ROTTERDAM, 22 September 1880. ROTTERDAM, 22 September 1880. Uit K 1) Dezer dagen werd mij door de vriendelijke gedienstigheid van een mijner geburen aan huis bezorgd het September-nummer van de Schoolbode, tijdschrift voor onderwijs en opvoeding. Waaraan heb ik die attentie te danken? zoo dacht ik bij mij zei ven. Ik sla het eerste blad open en zie eene lijst van achtbare namen , als adres van heeren en dames, voor wie de lezing van dit tijdschrift bestemd is. Doch te vergeefs zocht ik mijn naam! Nieuwe verwondering van mijne zijde, en opnieuw de vraag: «Waaraan heb ik toch die attentie te danken ?" Misschien zal de inhoud van de Schoolbode mij eenige verklaring geven. Ik zette mij tot lezen. /,Iets over het onderwijs in de geschiedenis, door A. M. Kollewijn," ioo luidt het eerste artikel, 't Is niet veel zaaks. Zooveel woorden om te betoogen, dat de geschiedenis het moeilijkste vak is bij het onderwijzen en examineeren, en zoo weinig, en dan nog zooveel verwarring, om den onderwijzer uit die moeilijkheid te helpen. Verbeeld u, de schrijver, na andere methoden verworpen te hebben, begint met te zeggen wat onpartijdigheid bij het onderwijzen der geschiedenis is. uPa .Ttijdig is voorzeker op eene andere richting te schimpen of uit de groote menigte feiten zulk eene keuae te doen, dat de eene richting daardoor in een hatelijk, de andere in een te schoon daglicht wordt voorgesteld. Er is nog eene andere partijdigheid, die misschien nog gevaarlijker is, omdat zij zich bevallig en onschuldig tracht voor te doen. Zij bestaat in het verzwijgen van onmisbare feiten, met het doel om getin aanstoot te geven." lin wat moet nu de onderwijzer doen ? Mijnheer Kolleman geeft raad : «Uit de ontelbare menigte feiten EeQ z oo klein mogelijk getal kiezen, dat in staat is den leerling eene juiste voorstelling van het verledene te geven." En daarbij mag hij toch geen keuze doen uit de groote menigte feiten, waardoor de eene richting in «een hatelijk, de andere in een te schoon daglicht wordt voorgesteld; hij mag ook geen onmisbare feiten verzijgen. Arme onderwijzer van de openbare school, *at zit ge hier in de klem! Ik geef nog wat, om te nooren hoe gij u uit dat dilemma zult redden! want ' is een magere troost van mijnheer Kolleman met *'jne ondervinding, «dat men b. v. feiten, die onmisaar z 'jn om de hedendaagsche kerkelijke toestanden e leeren begrijpen, met jongelieden van allerlei geloof an bespreken, wanneer men hun maar de overtuiging Weet te geven, dat het niet geschiedt om te kwetsen, ® aar otn de waarheid te leeren kennen." Die jonge, le ' en allerlei geloof, met hunne overtuiging dat e net geschiedt om te kwetsen maar om de waareid te leeren, dat is kostelijk! Eilieve, mijnheer enran, hoe komen die jongelieden van allerlei BPmrvf o o jjj e aan die overtuiging? Door de onmisbare feiten, ^ hm voorstelt, niet waar ? Maar als die onmis feiten de eene richting in een hatelijk, de andere eea te schoon daglicht voorstellen, waar bliiven dan le Jongelieden •®giag ? Dat van allerlei geloof met hunne overeerste artikel van de Schoolbode moet hoe Z6 ^ er trekking hebben, om ons te overtuigen onschuldig de geschiedenisles gegeven wordt op openbare scholen. Zoo geheel onpartijdig, ja boven Wij weten wel beter, mijnheer KollePartijen. U ' a ' wa 8 het alleen uit de handboeken, die voor Z oq sc °P c ' e 0 p en hare scholen gebruikt worden. netd ° & ! S on der anderen: Schets van de algemeene ^ etenis ^ 00r Wikman, in gebruik op eene bijzon^ esu bsidiëerde