De Vaccine-kwestie. Tweede Blad. ROTTERDAM, 25 Januari. (Ingezonden) Naarmate in de laatste dagen in verschillende bladen van ons lacd toeneemt hst aantal artikelen, waarin wordt gaschre en over het vraagstuk >Vaccinedwang", blqkt steeds meer en meer, in welke greo e duisternis datsslfds vraagstuk nog is gewikkeld voor verreweg bet grootste aantal onzjr landgenooten. Als een van ds misvattingen, die dat vraagstuk bjj het groote publiek wel 't meest houden op een dwaalspoor, kan zeker gelden het misverstand, als «oude het streven, om te verkrijgen opheffing van vaccine dwang, zqn «en specifisk Protsstantsch-cler;cals, resp. anti-rsvolutionnaire aangelegenheid. In een ander van onze Nadcriandschs bladen, met name de Avondpost, gaf ik dezer dagen daaromtrent reeds eenige korte inlichtingen en hoopte daarmee te kunnen volstaan. De verschillende artikelen, die in verschillende andere bladen over diezelfde aangelegenheid nadien nog verschenen, geven mq echter aanleiding u niettemin nog bq dezen beleefd te verzoeken tot hetzelfde doel mq ook nog eenige ruimte te willen toestaan ia het toongevend orgaan, waarvan door u de redactie wordt gevoerd. Om op de zaak te doen vallen het juiste licht, dat haar toekomt, is het niet ongewsnscht te mogen aanvangen met een zeer beknopte uiteenzetting van de wjjze, waarop de bedoelde dwang tot stand kwam in ons land. Ieder die de geschiedenis daarvan kent, weet dat artikel 17 der Nederlandsche wet tot voorziening tegen besmettelijke ziekten, dat bovenomschreven dwang bevat, aanvankelijk niet voorkwam in het ontwerp dier wet, zooals haar ontwerper, minister Gesrtssma, dat had gemaakt; maar dat het te elfder ure, bq wqze van overrompeling, daarin ward opgenomen tengevolge van een amendement der haarsn Godefroi, Idterda en Jonckbloet, zoodat de vaccinedwang in ons land is een kind der liberalen. Ia hoeverre nu >liberaal" is te rqmen met »dwang", wil ik hier in het midden laten; evenzeer als de vraag welke logica erin is gelegen, een ander te noodzaken tot de erkenning van en de onderwerping aan een eigen »dogma", (want de vaccine theorie is een dogma, niet s mindsr dan eenig theologisch leerstuk), terwql tegalqkertqd als grootste punt van verschil met de tegenpartij wordt opgeworpen juist haar »dogmatiek." Wat daarvan zq, zooais boren gezegd, blqft niet te ontkennen, dat het liberalisme is de vader van den vaccinedwang, want bq ds stemming over het desbetreffende artikel stemden tegen niet alleen de voornaamste anti-revolutionnairen, maar ook de Raomsch-Katholieke leden C. van Nispen en Pqls. De vaccine-dwang alzo 3 zqnde het troetelkind der liberalen, valt het dus niet te verwonderen dat, toen in 1890 de minister De Savomin Lobman een wetsvoorstel indiende tot opheffing van dien dwang, dit voorstel in de Kamer door de tegenpartq werd ontvangen als het kind specifijk van de anti-rsvolutionnaire partq. Ea toch niets was minder juist dan deze voorstelling. Wél was zq in het voordeel van de zaak der liberalen, die, ten spqt van hun voorgewenden afkeer van dogmatiek, wanneer het geldt hun tegenpartq , te allen tqde steeds toonen het zich ten plicht ts rekenen tot eiken prqs hand aan hand te gaan met alle dogmatiek der academische wetenschap, welke deze ook zq ; en lang mochten zq erin stagen cUt voorstel in dat licht als zoodanig te houden en zelfs in die mate, dat bedoeld wetsvoorstel krachtens hun meerderheid in de Kamer ook viel. Maar toch volkomen ten onrechte ging het ervoor door. Had de motiveering van het desbetreffende wetsvoorstel zich bepaald tot het specifiek cleric*al resp. anti revolutionnair argument, niets ware dan tegen die voorstelling in te brengen geweest. Een ieder die de geschiedenis ervan kent, weet echter ook dat de overwegingen die den minister De Savornin Lohman leidden tot