Letterkundige Kroniek Willem K 1 o o-s als criticus. Een lang en vruchtbaar leven als dat van Willem Kloos, kan moeilijk inet de verdienste van volledigheid worden geschetst binnen de ruimte van enkele dagblad-kolommen. Een hervormer, vernieuwer, een apostel als hij, een strijdvaardig verdediger van zijn idealen en later een veel omstreden figuur, beheerscher van een literaire periode, die voor de cultuurgeschiedenis van ons volk haar onsterfelijke waarde behoudt; — hoe zou men dezen groot-meester in enkele kolommen druks ten voeten uit kunnen teekenen ! Vele en vele geslachten van ons zullen in zijn figuur en zijn weTtk een der «brandpunten van hun geestelijke belangstelling vinden. Toen de droeve mare van zijn verscheiden ons volk bereikte, werd ook in ons blad in gevoelige bewoordingen de groote beteekenis van Kloos voor onze Letteren uiteengezet. Het Haagsche leven zonder Kloos, ook al vertoonde hij zich weinig in het openbaar, men zal er nog aan moeten wennen ! De Nederlandsche literatuur-geschiedenis zonder Kloos is ondenkbaaar; zijn plaats stond er reeds lang in aangegeven voot latere geslachten en voor den tijdgenoot kan de (klank van Kloos niet uit de herinnering worden weggevaagd. Jan Greshoff heeft in zijn geschiedenis der Nederlandsche letterkunde, in samenwerking met dr. J. de Vries geschreven, opgemerkt, dat die klank onafscheidelijk verbonden is aan de heftigste aandoeningen van onze jeugd. De verzen van Willem Kloos, geschreven tusschen 1880 en 1890 zijn, gedragen door een overmachtige ontroering, de schoonste uiting van een jong Holland, dat hunkerde naar een vrije, levende schoonheid. Wanneer men ze leest met de overgave en de ontvankelijkheid, welke verzenlczen eischt, dan vergeet men alle theorieën, alle stellingen en alle eigen voorkeuren, om alleen maar te luisteren, medetrillend met de fijnste trillingen van het rhythme, voor deze zingende menschelijkheid. Er zijn gedichten bij zoo sober en direct uitgesproken, dat elke herinnering aan kunst en kunstvaardigheid verdrongen wordt door het onmiddellijk contact met leed en lust van een broederlijken mensch. In deze bittere en trotsche bekentenissen van een ziel, die zich verdoemd en zalig weet, vragen wij niet naar treffende of fraaie beelden ; zij zijn niet bijzonder door strophische behandeling, zij zijn klaar en naakt van taa' in hun volkomen, onaantastbare echtheid, in hun stijging en val. Dit is poëzie, die ons den adem en het oordeel ontneemt, die ons medesleept door vervoeringen en vernederingen, tot de wTeedste zelfkennis. En de stem van den dichter klinkt ons toe als de eigen stem, zooals wij jarenlang onbewust verlangden, dat die klimken zou in onze uiterste benauwenis en onze uiterste vreugde. Dit schreien om teederheid, dit vechten om vrijheid, dit dwalen door zonde en duisternis, dit bidden om eeuwigheid is niet gebonden aan tijd of een geslacht. Het is de altijd actueele tragedie van den mensch, die in een verwarde wereld alleen is gelaten met zijn machtige zinnen en zijn machtiger verlangen naar bovenaardschen troost. . . Zóó was Kloos in den schoonsten tijd van zijn kunstenaarsleven, vóór hij door het lot werd verslagen. Nog schreef hij daarna eenige mooie regels en strophen, maar de gave, volle toon van liefde en leed was verklonken . . . *** Over de bevoegdheid der Nederlandsche literaire critiek heeft Kloos zich meer dan eens uitgesproken in termen, die aan duidelijkheid niets te wenschen