„Hoogeschool-allures"? DE R. K. LEERGANGEN EN DE KATH. UNIVERSITEIT. de aanval. In het jongste nummer vSn „De Beiaard" schrijft Dr. H. van der Velden een artikel, getiteld „Hoogeschool-allures", waarin hij _ een reeks bezwaren en verwijten te berde brengt tegen de zich uitbreidende actie van de R. K. Leergangen in Dén Bosch. De schrijver spreekt eerst eenige waardeering uit voor het streven der K K. Leergangen, in zooverre zich dit richt op het oorspronkelijk doel n.1. te zijn een opleidingsschnol tot de middelbare examens van en voor Roomschgatholieken. Maar wanneer „deze instelling gaat afdwalen van haar oorspronkelijken op zet en tot buitenissigheden overslaat", 'dan acht schr. zwijgen verkeerd en zich tot spreien gedwongen. "VVat toch is gebeurd? vraagt schr. De leergangen zijn bezig, zich door sommige handel ingen in opspraak te brengen, bij hel katholieke, zooWel als bij liet niet -katholiekc publiek. Rn de Leergangen schijnen bezig, mi gs e;n zigzag te Willen opstijgen tot dc RoomschKatholicke Hcogeschoo', de instelling, door velen om principieele redenen geWenscht, door vele anderen om practische redenen afgekeurd. Na tegen de stichting eener R. K. Hoogeschool een paar argumenten, ontleend aan Newman en de actie der Oostenrijksche bisschoppen, te hebben aangehaald, vervolgt • hij: Terwijl èn Br;tannia èn Austria-Germania argumenten in de schaal leggen, die, naast de vroegere, althans djcaien getwogen 18 worden, zijn. buiten een officieele aanwijzing van het Nederlandseh Episcopaat om, de Bossche Leergangen doende, — ,'t lieeft er ten minste allen schijn van — het katholieke Nederland op een goeden morgen te verrassen met een katholieke Universiteit. Gelijk Pallas Athene uit den helm van Zeu-s, zoo zal deze moderne Athene straks kant en klaar te voorschijn 'wor-> den gegoocheld. > i liet begon met de splitsing der Leergangen, in universitaire faculteiten, met plechtig faoulteitsbestuur; dan volgde de veranderde titulatuur van de leeraren: leeraar of docent klonk niet meer ^weidsch genoeg, men kreeg het recht, zich hetzij lector, hetzij hoogleeraar te noemen. Wel hebben de heeren docenten zelf — verscheidene althans — zoo anti-cipecrciide naamgeving niet 'willen aanvaarden en schijnt men, bij nuchter overleg, ambtelijk erop terug gekomen. — in den Staatsalmanak, dekt toch die vlag' n )g steeds de lading. Dat alles; moge velen een dwaasheid lijken, als propagandamiddel heeft het misschien waardij Straks voegde men aan de Leergangen een Academje voor Beeldende Kunsten toe en, nlsof het hiermee nog net genoeg Was, voorts ook e?n Handelshoogeschoo!, 'waarvan het, met hooggestemde of te-hooggestemde zclllwpardeerjng^heet: „Wel is nog niet de gelegenheid peop.nd voor de studie van alle onderdeden in de uitgebreidste beleekenis, maar toch staan de studje en de examens voor de hierna genoemde tnierdeelen gelijk in eischen en in bevoegdheid met die van de Handelshoogeachool te Rotterdam". Ja: van de Handelshoogeschool te Rotterdam. Zaakkundige outsiders vragen zich bij telkens' nieu'we vondst somsi af, of heusch dan ied»r« Iwetenschappelijke stichting in Nederland op den voet gevolgd moet Worden door een Bosschen tweelingganger in miniatuur Na een goed woord over te hebben gehad -Voor het Psychologisch en Paedagogisch Inptituut, gaat de even onderbroken aanval herder: , Maar den laatstetn m.i. beslist noodlottigen stap heeft men gezet met het gaan verleenon van eigen graden en diploma's, ja met het Uitreiken van de doctorsbul. In het olficieele programmaboek is sprake, niet alleen van voorbereiding tot de staatsdiploma'fi middelbaar onderwijs, doch os. ook van de eigen akten Nederlandsch en geschiedenis en aardrijkskunde van de eigen A. enB.-akten Fransch Duitsch, Engelscb, Spaansch „van dj« voor natuurkunde, «scheikunde en Wiskunde, afzonderlijk of verboniden. Wat de graden aangaat, men ka/> t aan en door de Leergangen, in de Nederlandsche letteren, de geschiedenis en de aardrijks'kuntde tot candjdaat of licentiaat, vervolgens tót doctorandus Worden bevorderd. „Deze graden nktes en djploma's,," zoo heet het nadrukkelijk, „iwordien gegeven na examens., afgelegd voor 1de betrokken Faculteit van de R. K. Leergangen". En dan in optima forma: „Na heit gunstig afgelegde doktoraal examen, 'wordt men toegelaten tot de promotie. De promotie geISchiedt op proefschrift met stellinglen. ! Zie dat dunkt me, een handelwijze, die toch onduldbaar ïs tegenover de niet-katholieken, ton duldbaar tegenover de katholieken zelf, Als Inderdaad een R. K. bijzondere Universiteit zal Kvorden gesticht, dan geheure het met open Vizier. Zooals dr. Kuyper, van den aanvang af fier en frank is uitgekomen, voor de bedoeling zijner stichting, in Amsterdam., zoo trede men ook hier, — moet het Zijn, — in den «Jrij'd, eerlijk en met blinkende Wapens. Men ga echter n;et klakkeloos tot hoogeschool verheffen Wat geen hoogeschool is. Men kweéke geen instelling, die, zoo ze al staatsrechtelijk niet aanvechtbaar schijnt, toch, als Surrogaat Ivan e:n universiteit door de niet -katholieken fcal 'worden veroordeeld, door de katholieken Zelf moet Worden betreurd. Een universiteit uitgaande van 'eigen geloofsbeginsel en eigen Iwereldbestehou'wing, mag door andersdenkenden bestreden Worden. — bij gelijkwaardigheid van opzet met werkelijke universiteiten dwingt ze i ook hun den vol sten eerbied af. Een „universiteit", die géén universiteit is. stelt zich Srelve • de kaak. En voor hetgeen de katholieken betreft in eigen kring, — gaat het aan. om zonder vorm vün proces, ten opzichte van de tegenstanders der bijzondere universiteit, zonder officieele bekrachtiging van dit geheel nieuwe plan, — dat immers ook buiten de Hadboudstjehting om 'werd uitgewerkt, — mat stille trom en bewimpelde leuze, de Koomsch-Katholieke Nederlanders te overrompelen met een eigen universiteit? Zóó hebben de voorstanders ziph de bereiking van hun ideaal toch niet gedroomd, — de tegenstanders, zijn oen betere repliek Wel, dunkt me waardig. iHet heeft erv a n, alsof een kip, te broeden 'wordt yezet op eendeneieren. Straks komt iets anders te voorschijn, dan men had gedacht Verdient het Katholieke Nederland niet beter dan de kip, die èn verbaasd zal Wezen èn teleurgesteld ? Vervolgens memoreert schr. de oprichting van het Taal- en Letterkundig Instituut der R. K. Leergangen en vraagt: - „Maar was, maar is deze instelling nofadig en Wenschelijk ? Men zal zeker den Leergangen de jaarlij ksche bijdragen niet misgunnen, waaruit ze de boekerij