KERSTAVONTUREN van Grapje het kaboutertje Eén-twee-drie.... WIP. Eén-twee.... WIP. Eéntwee-drie-vier-vijf.... WIP! Met een rode kleur van inspanning en plezier springt Grapje over de takken en takjes, die overal in het bos verspreid liggen. Als hij een hele dikke tak „genomen” heeft, blijft hij steeds even staan en kijkt voldaan achter zich. De zweetdruppels op zijn voorhoofd veegt hij dan soms weg met het mouwtje van zijn buis, want warm heeft hij het gekregen, ondanks het koude winterweer. Soms stampt hij met zijn voetjes een roffel op de harde bosgrond om zijn voeten nog warmer te krijgen. Maar dan gaat hij vlug verder en.... Eén-twee-drie.... WIP. Eén-twee-drie-vier.... WIP. Eén.... twee.... Grapje! Daar hebben jullie natuurlijk nog nooit van gehoord. Ik zal jullie eens iets over Grapje, het kaboutertje, vertellen. Hij woont met zijn vader en moeder, grootvader en grootmoeder, ooms en tantes, allemaal bij elkaar, ineen oud huisje ineen droge greppel, op een verborgen plekje in het bos. Het huisje, dat Grootvader zelf heel, heel lang geleden gebouwd heeft, is gemaakt van plankjes van een kist, die Grootvader in het bos gevonden had. Het huisje is veel te klein voor alle kabouters, maar Grootvader en Grootmoeder waren er nog nooit toe te bewegen hun huisje te ruilen voor een groter. En Grapje vindt het zo akelig, dat hij ’s avonds, als alle kabouters thuis zijn, onder de tafel moet zitten. Maar erger vindt Grapje nog, dat hij geen vriendjes inde buurt heeft wonen. Die wonen allemaal zo ver weg, dat hij op zijn kleine kabouter. beentjes wel een uur flink voort moet stappen, om bij ze te zijn. Inde afgelopen zomer is hij nog eens naar zijn vriendjes toe geweest. Hij heeft toen een hele dag heerlijk met ze gespeeld, maar ’s avonds moest hij weer de lange, lange weg terug. Nee: daar is hij later maar niet weer aan begonnen! Maar op die ene dag heeft hij een grote ontdekking gedaan. Ze waren toen aan het verstoppertjespelen met elkaar en Grapje was een heel eind weggelopen op zoek naar een mooi plaatsje. Hij kwam op een plek, waar zoveel bosbessen en bramen stonden, dat zijn hele familie zich er buikpijn aan kon eten. Maar dat was niet alles! Op een verborgen plekje ontdekte hij een grote blikken trommel, half boven en half onder de grond. Wat zou dat een prachtig huis zijn! Grapje was er omheen gelopen en dooreen opening aan de zijkant naar binnen gestapt. „Wat een ruimte! Wat een ruimte!” zuchtte hij verrukt. Hier hoefde hij vast en zeker niet ineengedoken onder de tafel te zitten, als de hele familie thuiswas! Hij was weer naar buiten gegaan en had nog eens goed rondgekeken. „’t Lijkt hier Luilekkerland wel!” zei hij tegen zichzelf, want daar ontdekte hij nog wilde aard beiplantjes. En Grootmoeder hield zo veel van wilde aardbeitjes. Maar ach: Grootvader en Grootmoeder zouden toch niet willen verhuizen! Dat wist Grapje maar al te goed! Toen had hij inde verte de stemmetjes van de andere kabouters gehoord. Vlug was hij teruggelo-- pen, want ze hadden hem daar toch niet gevonden en bovendien: hij wilde niets van zijn ontdekking laten merken aan zijn vriendjes! Hij had de weg naar de blikken doos goed in zijn geheugen geprent. Als er eens naar een ander huis gezocht werd, dan ach nee: dat gebeurde toch nooit! Vaak had hij later aan het leegstaande huisje teruggedacht. Hij had er zelfs eens over gedroomd. Maar hij had er maar nooit iets van verteld, zelfs tegen zijn Moeder niet, want hij wist al wel, dat het toch niet hielp.... Zuchtende was hij iedere avond onder het tafeltje gekropen, als het laatste kaboutertje het huisje binnenkwam en er plaats gemaakt moest worden. Maar nu was het winter en morgen Kerstfeest! Vader had Grapje ’s morgens het bos ingestuurd met de opdracht, een mooie Kerstboom uitte zoeken! Kabouters maken altijd heel