bedoeld voorstel, waren in hoofdzaak en beslist de geneeskundige bezwaren tegen dien dwang. Ea al zq de orjuiste voorstelling, als ware de opheffing van dien dwang een specifiek Protestantseh clericale resp. anti-revolutionnaire aangelegenheid, nog zoo lang blq ven voortleven, dat zq blijkt zelfs in onze dagen nog met graagte opgeld t» doen, daar waar zq nuttig kan zqn, toch valt niettemin niet te loochenen, dat intusschen het materiaal aan geneeskundige bszwaven tegen bedoelden dwang steeds meer en mser bleef toenemen in dreigenden omvang, en dat uit alle richtingen steeds meer en meer kwamen opdagen bestrijders van dien dwang, dis, geheel buiten alle theologische overwegingen om, zich genoodzaakt zagen zich aan te sluiten bq diezelfde beweging tot opheffing van dien dwang. Ofschoon van anti-rsvolutionnaire zqde uitgegaan (waarom ook zou dat een bezwaar zqn da», waar het gtlit een algemeen belang?), ontleent de beweging tegen den vaccine-dwang haar grootste beteekenis in hoofdzaak toch aan met anders dan aan de in aantal en omvang toenemende juist geneeskundige bezwaren, die tegen dien dwang zqn aan te voeren. De eeuwenlange totpassing der aderlating, de algemeens toediening van allerlei vergiften, de geheele ssrothsrapie en allerlei geneeskundige praktijken zqn daar om aan te toonen, hoe de groote meerderheid der geneeskundigen plegen wesktuigelqk voor te gaan met het toepassen en beoefenen der praktijken, die het gezag hunner wetenschap hun voorschrijft. Naar het voorbeeld dierzelfds werktuigelijkheid blqft de meerderheid van het Ueksn-publiek, die onwetend is van de bijzonderheden van het verloop dier aangelegsnhadan, op haar beurt ook voortgaan met werktuigelijk te volgen den band, die hen leidt. De tegenwoordig zoo goed als algeheel» afschaffing dierzelfde aderlatirg; het opkomen maar ook evan plotseling wederom verdwijnen van de meeste dierzelfde van wetenschappelijke zqde aangeprezen vergiften; het ruchtbaar worden (Preïusisches Abgeordneten-Haus in 1890) van mcnschontesrende experimenten op menschen, zooals die mat syphilis inspuitingen (Anonymus uit den Pfalz; prof. Neisser etc..); de in buitenland (zie La Semaine Médicale, Dec. 1901) en in binnenland (zie Die Diphtherie Krankheit van dr. Buning) steeds meer en meer opdoemende ioogsnstreffiüg van het diphtherie-serum, nog wel in den boezem van de geneeskundige wereld zslve en d&t op hetzelfde tijdstip , waarop de uitvinder Bahring daarvan is bekroond mat den Nobel-prqs; het als paddestoelen verrqien, niet alleen van vergiftige medicamenten, maar ook van allerlei nieuwe soorten van serum (dezer dagen doet in de pers de rondte het bericht als zoude alsnu weer zqn uitgevonden een serum tegen den kinkhoest) om ze weer even plotseling te zien verdwijnen (tuberculine van Koch) zqn ook daar, maar alsnu dit alles en nog zooveel meer als even zoovele feiten om aan te toonen hos feilbaar is het gezag, dat daarvoor most worden aansprakelijk gesteld. Is het wondar, dat de kleine minder• heid van het leekenpubliek, door de ondervinding maar al te gevoelig anders geleerd, zien met zu k« g «gasr «ms niet langer onbaiuigd kan laten, en zq, vooral in verband mat dwang, is gaan reagaeren op hetgeen haar voorkomt als wederrechtelijk aangedaan? En zoo is ontstaan op praktische gronden de beweging, die zich verzet tegen den dwang tot vaccinatie. Naarmate de beginselen der byg'èae, natuurlijke leef- en geneeswijze meer veld en beoefening wonnen, hebban zich daarbij ook meer en meer aangesloten leeken, die geheel en al vreemd zqn aan anti-revolutionnaire resp. theologische overwegingen. Zoo is ontstaan de groote strooming zelfs tegen de vaccinatie zelve in het buitenland, in het bijzonder Duitschland, onder aanvoering van der-zake-kundigs doctoren en professoren der geneeskunde Zoo