HAAGSCHE COURANT Dinsdag 12 September 1933. No. 15521. VIERDE BLAD. BERICHT. Bijkantoren van de Haagsche Courant zijn gevestigd: Scheveningen KEIZERSTRAAT 319, Hijs wijk : HEERENSTRAAT 17. Filialen zijn gevestigd bij den Kantoorboekhandel TH. J, DE KONING, Goudsbloem laan 3, telefoon No. 338263, en Boekhandel J. B. VAN SETERS Jr., Theresiastraat 108 A, telefoon No. 772444. Speciale maatregelen zijn door ons genomen. opdat alle opdrachten, brieven op advertentiën enz., zoo spoedig mogelijk door het hoofdbureau tn de Wagenstraat in behandeling kunnen worden genomen. --- BUITENLAND. TSJECHO-SLOWAKIJE. Snapshots uit Tsjecho-Slowakije. Over de hoofdstad Praag en haar inwoners. Men schrijft ons uit Praag: Vanaf het moment, dat de O.K. ABS, een van de in licensie gebouwde Fokkers van de Tsjechische Luchtvaart Maatschappij, veertien dagen geleden op Waalhaven het luchtruim koos om me binnen zes uur op het yliegveld Kbely bij Praag te deponeeren, is mijn leven één roes geweest. Zoodat de onweersbui,_ die het plannetje om in sportkistje van de Aero-club de omgeving van Praag te verkennen in de war stuurt, in figuurlijken en letterlijken zin op een gloeiende plaat valt. Want nu krijg ik eindelijk eens gelegenheid om de film van mijn reisherinneringen in vertraagd tempo af te draaien. Door verschillende introducties al den eersten avond gast in vooraanstaande Praag■ nche familie en sindsdien van hand in hand overgegaan, heb ik niet alleen onnoemelijk veel gezien en genoten, maar ook een aarö,!# inzicht gekregen in het Tsjechische familieleven. Wat betreft het historische Praag, zoo kan men deze stad met de bijna 900.000 inwoners en meer dan honderd ten hemel reikende kerktorens, gevoegelijk rekenen onder de mooiste en interessantste steden van Europa. Een stad, waar je je direct thuitf voelt omdat je er in een minimum van tijd den weg kent. Waarschijnlijk een gevolg van het feit, dat het eigenlijke centrum vrij klein is en de andere, voor den vreemdeling belangrijke stadsdeelen, er onmiddellijk om gegroepeerd liggen. Alleen is het de eerste dagen oppassen met het nog uit Oostenrijksche oterheersching stammende gebruik van „links houden", dat misschien al lang veranderd zou zijn als daaraan niet zulke enorme kosten als omleggen van de tramrails enz. gepaard gaan Het „eerst naar links, dan naar rechts " kijken zit den gehoorzamen Hollander zóó in het bloed, dat het hem hier bijna ten val zou brengen ! Ofschoon er tientallen oude kerken en paleizen te bewonderen vallen, bezit Praag toch in het wereldbekende ,,Hradschany", het oude Raadhuis, de Karlsbrücke en de Jodenbegraafplaats zijn standaard-bezienswaardigheden. ® Het beroemde astrologische uurwerk uit de 15de eeuw, dat in den linkerzijgevel van het oude, herhaaldelijk aangebouwde en gerestaureerde stadhuis werd aangebracht moge dan al voor Jan Publiek een der grootste attracties zijn, de fijnproever voelt zich meer getrokken tot de kleine, zuiver gothische hoekkapel, die zich vlak naast het beroemde uurwerk bevindt Die kapel is voorloopig ingericht als laatste rustplaats voor den ,.Onbekenden Legionnair". He jonge republiek voelt uiteraard meer voor de legionnairs, die, na gedeserteerd te zijn naar de vijandige legers, de wapens opnamen tegen het zoo gehate gezag, dan voor de in dienst van Oostenrijk gesneuvelden. • De prachtige balkenplafonds. oude en moderne schilderijen, zeldzame deuren van ingelegd marmer vragen echter véél meer tijd dan de cedok- of andere gids van zins is om toe te staan. Want d ie kennen maar één doel, *.1. de aan hun toevertrouwde kudde zoo siKl mogelijk weer naar buiten te loodsen, zoodat iedereen naar waarde kan genieten van de bedrijvigheid, die het kunstig uurwerk bij het spelen van het volle uur ten toon spreidt. Onder doodsche stilte openen zich twee deurtjes en zien we den Christus en Zijn twaalf apostelen statig voorbij paradeeren. Ondertusschen permitteert de Dood zich het grapje van loos alarm te slaan, terwijl de ijdelheden des levens gedemonstreerd worden door een vrek, die met zichtbaar genoegen een zwaren geldbuidel schudt en een ander, die zich hevig vermeit in eigen spiegelbeeld! De oude Jodenbegraafplaats met haar duizenden en duizenden verweerde en verzakte steenen is een plekje van onwezenlijke rust en poëzie in de jagende werkelijkheid van de wereldstad. Al omstreeks het jaar duizend in gebruik genomen kan men deze, al lang weer in onbruik geraakte begraafplaats, gerust tot de oudste Jodenkerkhoven van Europa rekenen. Slechts tweemaal per dag wordt de vrede verstoord door voor een vluchtig bezoek binnenstuivende vreemdelingen. Nog maar een enkeling, die een der graven komt bezoeken om daar dan als bewijs van piëteit een