veel werk van het Kerstfeest! Mooie eikeltjes en denappeltjes had Grapje de hele week al verzameld! Hulst, waaT je je altijd zo aan prikt, had Grapje met geduld afgesneden en op zijn kruiwagentje naar huis gebracht. ’s Morgens had Grapje een mooie denneboom ontdekt en Vader en Oom hadden gezegd, de aangewezen boom ’s middags nog te gaan omhakken en halen. Grapje vergeet, dat hij geen vriendjes heeft om mee te spelen, hij speelt alleen en hij is blij, dat hij alleen kan spelen en maar steeds denken aan morgen, aan Kerstfeest Eén-twee-drie HUP! Eén-twee-drie-vier HUP! Eén-twee HUP! Eén-twee Grapje springt en springt, veegt zich soms de zweetdruppels van zijn gezicht en denkt..,, en denkt.... De tulband! Zou Moeder die al klaar hebben? Hè, wat heeft Grapje trek in zo’n lekker warm stukje tulband! Hij springt niet langer, ons Grapje, hij rent naar huis „Moeder!'’ roept hij al van ver, „Moeder! Moeder!” Hij duikt het lage deurtje binnen en snuift de heerlijke bakgeur in, die in het kamertje hangt! Is de tulband al klaar? Ja! Midden op de tafel prijkt, warm en dampend, het heerlijke gebak! Hè, wat heeft Grapje een trek! Hij peutert een krentje van de zijkant en steekt het in zijn mond. Maar dat mag natuurlijk niet! Waar zouden Moeder, Grootmoeder en de beide Tantes toch zitten? Daar ziet Grapje een lekkere, dikke rozijn uit de tulband steken. Hij trekt heel voorzichtig de rozijn uit het gaatje „Grapje!” roept Vader buiten, „Grapje! Waar zit je toch?” Grapje loopt naar buiten. Daar staat vader. „Grapje, kom toch eens helpen met het versieren van de Kerstboom!” „De Kerstboom?” zegt Grapje, „is die er dan al?” --- HET KIND IN DE MUZIEK Herinnering aan de schoonste zang, ooit gehoord Engelen des Hemels hebben gezongen inde nacht, waarin het Kind geboren werd, zo kunnen we lezen bij de evangelist Lucas. Alleen de woorden, die „een menigte des hemelschen heirlegers” zong, zijn ons in het wonder-schone verhaal van Lucas overgeleverd. De melodie is onbekend gebleven. Maar hoe zouden wij hier op aarde een hemelse melodie met het oor kunnen horen? Hoe zouden wede zang van het „Eere zij Godin de hoogste hemelen” anders dan met het gemoed kunnen verstaan, als „ein inneres Singen”? Want, gelijk met de engelen, die weer naar de hemel waren gevaren zoals Lucas verder verhaalt is de hemelse zang van de aarde verstorven. Maar toch. Inde twintig eeuwen, die gegaan zijn over Bethlehem en de wereld, is de herinnering aan de schoonste zang ooit gehoord wel vervaagd, maar nooit geheel verdwenen. Een heilige of een nar, een wijze of één die men simpel noemt, een dichter, een eenzame of een groot kind of het nu gisteren was of honderd jaar geleden of misschien duizend jaar geleden, er was altijd iemand, die ging zoeken naar een kerstzang, welke de engelenzang gelijk zou zijn. Wie de geschiedenis leest; wie het vermogen bezit dorre namen te wekken tot levende mensen, heeft hen ontmoet, die gestalten waarin verbeelding en realiteit elkaar gevonden hebben. De troubadour van de Middeleeuwen, als hij zich moe gezongen had van hoofse liefde, sloeg inde snaren om te vertellen van het kerstkind. De dichter, die zich in verre tijden nauwelijks met die naam durfde sieren, liet zich inspireren door kronieken en schilderingen inde kerken. Zo werden de kerstliederen geboren, de oud-Franse Noëls, de Engelse Christmas-songs, de oud-Nederlandse Kerstleisen. Overal waar mensen woonden, maakte zich een lied los, welde een eenvoudige zang op. Overal. Op de met wijnstokken begroeide hellingen van de heuvelen van Toscane en inde witte huisjes van het Rhöne-dal en de bossen van het Isle de France. Langs de oevers van de talrijke beken van het Oostenrijkse land. In Engeland en lerland en inde stadjes van Vlaanderen en de Nederlanden. Overal zongen de mensen, aarzelend soms en misschien