steeg in progressieven zin, ofschoon nog in minderheid blijvende, in het bq zonder in het buitenland, het aantal van die geneeskundigen, die, brekende mat den sleur der weiktuigelqkheid en alzoo van nabq persooniqk een studie van het vraagstuk makende, door de daarbq opgedane ondervinding genoodzaakt werden te veranderen van banier, om van voorstandar ts worden tegenstander, minstens van den vaccine- dwang. Zoo is tot stand gekomen het internationaal congres, ia 1899 te Berlijn gehouden, alwaar met de meest besliste veroordeelicg groote vakmannen hun stem hebben verheven tegen het middel ter bastrqding der pokken, dat de vaccine wordt genoemd, en uit den aard der zaak hat krachtigst tegen den dwang daartoe. Zoo zqn gaan vloeien stroomen van materiaal als geneeskundige argumenten tegen dat middel, onder den vorm van geschriften van de hand van wetenschappelijke deskundigen, van statistische gegevens, van tijdschriften, van msmonëa en van redevoeringen in brochures. Zoo heeft die beweging zich verbreid van het esne land naar het ander, totdat z«j eenigen omvang van beteekenis is gaan aannemen ook in ons land. Zoo is daarin ontstaan de Anti-vaccine-dwang-bond, die mat hernieuwde en vergroote kracht is gaan herleven bq de invoering der leerplichtwet. Naast dien bond bestaat in ons land een andere bond, ten titel voerende Nederlandsche Vegetariërsbond. Die bond stelt zich ten doal, naar zqn beginsel »vegetus" als beteekenende »krachtig en gezondmakend" en >ten levenwekkend", onder zqn bescherming te nemen, te bevorderen en te verbreiden al wat is natuurlijk, gezond, goed en warkelqk beschaafd. Die bond telt reeds een aantal van 443 leden, zoo ongehuwde als gehuwde, en van dezen wederom met en zonder kinderen, zoodat die bond vertegenwoordigt evenzoovele Nederlanders. Zoo heeft deze bond op zqn jaarvergadering in den zomer van het vorig jaar zich gedrongen gevoald zqn bestuur op te dragen den bond bjj die beweging tegen den vaccinatie-dwang in ons land te vertegenwoordigen. Zoo treedt dan ook deze bond daarbq op, niet uit theologische of spscifük anti revolutionnaire overwegingen. Zoo ging het ook mq, want ook ik gevoel het als plicht ts bewaren tegen het gevaar, dat in de vaccinatie dreigt, het kind, wiens belangen mq zijn toevertrouwd, en zoo zond ook ik mqn adres aan Twende Kamer en minister op gronden, die beslist niets hebben te maken met specifiek Protestantsche overwegingen, want ook ik verklaar b$ dezen te staan geheel buiten deze partq. Ea wanneer, om hst onjuiste te doen uitkomen van de oorspronkelijk bedoelde voorstellen, hiermede nog niet kan worden volstaan, dan zq ook hier er nog op gewezen hoe de oud-minister mr. S. van Houten, die toch zeker niet voor clericial resp. anti-revolutionnair in da termen valt, zich juist zoo kenmerkend steeds Hoeft onlerscneiden ais te zijn bestrijder van dienzelfden dwang; hoe in 1900 prof. dr. W. Nolens, de vertegenwoordiger van de Katholieke partij in de Tweede Kamer voor het district Roermond en leeraar aan het seminarie te Rolduc, evenzeer als mr. Troelstra, de strijder en de vertegenwoordiger der socialisten, mq hun deelneming aan diezelfde beweging hebben toegezegd. Vaak schqnt men te moeten vreezen, dat hat groote publiek zqn eigen waarachtige belangen niet zien wil , zoo sterk als het dikwqls b ijkt zich blind te staren op ésn en hetzelfde punt, dat hat eenmaal heeft onder het oog gekregen; maar moailjjk valt aan te nemen, dat gronden, als in deze regelen vervat, kunnen in gebreke blq ven de oogen te open voor een dwaling, zoo zoo groot als die, in den aanvang dezer regelen vermeld. Ofschoon zq nooit genoeg kunnen worden aan den dag gesteld, want zq zijn afgrqselqk en onbepaalbaar groot in aantal, wil ik hier toch nist in bijzonderheden treden over ds gevaren, zoo die van