. J. W. Samberg), „De stad en haar karakter" (J. G. van Busschbach), enz. Er zal des ochtends practisch gewerkt worden op de terreinen der school. Sport, excursies, muziek- en vragenavonden zullen eveneens in het programma zijn opgenomen. --- VOETBAL. MITROPABEKER-COMPETITIE GEHANDHAAFD Op een bijeenkomst van het comité voor den Mitropabeker is besloten ook in 1939 een competitie te organiseeren. De wenschelijkheid werd te kennen gegeven het aantal deelnemens vereenigingen tot acht te beperken. Een beslissing omtrent dit laatste punt werd aangehouden tot de bijeenkomst, welke in Maart a.s. te Praag wordt gehouden. Een voorstel van Italië, deze competitie voor 1939 te laten vervallen, werd niet aangenomen. --- BOKSEN. LOU NOVA TEGEN MAX BAER De winnaar ontmoet Joe Louis. Op 24 Februari a.s. zal in Madison Square Garden te New-York een gevecht worden georganiseerd tusschen den nieuwen ster in het zwaargewicht, den Californiër Lou Nova en den vroegeren wereldkampioen Max Baer. Het gevecht ia vastgesteld op vijftien ronden, terwijl de winnaar zoo goed als zeker het recht krijgt tegen Joe Louis voor een titelkamp uit te komen. Dit titelgevecht zal dan in Juni pf September 1939 worden gehouden. i AX BAER • ---