primitief, maar heel zuiver. En het was altijd een zang om het kind. Het werd muziek, waar door heen het kind tripte. Het scheen of alle vertedering over het hulpeloze en het onbeschermde; of de hunkering naar het ongerepte en het gave zich in simpele kerst wij zen verhuld had. Alsof de dichter-zanger heimelijk een kracht vermoedde in het kind, dat hij bezong. De toondichter, wat wist hij van theologie, van godsdienstsystemen? Hij was een Christen. Het ontging hem meestal, dat het kind te allen tijde en in meer dan één grote wereldgodsdienst het symbool was van vernieuwing, van heilsverwachting. De kunstenaar, die vroeger een eenvoudig man was, voelde intuïtief het verband tussen de kerstgedachte en het kind, waarnaar hij zich tegen Kerstmis met groter genegenheid wendde. De ontroerende eenvoud van zo vele kerstliederen, welke voor een deel hun oorsprong* vonden inde Middeleeuwen, heeft nog niets aan spontaniteit verloren. » # * Ook de componisten uit latere eeuwen hebben, evenals hun naamloze voorgangers, de vertedering voor het kind gekend. Het is niet alleen een grote figuur als Johann Sebastian Bach, die in zijn Weihnachtsoratorium het kind tot middelpunt maakte. Die met het „Schlafe mein Liebster” een wiegeliedje schreef, dat tot de schoonste kerstliederen behoort, die ooit gecomponeerd zijn. Te beginnen bij Bach is er een lange reeks componisten geweest, die geraakt werd door de poëzie in het oude kerstverhaal. Treffend is het na te gaan, hoe bijna alle Franse componisten iets hebben begrepen van het wonder, dat zich op Kerstmis opnieuw doet gelden. De erfenis van de Middeleeuwen, de kostbare Noëls, is niet veronachtzaamd. Van deze Noëls lopen verbindingslijnen naar de clavecymbel-kunst van Daqum en Couperin, welke het werk van César Franck, Ciaude Debussy en Maurice Ravel hebben bevrucht. Een zeer bewogen componist als Hector Berlioz heeft op rijpere leeftijd zich in het kind verdiept en onder een schuilnaam een prachtig werk geschreven, „L’enfance du Christ”. Hij had het voetspoor gevolgd vaneen oudere landgenoot, die een „Oratoria de Noël” gecomponeerd had. Een andere Fransman, André Caplet, heeft in „Le Miroir de Jesus” ook de oneindige teerheid van het kind uitgedrukt in muziek, die als geen andere kunst immers in staat is de subtiele roerselen van poëzie en lichte weemoed weer te geven. En het is merkwaardig, dat ook de moderne componisten, wanneer zij het kerstgebeuren in kunstmuziek wilden bezingen, teruggrepen op het volkslied. Want de eenvoud van het oude kerstlied, zoals dat eenmaal spontaan gewekt was door de dichters onder ons, kan alleen de Jacobsladder vormen om te trachten in onze geest en gemoed iets op te vangen van de melodieën, waarmee de engelen moeten hebben gezongen. Op Kerstmis klinkt de muziek, waarin de reine blijheid van het kind gevaren is. Muziek, die we moeten horen en ondergaan als een kind, maar dan als een wétend kind. Henri Th. Timmerman. --- 4xKERSTAVOND Het was een heel bedroefd klein meisje, dat op die kerstavond lang geleden inde diepe vensterbank van het grote grachtenhuis zat en door de dichtgetrokken vitrages naar buiten tuurde. Af en toe trad een enkele voorbijganger inde lichtkring van de lantaarn voor het huis om dadelijk daarna door de duisternis te worden opgeslokt. En dan waren er alleen maarde glimmende natte straatkeien om naar te kijken. Af en toe dwarrelden haastig een paar natte sneeuwvlokken door de lichtstreep. Vanmiddag had het gesneeuwd maar nu was het gaan regenen. Vanmiddag leek alweer zo ver weg toen was alles nog prettig en goed geweest en toen opeens was het allemaal zo raar geworden en zo akelig. Ineens was de dokter er geweest en allemaal vreemde mensen en ze hadden mammie meegenomen ineen grote auto. Ze had alleen maar even goeden dag mogen zeggen. De gestalte op de draagbaar