lieten. In alle deelen zijner „Nieuwe literatuur geschiedenis" en in die van zijn latere „Letterkundige inzichten en vergezichten" treft men opvallende uitspraken aan, die, ook al werden zij jaren geleden neergeschreven, in niets verouderd zijn en die ook nooit verouderen zullen. Alle vooraanstaande Tachtigers hadden van de critiek een bijzondere opvatting, die echter allerminst een waarborg van onfeilbaarheid gaf. Van de schrijvers door Kloos en van Deyssel hemelhoog verheven, zijn er reeds vélen volkomen vergeten. Maar wel is het beste critische werk van Kloos in onze literatuur een levende schoonheid' gebleven. Het beste van Kloos, schreef Greshoff, vinden wij in deze beschouwingen, welke het innerlijke leven van de schrijvers weerspiegelen, even zuiver en even schoon als het lierdicht. Vaalk kan hij polemisch zijn, maar dikwijls ook hoort men in zijn stem de innige vreugde van te kunnen bewonderen en liefhebben. O, zeker, er zijn dichters, die der Muze een klap in het aangezicht geven, en de eenvoudigste manier voor den criticus is in dat geval, hun met een evenzoo klinkenden kaakslag, die majesteitsschennis betaald te zetten. Dan doen ze het zoo licht niet meer („Nieuwere literatuurgeschiedenis" deel I, blz. 88) De ,,Julia"-grap is voldoende bekend, om haar hier nog te releveeren; zij was een origineele uiting van verontwaardiging, maar zij was toch ook een wapen in handen van iemand, die de hoogste geestelijke goederen wil verdedigen, — geen .verbittexde heftigheid, maar een schaterlach, die even afdoende is. Met kracht verzette hij zich tegen de critiek, die een uitlooper was van de ouderwetsche verhandelingsliter atu ut , waarbij men, uitgaand van een bepaald principe, dat buiten het eigenlijke onderwerp lag, dit onderwerp ging behandelen en beschouwen, op de wijze, zooals men zich dat van te voren had ingeprent, zooals men het voor een bepaald, zedelijk of godsdienstig doel bevorderlijk vond. In eerste, en voor de kunst eenige instantie, heeft men alleen te vragen : Is iets kunst ? Dat is: naïeve, bedoelingslooze uitbeelding, van 't zij het leven in de ziel, 't zij het leven in de omringende buitenwereld, een uitbeelding, die alleen bestuurd wordt door de waarheid en de schoonheid en preciesheid, altijd door. Is deze kwestie afgehandeld, dan is, zoowel voor den wezenlijken literairen criticus, als voor ieder ander waarlijk VTij en onbevooroordeeld mensch, alles daarmede beklonken en beslist. Eerst dan kan men nog met Telatieve beoordeelingsgronden voor den dag komen. In het zesde deel van zijn „Nieuwere literatuurgeschiedenis", daar, waar hij een beschouwing wijdt aan het werk van Gerard van Hulzen, heeft Kloos, misschien beter dan ergens anders, nog eens duidelijk uiteengezet, wat de taak is van de letterkundige critiek en hoe de criticus zich moet instellen op het weTk, datfhij beordeelen wil. Verbeeldt ge u soms waarlijk, — schrijft hij daar —, dat men een boek, waarin een kranig schrijver, dus een meer dan middelslag-mensch, zijn met zinnen en ziel sinds geruimen tijd gegaarden geestelijken rijkdom van zien en voelen en begrijpen en samenstellen spontaanlijk-willend, met zijn opperste kracht, in neergelegd heeft tot een zoo volkomen mogelijk geheel, dat gij dat, zeg ik, op een enkelen avond, zij 't twee, drie avonden, terwijl uw eigen hoofd volzit met persoonlijke stemmingen, en a-priori-opvattingen, zult kunnen doorproeven tot in hart-en-nieren, objectief-nauwkeurig, alles-omvattend