verrijken Willen en ander nuttig werk zullen doen. Doch de vorming van dezen kring — al neem ik gaarne aan, dat de bedoeling zóó niet is geweest — is toch een vioorbecld van misplaatste organisatie-zucht. „Wie vo0r het lidmaatschap in aanmerking kwamen, hebben zich waarlijk niet, meer in het bijzonder de latere jaren, te bekladen gehad over een geest-van-uitsluiting bij (onze algemeene wetenschappelijke vereenigingen. Is echter de oprichting van den Bps-schen kring weeromstuit npg op zulke uitdentijdsehe bevangenheid. dan lijkt althans de modus .quj> verkeerd. Ten stelligste dunkt me, dat d»t academietje-spelen spelen is in do kaart van wie de katholieken buiten die, naar hun geschreven wet, klcurlopze of bontgekleurde gezelschappen willen bannen. Dat ras sterft weg. Zal men de verkwijnende soört, de soort, die wel wetenschappelijk lock-out der roomsch-katholicken wenschle, nieuwe levenskracht inblazen ? „Acht ik de stichting van het bossche genootschap, aldüs bezien, misplaatst, nog meer geldt dit, waar het bijzondere dtoel: het aanwakkeren van studielust en scheppingsdrang bij de rojomsch-katholieke geleerden behoefte had: „non tali auxilip. nee defensoribus istis." Of wist mon in den Bosch dajn niet, dat er c-esn vereeniginj bestaat ouder de roomsch-katholieken, met een zeer lanjgen naam, maar .me* -een evenredig lange lijst van verdiensten'? Die vereeniging heeft waarlijk deze concurrentie niet te duchten; ik vermoed, dat ze dte vorming van den bosschen kring niet eens ats een gebeurtenis zal' aanmerken. Maar velon betreuren ddflro-m de oprichting, omdat versnippering op don duur activiteit verlamt. Instandhouden, en versterken wat men heeft, niet zich verbrokkelen in alweer een andej'e, toch ztoo soortgelijke organisatie, moest hier de leuze zijn. ! „Inmiddels heeft de pers die eerste ledenlijst gebracht. De achtenswaardige personen, die, ter wille van het nobele cUóel, zich de benoeming lieten welgevallen en niet — als anderen — zich gerechtigd' achtten de onderscheiding af te wijzen, mogen het verontschuldigen, zot» hier ook van het Taal- en Letterkundig Instituut" gesproken werd. Dat deze stichting de aandacht vroeg, is veeleer om den geetït, die dit geheel bezielt, dan om die op zich volkomen toelaatbare aaneensluiting. Pas binnen gro&ter kader geplaatst, wordt die jongstte schepping van de Leergangen tot onverkwikkelijk streven. : „Want waar toch wo-ert ons dit samenstel van Lessen en leergangen, van voiorberedding tot exaiucn» en voiloouims »aix «»«<-da van stichtingen en instituten heen ? Guve&nt consules.. " » • • Het was te voorzien, dat tegen dit bitter requisitoir meer dan één advocaat zijn stem zou verheffen. Nagenoeg de geheele pers heeft zich aaneengesohaard om fromt te maken tegen dezen onverhoedsöhen aanval: het „Huisgezin , de „Gelderlander", het „Nieuwsblad v. h. Zuiden", de „N. Tilb. Crt.", de „Residentie-bode' en zelfs de „Tijd", die eerst Poelhekke's steunartikel voor v. d. V.'s betoog opnam. Ook wij hebben eenige onzer medewerkers hun oordeel gevraagd en het antwoord van hen, die op ons verzoek zijn ingegaan, laten we hierachter in extenso volgen. Welken invloed de strijd om de R. K. Leergangen en de Kath. universiteit intusschen zal blijken te hebben op de ontwikkeling der Bossche stichting — wij hopen in ieder geval van ganscher harte, dat uit dezen hevigen „öhoc des opinions" ook ditmaal de waarheid in volle helderheid en glans te voorschijn komen mocht. Onze Katholieke actie op onderwijsgebied moet er wel bij varen, ondanks de vele en somtijds nog al belangrijke meeningsverschillen onder ons, Katholieken, onderling. En daarom moge voor allen, zonder uitzondering, het parool blijven gelden: vereenigen! niet verstrooien! ALLURES?? „Inimici hominis domestlci eius", wie de mensch zijn vrienden dacht, blijken zijn vijanden, het eeuwenoude wijze woord kon een tekst zijn voor een preek over de eenheid der Roomsche Kerk. Er is niets akeliger dan Roomsche ruzie., juist omdat de liefde het machtigste wapen van de Kerk is. Hoe komt het toch, dat de bovennatuurlijke wijsheid van den heiligen Apostel Joannes zoo gemakkelijk vergeten wordt? Stichten de Katholieken een ziekenhuis, bouwen zij een kerk of 'n lagere school, dan marcheert het in den regel van zelf, maar zoodra worden wijdere plannen ter hand genomen, of een macht van klippen stuit de oudernemig in heur vaart. Ieder die zich wel eens met sociale actie hfipft bemoeid woet er van mee te spreken en vï"g.- Twa.»m toch?» ! Onze tegenstanders geven ons in dezen les- ; son die het beluisteren loonen. Heeft één in- , vloèdriik liberaal het in zijn hoofd gehaald te s urotesteeren toen te 's-Gravenhage het bij- i zondere liberale lvceum verrees? Viel er één ; ' 1 . 111 I daad van verzet te zien, toen de handelshoogeschool te Roterdarn werd aangekondigd? Hoe anders onder ons. Door een zee van 1 JLL06 aHÜCiö OIHItti l/iio. C«711 | moeilijkheden hebben de R. K. Leergangen te * - 'e-Hertogenbosch zich ontwikkeld, en de waardeering bestaat in wantrouwen tegen de leiding. Vijf jaar werkten de Leergangen met harde inspanning ten bate van een nationaal en Katholiek belang, en nu de principieele en practische beleekenis van dien arbeid bewe ! I 1 zen is, worden daaraan grenzen gesteld, komt rT Z , ki , 1a het bevel van stilstand, taxeert men in ue plannen der organisatie een gevaar voor de wetenschap onder de Katholieken. Dat begon met een aanval in „De Beiaard" van de zijde van dr. Van der Velden, leeraar aan het stedelijk gymnasium te Nijmegen, dat werd voortgezet door den directeur van de ' s ; " ' ?. * en ,T ° e , hekke, in „De Tm . Uit de>n aard der zaak , ' y . T 1 i j. vonden ook de Leergangon hun vGrcledigers in verschillende bladen, de slag wordt voortgezet, de Roomsche ruzie is er. Dr van der Velden kant zich in zijn be0 strijding op de eerste plaats tegen het streven van de R. K. Leergangen, om hun stichting om te bouwen in een R. K. Hoogeschool. Zijn eerste argument is als volgt geformuleerd: „In Engeland keurde Newman ten sterkste af de stichting van een eigen hoogeschool door Roomsoh-Katholiekon, terwijl hij, in Ierland, zelf rector der Katholieke universiteit was geweest. Hij keurde het af, kort gezegd, op grond van de gemengde bevolking van Groot-Brittannië". j In Oostenrijk gebeurde niet precies hetzelfde, maar toch iets dergelijks, met instemi ming van het Oostenrijksoh episcopaat. i Ons wil het voorkomen, dat deze feiten, zoo | door dr. Van der Velden meegedeeld, geen j afdoend argument