kiezelsteentje te deponeeren. Vroom gebruik, dat dateert uit den tijd, dat de Joden door de woestijn trokken. Want om het pas gedolven graf dan te beschermen tegen de roofzucht der dieren, wentelde men er enkele steenen op. Zijn de Hebreeuwsche letterteekens op de rechtopstaande steenen niet voor een ieder begrijpelijk, dit is wel het geval met de dieren- en andere figuren, die op verschillende steenen zijn aangebracht en die dienen om familienaam en geslacht van den overledene aan te duiden. Herten, wolven, katten en leeuwen schijnen wel de meest geliefde dieren geweest te zijn van koning Ru dolf, die er ra de middeleeuwen toe overging den Joden een familienaam te verleenen Twee gekruiste handen duiden op den stam van Aaron ; een waschschotel spreekt van het geslacht van Levie, terwijl de druiventros het Jodendom in het algemeen aanduidt. Vlak bij dit oord, waar alles spreekt van heengegane geslachten, staat de oudste synagoge van Praag, die merkwaardig genoeg in gothischen stijl is opgetrokken. Maar toen een brand indertijd gedeeltelijke restauratie noodig maakte, werkte men den kruisvorm toch weg door het toevoegen van een vijfden arm. Het hooggelegen Hradcany, dat heel Praag domineert, bereikt men via de prachtige, door Karei den Vierde in de tweede helft der veertiende eeuw gebouwde Karlsbrücke, die met niet minder dan 32 beeldengroepen versierd is. Waarvan dat van den H. Johannes van Nepomuk, den vromen biechtvader van koningin Sofia, wel het meest populair is. De geschiedenis verhaalt, dat de ruwe Wenzel de Vierde den biechtvader van zijn gemalin sommeerde het biechtgeheim te schenden en toen de priester niet aan dit bevel wenschte te voldoen werd hem de tong uitgerukt en zijn lijk vanaf de Karlsbrücke in de Moldau geworpen. Vooral omdat deze tong nog steeds in ongeschonden staat gebleven is, waarvan men zich in den Veidtsdom kan overtuigen, is de H. Johannes van Nepomuk een der meest geliefde volksheiligen van Tsjecho-Slowakije geworden. Het komt dan ook maar zelden voor, dat zijn beeld zonder bloempje of lampje staat. Maar mooier dan de beelden zijn de twee prachtig gebeeldhouwde torens aan begin en eind van de brug. Het hooggelegen Hradcany omvat naast den beroemden gothischen St. Veidtsdom en den vroegeren koninklijken burcht, die thans dient tot paleis van den zoo geliefden 84jarigen president Masaryk, nog verschillende oude kerken, paleizen en last not least het schilderachtige ,,alchemisten-straatje", waar zich in de 16de eeuw verschillende scheikundigen terugtrokken om in de onmiddellijke nabijheid van het paleis van koning Jiudolf II, die zelf een beroemd alchemrst was, te trachten langs chemischen weg goud te maken. Dit straatje met zijn kleurige huisjes zou men eerder zoeken in een of anderen uithoek der aarde, waar Vader Tijd stilstaat, dan in het hartje van de groote stad. Werd in de elfde eeuw al begonnen met den bouw van de St. Veidt, zoo is het heiligdom toch pas sedert enkele jaren voleind Een van de grootste bezienswaardigheden van deze gothische kathedraal is naast het praalgraf der koningen van Bohemen en het prachtig gebeeldhouwde priesterkoor wel de Wenzelkapel, waarvan de muren geheel bedekt zijn met gepolijste, in verguld metaal gevatte half-edelsteenen. Een zuiver Tsjechische muurbedekking, die meer origineel en kostbaar is dan mooi. Achter een, van zeven sloten voorziene, zwaar gepantserde deur, waarvan zeven verschillende hoogwaardigheids-bekleeders elk een sleutel hebben, bevinden zich de kroonschatten. Terwijl de eveneens een millioenen waarde vertegenwoordigende kerkelijke kostbaarheden in den toren bewaard worden en dagelijks voor het publiek toegankelijk zijn. Het zilveren praalgraf van Johannes van Nepomuk, dat uit niet minder dan 8700 kilo zilver bestaat, mag zich in een bijzondere populariteit verheugen. Waarschijnlijk om de tot heden toe intact gebleven tong, die op het altaar uitgestald is. Typisch verschijnsel, dat men ook waarneemt in meer Zuidelijk gelegen katholieke landen, is de Tsjech méér gevoelig voor uiterlijke devoties dan de toch strenger naar de letter der wet levende Noordelijker Katholieken. Zal er in Europa bezwaarlijk één stad te vinden zijn met meer kerktorens dan het „Hundert thürmige Prag", ook op het gebied van automatische buffetten slaat iet zeker een record. Ze verrijzen als paddenstoelen uit den grond en zoowel wat betreft inrichting als verscheidenheid van spijzen en dranken kan onze Heek-glorie uit Amsterdam niet in de schaduw staan. Over den Haag en Scheveningen praat ik maar niet eens, want zelfs Parijs moet het afleggen! Waar de salarissen en arbeidsloonen in verhouding tot ons land ongunstig te noemen zijn, houdt menig jong