haarfijn-precies, zooals het waarachtig in zijn diepste Wezen door zichzelf en om zichzelf i s ? Zult gij wel iets anders, iets meer kunnen doen, in zoo'n korte spanne tijds, dan, na eenigszins van het boek te hebben kennis genomen, vervolgens uw eigen persoonlijkheid, die gij u bewust zijt, met haar vooroordeeltjes, die gij voor „gezonde ideeën" aanziet, met haar voorliefde's of afkeeren, die gij voor aesthetische axioma's houdt, te zetten vóór en zelfs bóven het werk, en dit werk dan te verooTdeelen, omdat het niet met uw gevoelens en wenschen strookt? Maar ik zeg u — en ik bid u, wil dit wel onthouden — als gij een werk beoordeelen wilt, moet gij allereerst beginnen om uw eigen menscholijke individualiteit, met haar begrippen en geneigdheden, zooveel mogelijk, ja, geheel en al te laten vaTen voor een kortere of langere poos. Gij moet er sterk naar trachten, voor een tijdje, als één te worden met, u geheel en al te doordringen van, het werk, waarover gij als rechter wilt staan : doorvoel het, doorgrond het, doorproef het volslagen, terwijl ge uw eigen ik, met zijn ditjes en datjes, als een sterk man op den achtergrond houdt. Want zóó slechts, door het boek tot een tijdelijk geheel van u-zelf te maken, door het van buiten-af naar binnen te halen, zuiver en onvermengd, geheel zooals het is, zult gij kunnen leeren kennen, en door-en-door proeven, fijn -scherp tot in de kern, datgene waarover gij oordeelen wilt. . « Ook de plichten, welke de criticus heeft te vervullen, wanneer hij verzen beoordeelt, heeft Willem Kloos nauwkeurig omschreven bij meer dan één gelegenheid. Men heeft daarbij te bedenken, dat de vergoddelijking der poëzie door hem het eerst positief werd uitgesproken in zijn beroemde inleiding tot de gedichten van Jacques Perk met dien onvergetelijken aanhef: „De poëzie is geen zachtoogige maagd ..." Deze bladzijden hebben nog niets van haar kracht en bekoorlijkheid verloren; er kwam een heilige begeerte naar het hoogste in tot uiting, maar het bleef de heerlijke exaltatie van een oogenblik met, op den achtergrond, de dreiging van een onafwendbaren val in het niet. Kloos is zich-zelf als criticus trouw gebleven. Hij heeft in zijn kronieken steeds de principieele gronden voor zijn'oordeel aangegeven, gronden, die geen doode dogma's waren, maar de tot bewustzijn gebrachte factoren van den levenden literairen smaak. Ook aan slecht werk moet een goede beoordeeling ten deel vallen, meende hij,, maar — de beste beoordeeling is dikwijls een slag om de ooren . . . Als dienaar van de godin der schoonheid heeft Kloos zich in de eerste „veertien jaren" van zijn arbeid volkomen onbaatzuchtig en met een geweldige vitaliteit gegeven. Voor d0 Techten van de waarachtige kunst, zooals zij door alle eeuwen heen in de wereld heeft gebloeid, is hij opgekomen met al de kracht van zijn woord en met de macht van zijn groote gaven. Ziel en zinnen had hij in het critische waarnemen geoefend en verfijnd en wie schijn en wezen in de literaire kunst wil scheiden, zal, bewust of onbewust, voortbouwen op hetgeen Kloos in zijn beste jaren als criticus heeft geschreven. Als weinigen heeft hij de kunst van het innerlijke leven benaderd en ontleed. JOHAN KONING, --- KALEIDOSCOOIP 'De eeuw der afkortingen. Als meS bedenkt, dat er in ons land tegen de 500.000 werkloozen zijn, kan men het als een parodoxalen toestand beschouwen, dat niemand hier den tijd heeft, de woorden behoorlijk voluit te zeggen; laat staan voluit te schrijven. We zijn groot geworden bij N.V.V. en I.V.V a.r., r.k., c.h., s.d.a.p. en v.b., A.N .D.B., A.J.V., C .P.H. en C .D.U. Herinner u s.v.p. uw H.B .S.