leveren. Daartegenover ! toch staat de Pauselijke wetgeving. Daarin staat: „Eveneens is het wensohelijk, dat als de openbare universiteiten voor de studiën van de leer en den Katholieken zin niet doortrokken zijn, er bij een volk of in een landstreek een Katholieke universiteit gesticht worde". (Codex Juris Canonici, 1917, Liber III, Tifrulus 22, De Scholis, Canon 1379, par. 2). Nu kunnen wij ons moeilijk voorstellen, dat ' het Pauselijk gezag onuitvoerbare wetten zal afkondigen. Daarom klinkt de vraag waar ter wereld dan wel een Katholieke hoogeschool zal kunnen verrijzen? Landen zonder ; gemengde bevolking zijn er niet meer. In i België had de Katholieke partij moeite ge; noeg, om haar positie als regeerende meerderheid in het parlement te handhaven, om . . , , | van Frankrijk, Spanje en Italië maar niet te i spreken. Ierland behoort evengoed tot de i landen met een gemengde bevolking, als Zwitj seriand: wat blijft er dan over? Inderdaad I heeft dr - Vajn der Velden gelijk, als hij schrijft, ■ da t èn Brittannië èn Austria-Germania arguj menten in de schaal teggen, die althans dienen gewogen te worden. Ofsohoon deze bestrijding van het denkbeeld eener Katholieke Nederlandsche hoogeschool uit den aard der zaak de Leergangen niet raakt, wilden wij haar toch even ter sprake brengen, omdat zij de algemeene aandacht ten volle waard is en het vraagstuk zelf in nauw verband is gebracht met het streven der Leergangen, aan deze zelfs aijn hernieuwde actualiteit dankt. Zien wij nu, welke bezwaren dr. van der Velden tegen de Leergangen zelf te berde brengt. Pijnlijk, bitter, klinkt de beschuldiging, dat de Leergangen doende zouden zijn het Katholieke Nederland op een goeden morgen te verrassen met een Katholieke universiteit, dat deze straks kant en klaar te voorschijn zou worden gegoocheld. Deze aanklacht kan alleen gelden voor de hoogste leiding der Leergangen, het college van curatoren. Een aangelegenheid van zoo beslissend belang in het bestuur der stichting valt uitsluitend onder de bevoegdheid van dit college. Voor wie , er aan mocht twijfelen zij meegedeeld, dat het curatorium allesbehalve een eere-college is, dat de zaken maar overlaat aan de uitvoeren de krachten of aan den rector. Waarlijk de curatoren zijn geen deftige heeren, die in vergulde zetels komen zitten eens in het jaar, een fijne sigaar rooken en een llandteekening zetten. Trouwens, de mannen, die de leiding der R. K. Leergangen in handen hebben en dus 'n zware taak op zich nxmen om hun hooge verantwoordelijkheid tegenover Katholiek Nederland, behooren tot de besten en meest hoogstaanden onder ons. Zelfs de omstandigheid, dat Mgr. Diepen zich onder hen wilde scharen, is reeds een waarborg voor het vertrouwen, waarop het curatorium aanspraak heeft. Dr. van der Velden heeft dit bestuur beschuldigd van „verrassen en goochelen". Principieel achten wij dit onverdedigbaar. Indien wij. Katholieken, zelfs de meest gewone reverentie tegenover de gezaghebbende leiders onder ons niet in het oog houden, waar gaan wij dan heen ? Hadde de schrijver ^gevraagd, geinformeerd, hij ware correct gebleven en in zijn recht, maar nu hij beschuldigt.. _ efgste ta, dat deze besohuldi e mg door het heele artikel heen doorgezet wordt. De stichting van een handelshoogeschool wordt gekwalificeerd als te hoog gestemde zelfwaardeering, als opvijzeling en xn de breedte gaan, aan zulk«f dingen staat het arme curatorium c «1>nl/1 • m nnn Vi /\f r\aTT/vV» a I /\r»i on n A-n n a ön Ifffl. schuld; maar het psychologisch en paedagogisch instituut vindt genade, dat is „een verblijdende poging". De inconsekwentie in zulk .IJ. 3 fen tweeledige waardeering is onvenmjdeIn Ir ïmma-no /la w.iQrnnro 1 vat» PPn lijk. Immers, de innerlijke waarborg van een psychologisch en paedagogisch instituut bestaat in het betrouwbaar gezag der stichters, ln de beteekenis der wetenschappelijke mannen, aan wie de uitvoerende leiding is toevertrouwd: zijn er dan andere waarborgen vereischt voor de soliditeit van een handelshoo. , _ gesohool? Beide instituten zijn wetenschap" J , P el f - m0 ^ en beantwoorden aan academtscne eisclien ' Kan ketzel£de ^ag tegelijkertijd 1 beschuldigd worden en toegejuicht, als het daden stelt, die in draagwijdte en bedoeling gehet meer wenscht, zonder verplicht te zijn zijn daden tegenover practisch iedereen te moliveeren. Zeker is het, dat de inrichting df>r middelbare akte-examens, zooals wet en prakstaan? Dr yan ^ Velden en d0 he6f p oelhekke de R K Leergangen alleen 'gerechtvaardigd als een opleidingsinstituut 0 , f, , , . , ; voor de middelbare akten, mets meer. Natuur, , , . » ^j^ heeft daarover e cuia 01 ium .. . ! sen i dat voor wie ver louwen ee in zijn m i ner ^ degelijkheid, wel za we en, waarom I l. Atl ^TATTVI 1 rth V 1" d 71111 \ j , tijk deze gevormd hebben, uiterst veel te wenachen overlaat en het met name een ongehoord onrecht is, dat deze examens moeilijker zijn dan de universitaire en daartegenover de voorbereiding veel grooter bezwaren meebrengt. Mochten al de R. K, Leergangen oorspronkelijk niets anders geweest zijn. dan een opleidingsinstituut ter opleiding voor de middelbare acte-examens, dat behoeft in hot.. minst geen schade te doen aan do wetenschappelijke beteekenis van een op dezen grondslag gebouwde universiteit. De feiten om ons heen zijn daarvoor een waarborg. De oude polyteöhnisohe school te Delft heeft jaren achtereen niet anders gedaan, dan middelbaar onderwijs geven, middelbare staatsakten uitreiken Maakte iemand er bezwaar tegen haar tot hoogeschool te verheffen? Hetzelfde is onlangs geschied met de landbouwhoogeschool te Wageningen, met de veeartsenijschool te Utrecht. Zal daarom de reputatie en het gezag van deze hoogeschool verminderen of., verhoogd worden? Ten slotte. Colenbrander, een der eerste leiders van het liberalisme ten onzent, heeft de teekenen van onzen tijd goed verstaan, toen hij in 1905 constateerde: „Onderwijsbemoeiingen zijn van elke liberale politiek onafscheidelijk. De beslissing (in de onderwijsartikelen van de grondwet) van , 1848 heeft echter mogelijk gemaakt, dat men j ran den matigen hefboom, die in een libe: ra j e v rije school had kunnen gelegen zijn, nim, mer gebruik gemaakt heeft, in de verwach: tiag> dat de op6nbai . e eohool regel zou kunnen ; blijven.... Zelve heeft de vrijainige richting i z : oh daardoor van de heilzame krachtoefening | verstoken, die in het op^weeken en onderhou1 den van het vrije onderwijs voor de kerkelijke partijen is gelegen geweest". (Historie en Leven, II, 251). Wat Colenbrander daar schreef, geldt even goed van het lager, als van het hooger en universitair onderwijs. Te veel zijn wij ingegroeid in den toestand, dat de Staat optrad als alleenbevoegde tot de stichting van scholen en hoogescholen. Wanneer een der meest gezaghebbende liberalen zelf de waarde der vrije onderwijsontwikkeling hoo hoog aanslaat, dan kunnen wij Katholieken daar ook nog wel wat uit leeren. Indien dan het door ' zi i n innerlijke kwaliteiten geheel betrouw bare curatorium van de R.