huismoedertje haar „baan" voorloopig aan en juist die gezinnen maken het drukst gebruik van de automatische buffetten. Het kost beduidend minder dan de toch al niet dure volksrestaurants en bespaart de moeite van koken en omwasschen. Voor de rest geeft het huishouden al bitter weinig zorg, want niet minder dan 63 pCt. van de bevolking moet het doen met een éénkamerwoning, terwijl de gegoede middenstand al héél trotsch is op een appartement van drie kamers plus keuken. Op onze moderne arbeidershuizen met vier of vijf kamers en badkamer, die wij in verschillende van onze groote steden zien verrijzen, zou zelfs een hoofdambtenaar nog jaloersch zijn! Zijn de arbeidsloonen over het algemeen lager, de aanspraken van den gemiddelden Tsjech zijn ook minder hoog, dan bij ons. En al is het leven er globaal genomen wel wat goedkooper dan hier, toch niet in verhouding tot den veel lageren loonstandaard. En toch zou ik zeggen, dat er groote tevredenheid heerscht en zeker niet minder gewerkt wordt. Dat er behoorlijk hard gewerkt wordt, valt iederen buitenlander direct op en hoe democratisch deze jonge republiek ook moge zijn, toch wordt er over bet algemeen niet gesold met den arbeider. Nemen we b.v. eens de kwestie der versche cadetjes. Honderd en éénmaal is hier betoogd, dat de vreemdeling, die in eigen land niet gedoemd is om oud brood te vermalen, zich stooten moet aan ons regiem van „geen versch brood vóór tien uur". En in dit land, waar men toch zeker niet kan spreken van verouderde toestanden, is niet alleen in de broodzaken al vanaf zes uur in den morgen versch brood te krijgen, maar ook op de ontbijt-tafel in het hotel, den restauratie-wagen en desgewenscht in het huisgezin! En goed brood ook, al zal de vreemdeling goed doen op te passen voor het in Centraal Europa zoo geliefde maanzaad en kummel, waarmee verschillende „Semml'n" en „Kipfeln" kwistig bestrooid zijn, maar wat niet heelemaal overeenkomt met onzen smaak. Mede tengevolge van de Einzelne frequenz, wat zeggen wil één om-onderb roken werktijd, is de dagindeeling in Tsjecho-Slowakije wel heel anders dan bij ons. Terwijl de Hollandsche ambtenaar of bankbediende zich nog eens omdraait, spoeden zijn collega's in Tsjecho-Slowakije zich al naar hun bureaux. Maar daartegen staat, dat zij om lialf drie of drie uur ook gedaan hebben en den verderen dag voor eigen genoegen kunnen besteden. Een systeem, dat vooral in den zomer ontegenzeggelijk veel voordeelen biedt, maar dat, omdat de scholen eii andere bedrijven niet aansluiten, in menig gezin hopelooze ongeregeldheid schept. Al vader uit het ministerie komt, hebben moeder en de kinderen al lang gegeten en als de kinderen tegen zevenen naar de avondboterham verlangen is vader op stap of heeft in ieder geval nog nriet veel trek. De wanorde zou waarschijnlijk geringer zijn als evenals bij ons de hoofdmaaltijd 's avonds gebruikt werd, maar evenals in de nabuurstaten Hongarije en Oostenrijk houdt men hier vast aan het gebruik van op het middaguur warm eten. De aantrekkelijkheid van Praag wordt in niet geringe mate verhoogd door de, in onmiddellijke nabijheid gelegen heuvels, die prachtwandelingen bieden. Maar die tevens beletten, dat de stad zich naar meer dan twee kanten kan uitbreiden. De laatste aanwinst is wel de moderne, langs de Moldau gebouwde villawijk Barrandov, waar men ook de hypermoderne Tsjechische filmateliers vindt. Doel van deze, met Rijkssteun gestichte, maatschappij is om ook op dit terrein het buitenland er zooveel mogelijk uit te werken en den eigen artisten werk te geven. Want wat betreft protectie vkn eigen arbeidskrachten kunnen we nog best een lesje nemen bij deze jonge republiek. Gezicht op Praag. --- Begrafenis Herman Poort. Gisteren vond op het Esserveld te Groningen de begrafenis plaats van het stoffelijk overschot van den heer Herman Poort, bekenden Groningschen letterkundige en schrijver. Het stoffelijk overschot wordt gralwaarts gedragen. den --- STADSNIEUWS. Het afscheid van wethouder Drees van den Gemeenteraad. De rede van den burgemeester. ,,'s Gravenhage verliest een wethouder van zeer bijzondere beteekenis". Wij hebben gisteren een beknopt verslag gegeven van de rede, door den burgemeester in den Gemeenteraad gehouden bij het afscheid van den heer W. Drees als wethouder. Wij latenl hier deze rede, die door den Raad met algemeen en zeer hartelijk applaus bezegeld werd, in haar geheel volgen: Het is voor mij, als burgemeester, voor het college van burgemeester en wethouders, esn ongetwijfeld ook voor den Raad, zeer moeilijk thans afscheid te nemen van den wethouder Drees. Zijn betreurenswaardig besluit om in de volle kracht van zijn leven, met een door een rijke ervaring van 14 jaren