-jaren, waarin u n.b. al kennismaakte met N.V.'s, mijen, R.Crt., G.G.D., K.G.V. (Katholieke Gezellen Vereeniging? Neen, Kleinste Gemeene Veelvoud!), N.O.T., N.U.M. en E.N.T.O.S. u kreeg uw eerste visite kaaltjes, versierde ze met p.f., p.c., m.h.d. en m.h.g. De radio kwam, met haat puzzles als A.V.R .O., N. C.R.V., K.R.O., V.A.R.A., B.B.O., P.H.O.H.I. en een paar honderd meer. We spreken die klankgroepen gedachteloos uit, geven er ons geen rekenschap meer van wat ze beteekenen, weten hei; soms niet eens. Maar dat hoeft ook heelemaal niet. Niemand zal in den lamipenwinkel vragen om een nieuwe aneta, of spreken van een accu-bericht. Niemand zal een B.Z.K. -jongen vragen of hij Ako verkoopt, wel omgekeerd. En toch weet bijna niemand wat B.Z.K. eigenlijk beteekent, en velen zelfs niet wat Ako precies beteekent. We hebben een aangeboren angst om te duidelijk te zijn en vandaar dat een mijnwerker, eeal dienstbode, een gymnast, een vader van een klein gezin en een man die met sigaren vent, allemaal lid zijn van de N.M.B., zijnde dit: 1° de Nederlandsche Mijnwerkersbond, 2° de Nederlandsche Meisjesbond, 3° de Nederlandsche Mensendieckbond, 4° de Neo-Malthusiaansche Bond, en 5° de Noorder Marktbond. En m.:. (ik bedoel n.m.m.) is het b.v. ook een hetorogeen gezelschap, dat deel uitmaakt van den. N.K.B., want men vindt daarin h.t.1. — o.m. — Nederlandsche Kegelaars, Nederlandsche Konijnenfokkers, Nederlandsche Korfballers, Nederlandsche Krachtsportbeoefenaars en Nederlandsche Kruideniers. Toch is er voor al deze menschen maar één N.K.B., de N.K.B. Een dame van mijn kennissen meende, dat zij uit de krant kon leeren bridgen. Nu trof ze dezen zin aan. ,,A moet S.A. spelen." Wat zou dat beteekienen ? Zij verwierp onmiddellijk de gedachte, dat A. een bruin hemd en kaplaarzen moest aantrekken om als S.A.-man een concentratiekamp te bewaken. Ook dat hij een pet van de Salvation Army moest opzetten. Ze raadpleegde woordenboeken bij de vleet. Wat beteekende S.A. ? Ze vond: Sarekat Ambon; Amboneesche Gemeenschap. Sine Anno; zonder datum. Société Anonyme; ïraamlooze vennootschap. Son Altesse; Zijne Hoogheid. South Africa. Sport Abteilung. ,,Schafft Arbeid". Ze vond geen sans atout en is toen in arren moede schaakles gaan nemen, waartoe zij lid is geworden van den N.S.B. — den Nederlandschen Schaakbond. Mijn vischhandelaar is ook zoo eentje van de efficiency-ideologie, een die doodvalt op 'n woord. Zijn nota's bevatten den laatsten tijd geen specificatie meer, maar eenvoudig ie mededeeling: Q.v. ƒ1.50, of Q.v. ƒ 1.80 Wij vroegen hem ten slotte wat dit beteekende. Zijn antwoord luidde : „Och, u weet toch zelf wel wat u gehad hebt? Dat hoef ik toch niet op te schrijven ! M'n zoon, die student is, heeft me geleerd dat q.v. de afkorting is van „Quantum vis". Quantum vis beteekent n.b.: zooveel gij wilt!..