besmetting, als van ziekte en rechtstreekschen dood (getuige slechts het door minister Kuyper in de Tweede Kamer aangehaalde geval van het lief en bloeiend, alzoo gezond, kind van prof. Forster, uit Amsterdam, dat door prof. Herz volgens alle regelen der kunst was ingeënt en binnen 24 uren daarna een kind des doods was), aan de vaccinatie verbonden; ook niet over hst feit, hoezeer zq vaak de verbreidster is van tuberculose, syphilis en andere menschenrassen vernietigends rampen; nosh hierover, dat hst door Jenner verrichte experiment heeft geleverd niets meer dan een relatieve hypothese, daar het absoluut bewqs, mat name de contróle-proef (die in dezen nooit kan worden gslsvsrd en niettemin noodzakelijk toch wordt vereischt om op afdoend verantwoorden grond tot de kunstbewerking daarvan een ander te kunnen dwingen) reeds een eeuw lang sedert de invoering en toepassing dier theorie door de wetenschap, tot op heden ten doge alzoo absoluut nog ontbreekt! Ik wil hier ook niet uitvoerig uitweiden over de merkwaardigheid, dat het gebruikelijk is in de statistieken der vaccinatie onder de nist-gsvaccinssrden op te nemen ook de niat-gerévaccineerden (sic!) waardoor de sterfte der eistga vaccin eer der, steeds in zeer groote mate wordt verhocgd mat die der nietgere'vaccineerden, en alzoo omgekeerd de sterfte van dezen in dezelfde zeer groote mate steeds verlaagd , zoodat het verschil daartusschsa dubbel groot uitvalt in hst nadeel der werkelijk niet gevaccinserdsn; noch over het feit, dat ds termijn voor het effectief blq ven der bedoelde kunstbewerking door de geleerden steeds meer en meer werd verkort, zoodat, overeenkomstig bovenuiteengszat gebruik, in die statistieken ook de tueZgere vaccineerde u steeds meer en meer gaan behoorsn tot da niet gtré vaccineerden, evenals boven uiteengezet, dezen wederom tot de niet-gevaccineerden, waardoor het bovsnbsdoeld nadeel voor dezen zaer ten onrechte daarenboven ook nog hierdoor onberekenbaar wordt verhoogd; ook niet over de haieekenis van den »gsnius-epidsmicus," welks naar ds wijzen van batoog der voorstanders van vaccinedwang, voor da pokken schqnt maar niets meer of mindsr dan te moeten worden weggecijferd, evenmin als over zoovele andere gewichtige aangelegenheden nog, die in verband met dit onderwerp, in aanmerking zouden komen om ts worden behandeld. De hoofdstrekking van dit schrijven bepaalt zich alleen tot het doen uitkomen, dat het hoofdkarakter van de anti-vaccinedwang beweging een beslist geneeskundige aangelegenheid is en niet anders. In noeverre ik dat doal daarmede bareik, kan ik niet beoordeelsn, maar gaarne heb ik deze poging ervoor over om het te baproetei, en wanneer Uwe Radactie mq daartoe wil in staat stellen, door deze regelen op te nemen in haar blad, dan zal zq mq daartoe ten zeerste verplichten. Bq voorbaat zeg ik U, Mqne Haersn, daarvoor mqn beleefden dank en verblijf hoogachtend, Uw dienstwillige P adl H oreix. 's-Gravenhage, 20 Jan. '02. m •» * Wq hebben aan bovenstaand schrqven de gastvrijheid niet willen weigeren, omdat het goed is, dat eens kwestie als deze van beide kanten kan worden toegelicht. Om dsza reden sluiten we hierop aan hetgeen door den Frieschen arts W. B. A. Tholen van Velsen o.er hetzelfde onderwerp geschreven wordt: »Uit mqn rqke ervaring, van meer dan een halve eeuw, geef ik slechts enkele feiten, die als zooveel ernstig* waarschuwende stemmen onze Regeering mogen toeroepen: » bezint u, voor het te laat is Spiegel u aan ds onwraakbare lessen van het verleden. Keert terug van den weg, dien ge op 'tpunt zqt in te slaan I Het was in 't jaar 1865, toen een pokkenepidemie uitbrak in Friesland. In de dorpsa Wans werd (gem Ferwsradeel) en Birdaard (gem. Dantumadesl) waren veis oegsvaccinesrdsn, ssn brandpunt van orthodoxisme, welks aanhangers