school in deze gemeente. Lees daar artikel «godsdienst" en gij zult zien, hoe die 8 °hrijver met dat allerbelangrijkste onderwerp all e "h®' 1 Daarin verheft de schrijver zich «boven alle godsdiensten of den godsdienst h°ogte te beoordeelen, als vindingen van de onder het menschdoml! Waarde buurman, v - P- de Schoolbode aan Wikman. ,i |^eede artikel in de Schoolbode is, Claude Weï Helve,i us. door J. Geluk. Bcii e d e aan ' ^ ac ^t 'k, dat zal nu eens een stuk geba^ l * 1 , 18 wezen , onpartijdig, of boven alle partijen, ■^pj^model van den heer Kolleman. In «ezonden ( tend Een Helvetius wordt in de lijst van ziji tijd geplaatst: Lodewijk XV, David Hume , Franklin , Winkelman , Rousseau, Yoltaire enz. Daarna wordt een beknopte schets gegeven van zijne twee hoofdwerken : de l'esprit en de l'homme. Het lust ons niet den schrijver in dien doolhof van de grofste dwalingen op den voet te volgen. Wij beamen volkomen wat de heer Geluk van Helvetius zegt: «dat deze onder alle schrijvers van zijn tijd wel de minst geschikte was, om het onderwijs der zedenleer te regelen en met zijn geest te bezielen. Ja, het is nuttig (sic) (niet noodzakelijk, mijnheer Geluk?) de zedenleer in het onderwijs op te nemen , maar op deze voorwaarde, dat het niet de moraal van Helvetius zij. Helvetius heeft in den mensch slechts een zuiver zinnelijk wezen gezien. In de zinnelijkheid ziet hij het beginsel van alle 'smenschen handelingen. Helvetius, een geboren wellusteling, heeft ons zijn portret als dat van den mensch voorgesteld... Hij is een onverzettelijk utilist, een koud epicurist, die zich beklaagt, dat er zoo weinig zedelijkheid in de wereld is, en in wiens boeken ze te vergeefs gezocht wordt die verklaart, dat physiek genot het eenig doel der menschelijke werkzaamheid is." Eenige regels verder — kon ik mijne oogen gelooven ? — wordt diezelfde Helvetius, zoo naar waarheid gebrandmerkt, als een gezag aangehaald, met genoegzaam al de mannen zijner eeuw, om te protesteeren tegen de aanmatigingen der geestelijkheid en de stem te verheffen ten gunste van een nationaal onderwijs, toevertrouwd aan de handen van leeken en bestuurd door den Staat. 't Is wel een onomstootelijk gezag! Neen, mijnheer Geluk, wij kunnen u waarlijk niet feliciteeren met uw aanwinst onder de voorstanders van het openbaar onderwijs. Wij schenken u dien Helvetius , dien geboren wellusteling, dien kouden epicurist, ik voeg er bij, wat niet minder waar is, dien aartsvijand van de Katholieke Kerk. Gij moot,t hem rangschikken onder Diderot, Rous.eau en VoHiire, als voorstanders van nationaal onderwijs; het zijn juist die mannen, welke ons het gehalte van dat onderwijs doen kennen, die er ons van afschrikken, want eene lading, door zulk eene vlag gedekt, is ons zeer verdacht. En wat nu het slot van het artikel Helvetius aangaat, dat is eene aaneenschakeling van onjuiste historische feiten en gevolgtrekkingen , onder anderen dit: "De secularisatie van het onderwijs beheerscht de geheele pedagogie der 18e eeuw." Dit is eenvoudig onwaar, tenzij men onder de geheele pedagogie — al weer dezelfde epicuristen, atheïsten enz. versta. Dit zullen wij in een volgend nummer aantoonen. —■— --- BRIEVEN UIT BELGIË. CCL. De beruchte commissie, belast met de school-enquête, heeft hare werkzaamheden begonnen in het diocees van Namen. Gelijk te voorzien was, wordt het onderzoek een werktuig in de handen der liberalen, om de priesters en geestelijken door het slijk te halen. De rollen van het spel zijn