-K. Leergangen „de heilzame krachtsoefening" wil gaan uitstrekken over het geheele gebied van het middelbaar en hooger onderwijs, krachtens de volkomen gewettigde vrije d.w.z. los van Staatsj ^ang staande ontwikkeling, dan achten wij " " ~ j kunnen voortkomen, zijn deel wat erger dan het een zeer gevaarlijke onderneming aan dat curatorium het vertrouwen op te zeggen. De versplintering, splijting, verdeeldheid, met al de daaraan verbonden betreurenswaardige gevolgen, welke uit zulk een Roomsche ruzie de vermeende versnippering, welke de oprichting van een R.-K. taal- en letterkundig instituut zou vermogen te veroorzaken. Dr. H. F. M. HUIJBERS. KATHOLIEKE UNIVERSITEIT? „Hoogeschool-allures"! Adlus luidt de titel van het geruchtmakend „Beiaard"-artikel, welks hoofdinhoud men hiervoren vinden kan. Waar vinnige verdedigers opstaan als Drs Emile Franke past zachtainniger naturen het zwijgen, dit te eerder, daar de strijd een onverkwikkelijk karakter dreigt, aan te nemen. Was het trouwens wel tactisch, dat zich iemand, van wien zijn verdediger getuigt, dat hij „enkele jaren geleden buiten het corps der docenten aan de R. K. Leergangen werd gesteld op eene wijze, welke hem zeer moet grieven" („Het Huisgezin" van 8 Maart) ten aanval tegen die Leergangen opmaakt? Ik voor mij heb niet de allerminste reden, aan de goede bedoelingen van Dr. v. d. Velden te twijfelen, maar ik betreur het, dat hij dit voor de hartstochtelijke verdedigers der door hem aangevallen inrichting vrij moeilijk maakt. Overigens zullen meerdelen wel min of meer voor de door hem aangehaalde grieven voelen, voornamelijk voor zijn bezwaren tegen h^t verleenen van eigen titels en graden door de R. K. Leergangen. Laten deze aan nog zoo hooge, wetenschappelijke eischen voldoen, in de algeemeene opinie van Katholieken en niet-Katholieken zullen zij tegenover de officieele titels onzer Universiteiten altijd als minderwaardig te boek staan. Men stelle zich daaraan liever niet bloot. De overige bezwaren zijn naar mijn bescheiden meening van veel te geringe beteekenis^om het gevaarlijke experiment „c'est le ridicule qui tue" toe te passen op een inrichting van zoo onwaardeerbaar belang als de R. K. Leergangen. Vooral vrij wel onmogelijk" is. 't Is een bewijs te meer, dat wij Roomschen dikwijls meer oog hebben voor elkanders gebreken dan elkanders verdiensten, in ieder geval veel eerder de brandklok kleppen voor de eerste, dan de iwinumuo» vwi u.o nnoouo. «ju u»u wijt men ons Roomschen, dat wij elkaar zoo g aarne g euren d wierookvat toezwaaien! wierookvat hanteeren wij, maar dan I j i in een tijd, die staat in het teeken van een ' verblijdenden opbloei van ons R. K. Middel- ! baar en Voorbereidend-Hoogeronderwijs, die met den bloei der Katholieke Leergangen zoo nauw verband houdt, ja, zonder deze deugd zijn in personen en zaken eerst het goede te "ien, en de gebreken slechts op de tweede plaats? En toch, hoe vaak'is niet het omgekeerde het geval, en lijkt het een Katholieke ondeugd juist in geloofsgenooten, overigens van groote verdiensten, de schaduwzijden het eerst te zien. Wellicht staat ook hieraan bloot de stoere, stugge persoonlijkheid, die van de Katholieke Leergangen de Schepper is, de ziel, de kracht, en de misschien al te straffe leider, wien wellicht de vaak minder aangename zijden van een sterk karakter niet vreemd zijn Wanneer loftrompet steken voor de tweede. En dan verop de wijze als die beide misdienaars, die er elkaar mede om de ooren sloegen, dat het rinkelde. Moest het niet een bij uitstek Katholieke zullen wij zelf groot genoeg worden, om het groote ook in minder aangenamen vorm te waardeeren! Overigens hebben we poeslieve menschen genoeg, maar ze voeren over 't algemeen bitter weinig uit, al zou meer tact de kracht van anderen niet^chaden Maar deze ontboezeming gaat langs den schrijver van „Hoogeschool-allures" heen; keeren wij dus tot hem terug. Niet, wat Dr. v. d. Velden exprofesso behandelde interesseerde mij het meeste, maar juist dat, wat hij ter loops even te berde brengt, n.1. twee „nieuwe" argumenten tegen de Kath. Universiteit. Beide zijn van denzelfden aard, en tegen beide bestaan dezelfde bezwaren. Tegen de oprichting eener Kath. Universiteit hier te lande haalt hij in de eerste plaats aan den tegenstand van Newman, later door het Engelsche episcopaat gedeeld, tegen de oprichting eener Kath. Universiteit in Engeland. „Nieuw" is dit argument niet. Schrijver dezes heeft het tenminste al meer vernomen; en een andere vraag is: gaat het voor ons land ook op ? Newman keurde dit af „kort gezegd, op grond van de gemengde bevolking van Groot-Brittannië", aldus Dr. v. d. Velden. Maar zou hierbij niet van overwegende, ja beslissende beteekenis geweest zijn, het geringe percentage der Katholieken in Engeland? En in ieder geval bestaat er op dit punt tusschen Engeland, zonder Ierland, zooals het in dit geval moet worden genomen, en ons vaderland niet zoo groot verschil, dat eene conclusie van het eene tot het ander niet meer opgaat, vooral niet sinds de zoo duidelijke bepalingen van het nieuwe Kerkelijke Wetboek? Maar Dr. v. d. Velden deed hier toch even eèn poging, om aan te duiden, dat de grond van Newman's tegenstand ook reden van bestaan had voor ons vaderland. Maar bij zijn tweede, waarlijk nieuwe argument, waaraan intusschen wel geen lange levensduur zal zijn weggelegd, n.1. de Salzburgsche Universiteits-geschiedenis, vond ik hiervan geen spoor, en dit is mijn grootste grief tegen het geheele artikel van Dr. v. d, j y elden> Misschien zal deze mij tegenvuren:' ik heb deze kwestie slechts terloops aangeraakt, en was dus niet tot verdere ontplooiing mijner argumenten gehouden; maar dan vraag ik: Hebben wij niet het recht van Dr. v. d. Velden te eischen, dat hij eene zoo gewichtige kwestie niet vertroebelt door los daarheen geworpen „bewijzen", die, om eenige waarde te krijgen, een uitvoerige toelichting zoo dringend noodig hebben, ja, die groot gevaar loopen onder die nadere