gemoedsbezwaren hadden tegen de vaccinatie. De sterfte aan de pokken onder hen was groot. Ais geneeskundige in het nabijgelegen Ferwerd gevestigd, werd ik dagelqks geroepen bq de lijders, en kon telkens constateeren, dat zq, dis gevaccineerd waren, van de vreeselqke ziekte verschoond bleven, terwql ds ongevaccineerden werden aengetast. Al meer gresp de dood om zich hssn. In den angst, dis der bevolking om het hart sloeg, werd ik geroepen bq den predikant der Chr. Gsref Gemeente te Wans werd, den heer J. Kuipers, die zich nauwksurig op de hoogte hield en aanteeksning had gehouden, in zqne gemeente van het aantal aangetasten onder gevaccineerden en niet-gevaccineerden, waaruit ham bleek, dat de ziekte zich uitsluitend tot de laatste categorie bepaalds, weshalve hq zich vsrplicht rek«nde, om zichzelf met vrouw en vier kinderen te laten vaccinseren, wat door mq den 18 December 1865 geschiedde. Gasn enkele van deze gevaccineerden werd door de pokziekte aangetast, en a&t, terwql de ongevaccineerde zuster van den predikant, die in de nabijheid woonde, wsrd aangetast sn door deze verpleegd. Ea hoewel hq in het huis der besmetting dagelqks hulp verleende, bleef hq van de ziekte verschoond, terwql ds aangstasts zwangsre zuster aan de pokken stierf en in haar sterfuur een door de pokziekts bazwsken vrucht als rottende vleeschklomp ter wereld bracht. Tqdens ds vaccinatie van het gezin van ds. Kuipers, gaf ook de ouderling zqner gemeente, G. Riedstra, mq te kennen, dat hq zqn kinderen ook wel wiide ingeënt hebben, mits mst de pokstof van ds. Kuipers kinderen. Toen een week daarna door mq geconstateerd werd dat de pokken bq de laatste op de hoogte stonden, werd aan Risdstra door ds. Kuipers ook bericht gezonden, om mst zqn beide kindsren ts komsn, opdat za door mq gevaccineerd konden worden. Hat antwoord kwam evenwel terug, dat hq, Riedstra, zich bedacht had, bezwaar had tegen de inenting, ja, zqn kinderen liever naar het kerkhof wilde brengen dan ze te laten inenten. En nog een groote week later, daar was da pokziakte in het gezin van Riedstra uitgebroken en ds twee kinderen daar aan lqdende. Ik werd tot behandeling geroepen en vond bü een (de zoon) de ziekte kwaadaardig, rottend, stinkend, zoodat de patiënt dan ook na zwaar lqden bezweek. In dezelfde epidemie ward ik geroepen bü den landbouwer J. Poortinga ender Wans werd, wiens dochter aan de pokken lag. Hq verzocht mq zqne acht nog niet aangetaste kinderen in te enten, wat door mq geschiedde onder uitdrukkelijk voorschrift, dat de lqderes streng geïsoleerd zoude gehouden worden. De pokken kwamen bq allen op, geen van hen werd door de variola aangedaan, en ook ds lijdarss genas. Vele van dergelqke gevallen zou ik uit mqn rqke ervaring hieraan kunnen toevoegen, maar dszs zqn sprekend genoeg om het hoogst ernstig gevaar voor oogen te stellen, welke de verschrikkelijks gevolgen zullen zqn der vrijstelling van ds indirects verplichting tot inenting." --- FEUILLETON. UIT BLOEDIGE DAGEN. Verhaal uit de Fransche Omwenteling. Naar het Fransch door F. H. 17] „V»der," fluisterde Matbilde, met een door snikken onderbroken stem, „wij tallen elkaar wederzien, mijn hart zegt het mij...." „Wij tallen elkaar in den bemel wederzien, mijn kind." „ O j ! lsat mij gelooven, dat God den brave niet verlaat, dat God...." „Wat hebt gij getegd, Mathilde? God hen verlaten, die Hem toebehooren! God hen verlaten, die Hem dienen en die Hem liefhebben! ach, verre van mij die godslastering. Neen, God is altijd met hem, maar Hij laat soms de vernedering, de beleedigingen, de smarten toe; maar Hij laat soms toe.... Zeggen wij. dat de martelaars verlaten tijn geworden? Zij «ijn tocb in de falteringen, in de afgrijselijkste folteringen gestorven, nit liefde telfs voor God.... Zoo ik sterf, Mathilde, tal ook ik martelaar