verdeeld en worden uitmuntend gespeeld ; als aanklagers traden de onderwijzers op der Staatsscholen , welke alle belang bij de zaak hebben; de aangeklaagde heeft geen verlof zich te verdedigen; getuigen komen op , die aantijgingen van een papier lezen, welke zij onmogelijk kunnen opgesteld hebben; anderen zeggen eene van buiten geleerde les op; wederom anderen vertellen uit den biechtstoel zaken, die niemand kan tegenspreken. De president laat niet toe, dat over de Staatsscholen gerept worde. De toeleg is al te duidelijk om nog iemand te kunnen bedriegen, vooral omdat het publiek bij de zittingen toegelaten wordt, en de Katholieke pers hare lezers op de hoogte van het getuigenverhoor houdt. Desniettemin zullen de liberalen tot het resultaat komen, dat het bijzonder onderwijs onvoorwaardelijk moet veroordeeld worden. Waarom niet eenvoudig de vrijheid van onderwijs uit de Constitutie geschrapt ? Zulk middel is de eenigste weg, om de scholen van Van Humbeek te bevolken 1 En dan nog geloof ik, zullen vele ouders aarzelen hunne kinderen aan onderwijzers over te leveren, welke op hun laatst congres de wereld door hunne verwaandheid en hun ongeloof verbaasd hebben. Bara is niet bang voor radicale middelen; hij is vooral sterk in het maken en vermaken van testamenten. Gij bepaalt in uw laatsten wil, dat 400 H. Missen voor uwe ziel zullen gelezen worden. Neen, zegt Bara, gij wilt slechts op onwettige wijze geld aan de priesters verschaffen ; 25 Missen zijn toereikend voor de rust van uwe ziel; de overige zullen in de bepaalde kerk niet gelezen worden. O wat moet Bara, die van het geld der priesters lange jaren geleefd heeft, gelukkig zijn een middel gevonden te hebben om dezen thans tot den bedelstaf te brengen! De jaarwedden van pastoors en kapelaans zullen weldra besnoeid en verminderd worden , want, zegt Bara . de geestelijken hebben bijna niets te doen in de bediening; al hun tijd gebruiken zij om scholen te stichten en in te richten, en zoodoende de openbare scholen afbreuk te doen. Gelukkig België, dat zulk een minister van justitie heeft, en gelukkige koning, die blindelings zulke leidsmannen volgt en niet in staat is zich aan het voorbeeld van anderen te spiegelen. Er wordt reeds van eene nieuwe wet gesproken, bestemd om de overheersching van het liberalisme voor altijd te bevestigen. Alle ambtenaren van het gouvernement verkrijgen verhooging van tractement, moeten patent nemen en daardoor kiezers worden. Gaat dit plan door, dan is het onnoodig voor de Katholieken in 4882 naar de stembus te gaan, want hunne nederlaag is onfeilbaar. Men vleit zich met de hoop te Gent de liberale afgevaardigden te kunnen verdrijven, en deze hoop wordt door velen gekoesterd. Hoogstwaarschijnlijk is het dus, dat Frère maatregelen zal beramen, om dit ongeluk af te weren en het geheele land onder zijn ijzeren wil te doen bukken. Nooit zal hij den Katholieken het te Rome geleden fiasco vergeven; zij kunnen daarom de hevigste Kerkvervolging verwachten en slechts van Gods Voorzienigheid een ommekeer van zaken hopen. Bara verlangt van alle betaalde geestelijken, dat zij hunne geboorte-acte overleggen. Een nieuw middel om de bisschoppen van de hulp der buitenlandsche priesters te berooven. In het diocees van Luik vooral, waar groot gebrek aan geestelijken is, werken vele Hollandsche (Limburgccbe) en Duitsche priesters. Dezen wordt het brood ontzegd en het verblijf in België onmogelijk gemaakt. De liefdadigheid en godsdienstzin der Katholieke Belgen zal deze