* Alle kranten bevatten puzzlefubrieken. Maar de mooiste puzzloe staan buiten de rubriek. Wat is A.S.I.B. ? Wat is Nivas? Wat is N.I.R.A.? Wat is Cetem ? Wat is Pegem ? Wat is Aku, Nisu, Necofa, Nebima, Nedigepha, Nienebokos, Hizwa, Kinabu, Kodibu, Cemsto, Lyemph, Linmij, Buma, B.W.T., Racoco? Wat is O.B.A.S., wat de N.S.B.O., wat de N.S.M. ? Wat beteekent Nillmij, wat beteekent Neprova, wat wil Nevas zeggen? En Newema? fcomsomol? Narkomindel? Kolchozen? Gepeoe? Tsjeka? Dnjeprostroj ? Wist u dat Liwenagel de chemische formule wm van da „Vereeniging van Leeraren In WisEn Natuurkunde Aan Gymnasia l£n Lycea" en I n t ij p o het anagram van de „Internationale Tijdschriften Por« tefeuille Onderneming" 1 Wat Cremeta is, ligt voor de hand. Natuurlijk: Bureau ter behartiging van de Credietbelangen van Medici en Tandartsen, Amsterdam. Niets is eenvoudiger ! Ik voelde behoefte over deze afkortingen wat te schrijven, toen een lezer mij deze week allerbeminnelijkst vroeg, eens aandacht ti© wijden aan de onzovapo's. Onzovapo's? Jawel, gewoon onzovapo's. Ik dacht dat dit misschien een volksstam was, verwant aan de Azteken of zoo, of misschien een secte van zonaanbidders. Maar nee, bij informatie bleken dit te zijn (hoe dom dat ik er niet op gekomen was) : onderwijzers zonder vaste positie. 't Is maar een wéét. Ik heb geantwoord: Iwenivaha (Ik weet niet van henj af). Stumewabijzo (Stuur mij eerst wat bijzonderheden). Izedopi (Ik zal er dan over piekeren). ALCUNO. --- Gedachten aller tijden Het komt er niet op aan, hoe men de dingen zegt; veel meer, hoe men ze denkt. Op de juiste wijze geven leert meii alleen door langdurige oefening. Kent men eindelijk het geheim, dan wordt het geven ons tot de grootste levensvreugd. Waak in den familiekring over uw humeur, in gezelschap over uw tong, in de eenzaamheid over uw gedachten.; Menigeen vleit zich, groote overredingskracht te bezitten; maar hun wordt meestal slechts gelijk gegeven, om van hen af te zijn. Niet zelden wordt aanspraak ge« maakt op dankbaarheid voor weldaden, die alleen uit eigenbelang werden bewezen; daarvoor eischt men dus dubbel loon. Als iemand altijd en eeuwig beweert, dat de oorzaak van zijn mislukkingen niet aan hem zelf, maar aan oorzaken van buiten is te wijten, is het vrijwel zeker, dat ook het talent om in de wereld te slagen buiten hem zelf is gelegen. Het is beter een bescheiden dan eerj aanmatigend mensch te zijn. --- LETTERKUNDIG BIJBLAD VAN DE HAAGSCHE COURANT Woensdag 6 April 11938, No. 16922 b.4.p.3. De geschiedenis van het Prinsenhof Van een rijk klooster en een geliefde verblijfplaats der Oranjes De vervallen en verwaarloosde toestand, waarin het historische gebouwencomplex Het Prinsenhof verkeert, ging reeds geruimen tijd velen ter harte. Thans heeft — zooals reeds onlangs in ons blad werd gemeld — zich een comité gevormd, dat plannen heeft gemaakt voor een grondigs restauratie en dat met een reëel ontwerp voor den dag is gekomem. Hierdoor is deze nationale plek weer eens in bet centrum der algemeene belangstelling gekomen. Ieder schoolkind weet van het Prinsenhof, dat dit de plaats is, waar de grondlegger van onze onafhankelijkheid, Willem van Oranje, door Balthazar Gerards is vermoord. De voorgeschiedenis, die van het St. Agathaklooster, is evenwel niet zoo populair. In zijn brochure „Een vlek op Delft", waarin prof. Huizinga den huidigen toestand van heG Agathaklooster en het Prinsenhof aan de kaak stelde, wees deze erop, dat — ondanks verminking en verwaarloozing — dit gebouw, na de Abdij te Middelburg, het best bewaarde kloostercomplex uit vroeger eeuwen is. Uit dat oogpunt en uit een oogpunt van piëteit voor de nagedachtenis van Willem den Zwijger, verdient een waardige zorg voor deze gebouwen ieders belangstelling. Deze nieuwe actualiteit moge een aanleiding zijn, ons eens te verdiepen in de geschiedenis van het voormalige