zijn; want ik tal sterven voor den koning, voor de eer, voor den godsdienst en voor de dengd. Wees trouw, naar mijn voorbeeld, aan het hoefd, dat God tal geven aan Frankrijk, wees trouw aan de eer, aan den godsdienst en aan de deugd, en wij tallen elkaar eenmaal wedertien." „Ja, wij tullen elkaar eenmaal wedertien, en op aarde, mijn vader, mijn teergeliefde vader.... L«at mij hopen...." „Hoop, Mathilde. Bid, bid voor aw vader, want het gebed is welgevallig aan God; bid voor aw moeder, mijn kind, voor aw rampspoedige moeder. Ontvang voor haar mijn omhelzingen en mijn wensehen; en wees haar bewaarengtl, haar reddende engel...." De tien min aten waren vervlogen gelijk een droom.... De gerechtsdienaar trad naar binnen, rukte het jonge meisje op onmensctielijke wijte uit de armen haars vaders, en trok haar mede, ondanks baar wanhopigen tegenstand. „O mijn kind!" riep Pailippe ait, tijn beide handen zegenend naar haar opheffend, „mijn kind, vergeet nimmer aw beloften: wees krachtig, moeditr.... God, de dengd, uw moeder... Dete woorden kalmeerden de opwelling van smart in Mathilde. „Ik zal krachtig en moedig zijn," herhaalde zij. Dete woorden herhaalde tij geknield op den drempel van de gevangenis; tij herhaalde te bij het getraliede venstertje, waar tij, helaas! haar vader niet meer terug vond; tij herhaalde te, tinneloos van smart, in de straten van Grenoble, waar tij te vergeefs den doortocht van den grasf afwachtte; til herhaalde te aan de oevers van de I e ere; tij herhaalde xe op het kasteel, aan den voet »an bet portret van Pailippe deemoedig neergeknield; tij ton te nimmer vergeten, en zij touden ook voor immer haar troost en haar hoop uitmaken. *** Mathilde van Montbrnn bracht den ganschen nacht wakend in de kamer der gravin door, knielend voor het bed harer moeder. Aujustine, nog door droomen van hoop gewiegd op het oogen blik zelfs, waarop tij van alle hoop moest afstand doen, rnstte, en het jonge meisje wist haar smart te beteugelen, baar snikken in te houden om den slaap, wellicht den laatsten rustigen slaap, harer rampzalige moeder niet te storen. Zij overwoog in haar geest de woorden van Philippe en nam voor God het plechtige besluit daaraan getrouw te tijn. Beurtelings vroeg tij aan den hemel de kracht voor haar vader, de gelatenheid voor haar moeder, voor zich zelf de genade, niet van smart te sterven, ten einde haar belofte te kannen vervullen. De eerste morgenschemering vond haar nog biddende en in stilte weenende. Zij begroette met vetBche tranen de stralen van het opkomende morgenlicht, zij verdubbelde haar ijver. Helaas! het oogenblik naderde, waarop tij met de vervulling der heilige opdracht ging beginnen, welke haar vader haar bad toevertrouwd, toen bij haar smeekte voor het geluk harer moeder te zorgen; het tijistip naderde, waarop tij krachtig en moedig moest zijn; het tijdstip brak aan waarop tij niet meer voor zich zelf, maar geheel voor haar moeder zon leven. Augubtme ontwaanie. Haar eerste woord was, gelijk immer, de naam van Pailippe. Het was als een gebed, dat, van ait het hart van de vrome echtgenoote, van haar lippen opsteeg en zich tot God verhief. Na den naam van Philippe, den naam van Mathilde, van het kind, dat zij met den graaf in een enkele en telfde liefde beminde. Het uur was aangebroken, „Ik ben mij telf niet meer!" barstte het jonge meisje eensklaps los, haar beide van koorts en van smart bevende handen tegen baar zwak hart drukkend. „Hij heefc mij getegd: Ik laat tt uw moeder na .,." „Hoe ging het met vader, mijn kind?" fluisterde de gravin. „Ach! wat heb ik gisteren geleden, toen ik hem niet heb mogen tien! Maar teg eens, mijn kind, uw twijgen verontrast mij; hoe hebt gij aw vader aangetroffan ?..." Zij moest de verschrikkelijke waarheid bekennen; tij moest leggen, dat de graaf