toelichting hopeloos en reddeloos te bezwijken, zooals met Dr. v. d. Velden's Salzburgsch wonderkind nagenoeg zeker het geval is. Nu zijn de „troebele tijdsomstandigheden" niet bijzonder geschikt, om argumenten, aan den vreemde ontleend, op hun juiste waarde te bepalen, maar in dit geval kunnen wij het toch een heel eind brengen, mits een correspondentie van den Weenschen correspondent in „de Maasbode" van 4 Januari 1.1. in hoofdzaak juist is. Volgens deze voorstelling van zaken was van niet-Katholieke zijde de wensch te kennen gegfeven, dat Salzburg weer een hoogeschool zou bezitten. Nu meende de j Bisschop, ofschoon men eerst voor de oprichting eener Kath. Universiteit geijverd had, | dat naar een compromis met de liberale Salzburgers moest worden gestreefd: „twee Universiteiten toch, die bovendien .nog vijandig tegenover elkaar zouden staan, zijn in een stad als Salzburg eenvoudig ondenkbaar" aldus de correspondent. Daarenboven zou de niet-Katholieke Universiteit al lang zijn opgericht, voor de Katholieke het benoodigde kapitaal bijeen zou hebben. Daarom werd op eene vergadering der Katholieke Universiteits-vereeniging besloten de eerste paragraaf der statuten zoo te wijzigen „dat men wel op de eerste plaats blijft vasthouden aan den wensch, om een Katholieke Universiteit te stichten, doch dat tevens de mogelijkheid gegeven wordt het vermogen der vereeniging te besteden voor de bezoldiging van professoren, die volgens een met den staat gesloten verdrag katholiek moeten zijn, en in Katholieken geest moeten onderrichten ook aan een niet-Katholieke Universiteit". Uit dit alles blijkt, dat men alleen om bijzondere, plaatselijke redenen van zijn ideaal, dat echter als ideaal blijft, is afgeweken, en een verdrag sloot met den staat, om aan de nietKath. Universiteit gedeeltelijk Katholieke professoren te krijgen. En nu is het een punt van groot gewicht: welk is de bevoegdheid dezer Kath. professoren? Zouden dezen b.v. het jus examinandi hebben? Zoo ja, dan zouden onze bijzondere Hoogleeraren in bevoegdheid, eo bijgevolg in toeloop, helaas in de verst» verte niet op een lijn gesteld mogen worden met hunne Salzburgsche collegas. En ook, al laten we dit zoo voorname punt buiten beschouwing, dan zou van het argument van Dr. v. d. Velden niet veel anders overblijven dan: in Salzburg konden onmogelijk twee Universiteiten bestaan, de Kath. was niet gereed met haar kapitaal, zoodat men moest besluiten tot bepaalde leerstoelen aan de niet-l£atholieke, dus in Nederland moeten wij hetzelfde doen! Mgr. dr. Kaltner, de Bisschop van Salzburg liet in de vergadering vooral ook 't licht vallen op de omstandigheden van het compromis. Dj. v. d. Velden had beter gedaan den Bisschop hierin te volgen, dan de weidsche conclusie te trekken: Austria-Germania docet! Waarlijk op den import van deugdelijke buitenlandsche argumenten moest een zwaar invoerrecht staan. In ieder geval was Dr. v. d. Velden, a ls wetenschappelijk man, verplicht, dergelijke argumenten thuis te houden of toe te lichten. Dat Poelhekke in „de Tijd" van 8 Maart kan gewagen over een Oostenrijksch „stelsel" „waarover Dr. v. d. Velden zulke gewichtige mededeeling geeft", kan m. i, alleen aan groote ingenomenheid met Dr. v. d. Velden's opzet toegeschreven worden. Poelhekke raakt ook even het punt aan, dat de Kath. Leergangen, door huD „Hoogeschool-allures" de tegenstanders eener Kath. Universiteit eigenlijk in den rug aanvallen. Wordt het langzamerhand geen tijd, dat men zich in deze kwestie zoo schep mogelijk uitdrukt ? Kunnen we niet aannemen, dat in artikel 2, sub A van de statuten der St. Radboudstichting, omschrijvend als doel meer in 't bijzonder „voor te bereiden en zoodra de omstandigheden en de middelen dit zullen toelaten, te vestigen en te stichten eene Bijzondere Nederlandsche Kath. Universiteit", ligt opgesloten de uitdrukkelijke wil van het Episcopaat, dat er eenmaal een Kath. Universiteit zal komen, zoodat er alleen ais kwestie overblijft: waar en wanneer? En zit vooral ook de ljwestie „waar" niet achter den tegenstand tegen de Hoogeschool-allures der Kath. Leergangen? Het slot van het artikel van Poelhekke doet dit wel vermoeden 't Is ook een punt, voor het welslagen van groote beteekenis, dat geducht onder de oogen moet worden gezien. De een wil de Kath. Universiteit in 't Zuiden, in Brabant: hierdoor zou zeer zekqr bereikt worden, dat er velen uit dat Katholieke centrum zouden gaan studeeren, die er anders nooit toe zouden komen, maar zouden er velen uit het Noorden om velerlei redenen, b.v. de financieele, niet -weigeren naar 't Zuiden af te zakken ,terwijl j siteit wil aanhalen is in mijn oog altijd" 't ze andere Universiteiten, met zoo veel minder kosten in hun onmiddellijk bereik hebben? Anderen wenschen daarom Utrecht, of, ala middenweg tusschen deze beide, Nijmegen. Maar zou dit wel een gulden middenweg zijn, en zouden we daardoor zoowel de voordeelen van meer Noordelijke als Zuidelijke ligging niet beide verliezen? V/as misschien de oplossing: de Leergangen in 't Zuiden, de Universiteit in Utrecht een wenschelijke? Men overwege alles rijpelijk en late de oplossing bij het Episcopaat, dat het best de belangen van het geheel overziet. Ia ieder geval houde men de gulden woorden Yan Poelhekke t .a .p. voor oogen, cfot men moet streven naar een oplossing „waardoor de oenheid van handelen niet verloren ga" en „dat. wat er komen zal geheel en al gelijkwaardig moet wezen aan het beste, wat er op Universitair gebied te vinden is". Ik zou er bij willen voegen: laten we de geestdrift voor het door 't Episcopaat gestelde eind-ideaal: een Katholieke Universiteit warm houden: zij alleen kan de algeheele wetenschappelijke emancipatie der Kath. bren gen. En 't is wel opvallend, dat juist zij, die bij voorkeur het al of niet bestaande tekort der Katholeiken op dit punt rond bazuinen, alsof zij bang waren, dat men 't aan den overkant niet merken zou, dit het minst inzien. Wat men als surrogaat voor een Katholieke Universiteit aandraagt kan onmogelijk afdoende helpen, 't Is niet verstandig het goede af le breken, zoolang men 't betere niet heeft, en daarom hierover niet verder. Maar wat men als „Ersatz" voor een Kath. Univer­ sterkste argument er voor, en men doet het bestaande, dat thans nog zoo buitengewoon nuttig werkt, ja onmisbaar is, een slechten dienst door het te stellen tegenover het ideëele. Moeten onze bijzondere Hoogleeraren dikwijls niet zoeken naar een uurtje voor hun colleges, waarop tenminste al de