St. Agathaklooster en het latere Prinsenhof. De foto's die wij hierbij afdrukken, toonen wel op overtuigende wijze aan, dat sommige deelen uitstekend bewaard zijn gebleven en laten een staaltje zien van den fraaien stijl, waarin deze gebouwen waren opgetrokken. Bij den tegenwoordigen toestand zullen wij niet verder stilstaan en wij bepalen ons thans tot een historisch overzicht van de geschiedenis van dit complex te beginnen bij het ontstaan van de orde van het St Agathaklooster. Omstreeks het jaar 1380 koesterde de vice-cureit der Oude Kerk, Jacob Jan, het verlangen, de vroomheid der parochianen te bevorderen. Daartoe kocht hij te zamen met zekeren Jan Casus, een houten huisje aan den Geerweg, waarin zij eenige maagden lieten wonen onder toezicht van een weduwe als maerte. Weldra nam het aantal vrome maagden toe, evenals het inkomen en in 1400 verhuisde men naar een steenen huis, gelegen aan het Oude Delft, tegenover de Oude Kerk. In 1406 werd het aangrenzende pand erbij gekocht en later hebben nog herhaalde uitbreidingen plaats gehad. In 1400 sloten deze maagden zich aan bij de 3e orde van St. Franciscus, hetgeen voor enkelen aanleiding was, het huis te verlaten en een nieuwe vrije vereeniging te stichten, waaruit het St. Barbaraklooster zou zijn voortgekomen. Twee jaren later volgde de verheffing van het huis me; de daarbij behoorende kapel tot klooster der orde, genoemd naar de martelares en maagd St. Agatha. Aan het hoofd zou evenals vroeger een mael'te, mater of ministra staan. Later sloot het klooster zich aan bij het Utrechtsch kapittel. In 1390 had heer Jacob Jan in gezelschap van vijf anderen uit devotie een tocht naar Rome ondernomen; onder dezen bevond zich zijn neef Maerten Gijsbrechtszoon, de latere vader van het gesticht. Onderweg stierf Jacob Jan en droeg op zijn sterfbed ,,sijn arme susterkens" aan dezen Meester Martijn op. Niet weinig heeft 't den rijkdom dezer stichting bevorderd, dat de rijke weduwe Alyt Busers met- haar dochter haar intrek bij de zusters nam In 1479 verkreeg het klooster van Maximiliaan en Maria vergunning tot het hebben van 125 zusters en het bezitten van 1500 Rijnsche guldens aan jaarlijksch inkomen en 80 morgen land, waarvoor het den vorsten jaarlijksch 400 pond betaalde. Voor het beheer van haar aanzienlijk bezit mochten de zusters jaarlijks drie poorters kiezen, die de renten inden, haar in rechten vertegenwoordigden en tweemaal 's jaars rekening deden. In zijn bloeitijd behoorde dit klooster tot de rijkste in de Nederlanden. Herhaaldelijk heeft het Karei V gelden geleend om zijn talrijke oorlogen te bekostigen, hetgeen uit een brief des Keizers blijkt. Ook aan Filips II leende het in 1558 geld voor den oorlog tegen Frankrijk. Thans komen wij op voor velen bekender terrein : het verblijf van Prins Willem van Oranje in het Klooster, het latere Prinsenhof, en zijn tragische einde. In 1572 vestigde de Prins zich voor goed in het N.O. deel van het gebouw, nadat hij bij zijn herhaaldelijke bezoeken aan Delft steeds bij den prior Cornelius Musius onderdak had gevonden. Den moord op dezen Musius door Lumey heeft hij evenwel niet kunnen verhinderen. Het St. Agathaconvent onderging het lot van de meeste kloosters in dien tijd: de goederen dier instellingen werden door de Staten in beslag genomen en gesteld onder ontvangers, die het beheer voerden en voor de inning der renten en andere gelden moesten zorgdragen. De zusters behoefden het klooster niet te