denzelfden nacht was weggevoerd. Welke voortorg de goede Mathilde ook nam, met welke hoop tij de gravin nog durfde paaien, het was een verscnrikkelijke slag voor de ongelukkige Augustine. „Is hij dan vertrokken?" riep tij uit, plotseling op haar legerstede zich oprichtend en tinneloos van smart en wanhoop haar handen wringend. De beklagenswaardige vrouw, die op dit oogesblik vooral too zeer behoef,e Had aan God, vergat Hem thans. Ach! wat is God iijk aan machtige vertroostingen voor de zielen, die das met bitterheid vervald worden ! In Zijn rechtvaardigheid, in Zijn goedheid zelfs, treft Hij; Hij alleen kan genezing aanbrengen. Door haar zwakheid, door haar smart, door baar wanhoop overwonnen, viel Angustine weder machteloos op haar legerstede neer. „En gij hebt den treurigen moed gehad uw vader te verlaten riep zij andermaal uit, na een oogenblik van verschrikkelijk stilzwijgen, „gij hebt den moed gehad... Mathilde, Mathilde, hebt gij dengene niet lief, die u het leven heeft gescaonken, dengene die voor u talk een innige teederneid koestert , die honderdmaal, duizendmaal zou sterven voor zijn kind .,. ? " „ Moeder!... riep Mathilde, sidderend van schrik. Doch de rampspoedige vrouw had het gebruik van haar getond verstand ten halve verloren. In haar ijlkoorts bleef zij Mathilde met verwijten overladen, tonder te denken, dat tjj het hart van haar dochter met bitter heid vervulde, dat zij het als met een scherp wapen doorstak. „Ach! als ik daar geweest was; ach! zoo ik hem in mijn armen had kunnen knellen, geen macht ter weteld, geen macht in den bemel had mij van hem kunnen scheiden... Mathilde, gij hebt hem alleen laten vertrekken, zonder troost en tonder hosp.,: O! de paarden, die hem wegvoerden zonden mij eer meegesleept hebben. Mathilde! Mathilde ! Nimmer had het arme meisje zulte bittere smart gevoeld als op dat oogenblik. Toen men haar aan de armen van den graaf had ontrnkt, was het haar als brak haar hart; thans meende tij te sterven, had tij dan in werkelijkheid haar plicht vertuimd? Was tij in werkelijkheid schuldig? Op dat oogenblik van onbeschrijflijke zielsangsten, waarop zij voor het laatst aan haars vaders hart lag gekneld, had zij het plan gevormd den graaf naar Parijs te volgen, tich aan bet rijtuig vast te klampen, dat hem ton wegvoeren, hem te redden door haar beden en haar tranen of niet hem te sterven; doch tij bad gedurende een uur tevergeefs om de gevangenis van Grenoble rondgedwaald. Zij had echter niet meer den wagen gezien en had toen aan haar belofte gedacht, tij had gedacht aan baar moeder,... aan haar moeder, voor wie tij alleen zou leven... Zonder twijfel ton haar toewijding voor haar vader heldhaftig, maar zij zou overtollig geweest tijn. Hoe is het met de Sombreuil's en de Casotte's gegaan, wier dochters tich engelen van opofferende liefde hebben betoond? Hebben die twee rampspoedige grijsaards, door die engelen beschermd, genade gevonden bij rechters, die beulen waren geworden? Had de kinderlijke liefde, aan het heldhafiige gruizend, die bloaddorstige menschen yermurwd ? En door intnsschen haar belof.e te vergeten, xou tij baar moeder voor haar vader verlaten hebben , zju tij haar moeder aan haar vader opgeofferd hebben. Zou de rampspoedige vrouw niet ven smart tn wanhoop bezweken zijn? --- ZEMP. Dit is de naam van den nieuwgekozen president der Zwitsersche Republiek. De Courtier de Genève geeft van dezen staatsman de volgende schets: »Het merkwaardigs voor den geschiedschrijver is het verschil tusschen den Zemp in het particuliere en den Z«mp in het openbare laven, tusschen dan waren Z*mp en den Zsmp, zooals msn hem zist optreden. Inderdaad, langsn tqd heeft men ons den heer Zsmp voorgesteld als een paladqn, als een geheimzinnig en machtig ridder van het Katholieke Zwitserland. Het tegendeel