hoorIers, die zij er wensdhen kunnen komen ? Ma,ar ik dreig te vervallen in het euvel, dat ik Dr. v. d. Velden met dit artikel eigenlijk alleen wilde verbijten: het lanceeren van argumenten, zonder behoorlijke toelichting.... daarom, basta 1 Moge Katholiek Nederland in zoo groot mogelijke eenheid bereiken zijn ideaal op Hoogeronderwijs-gebied; en mogen wij allen bij het streven daarnaar onze hoogste kracht zoeken, waar ze voor de Katholieken alleen is te vinden: in onwrikbare gehechtheid aan het Doorluchtig Episcopaat en 't goestdriftig volgen van deszelfs leiding. DRs. J. WITLOX PR. non tali auxilio ....! Hoogesohool-allures! Dat schamper opschrift" doet pijnlijk aan en kan slechts gebruikt zijn door iemand, die, nemen wij aan, het goed meent met de zaak, die hij bestrijdt, maar heel verkeerde wegen gaat om zijn doel te bereiken. Dat de Beiaard voor het opstel van dr. H. van der Velden zijn kolommen stelde, is mij en velen met mij onbegrijpelijk. Hetgeen hier wordt te berde gebracht, ware stof geweest voor een vruchtbaar debat in een der vergaderingen van de Vereeniging tot bevordering der wetenschap onder de katholieken van Nederland en had dan, met de weeromepreken, in de Annalen een plaats verdiend. Nu is het, zoo-als het daar staat, een blinkend wapen, een onzer schranderste en moedigste onderwijskampioenen verwondend met kwetsuren, die bitter schrijnen moeten, dea te bitterder, omdat dr. Moller in den laatsten tijd reeds herhaaldelijk door eigen geloofsgenooten is bevochten, waarbij gekwetste ijdelheid der aanvallers soms, helaas, een groote rol speelde. Dr. van der Velden biedt thans, zijns ondanks, aan die kleinzieligen nieuwe stof en stuwingslust. Met zijn opstel bereikt hij niets, hoegenaamd niets tot opbouw, wel tot neerhaling. Op zijn argumenten ga ik hier niet verder in; dezer dagen stuur ik aan de redactie van de „Beiaard" voor haar April-nummer, wat ik daartegen kan aanvoeren. Thans wil ik alleen verklaren, dat hij zieh heusch niet* bezorgd hoeft te maken, dat de pees van den boog, die in Den Bosch gespannen wordt, breken zal. Van grootdoenerij is aan dc Leergangen veel minder te bespeuren dan in zekere kringetjes, waarvan de leden graag den proféssoralen tabberd zouden dragen, zonder dat zij ook maar een klein deel gepraesteerd hebben van wat menig"doomt'wn"de 'Leergangen ^'deed voor de wetenschap. ~ * Maar waaraan ontleent de auteur zijn recht van spreken over de Bossche leergangen? Alleen aan het lezen van het officieel programmaboek? Of heeft men hem ingelicht? Zoo ja, wie was die befaamde m e n? Waarom die ergernis over de titel-kwestiiS van som mige docenten? Zoo iets moest geen inktverspilling waard zijn onder ons. Wilde ik dat, dan kon ik oök heel pijnlijke hatelijkheden debiteeren tegen andere dan Bossche heeren. Maar ik vind zoo iets misplaatst ec nadeelig voor de Roomsche zaak; daarom bedwing ik pen en tong. Bovendien: wie geeft aan de docenten van een particulier instituut, zooals de Handelshoogeschool te Rotterdam, de landbouw-hoogesohool te Wageningen, het recht om zich professoraal te betitelen? Verder is de verleening van graden eenvoudig te beschouwen in verband met de eischen, die voor het verkrijgen dier ^graden worden gesteld. Weet dr. van der "Velden voldoende af van vat er in Den Bosch gevergd wordt voor het verkrijgen van zoo'n graad? ,,Non tali auxilio nee defensoribus ïstis!" slinger ik terug. Om offers te brengen, heel groote offers in het belang van het katholiek onderwijs deinsde dr. Moller niet terug. De katholiek, die zijn schepping, de Leergangen, aanvalt of tracht te verkleinen, of den groei ervan traoht te belemmeren, hij rekene op een machtig leger van verdedigers, die offers weten te waardeeren en walgen van eeuwige bedilzucht onder geloofsgenooten. Laat de Leergangen uitgroeien vrij en onbelemmerd! Van een gezonden boom zijn slechts goede vruchten. te wachten Dr. H. H. KNIPPENBERG. De „vinnige" verdediging, waarop D es. witlox in zijn bijdrage doelt, vinden we als ingezonden stuk in het „Huisgezin" en is betiteld: DE STOK OM DEN HOND TE SLAAN, Och! och! die Roomsche Leergangen! Wat hebben ze 't toch gedaan! Ze moeten wèl erg gevreesd worden, dat ze zóó bestreden wor° den! en wèl erg véél beduiden, dat ze zóó gevreesd worden. Over de b e t e e k e n i s der R. K. Leergangen zal ik binnenkort eenige koele beschouwingen, of liever als 't kon nuchtere cijfers ter beoordeeling geyen; wat ik met dit artikel bedoel, is een zeer I orte beantwoording van een vinnigen aanval op onze leergangen, door or. H. van der Velden in 't laatst verschenen „Beiaard' nummer. Men zou het kunnen betreuren, dat dit zóó hoog staande wetenschappelijke lcatholieke tijdschrift zich heeft verlaagd tot het geven van ruimte aan de bestrijding van een katholieke instelling, die de hoe ge bescherming der Bisschoppen'ik geniet; * betreuren, dat onze voortreffelijke „Beiaard" geen homogene reductie bezit, welke voldoende en in alle opzichten waarborgt zijn gestagen groei en bloei, daar ieder rijk, dat in zich verdeeld is, vergaan moet; betreuren, dat een wetenschappelijk man en katholiek openlijk afkeurt, wat • de uitdrukkelijke verklaring efi wensch is van de Bisschoppen, n.1. het tot standkomen van een katholieke Hoogesehooi (blijkens de statuten der St. Radboudstichting!) zooals hij deed in het E. K. Studenten-Annuarium van 1906 o a, met het volgende onrijpe oordeel: (blz. 369). „Ik voor mij kan maar niet inzien, dat bijvoorbeeld een fabrikant, die regelmabg genoodzaakt is tot reizen, minder zedelijk gevaar loopt dan een student" (sic!) we!li oordeel sindsdien nog niet gerijpt is tot sen betere meening, maar dat deze zich tóch op durft werpen, het door die arrogante leergangen geschonden recht der Bisschoppen te verdedigen; blijkens genoemd „Beiaard"-artikel;betreuren, dat dr. Van der V zich aandurft-dienen als „vriend"' en „belangsteltende „die het streven der R. K. Leergangen op meer dan één manier heeft gesteund" (spatieering van onderget.) terwijl ieder ingewijde weet, dat hoofdzakelijk persoon1 ij k e motieven bij dezen strijder voor de goede zaak voorzitten in dit geval; betreuren verder, dat hij zich laat gebruiken als spreekbuis van zoo als hij ze, eerlijk genoeg, zelf aanduidt als „een groep.... van wie tacendo clamant", daarbij de aan ingewijden bekende woordenkeus niet alleen volgend, maar zelfs hunne adjectiva.zóó sprekend herhalend, dat men ze weer hoort uitspreken zooals die groep dat deed als ze, onder vier 00gen! — niet zweeg! betreuren