en andere helsche plannen van Bara wel weten te verijdelen, maar te vreezen is het, dat in België gelijk elders de vervolging der Kerk het socialisme en de revolutie ten goede komt. Het liberalisme staat met het socialisme en de revolutie in dezelfde verhouding als de oorzaak met hare werking ; daarom ware de reeks der congressen onvolledig zonder het congres der revolutie-mannen, welke een practisch maar zeer nauwkeurig beeld zullen ontwerpen van het liberalisme en deszelfs vruchten op maatschappelijk gebied. Het ministerie en zijne handlangers hebben hun geld te lief, om met de socialisten te deelen , maar hunne daden en onrechtvaardigheden leiden onvermijdelijk tot de revolutie. De «vrije gedachte" baart vrije zeden , getuige onze hoofdstad. In 1879 werden van 5685 kinderen 1514 onwettige ingeschreven; in de voorsteden van 6832 1152 onwettige, een totaal van 2666 onechte kinderen. Hierbij kwamen 128 echtscheidingen. --- BUITENLAND. ITALIË In de N. R. Ct. werd gisteren het volgende gezegd over hetgeen door onzen Romeinschen correspondent reeds is medegedeeld: n In het vorige jaar werd door de [Italiaansche] regeering eene commissie benoemd, om onderzoek te doen naar den toestand en het bestuur der nationale bibliotheek. De commissie heeft thans haar rapport openbaar gemaakt, hetwelk zoo compromitteerend is voor den heer Bonghi, gewezen minister van onderwijs , dat de regeering de openbaarmaking van het rapport verboden heejt. Onder het bestuur van Bonghi en met zijne goedkeuring , zegt de commissie o. a. , is er onbegrijpelijk en ongeloofelijk met de nationale bibliotheek omgesprongen. Niet alleen dat geheele zalen met boeken in wanorde gevonden zijn, er werden ook kostbare boeken bij karreladingen aan begunstigde boekhandelaars afgestaan. Kostbare manuscripten zijn aan vleeschslagers verkocht voor scheurpapier. Er bestaat geen geregelde catalogus van de boekerij, en van hetgeen er gecatalogiseerd is , vond men soms niet een vijfde aanwezig." De gruwel is zoo groot, dat zelfs de N. R. Ct. er niet over zwijgen kan. Maar zou zij niet eerlijker gehandeld hebben, als zij gemeld had, dat die nationale bibliotheek is samengesteld uit de bibliotheken, welke door de Jesuïeten , Dominicanen, Benedictijnen en tallooze andere orden sedert eeuwen samengesteld en in de laatste 10 jaar door de Italiaansche regeeringen en inzonderheid door den minister Bonghi gestolen zijn ? Men herinnere zich ook eens de vurige lofreden, welke de N. R. Ct. indertijd op Bonghi hield, toen hij minister van onderwijs was. Ea diezelfde Bonghi wordt nu beschreven als een barbaar, als een Wandaal! O b , -epen de volken toch eens hoe zij belogen en bedrogen worden door de afschuwelijke liberale pers! Diezelfde pers komt verhalen , dat er een rapport is opgemaakt, maar het is zoo compromitteerend voor Bonghi, dat het niet (,>enbaar zal worden gemaakt. 't Wandalisme van Bonghi — wie weet hoeveel geld hij van de opbrengst der verschacherde eeuwenoude boeken in den zak gestoken heeft! — moest juist aanleiding geven tot het openbaar maken van het rapport en tot een vervolging van den oud-minister Bonghi, maar neen, het stuk moet maar weder naar den doofpot. En daar heeft de N. R. Ct. niet de minste aanmerking op! Ook zij vindt het goed, dat de vree:elijkste roof, op de WETENSCHAP gepleegd, ongestraft blijft. Zie, dergelijke feiten brengen allerduidelijkst aan den dag, dat al het geschreeuw der liberale bladen over wetenschap van geen waarde is, eir zij daarmede geheel