met de wollen deken om het hoofd had reeds niets meer van het lief vertrouwde moedergezicht. Het kind zat boordevol vragen. Hoe moet het nu vanavond met de kerstboom en alles waar brachten ze mammie heen en wanneer kwam ze weer terug en moest zij hier nu alleen met oude Anna blijven ? Tranen kropten in haar keel. Muisstil zat ze inde vensterbank. Bij de tafel zat Anna met haar hoed op. Kordaat en practisch met de eigengereidheid, langjarig tróuwe dienstboden eigen, had Anna dadelijk mevrouw Loes uit Bussum, de jongste zuster van haar mevrouw opgebeld om kleine Mia te halen. Het gepakte koffertje en een mandje met de voor het kind bestemde kerstgeschenken stonden reeds klaar in de gang. Anna hoopte maar dat het niet te lang zou duren eerde auto kwam, want het was haar uitgaansavond en zij zou de kerstavond bij familie gaan vieren. Traag kropen de minuten voorbij. Buiten sloeg een torenklok eenmaal. Daar hield een auto stil. Een portier klapte. „Tante Loes! daar is tante Loes! ” riep Mia en zij wist niet of zij daar blij mee moest zijn of niet. Tante Loes was in alles het tegendeel van haar vroeg oude tobberige zuster met haar wankele gezondheid en haar neerdrukkend verdriet om de te vroeg gestorven echtgenoot. In het grote huis klonk zelden een lach. Even later zat Mia als een klein kindje op schoot bij tante Loes achter inde auto, terwijl oom Henk stuurde. Ineens was alle schrik en narigheid weg. „Wij zijn bij mammie geweest en het gaat reuze goed hoor en morgen mag je er heen”, vertelde tante Loes. Mia drukte haar snoetje diep inde zachte bontkraag. „Wat ruikt u lekker”, zuchtte zij. „Arme kleine muis” prevelde tante Loes inde blonde krullen. * * * Van het ogenblik af dat Mia het feestelijk verlichte huis van tante Loes betrad, wandelde zij regelrecht het sprookje binnen. Daar zong een hele kinderschaar kerstliederen bij de piano, daar werd het oude kerstverhaal voorgelezen door oom Henk, daar deden de kinderen en de kleine gasten allerlei spelletjes. En tot slot hadden ze allen tezamen inde donkere eetkamer achter de gesloten deuren moeten wachten. Door de kier van de suitedeur schemerde een flakkerend licht, pianoaccoorden. klonken en daar gingen de deuren vaneen als een adembenemend wonder stond daar in stralende luister de prachtige grote kerstboom met z’n ontelbare kaarsjes. En daar was de hoge, heldere stem van tante Loes, die plechtig en zuiver het „Stille nacht, heilige nacht” zong. Vergeten was het kleine boompje thuis, dat zij de laatste jaren altijd zelf had moeten optuigen omdat het te vermoeiend was voor mammie, vergeten waren de cadeautjes van thuis, die door Anna waren uitgezocht en gekocht, en die nooit helemaal precies waren wat je hoopte dat zij zouden zijn alles verbleekte naast de glans van dit echte, heuse feest. Met grote verbaasde ogen keek het kind naar de aardige en mooie geschenken die de kinderen voor elkaar en voor de ouders hadden gemaakt. Zij werd zich pijnlijk bewust van haar lege handen. Nog nooit had zij iets voor iemand gemaakt. De naglans van deze ene lichtende avond bleef Mia nog jarenlang bij. In haar herinnering bleef deze dag voortleven als de kerstdag-met-een-rood-kruisje. • • * Weer is het 24 December, kerstavond. Met een energiek gebaar schuift het blonde meisjes-studentje de boeken opzij. Voor vandaag is het genoeg! Zij werpt een blik op de klok. Waar Jaap blijft? Zij zouden toch samen gaan eten. Zij treedt aan het raam en slaat het gordijn weg. Een fijne sneeuwjacht stuift langs de vensters. Dus toch nog een witte kerstmis, enig! Met een onverschillig gebaar haalt zij de schouders op. Waarom enig? Sentimenteel gedoe! ’t Zal er wat op aankomen of het wel of niet sneeuwt op kerstmis! De wereld is toch een gekkenhuis! Beneden stampt iemand de sneeuw van zijn schoenen. Een korte tik op de deur