wethouderschap gescherpt inzicht in het gemeentebeleid, zijn taak neder te leggen, is ongetwijfeld door ons allen met groote spijt vernomen. Ware het niet, dat wij den ernst kenden, waarmede de heer Drees, na al het voor en tegen te hebben overwogen, beslissingen pleegt te nemen, wij zouden er hem een grief van moeten maken. Zijn beslissing beteekent in ieder geval — wie ook zijn opvolger moge zijn — thans een groot verlies voor onze gemeente, dat zich nog langen tijd zal laten voelen. Aan den aftredenden wethouder kan anderzijds moeilijk grootere lof worden toegebracht dan de verklaring hoezeer wij hem zullen missen. In 1919 werd de heer Drees wethouder en werd hem de afdeeling Sociale Zaken toevertrouwd. Of hij bij vrije keuze voor zich speciaal dit arbeidsveld zou hebben verkozen, en daar 12 jaren zou hebben gewerkt, meen ik, na drie-jarige samenwerking, te moeten betwijfelen. 's Wethouders belangstelling hadden in het bijzonder vraagstukken, welke de organisatie van diensten en bedrijven betroffen, regelingen op het gebied van het onderwijs, terwijl bij clit alles steeds de economische zijde ten aanzien van het gemeentelijk beheer zijn volle aandacht had. Het heeft hem echter niet belet zich met volle kracht al die jaren aan de sociale zaken te geven. Men bespare mij een dor relaas van wat aan die afdeeling onder zijn leiding werd tot stand gebracht aan salaris-, rechtspositie-, wachtgeld-, steun- en dergelijke regelingen. Liever vestig ik de aandacht op de wijze, waarop door hem het overleg werd gepresideerd, waar door zijn persoonlijken invloed, overredingstalent, vasthoudendheid en takt, vaak een overeenstemming werd bereikt, die niet werd verwacht. Bij de behartiging van zaken betreffende ambtenaren en werklieden gaf hij gaarne leiding, kwam voor hun rechten op, maar eischte van hen ook onvoorwaardelijk nauwgezette plichtsbetrachting en de hoogst mogelijke opvatting vaai hun taak. Ook de werkzaamheden van den wethouder op het gebied van het ziekenhuiswezen losten vele moeilijkheden op en brachten voor de burgerij 'geschikte en voor de gemeente financieel aanvaardbare regelingen. Als voorzitter van Maatschappelijk Hulpbetoon toonde de heer Drees zich bereid voor detailwerk; zijn ijzeren memorie en groote menschenkennis gaven hem ook in dat bestuur de bijzondere positie, die hem de jure toekwam. Toen werd in 1931 van portefeuille verwisseld en heeft de wethouder in de afdeeling Financiën de laatste twee jaren de taak gekregen, waarvoor hij bij uitstek was aangewezen. Met groote energie heeft de wethouder gestreden voor een doelmatige inrichting van het gemeentelijk beheer. Bij uitstek was hij onder de moeilijke omstandigheden van den laatsten tijd geschikt om door scherp toezicht op en onvermoeide bestudeering van alle begrootingsposten mogelijke bezuinigingen te ontdekken, voor te stellen en door te zetten, die, zonder de overheidszorg zelve in gevaar te brengen, het apparaat van de gemeente op de meest economische wijze konden doen werken. Welke stille en uitgesproken tegenstand daarbij vaak moest worden overwonnen, weten alleen zij, die met hem in het college van burgemeester en wethouders tot de totstandkoming dier verschillende besluiten hebben medegewerkt, of er zich tegen hebben verzet, besluiten, welke eindelijk hun definitieve conclusie hebben gevonden in de begrooting voor 1934. Ik kan den Raad verzekeren, dat daarbij het eigen departement van den wethouder: Openbare Werken, waarvan de wethouder alle détails kende, een uitnemend voorbeeld gaf. De cijfers, in de uitgaven van het Static tiscb Bureau vastgelegd, bewijzen, wat op verschillend gebied werd bereikt. In de vergaderingen van ons college was de heer Drees, gelijk gij hem in den Raad op den wethouderszetel kent, een zeer actief lid, wien alle vraagstukken, ook die welke zijn departement niet direct betroffen, in hooge mate interesseerden en die de gave had om aan zijn gedachten op de helderste en meest overtuigende wijze uiting te geven, zonder ooit anderen in hun gevoelens te kwetsen, terwijl dit alles gepaard ging mei) zijn voortdurend streven naar een synthese, raar een voor de grootst mogelijke meerder* heid aanvaardbare conclusie. Dames en heeren, de gemeente 's Graven* hage verliest in den heer Drees een wethouder van zeer bijzondere beteekenis; dat di(j niet alleen gevoeld wordt door degenen, die hem politiek het naast staan, maar door ak len, die met hem werkten, ook door het gemeentepersoneel, waarmede hij in aanraking kwam, mag hij zich als een groote verdienste aanrekenen. Hij treedt terug in de gelederen der Raadslederen. Bene meritus de urbe. (Hij heeft zich zeer verdienstelijk gedragen jegens de stad). Jubileum De Vrije