andere bedoelingen hebben, dan uit hunne woorden valt op te maken. Er is bij gelegenheid van den 20sten September, verjaardag van de inneming van Rome, waartegen de Christelijke wereld onophoudelijk blijft protesteeren, een besluit afgekondigd, waarin amnestie voor persdelicten wordt verleend. — Na de herhaalde moordaanslagen der laatste weken heeft men nu een demonstratie van 40 Internationalisten te Pesaro aanschouwd. Het schijnt er heet toegegaan te zijn ; trouwens het kookt in geheel Italië. Tien der demonstreerende republikeinen zijn gearresteerd , natuurlijk om weder zeer spoedig ontslagen te worden; de overigen hebben weten te ontkomen. SPANJE. 't Is niet onmogelijk, dat te Madrid eene verandering van ministerie totstandkomt; hier zijn dynastieke belangen in het spel. Zoolang koning Alphonsus kinderloos was, voerde zijne zuster den titel van prinses van Asturië en had dus als kroonprinses recht op de opvolging. Nu echter is de jonggeborene prinses de wettige troonopvolgster, en komt haar dus de titel van prinses van Asturië toe, doch de minister Canovas wil het koninklijk beiluit, waarbij aan het wicht die titel gegeven wordt, niet contrasigneeren. Blijft de koning bij zijn eisch, en men kan nauwelijks iets anders aannemen — immers er is thans niet de eer van God maar het eigenbelang des konings in het spel — dan zal Canova moeten zwichten en het besluit contrasigneeren of zijne portefeuille nederleggen. FRANKK1JI. Tot nog toe moet men aannemen, dat het radicale element in het ministerie Freycinet de overwinning heeft behaald en Grevy het hoofd voor Gambetta buigen zal. Als hoofd van het nieüwe ministerie wordt de minister van onderwijs Ferry genoemd; wordt dexe inderdaad premier, dan krijgt Paul Bert de portefeuille van onderwijs, en Bert is nog erger wildeman dan Ferry, die reeds zooveel kwaads gesticht heeft. Constans, Cazot, Farre zouden voorts aanblijven, maar het schijnt moeilijk een nieuwen minister van buit. zaken in de plaats van Freycinet te vinden, 't Valt gemakkelijk te begrijpen, dat, nu de politiek van Gambetta den Mogendheden hare aandacht zeer sterk op Frankrijk heeft doen vestigen, niemand zoo heel gaarne minister van buitenl. zaken zal willen wezen. Wel is waar heeft Gambetta nog handlangers en creaturen in voorraad, maar zal Grevy ook in dit geval toegeven ? — De Triboulet is opnieuw vervolgd, ditmaal wegens laster A gen den minister Constans; deze vraagt 50,000 fr. schat oosstelling. Het proces zal 8 Oct. in behandeling komen. Bij deze zaak komt eene bijzonderheid voor, welke elk onbevooroordeeld mensch niet slechts met verbazing maar ook met verontwaardiging vervult. Ofschoon de minister Constans en de schrijver van het geïncrimineerde artikel te Parijs wonen en de Triboulet te Parijs verschijnt, laat Constans de zaak door de rechtbank te Toulouse uitmaken. Waarom? Van den Parijschen rechter is hij niet zeker; die te Toulouse gaat met hem door dik en dun. Zoo iets ia misschien nog nooit vertoond. — Terwijl Jules Simon het woord voerde bij de onthulling van het standbeeld van Thiers te SaintGermain-en-Laye, werd herhaaldelijk «Leven de decreten 1" geroepen. Toen hij had geëindigd, riep Olivier Pain, de secretaris van Rochefort: «ln naam van de 35,000 gefusilleerden van de Commune protesteer ik tegen de oprichting van dit standbeeld." Pain werd gearresteerd maar aan het einde der plechtigheid weer vrijgelaten. — De wieg van het Spaansche prinsesje, die te Parijs werd gemaaKt, kostte 500!) frs. — Men schrijft uit Londen aan een radicaal dagblad van Parijs: De zaak is besloten; de keizerin verlaat Engeland, Donderdag 9 September celebreerde pater Goddard, almoezenier van Camden House en pastoor van St.