is waar, er is niemand, die het Katholieke opportunisme beter vertegenwoordigt dan hq, niemand is behoedzamer, voorzichtiger, gematigder dan de gekozene. »De fceer Zemp heeft het moailqke vraagstuk opgelost om jaren lang de leider ts zqn der Katholieke partq, eens oppositie-partq dus, zonder ooit met iemand twist ts hebben gehad, zonder ooit ernstig aangevallen te zqn. Het verslag van de vergadering der linkerzqde, dis een groot aantal vrijmetselaars onder hare lsdsn telt, toont aan, dat de radicalen eensgezind te zqnen gunste stemden. Vindt ge niet, dat zulk een aanzien van een politiek man een meesterstuk is van diplomatie, het toppunt van de kunst des levsns? «Wanneer men echter tracht hem af te scheiden van de opgeschroefde loftuitingen, welke hij bq zqne benoeming heeft ontvangen, zal het politieke fond van dezen zich noemenden conservatief grillig en totaal onbegrijpelijk blqken. In alle landen der wereld spreekt msn van decentralisatie, verlangt men levendig naar de deelneming aan de openbare zaak door alls levende krachten dsr gemeenschap. Dat is het programma der Franschs Katholieken, dat is het programma der Duitschs Katholieken, dat is ook het programma der hesrsn Python sn Bioley, maar 't is nist het programma van den heer Zemp, die het noodig vindt nsg te heulen met de radicale partq, welke sinds meer dan 50 jaren den Staat hesft gacoEfisquserd. »Ik weet niet, of hq zich wel rsksnschap gssft van de rol, welke hq speelt; in ieder geval heb ik er niet het minste bezwaar tegen te erkennen, dat hq die rol te goeder trouw speelt. Maar dit neemt met weg, dat de maatschappelijke feiten spreken en zich opdringen. Bqna overal merkt men eene beweging op tegen de zalfregsering der kantons, tegen de religieuss en Katholieke idee. De Bondsraad maakt het wattelqk mechanisme met den dag ingewikkelder, en de heer Zsmp, Katholiek en conservatief, vreast nist te steunen op da roodsn om mede ts werken aan de vsrheffiog van de staatsinmenging welke de radicalen droomen. »Om aan de meerderheid te behagen, om figuur te maken als staatsman in den Bondsraad, stemt hq alles, wat deze vraagt, stemt hij voor ds vsrspilling onzer financiën, stemt hij voor de hooge militaire uitgaven dis, als zq nog tosnemen, het land ten ondergang zullen voeren. [In hoeverre dit mst de Katholieke politiek van den heer Zemp in verband staat, is ons niet recht duidelijk. Red. Msb ] »Ea sis ik zeg, dat de heer Zimp er voor stemt, dan moet ik er bijvoegen, dat hq ook alles teekent. Ik ben er bqna zeker van, dat hq zich zou ontbonden, wanneer morgen op het bureau van den Bondsraad een voorstal werd neergelsgd tot revisie van art. 51, dat de Jssuieten verbant. Hij zou niet tegen de revisie stemman, omdat hij Katholiek is, maar hq zou er ook niet voor zgn omdat, zooals ik daareven zaide, zijn Katholicisme zich alleen uitspreekt in z$n particulier leven, niet in zqce functie. »Welk oorieel moet men dtn uitspreken over den nieuwgekozen president van den Bondsraad? Men most danken, wat waar is, en zeggen, wat waar is. Hq is waarlijk een der beste, welke Zwitserland sinds 1848 heeft gekend, een van hen, die de eer zijn van een land. Rsligieusen, met wie ik soms spreek, zouden wellicht gawetscht hebben, dat ik hem meer bewierookt had, maar ik wil een nauwkeurig portrettist zqn. >Ik weet wel, d»t byperboles tn Oostersche kniebuigingen tegenwoordig in de mode zijn; wanneer men een man, die tot iéts gekomen is, niet prqst, dan valt men hem aan. Maar de heer Z*mp, die bewonderenswaardig is door rechtvaardigheid en waardigheid, zal niet van deze meening iqn. Hq zal van oordeel wezen, dat er ware trekken worden gevonden in deza studie, en als hq mq dezer dagen in de couloirs van het parlement ontmoette, zou "iiq waarschqnlqk de eerste zqn om mq de hand te reiken." ---