verlaten, doch moehben er blijven wonen tot zij waren uitgestorven. Dat het Prinsenhof inderdaad één der meest nationale plekken in ons land is, bewijst wel het feit, dat Willem de # Zwijger hier in de belang rijkste dagen van zijn strijd heeft vertoefd. In de kapel van St. Aachten, nu de Waalsche Kerk, vernam hij op 3 October 1574 het blijde bericht van Leiden's ontzet. Een half^ jaar vóór zijn dood is hem in het Prinsenhof het kind uit zijn huwelijk met Louise de Colligny, Frederik Hendrik, geboren. Ook de Staten-Generaal, het Hof van Holland en de Staten van Holland huisden tijdelijk in deze gebouwen. De sacristie werd tot bewaarplaats' der charters van het gemeene land gebruikt. Ook na 1584 bleef het Prinsenhof: Emilia van Nassau woonde er met haar Portugeeschen gemaal en hun hofhouding, later de dochters uit dit huwelijk, de freules van Portugal. Over dten moord op Prins Willem van Oranje, gepleegd door Balthazar Gerards, schreef de historieschrijver van dien tijd Piet-er Bor Christiaensz het volgende: ,,Op den tienden dach (te weten July des jaars 1584) wachte hij dat den P.rince, Saliger gedachte, afquam om te gaen Eeten, ende komende bij den selven Prince, heeft hem een passepoort geëyscht, d'welcke hij was eyschende met een bevende stemme ende verbaast synde". De schrijver verhaalt dan, hoe men aan het einde van den maaltijd Gerards bij de stallen, welke achter het huis lagen, zag en „staande aen de dore van de sale daer de Prince g'eten hadde, soo hij soude uytkomen, is hij bij den Prince gekomen, ende de maniere maeckende van zijn passeport te eyschen, heeft hem met een Sinck-roer doorschooten. Den Prince gevoelende, dat hij getreft was, ende en seyde anders niet dan deze woordten : Heere Godt, weest myn ziele genadich, ick ben seer gequest. Heere Godt, weest mijn ziele, ende dit arm volck genadich. Deze woorden gesproken hebbende, soo begast hij te suyselen, maar Jonkheer Jacob van Maldere, zijn Stalmeester, heeft hem vastgehouden, ende werd ten laetsten op de trappen neder geset, waer dat hij niet meer en sprack, dan soo mijn Vrouwe de Gravinne van Swertzenborch, zijn Suster, hem in Hoogduytsch vraegde, oft hij zijn ziele niet en stelde in de handen Christi Jesu, antwoorde hij Ja ende heeft nooit meer gesprooken". Aldus het relaas van Pieter Christiaensz. Tot zoover de geschiedenis van het Prinsenhof. De latere geschiedenis van dit gebouwencomplex is weinig roemrijk. De bestemming tot gymnasium in 1775 is nog een waardige, doch wat te zeggen van bestemmingen als soepkeuken, goederenmagazijn, armenschool en militair verblijf? Dat de gebouwen voor déze doeleinden gruwelijk werden verminkt, behoeft wel geen betoog. In 1889 is de restauratie voltooid van één der vleugels, welke echter niet voldoende was. De bedoeling js nu, een deel van het Prinsenhof als historisch museum in te richten en men hoopt op aller medewerking om zooveel mogelijk de historische voorwerpen bijeen te brengen en vooral eenige stukken dter Delftsche schilderschool, van welke stukken — op een Van Dolff en een Maerten van Heemskerck na — Delft zelf niets bezit. Moge dit historische gebouwencomplex spoedig in eere hersteld worden, zoodat het nog eeuwenlang kan getuigen van Nederland's roemrijke geschiedenis. AMé LYSEN. Gedeelte van den Kruisgang van het voormalige St. Agathaklooster. De gemetselde steenen torentrap van het vroegere »St. Agathaklooster. Romantisch hoekje op de tweede binnenplaats. ---