School. Eenvoudige herdenking. Gisteren had in de Vrije School aan den Waalsdorperweg de herdenking plaats van het 10-jarig bestaan der school. Alle leerlingen kwamen bijeen in de groote zaal, waar ook eenige genoodigden aanwezig waren. Mr. M. Stibbe sprak enkele woorden van welkom tot de leden van het bestuur en tot hen, die indertijd tot de oprichters der school hebben behoord. Spreker herinnerde er aan, dat in 1919 dr. Steiner op verzoek van den heer Molt in Stuttgart de Freie Waldorfschule oprichtte, die als de moederschool té beschouwen is van de Vrije School. In 1923 ging het besluit om deze school op te richten uit van den Keer en mevr. van Bemmelen, die beiden lange jaren 'hun beste krachten aan de school gaven en met spreker en diens vrouw de eerste leerkrachten vormden. Begonnen werd met 11 leerlingen, verdeeld over 3 klassen. Thans zijn er 250 leerlingen, verdeeld in 13 klassen. In 1927 werd het groote gebouw betrokken aan den Waalsdorperweg. Spreker schetste voorts wat men aan dr. Steiner te danken heeft. Indertijd heeft hij ook de sohool bezocht. Spr. herdacht verder velen, die in den loop der jaren voor de school gewerkt hebben. De heer Stibbe besloot zijn rede met een vergelijking te maken met het Johanni-feest, waar de laaiende houtvuren op grooten afstand gezien worden, vuren, die op verschillende plaatsen aangestoken worden, licht en warmte uitstralend. Dr. Steiner was als zoo'n vuuir en iedere Vrije Scholier moet zijn als zoo'n vlammetje, dat opvalt in de wereld. Met enkele woorden betuigde één der leden dank namens het bestuur en namens de ouders. Vijf-en-twintig-jarig bestaan AwpudaS Hakoudesck. Eergisteren heeft het bestuur van de Kerkelijke Zangvereeniging Awoudas Hakoudesch met de feestcommissie een bespreking gevoerd in Het Joodsche Tehuis, zulks in verband met de herdenking van het 25-jarig bestaan van dit koor, op Zondag 29 October a.s. Onder leitding van den voorztter van het koor, dr. S. Lissauer, werden verschillende plannen besproken en in ver.band met de finanoieele draagkracht getoetst. Ds. L. G. Bruyn. Ds. L. G. Bruyn, emeritus-predikant te dezer stede, hoopt als predikant bij de Ned. Herv. G'em. te Heteren a.s. Zondag, 17 dezer, bevestigd te worden en intrede te doen. Sedejt enkele maanden woonde ds. Bruya in, de residentie, was daarvoor Ned. Herv. Pred. te Katwijk aan den Rijn, Bergschenhoek en Oen© en vootr dien tijd werkzaam als typograaf bij de Algemeene Landsdrukkerij te dezer stede. Christelijk Instituut voor L. 0. Dezer dagen had de opening plaats van het nieuwe cursusjaar van het Chr. Instituut voor Lichamelijke Opvoeding. Na voorlezing uit Rom. XII ging de dirdbteur, de heer Schuringa, voor in gebed. IVfeegedeeld werd dat het aantal leerlingen toeneemt Besturen en hoofden van Chr. scholen wendden zich in het afgeloopen cursusjaar tot den directeur, met verzoek om afgestudeerde leerlingen. Se vereeniging „De Ambachtsschoo te 's-Gravenhage" bestaat 60 jaar. Een en ander uit de geschiedenis. De vereeniging ,,De Ambachtsschool te 's-Gravenhage" bestaat 00 jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum is door het bestuur een klein, maar fraai uitgevoerd gedenkschrift uitgegeven, dat de voornaamste ge beurtenissen uit de geschiededis der vereeniging bevat en dat opent met een fotografie van de beschermvrouwe, Hare Majesteit de Koningin-Moeder. Het begin van den practischen arbeid der vereeniging, zoo zegt het gedenkschrift, was eenvoudig en de opleiding zeer bescheiden. Voor een 40-tal leerlingen en slechts voor enkele vakken werd in den aanvang opleiding gegeven. In verband met de beperkte middelen werden de eischen voorloopig niet hooger gesteld. Was het onderwijs in het begin gericht op eenige der meest op den voorgrond tredende vakken als timmeren, meubelmaken, smeden en schilderen, al spoedig moest door de bijzondere plaats, welke de machine ging innemen en door de algemeene specialiseering in de vakken overwogen worden, of de school de werkwijze der fabrieken moest overnemen dan wel, of zij ziöh op het standpunt van algemeene ambachtsonderlegging moest plaatsen. Het bestuur heeft zich toen op het laatste standpunt gesteld, omdat het de op leiding beschouwde als te zijn van primairen aard, welke ruime gelegenheid tot orienteering van den leerling in het algemeene niet gespecialiseerde beroep moet bieden. Het behoeft thans geen vraag meer te zijn, of het ambachtsonderwijs een goede toekomst zal hebben. Wel wordt dit onderwijs in den laatsten tijd sterk aangevallen, maar is er geen inrichting denkbaar, welke zoo in de behoefte van ons volk voorziet en zoo'n bij zondere plaats inneemt als de ambachtsschool. Welk onderwijs men er ook naast stelt alleen