-Marie, te Chislehurst, deu maandelijkschen lijkdienst voor Napoleon III. Voor de eerste maal was de keizerin afwezig. De aalmoezenier heeft zich, na de Mis, bij de bedrukte echtgenoote doen geleiden. Sedert een tiental dagen is de keizerin zeer lijdend, en zij is te bed moeten blijven. Zij scheen zeer ter neergeslagen en ten prooi aan eene ijlkoorts. Hare schoone oogen van eertijds zijn uitgedoofd en omringd van purpere randen, waarin de tranen diepe groeven hebben gelaten. Van haren weelderigen haarbosch blijft niets over dan eenige witte vlechten. Hare handen zijn beenderig en beven gestadig. Zij is nauwelijks 55 jaar oud, en men zou er haar minstens 65 geven. Sedert hare terugkomst van Zululand is de keizerin in eeu onrustwekkenden staat van verslagenheid. Haar laatste droom, het oprichten van een standbeeld aan haren zoon te Westminster, is in rook vergaan. Ik wil te Chislehurst niet sterven, zeide zij Donderdag aan pater Goddard, ik wil onder de volle zon sterven! Zoo spoedig ik mij wat beter gevoel, verlaat ik Engeland, mijne twee geliefde dooden met mij voerende. Waar wil zij henen? Naar Spanje? Neen. Het gerucht, dat onlangs in omloop was en volgens hetwelk zij dacht in een klooster van Burgos te treden , is van allen grond beroofd. Ziehier de waarheid: De keizerin heeft vast besloten het kasteel van Arenenberg [in Zwitserland] te gaan bewonen. In het park van dit kasteel zal de grafkelder worden opgericht, waarin de overblijfselen van Napoleon III en zijn zoon zullen gelegd worden." EKGEL49I». Te Swindon heeft voor eenige dagen tengevolge van de pas aangenomen begrafeniswet de eerste Katholieke begrafenis na de invoering der Hervorming plaats gehad. Na meer dan 31)0 jaren is dus voor de Katholieken de dag aangebroken , waarop zij hunne dooden weder volgens de voorschriften van onzen H. Godsdienst aan het stof der aarde kunnen overgeven. Heerlijk feit, het leert alweer, dat de Kerk ook de felste verdrukking te boven komt! De plechtigheid geschiedde op het Protestantsche kerkhof te Swindon, door den Eerw. heer Eikerling, een Duitsch priester, door de Meiwetten uit zijn vaderland gebannen. Nadat hij op het geheel open kerkhof zich met de kerkelijke gewaden had bekleed, ontving hij, door 7 acolyten omgeven, aan den ingang van den doodenakker het lijk, en nu werd dit in processie naar den grafkuil gebracht onder het zingen der door het rituaal voorgeschreven antiphonen eu gezangen. Dezen werden uitgevoerd door de Ceciliavereeniging, de eerste in Engeland, door den Eerw. heer Eikerling gesticht. De muren der Protestantsche kerk, welke midden op het kerkhof staat, waren de stomme maar verbaasde getuigen van deze begrafenis, welke in de grootste orde voltrokken werd; de Protestanten legden niet de minste moeilijkheid in den weg. — Ton govolgo van gorgvuldiga npzoAkingen mag men thans aannemen, dat de slachtoffers der ontploffing van Seaham 161 in getal zijn. Zij laten 105 weduwen achter, 126 manlijke kinderen, 139 meisjes, 6 moeders, 4 zusters en kleine kinderen zonder eenigen steun; dat maakt dat door deze ramp, 382 personen moeten worden te hulp gekomen. — Tot nu toe heeft de politie nog de hand niet kunnen leggen op den dader van den misdadigen aanslag, aan deu Nortg. Western. Railioay gepleegd. Het teruggevonden dynamiet