ten slotte, dat de schrijver wèl durft waarschuwen voor grootdoenerij en derg. met een aanmaning „c'est Ie ridicule qui tue", maar tóch zelf een op zich goede zaak bélachelijk durft maken en op zich waardelooze bijkomstigheden opblazen tot „onduldbare" grieven. Maar — mijn bedoeling is nu slechts een driétal hoofdpunten van het betoog te volgen en te bespreken. Allereerst richt da schrijver zich tegen 't m. i. onbeteekenende feit, dat aan zes der voornaamste docenten, de titel van „Hoogleeraar" is verleend. Nu bedenke men wèl, dat twee dezer heèren onafhankelijk van de leergangen dezen titel kunnen voeren, krachtens hun ambt: n.1. dr. Keesom. die Hoogleeraar is aan de Rijks-Veterinaire Hoogeschool te Utrecht en dr. Hoogveld, als hoogleeraar in de Wijsbegeerte aan het Aartsbisschoppelijk Seminarie te Culemborg. En zelfs de van niet-katholieke zijde erkende wetenschappelijke verdiensten van den Reetor, dr. Moller, vroeger leeraar te Amsterdam en Priyaat-docent aan de gemeentelijke Universiteit, van dr. Huybers en dr. Poets; en de betrekkingen en de toekomst welke zij prijsgaven om zich aan de leergangen en het katholiek onderwijs te kunnen wijden, zouden zeker 't recht op zulk een titel waarborgen, als zij er zelf ten minste naar verlangen! maar, zoo lang particuliere instellingen, als de Ned. Handelshotgeschool te Rotterdam, verschillende teeken academies, academie van Beeldende Kunscen te Den ( Haag, Rotterdam en Groningen en rijks-inrichtingen zooals de veeartsenij-lioogeschool ' 6 utrecht, de land bouw -hoogesehooi te \vagen ' n ^ tn eu academie van beeldende kunten te Amsterdam, zoolang deze cfficieele hoogleeraars-titels bezitten, zoolang heeft elke gelijkwaardige instelling dat zelfde recht. Criteria daarbij zijn de eischen die gesteld worden aan en j door de betreffende hoogleeraren en het peil j waarop hun onderricht stat, terwijl I.'i de R. K. Leergangen alle zes de z.g. hoogeer- j aren gepromoveerd zijn! 1 Deze heele titel-kwestie is absoluut ondergeschikt rn een betoog, dat zich daarop richt en daarin zijp kracht zoekt, veroordeelt zich zelf door gebrek aan deugdelijker punten van bestrijding. Een tweede grief, hieraan zeer annex, is de ! | ! i 1 1 : verkrijgbaarstelling van graden — eandidaats ? n f oetoraaL ® ok hiervan is de waarde ge- j hooi of fa motnti t,ot>t. *»«■»» 1 ! ' ! . . , .... ,. . I gezien en wie in staat is te lezen, die weet j toch dat de titel „hoogleeraar aan de Rijkshee } af te meten naar de waarde van het ge f ven W0 ? e \ d e , eisc h e f J 16 gesteld W01 ' den , en die , be ia t ngr .\ k J ° ° g j'. r ^ ? T* f™*" tmge P die , recllt hebben graden te verleenen en n 1 e 4 1 a « e r dan die der ^ks-univeren n i e t siteiten! En wie achter de schennen heeft universiteit te.... nog niet altijd een garantie voor wetenschappelijkheid geeft I Tot voor zéér kort werd bij hoogleeraar-benoemingen de middelmatige niet-katholiek' en vooral de dito anti-katholiek steeds verkozen boven een katholiek van erkend wetenschappelijke hoogte! En dan, wie stelt al die buitenlandsche doctors-bulletjes gelijk met de Nederlandsche! Wordt niet een Leuvensche doctor in de letteren hier te lande alléén maar vrijgesteld van het toelatings-examen Universiteit, als hij hier verder studeeren wil? En is het niet enkel en alleen het individu zelf, dat de waarde van zijn eigen behaalde doctorsbul bepaalt door zijn studie en werk? Het is toch zeker niet om hun Leuvensche doctoraten, dat de professoren der Radboudstichting gelijk gesteld behooren te worden met hun collega's aan de Universiteit, maar om hun algemeen — door vriend en vijand erkende wetenschappelijkehoogte Maar — ook dit is zuiver bijkomstig, want de leergangen leiden vooralsnog zoo goed als uitsluitend tot niets anders op dan ! I 1 1 tot : '' examens voor officieele staatscommies, terwijl toch hierin n.1. in de middelbare actes, , „vriendjes"- en „onderonsjes-politiek" maar al ! te zeer woekert. ' Zeer fulminante pijlen eindelijk richt dr. Van d. V. op het „Taal- en Letterkundig Instituut", waarvan hij het bestaan naast de Kath. Wetenschapp. vereeniging afkeurt. Schrijver zou sterker staan in zijn betoog, als h'J ze ^ geen afdeelings-bestuursli.1 dier laatste vereeniging was! Werkwijze en doel van het „Taal en Letterkundig Instituut" zijn zóó totaal anders dan die der litt. faculteit van de Kath. Wetenschapp. vereeniging dat ze onmogelijk concurreere n kunnen en zullen. Vóór J de schrijver zich aan dergelijke uitingen [ waagde had hij beter gedaan zich op de hoog- i te te stellen van aard en doel van het door hem niet gekende en dus niet beminde instituut. Wèl zegt schrijver, dat Kath. Wetensch. vereen, wel geen concurrentie zal vreezen: de vorming van den Bosschen kring niet eens als een gebeurtenis zal aanmerken", maar toch waarschuwt hij tegen „versnippering" en pleit voor „versterken wat men heeft", aldus ! zich zelf tegensprekend! Maar het aantal der i geleerden—'ia en buiten Nederland geacht—\ die op de ledenlijst van 't Taal- en Letterkun- ■ dig Instituut hun naam hebben durven zetten, doet alle verdere betoogen te niet: al noem ; alléén maar namen als dr. Van Ginneken S. J., prof. dr. J. V. de Groot O. P., dr. Van Oppenraay S. J., prof. dr. Frans van Cauwelaert, pater Molkenboer, dr. Slijpen S. J., dr. Endepols, J. F. M. Sterk en anderen. Ten slotte: Ondanks de „allures" welke de Leergangen aannemen, men verwarre haar streven toch niet met een bedoeling, vandaag te promoveeren! De zorg voor deze laatste berust bij de Bisschoppen, niet bij de Leergangen, en z e k e r n i e t bij de b e s t r ij1 d e r s van door het Bisschoppelijk gezag goedgekeurde en daardoor steeds gecontro1 leerde instellingen van katholiek onderwijs! Dat de bestrijders meestal katholieken ; zijn in het geval der Leergangen, mag nieof morgen zich tot Katholieke Hoogesehooi j mand verwonderen, het zijn de gelijksoortige polen die elkaar afstooten nietwaar? EMILE FRANKE. -0-0— --- Het stille huis. Vertaling uit het Engelsch van J. J. G. WAHLEN. ■ 56) Toen brak de burgeroorlog uit en ik was g■£• Puïneerd. Mijn vrouw stierf cn liet mij een dociitertje na, dal ik Lydia noemde, naar hare moedocii ook dit kind stierf en ik stónd weer B oen op de wereld. Na den oorlog had ik weer tijdje van voorspoed en trouwde een vrouw geld. Ook zij overleed en liet mij een dochter •J®! die ik wederom Lydia noemde, ter herinneaan mijn eerste vrouw, de eenige, die ik waarlijk bemind had. Ik deed Lydia in een . sterpensionaat, om haar een goede