het nijverheidsonderwijs geeft aan de jeugd, die de lagere school verlaat, een opleiding, welke een direct einddoel heeft. De voornaamste moeilijkheid zal echter zijn, te zorgen dat de school zich aanpast aan de werkmethoden, welke in de laatste tijden worden toegepast. De algeheele invoering van de machine en de daarmede verband houdende werkvorm, vraagt niet alleen een andere leerstof voor het praktisch onderricht, maar ook ander theoretisch onderwijs. Het algemeene kenmerk zal moeten zijn, dat niet alleen persoonlijke* vakbekwaamheid wordt aangebracht, maar dat de schoolvorm ook het beginsel inhoudt, waar het in het leven zelf ook om gaat, n.1. het leeren werken in een arbeidsorganisatie, waarin de machine als hulpwerktuig wordt gebezigd. Hoewel het oog van het bestuur op dit feit is gericht en verschillende vakken ook reeds op juiste wijze aangepast worden aan deze omstandigheden, blijft het noodig in alle deelen van het onderwijs daarmede rekening te houden. Voor de invoering van nieuwere werkwijzen zijn groote financieele uitgaven noodzakelijk en zeker is het noodig, dat onze kommervolle tijden een einde hebben gekregen, opdat de middelen beschikbaar zijn, onr daaraan geheel te kunnen voldoen. De school heeft ten doel den grondslag te leggen voor Je vorming van bekwame vaklieden. In verband hiermede dienen de verschillende leervakken tot steun en tot ontwikkeling van het gekozen vak en is het onderwijs aan een ambachtsschool eindonderwijs. Dit neemt niet weg, dat da leerlingen, die deze school hebben afgeloopen, ook in staat moeten gesteld worden technische vervolgcursussen mee te maken. Dit eindonderwijs wordt thans gegeven aan drie Ambachtsscholen : De le, onder leiding van den directeur A. van der Veen Vonk, is gevestigd Nieuwe Haven 95; de 2e, onder leiding van den directeur J. L. G. Faber, aan den De la Reyweg 168; de 3e, onder leiding van den directeur A. F. W. Verdu, in de Zwaardstraat 6, te Scheveningen; aan elke school zijn tevens verbonden een avondteekenschool en verschillende technische vervolgcursussen. Het bestuur gedenkt ook met groote waardeering de belangrijke diensten, door den oud-directeur den heer Th. A. H. van Harderwijk, gedurende vele jaren aan het bestuur en aan de onder zijn bekwame leiding staande ambachts- en avondteekenschool met groote toewijding bewezen. Naast het ambachtsonderwijs heeft zich het vakteekenonderwijs ontwikkeld. Al spoedig werd, kort nadat dit soort avondonderwijs aan de Xe ambachtsschool verbonden was, onder krachtige medewerking van uen toenmaligen directeur, den heer van Harderwijk, de reorganisatie voorbereid, in dien zin, dat de 2-jarige cursus werd uitgebreid tot een 5-jarigen en aan het vak- en handteekenen en de vaktheorie voldoende tijd werd gegeven. Dezt» reorganisatie, welke in het jaar 1911 tot stand kwam, heeft een bijzonder gunstigen invloed gehad op de schoolbevolking. Werd in het jaar 1912 aan 280 jongelieden avondonderwijs gegeven, in 1932 bedroeg dit aantal 1644, ondanks de omstandigheid, dat thans ook aan de Avondnijverheidsscholen der Gemeente en aan andere inrichtingen voor dit onderwijs gelegenheid bestaat. De gebouwen voor ambachtsonderwijs. Het allereerst ving het onderwijs aan in een daartoe in het jaar 1873 aangekocht perceel, gelegen aan den Z.O. Binnensingel en aan de Nieuwe Haven. Den llden September van dat jaar, des morgens om 9 uur, werd dit schoolgebouw geopend, waarop het onderwijs aanving met een les in het teekenen. Het aantal leerlingen, dat aanvankelijk 40 was, st^eg nog in hetzelfde jaar tot 47. De reorganisatie van het onderwijs en de verbeterde toestand der gebouwen hadden tot gevolg een zeer belangrijke toeneming van het aantal leerlingen. Het nieuwe schoolgebouw, op de plaats van het oorspronkelijke gebouw gesticht, gaf ruimte voor 550 leerlingen. Echter bleek al spoedig, dat het weder te klein zou zijn, daar een groot aantal jongelieden wegens plaatsgebrek moesten worden afgewezen. Daarom besloot het bestuur stappen te doen tot de stichting van een 2e Ambachtsschool. Aanvankelijk kreeg het bestuur van de Gemeente hiervoor in gebruik het perceel Spui nr. 75 en eenigen tijd later het voormalig Hotel d'Angleterre in de Wagenstraat. Deeze gebouwen werden als hulp-^ scholen ingericht. In 19lo werd met den bóuw van een nieuw schoolgebouw aangevangen en 18 October 1921 werd het in gebruik genomen. Het gebouw is gelegen aan den De la Reyweg 168. Intusschen was het aantal aanvragen om plaatsing wederom gestegen, zoodat in 1919 subsidie mojst worden aangevraagd voor een 3e Ambachtsschool. Den 8en October 1931 werd het nieuwe schoolgebouw, hetwelk aan de Zwaardstraat 6 te Scheveningen is gelegen, in gebruik genomen. Er