gelijkt geenszins op hetgeen men in de winkels verkoopt. De kapsuuls zijn cilindervormig smal en hebben bijna een duim lengte. Een wachter, die zich in de bedreigden trein bevond, zegt dat hij in de nabijheid van het boschje, waar de aanslag heeft plaats gehad, een kerel gezien heeft, die er ongerust uitzag. De onbekende was kaal en droeg zijn hoed en overjas in de hand. — In Ierland heeft weêr een afschuwelijke wraakneming plaats gehad. Men heeft een rentmeester des nachts in zijn bed overvallen, vreeselijk mishandeld en hem ten slotte de beide ooren afgesneden. De talrijke bedrijvers van dezen laaghartigen aanslag waren allen gemaskerd. DVlVSOHLlSiü). In een telegram uit Stuttgart aan de Agence Havas te Parijs wordt gezegd: //Varnbiihler heeft formeel verklaard , dat hij nooit eenige mededeeling heeft ontvangen omtrent vermeende onderhandelingen tusschen Frankrijk en Rusland, waarover hij in zijne geïmproviseerde rede te Ludwigsburg heeft gesproken, maar dat hij toen slechts heeft herhaald wat bij gerucht in de dagbladen was vermeld." Met wat ongeloofelijke lichtzinnigheid darven toch de liberale kopstukken de gewichtigste mededeelingen in het openbaar doen, zelfs al kunnen zij er geen letter van verantwoorden! — Een Jood te Arolsen verdient ongetwijfeld den palm der woekeraars. Een landman, die in nood verkeerde, vroeg hem 3' 00 M. ter leen, tegen onderpand van zijn geheelen met zekere som bezwaarden grondeigendom. Na veel loven en bieden was eindelijk de edele man geneigd zijn Christen naaste uit den nood te helpen. Deze moest beginnen met een deugdelijke schuldbekentenis van 30 r >0 M. te teekenen; daarvoor zou hij ontvangen 2000 M. en de overige K00 M. eerst, als hij kon aantoonen, dat de op zijn goed rustende hypotheek geheel gedelgd was. En de man kreeg nu nog de 200U M. niet, maar slechts 1490 M., want de brave Jood eischte het sommetje van 510 M. voor zijne moeite. Is dus de hypotheek niet gedelgd op den dag, dat de schuld vervallen is, — en dat is niet waarschijnlijk — dan moet de mishandelde Christen den Jood 3000 M., plus den interest voor de ontvangen 1490 M. betalen. En dan durven de Joden nog van martelaars spreken, als soms eenigen hunner vallen als een offer der lang getergde volkswoede. — De Luthersche kerkgebouwen worden te Berlijn al zeer slecht onderhouden, 't Ligt zeker hieraan, dat de Berlijners toch niet in de kerk komen. In een dier kerken was het dak zoo verweerd en tevens het klankbord boven den predikstoel zoo vermolmd, dat de predikant op regenachtige Zondagen druipnat werd pa in de verzoeking kwam om een paraplu op te zetten. Het kerkbestuur antwoordde op alle klachten, dat er niets in kas was; eindelijk verzochten kerkvoogden eene leening van 674 Mark te sluiten, welke het gemeentebestuur van Berlijn hun zou voorschieten. Dit gebeurde in 1876. Van aflossing kwam in al dezen tijd niets. De burgemeester van Berlijn heeft thans maar aan den gemeenteraad voorgesteld, om die som van 674 Mark kwijt te schelden. RUSLAND. Men meldt uit St. Petersburg het volgende: Een politieke gevangene, eenige dagen geleden gearresteerd, heeft zich in zijne cel opgehangen, na de namen der Nihilistische opperhoofden geopenbaard te hebben. Eveneens heeft hij den misdadiger aangewezen, die den keizer in het zomerpaleis trachtte te dooden. De zelfmoordenaar was een vreemdeling en gearresteerd wegens zijne bagage, welke verdacht scheen, en waarin men belangrijke sommen en ontplofbare fctoffen vond. i I I . W . I I II ---