opvoeding •1 "° ven > on besteedde daartoe het geld mijner eede vrouw; daarna trok ik er voor de vijfde zesde maal op uit, om mijn fortuin te maken, ■jnoodig te zeggen, dat ik hel niet maakte. . s ' a een lang tijdperk over van ellende en ^poed. hoop en wees. Den eenen dag wa» den volgenden arm. Het noodlot — of boosaardige godheid zich met mijn zaken bemoeide — wierp mij wreed ggj.,' 6,11 'de mij weer op, smeet mij weer ter Cn na ve rï°°P van een twintigtal jaren ln], " ot nii j betrekkelijk welgesteld,, met een IHet i (n van ^ 50° 's jaars, in Engksch geld. a' kaoiiaahie keerde ik terug naar Washington om Lydia te zoeken en vond haar opgegroeid tot een schoon, schrander meisje. Haar schoonheid bracht mij op het denkbeeld, dat ik haar wellicht in Europa kon uithuwelijken, als een Amerikaansche erfdochter. Wij vertrokken derhalve naar Europa en na menig jaar het vasteland te hebben doorkruist, namen wij onzen intrek in het pension Donizelti te Florence. Daar werd Lydia bewonderd om hare schoonheid en geestigheid en het hof gemaakt, om haar geld maar, behalve mijn tien pond per week, die wij zoo zuinigjes mogelijk rekten, bezaten wij met ons beiden geen penny. Te Florence ontmoetten wij Vrain en zijne dochter, die ook in het pension htm intrek namen. Hij was een bedaard», argelooze, oude heer, een beetje zwakhoofdig, veroorzaakt volgens zijn dochter door le hard sludeeren, maar zooals ik nadcihand ontdekte, het gevolg van verslaafdheid aan morphine en andere slaapverwekkende middelen. Zijn dochter bewaakte hem nauwgezet, en — daar hij door zv akte van geest geen eigen wil bezat — liet hij zich gedwee door haar leiden. Ik hoorde ter loops, dat Vrain rijk was en een prfcehtig landgoed buiten de stad bezat; ik gaf deihalve Lydia een wenk, dat, daar het moeilijk schoen haar aan oen jongen echtgenoot te helpen, het beter voor haar 3504 zijn, een rijken, ouden man te trouwen., Destijds was Lydia verliefd 1 op en verloofd met graaf Ercole Ferruci, een armen, Italiaanschen edelman, dto mijn knappe dochter het hof maakte minder om hare schoonheid, dan om haren veronderstelden rijkdom. Toen ik het voorstel deed, dat Lydia met Vrain zou trouwen, weigerde zij in het eerst op dat denkbeeld in te gaan; docii later, ziende, dat hij oud en ziekelijk was, toegreep zij, dat het niet kwaad zou wezen, als zijn echtgenoote zijn geld te erven en daarna, als zijn weduwe, met Ferruci te trouwen. Ik denk ook, dat de vinnige minachting, welke Diana Vrain voor ons beiden aan den dag legde — ofschoon ik mij verplicht gevoel te zeggen, dat zij Lydia meer haatte, dan mij — groolelijks de reden was, dat mijn dochter met Vrain wilde trouwen. Hoe dan ook, het einde daarvan was, dat Lydia haar engagement met Ferruci afbrak — en deae was razend haar te verliezen — en Mark Vrain te Florence huwde. Na het huwelijk maakte de oude man, die destijds ten eenenmale op Lydia verzot was, een testament, waarin hij haar zijn levensverzekeringssom — & 20.000 — vermaakte; maar het Landgoed bij Bath met de aanhoorige landerijen liet hij na aan Diana. Ik gevoel mij verplicht te zeggen, dlat Lydia zich in die zaak zeer net gedroeg, want zij had al het land en het geld kunnen hebben, doch zij stelde zich tevreden met de verzekeringspremie en beroofiie Diana niet Van h aar geboorterecht. Nochtans haatte Diana haar en zij haat haar nog; maar ik vraig é&n eikoen, die deze bekentenis leest, of mijn dierbare Lydia niet de beste van deze twee vrouwen is? Wie durft beweren, dat dit lief meisje schuldig is aan (de misdaad, waarvan zij wordt beticht? Welnu, het huwelijk had 1 plaats en wij allen reisden huiswaarts naar Berwin Manor; do0.1 hier werd het van kwaad tot erger. De oude Vrain nam weder morphine en niets kon hem daarvan weerhouden; dan ook lagen Lydia en Diana voortdurend met elkander overhoop, en de een wenschte de andere het huis uit. Ik trachtte vrede te stichten en berispte Lydia — die, dat geef ik toe, geen heilige is — wegens de wijze, waarop zij Diana behandelde. Met miss Vrain kon ik vrij goed overweg en beproefde haar gerust te stellen. Ten leste werd de vijandig!] eid tusschen haar en mijn Lydia zóó hevig, dat Diana het huis verliet en naar Australië ging inwonen bij een bloedverwante. Zoo bleven Lydia, ik en de oude Vrain alleen, en ik dacht, dat nu alles goed zou gaan. Dat zou ook het geval zijn geweest, als Ferruci n'ei voor e»n wetenschappelijk doel naar Engeland gekomen was en ons van tijd tot tijd een bezoek bracht Ik bad en smeekte, ja. beval haar, toch zulk een gevaarlijk mensch geen toegang Jol den familiekring te verleenen, 'maar zij volgde haar eigen zin en was — ik' zal niet zeggen met slechte bedoelingen — zeer voorkomend jegens den graaf. Van het eerste bezoek af, was er nieLs dan onaangenaamheid in huis. Vrain werd jaloersch em half krankzinnig door zajn morphine, óenanöelde hij Lydia vaak wreed en gewelddadig en dan kwam ze bij mij bescherming zoeken. Ik sprak met Vrain, maar deze beleedigde mij en verlangde, dat ik het huis zou verlaten, maai om Lydia's wille bleef ik. Toen kwam er een zekere miss Tyler te logeeren, die op # den graal verliefde, op Lydia jaloersch werd en met Vrain onaangenaamheden kreeg. Het einde daarvan was, dat na herhaaldelijke tooneelen van opschudding en ruzie, waarin de oude man zich gedroeg als de gek, die hij was, het huis veirliet en niemand onzer wist, waarheen hij zich begeven had. Dit was de laatste maal, dat Lydia haren Bentgenoot zag. Na die herrie stond ik er op, dat graaf Ferruci ons niet meer zou bezoeken en dat miss Tyler naar huis zou terugkeeren. Dat deden beiden, maar miss Tyier bracht Lydia toch nog van tijd tot tijd een bezoek. Wij trachtten Vrain terug ta vinden, maar slaagden daarin niet; hij süaeen spo Salisbury had gevonden. Hij verklaarde, da t „c man nog steeds morphine gebruikte, doch ondanks zijn buitensporigheden zulk een ijzersterk gestel jhadj dat hij waarschijnlijk nog ettelijke jaren kon leven. Dc graaf zeide verder, dat hij Lydia meer beminde dan zijn leven en nij met haar wenschte te trouwen, als Vrain maar uit den weg geruimd kon worden. Ik pro'esteerde tegen het bedrijven van een moord, daar ik zulk een denkbeeld /elfs geen oogenhük gekoesterd had, maar de graaf ontkende, dal hrj den man eenig leed wenschte te doen. Hij wilde hem in een krankzinnigengesticht plaatsen, en toen ik hem vroeg, hoe hij zelfs dan met Lydia kon trouwen, kwam hij met het plan voor den dag, om een ziekelijke, stenende man voor Vrain te doen doorgaan. ---