wordt onderwijs gegeven in: Timmeren, Machine-ba'nkwerken en Instrumentmaken. Het gedenkschrift geeft tenslotte een opsomming van de verschillende cursussen, welke aan de scholen worden gegeven, en van de financiën der vereeniging. Bij het heengaan van wethouder Vrijenhoek. Een ijverig werker in het College van B. en W. Wethouder M. Vrijenhoek, die, gelijk gemeld, in verband met den uitslag der wethoudersbenoeming in de vacature-Drees, zich heeft genoopt gevoeld om af te treden, was sedert 1923 lid van het College van B. en W. nadat hij in 1910 als raadslid was gekozen. Bij de splitsing der diensten van Openbare Werken en Stadsontwikkeling, werd den heer Vrijenhoek de zorg voor de uitbreiding der stad en de volkshuisvesting opgedragen. Gedurende de periode van zijn wethoudersschap, nu ruim tien jaren, heeft de stad zich sterk ontwikkeld en om den aanwas der bevolking goede en voldoende vestigingsmogelijkheid te bieden, werden onder het bestuur van den heer Vrijenhoek zeer belangrijke uitbreidingsplannen ontworpen en ten uitvoer gelegd. Het plan-West neemt in deze reeks wel de voornaamste plaats in. Voor de aantrekkelijkheid van de residentie als woonstad, haar eigenlijke béstemming, heeft de heer Vrijenhoek steeds een open oog getoond. Wij denken daarbij o.a. aan het behoud van natuurschoon in de uitbreidingsplannen en aan den aanleg van de tuin stadswijken Houtrust en Segbroek. Tijdens zijn bestuur werd Ockenburgh aangekocht, werd Meer en Bosch voor de Gemeente be houden en geschiedde de aankoop der Drie Voorde's onder Rijswijk. De sport had zijn belangstelling in verheugende mate. De sport- en speelvelden voor de jeugd kwamen tot stand. Het Zuiderpark voegde zich bij de recreatie-gelegenheden voor de stadsbewoners en de sport- en zwemgelegenheden daar mogen gerekend worden tot meest waardevolle bezittingen der stad, Herinnerd mag ook worden aan zijn zorg voor de uitbreiding der industrie-terreinen in 't Laakkwartier en voor de verbetering van den arbeiderswoningbouw in die stadswijk. De saneering tenslotte van Oud-Scheveningen behoort mede gerekend te worden tot het werk van den heer Vrijenhoek. Onder zijn bewind werden ongeveer 1000 woningen onbewoonbaar verklaard en ruim 4COO gemeente- en vereenigingswoningen gebouwd. In den raad deed de heer Vrijenhoek zich kennen als een handig debater. Groot gezag ging van hem niet uit, maar hij was volkomen op de hoogte van de zaken, zijn dienst betreffende en dit schonk hem de mogelijkheid veelal met succes zijn voorstellen, te verdedigen en aangenomen te krijgen. Gekostumeerd bal dansschool Ewy de Clercq. De dansschool Ewy de Clercq opent het winterseizoen met een gecostumeerd bal voor leerlingen en introducé's in het Kurhaus op Zaterdag 16 September a.s. van 9.30 tot uur. Diverse attracties en demonstraties zullen den avond opluisteren en voor de beste costuums worden prijzen uitgereikt. Het muzikaal gedeelte wordt verzorgd door twee bands, de Flierefluiters en John Lyon's. Kennisgeving. B. en W, brengen ter algemeene kennis, dat de begrooting van de inkomsten en uitgaven dezer gemeente voor den dienst 1934, alsmede de begrootingen van de afzonderlijke takken van dienst voor dat jaar, gelijk die heden aan den Gemeenteraad zijn aangeboden, voor een ieder ter lezing liggen op de afdeeling Financiën der gemeentesecretarie, gebouw „Mercurius", Noordeinde 43. Afdrukken worden tegen betaling der kosten verkrijgbaar gesteld bij de afdeeling Archief en Expeditie, Stadhuis, Groenmarkt. Alliance Israélite Universelle. De Nederlandsche afdeeling van de „Alliance Israélite Universelle" houdt a.s. Zondagmiddag in ,,Hotel Keyl" te Scheveningen de algemeene jaarvergadering. Door opperrabbijn I. Maarssen zal een begroetingswoord worden uitgesproken terwijl de voorzitter van de Nederlandsche afdeeling dr. I. H. J. Vos zelf ook een rede zal uitspreken. R.K. Middenstandsbonden. Het Bureau van den Ned. R.K. Middentandabond en het Centraal Hanze Bureau in het bisdom Haarlem worden met 14 dezer verplaatst naar het pand Mauritskade 23, alhier. De Honderdduizend van Lotisico. De trekking van Lotisico heeft heel wat spaning veroorzaakt: de honderdduizend de hoofdprijs, kwam pas te voorschijn bij de laatste veertij ntimmers. Dus even voor het einde. Het be* Ag viel op: no. 2250, verkocht door den agent den heer N. de Brey, Westeinde, alhier. De a.s. Huldiging der Koningin. Bij de opening van de Staten-Generaal moeten allen aanwezig kunnen zijn! Extra-treinen naar den Haag. Naar wij vernemen zullen de Nederlandsche Spoorwegen op Dinsdag 19 September a.s. niet minder dan zes goedkoope treinen laten rijden, ten einde het publiek uit de provincies naar de groote centra, inzonderheid naar den