en een lachend gezicht kijkt om de hoek. „Ha, die Mia! Klaar?” „Ha, die Jaap!” Even later lopen ze door de natte sneeuw. Jaap steekt zijn arm door de hare. „Het is glad”, zegt hij verontschuldigend. Mia trekt haar arm terug. „Ik kan best alleen lopen hoor!” Hij dringt niet aan. Mia is een van de knapste koppen van haar jaar en zij is berucht om haar scherpe tong. „Wat gaan wij vanavond doen?” vraagt zij. „Komen de anderen ook?” Jaap haalt de schouders op. „De meesten zijn natuurlijk naar huis. Kerstavond hè. Chris zei dat hij een moordtent had ontdekt. We kunnen wel even gaan kijken als je wilt?” „0.K.” „Of e wil je misschien met mij mee naar huis? Moeder zou het reuze gezellig vinden hoor. Zij is een schat!” „Met jou mee? Wat moet ik bij jou thuis doen? Hoe verzin je het!” „Och ik dacht nou ja, zomaar jij hebt toch geen eigen thuis meer nadat je moeder is gestorven ” „Daarom hoef ik nog geen aalmoes van jou zeg!” „Sorry, dan niet. Ik zei het alleen maar omdat het kerstavond is.” „Doe alsjeblieft niet zo melig!” * * * De nieuwe tent is een rokerig smal lokaaltje. De consumptie is duur en sleclït. Er zijn er maar een paar van hun clubje. Tussen de tafeltjes wordt gedanst. Mia slaat achter elkaar een paar glazen om, maarde drank kan het lege gevoel van binnen niet verdrijven. Ze heeft het land aan zichzelf. Ze heeft het land aan Jaap en aan de anderen. Ze heeft het land aan die hele onzinnige kerstavond en aan de malle groene slingers en de rode lichtjes langs de wanden. Een opgeverfde juffrouw ineen schel groene jurk zingt een jazz-liedje, dat niemand verstaat. Een luidruchtig gezelschap dat kennelijk al teveel op heeft, komt binnen en geeft even afleiding. Mia tracht met een ouderejaars een gesprek te voeren overeen dispuutkwestie, maar hij beduidt haar lachende er mee op te houden; de schelle koperklanken van het negerorkestje overstemmen alles. Dan komt de groene juffrouw terug en zingt met veel vals pathos de „Holy City” en „Stille nacht”. Met een ruk schuift Mia haar stoel achteruit en. staat op. ... „Ik vind het hier een nare tent!” verklaart ze. „Wat heb je toch?” vraagt Jaap als ze buiten in de frisse avondlucht lopen. „Ik heb niks. Waarom zou ik wat hebben?” bitst zij. Hoe kan zij Jaap nu vertellen dat zij zo’n verschrikkelijk verlangen heeft naar de stem van tante Loes, die „Stille nacht” zingt, en naar die ene enkele volmaakte kerstavond uit haar kinderjaren Door vunzige nauwe kronkelstraatjes aanvaarden zij de terugtocht naar huis. Het bijzondere van'de nieuwe „tent” was de ligging in het havenkwartier. Mia huivert in het korte bontjasje. Brrr! Wat een buurt! Achter de bewasemde ramen vaneen paar armzalige winkeltjes brandt licht. Jaap staat stil. „Is het niet net een toneeldecor?” vraagt hij. „Hè, loop eens door” geeuwt Mia. „Ik begin het koud te krijgen. Ga alsjeblieft mee naar huis, dan pakken we een borrel.” Tussen twee lantaarns klinkt uit de duisternis een onderdrukt geluid. Jaap blijft staan. „Hoor eens! Wat is dat? Daar huilt iemand ” „Ik weet het niet en het kan me niet schelen! Schiet nou op, alsjeblieft” ongeduldigt Mia. Jaap strijkt een lucifer aan. Bij het flikkerend schijnsel zien zij op een houten stoepje een haveloos kereltje van vijf of zes jaar zitten. Een klein hoopje menselijke ellende, snikkend met zijn hoofd op zijn knietjes. Ineen klein bedompt broodjeswinkeltje met een walmende oliepit boven de geve rfde toonbank . . . --- KERSTMIS Hoe vreemd is dit: Sinds mij uw kruishout greep En uw gesloten oog mijn lauwheid striemde, Sinsdien eerst weet ik dat Gij waarlijk leeft En dat uw dood in mij ten leven kiemde. Sindsdien wel sterft Gij in mij telkens weer, Maar wordt opnieuw als Heilig Kind geboren, Dat zich tot peluw voor zijn godd’lijk hoofd De stilten van mijn hart heeft uitverkoren. MIEN LABBERTON. ---