Haag te brengen om den Koninklijken stoet ter opening van de Staten-Generaal bij te wonen. De inwoners van de navolgende plaatsen kunnen (reizende 2e of 3e klasse) hiervan profiteeren: Winschoten, Zuidbroek, Hoogezand-Sappemeer, Delfzijl, Groningen, Assen, Hoogeveen, Leeuwarden, Heerenveen, Steenwijk, Meppel, Kampen, Zwolle, Utrecht, 01denzaal, Enschedé, Hengelo, Borne, Almelo, Deventer, Apeldoorn, Amersfoort, Terborg, Doetinchem, Zevenaar, Zutphen, Brummen, Dieren-Doesburg, Velp, Arnhem, Oosterbeek, Nijmegen, Tiel, Leerdam, Gorinchem, Valkenburg, Maastricht, Heerlen, Sittard, Roermond, Weert, Eindhoven- Tilburg, Breda, den Helder, Anna Paulowna, Schagen, Alkmaar, Vlissingen, Middelburg, Goes, Kapelie-Biezelinge, Vlake, Krabbendijke, Bergen-op-Zoom en Roosendaal. Strooibiljetten met dienstregeling en prijzen aan al deze stations gratis verkrijgbaar. De Koningin spreekt tot het Nederlandsche volk. Geluidsfilm-opname van die huldiging der Koningin in het Stadion. Gisteren hebben in de theaters Apollo, Asta, City, Centraal, Trianon, Passage en West End geluidsfilm-opnamen geloopen van de huldiging der Koningin in het Stadion te Amsterdam. De ruim 200 meter lange film van de N.V Profilti vangt aan met het binnenrijden van den Koninklijken stoet in het Stadion, het inspecteeren door de Koningin van de eerewaoht, waarna de geluidsfilm een schitterende reproductie geeft van een deel van de toespraak der Koningin. Hierna volgen nog opnamen van enkele gedeelten uit het défilé. Het publiek gaf herhaaldelijk blijken vati instemming met hetgeen op het witte doek werd vertoond, riep op de slotwoorden van de Koningin: „Leve het vaderland!" driemaal hoezee mee, applaudisseerde en juichte (evenals het publiek in het Stadion !) en was tenslotte teleurgesteld dat de film abrupt werd afgebroken. De toeschouwers waren n.1. nog lang niet uitgekeken ! De film van de Polygoonfilmfabriek is langer dan de eerstbesprokene, meer gedétailleerd, met grootere zorg gemonteerd. De toespraak der Koningin komt ook hier prachtig over en is zoo goed als volledig. Aardig zijn de close-ups van de toehoorders. De Polygoon-opname geeft meer fragmenten uit het défilé, het voorbijtrekken o.a. van de • pleegzusters is een ontroerend moment en het publiek reageerde hierop met applaus. Mooie opnamen, die best wat langer konden zijn ! Men moet vooral niet verzuimen, in het bijzonder zij, die niet in het Stadion zijn geweest, om deze filmreportages te gaan zien en hooren. De Middenstandsdemonstratie. De distributie van deelnemerskaarten voor de middenstandsdemonstratie, die op 20 September in de groote zaal van den Dierentuin des middags om half twee plaats vindt, is door het bestuur van den Kon. Ned. Middenstandsbond hier ter stede in handen der 's-Gravenhaagsche Winkeliersvereeniging gesteld. Ofschoon het aantal deelnemerskaarten voor Den Haag beperkt is, heeft het bestuur der 's-Gravenhaagsche Winkeliersvereeniging besloten voor leden zoowel als voor niet-leden, toegangskaarten beschikbaar te stellen. Ieder middenstander, hetzij winkelier, hetzij klein-vakpatroon, die tijdig zijn aanvrage inzendt, zal zoolang de voorraad strekt, een toegangsbewijs ontvangen. Aanvragen voor kaarten kunnen worden ingediend aan onderstaande adressen : Secretariaat 's-Gravenhaagsche Winkeliersvereeniging, Noordeinde 35, telefoon 111603; F. F. Bauman, Rijswijkscheweg 278; J. D. Brinkmann, Pr. Willemstraat 28, Scheveningen; J. A. H. Hollestelle, van Hoytemastraat 30; M. E. Huisman, Hoefkade 28; J. v. d. Laan, Koningstraat 22; C. A. Langerveld, Fred. Hendriklaan 217a; M. H. W. Vester, Dierenschelaan 74; N. P. Vlasveld, P. Krugerlaan 236; J. Vlotman, van Imhoffplein 20; J. M. de Wekker, Regentesselaan 41; A. Wijnstok, Thomsonlaan 122. Men hale zijn kaarten zoo vroeg mogelijk aan een dezer adressen af. Moch men hiertoe niet in de gelegenhenid zijn, dan zullen kaarten na schriftelijke of telefonische aanvrage worden toegezonden, doch daartoe wende men zich bij voorkeur tot het secretariaat, Noordeinde 35, telefoon 111603,. Winterdienst op de H.T.M.-lijn naar Leiden. Met ingang van Maandag 18 September wordt de .winterdienstregeling voor de H.T.M.-lijn den Haag-Wassenaar-Leiden ingevoerd. De vertrekuren van den Haag worden : v.in. 6.35, 7, verder iedere 20 min. tot en met 11.20 u. 's avonds alle tot Leiden, daarna tot remise Wassenaar 11-40, 12, 12.25. Van Leiden wordt gereden : v.m. 6.35, 7, verder iedere 20 minuten naar den Haag tot en met 11.20 u. 's avonds; daarna naar remise Wassenaar te 11.40, 12, 12.20. Indische mail. De Indische mail via Genua wordt morgen 13 Setpember verwacht, met een uur vertraging om 11 uur 56 uur, en wordt opgenomen in de tweede bestelling. ---