Extra Editie. A. s. Maandagochtend zal een Extra Editie van „De Maasbode" verschijnen. DE DIRECTEUR. --- Z. H. Paus Benedictus XV. ROME, 4 September (S.S.S.) De Paus ontving hedenmorgen een deputatie van zijn vroegere parochianen in Bologna, welke zeer hartelijk ontvangen werd. Hij verklaarde den naam van Benedictus gekozen te hebben om zijn genegenheid voor de stad Bologna te kennen te geven, wijl de laatste Paus, die den naam van Benedictus droeg, evenals Hij aartsbisschop van Bologna was. Verder deelde de Paus aan de leden der deputatie mede, dat Hij Maandagmorgen een H. Mis voor hen zou lezen. » Vervolgens ontving Zijne Heiligheid in langdurige audiëntie de kardinalen Ferrari, aartsbisschop van Milaan, en Maffi, aartsbisschop van Pisa. I Het aantal biljetten, uitgegeven aan hen, die morgen aan de plechtigheden in de Sixtijnsche kapel willen deelnemen, is zeer beperkt. Het onderzoek van de biljetten is zeer streng. Maandag zal de Paus liet corps diplomatique ontvangen. t KARDINAAL MERCI ER EN HET CONCLAAF. ROME, 2 September (S.S.S.) (zeer vertraagd.) Kardinaal Mercier zal dadelijk na de beëindiging van het Conclaaf naar Mechelen vertrekken en aan den Pruisischen gezant bij den H. Stoel vrijgeleide vragen om door de Duitsche linies te trekken. --- De Europeesche Oorlog. Belangrijke overeenkomst tusschen Engeland, Frankrijk en Rusland. — Groote Duitsche troepenverplaatsing. — De Duitschers in België. — Rusland en Bulgarije. BELANGRIJKE ENGEr.SCH-IIÏ VNSCflRUSSISGHE OVEREENKOMST. LONDEN, 5 September (RO.) (officieel.) Door eene heden te Londen door den Engelschen minister van buitenlandsche zaken, Grey, den Franschen gezant Gambon en den Russischen geZant Benckendorff onderzoekende verklaring verplichten de Engelsche, Fransche en Russische regeeringen zich OM IN DEN LOOP VAN DEN HUIDIGEN OORLOG NIET AFZONDERLIJK '.VREDE TE SLUITEN. f De drie regeeringen zijn overeengekomen, DAT INDIEN EEN DER DRIE VERBONDENEN OVER DE VREDESVOORWAARDEN GAAT ONDERHANDELEN, DEZE GEEN .VOORWAARDEN MAG STELLEN, WELKE NIET EERST DOOR DE DRIE VERBONDEN MOGENDHEDEN ZIJN GOEDGEKEURD, j DUITSCHE TROEPENVERPLAATSING. jï, PARIJS, 5 September (R.O.) De correspondent ✓an de „Matin" meldt, dat er bij de Weichsel \Vijf Duitsche legerkorpsen uit West-Duitschland (aangekomen zijn, om den opmarsch der Russen tegen te houden. ( De meeste dezer troepen komen uit België (■en Noord-Frankrijk. DE DUITSCHERS IN BELGIË. ANTWERPEN, 5 September (Van onzen bijzonderen correspondent.) Geruchten zeggen, dat Dendermonde na genomen te zijn door de Duitschers weer ontruimd is. Zij hebben de stad gebombardeerd. Er zijn duizenden soldaten door Antwerpen getrokken. Het zijn de troepen, die van Namen in Frankrijk teruggetrokken waren; de bevolking heeft ze prachtig ontvangen. Overal waren wagens met levensmiddelen voor hen gereed gehóuden. Priesters en soldaten zaten op de straatsteenen te eten. Nadere bijzonderheden over 't bombardement van Mechelen spreken van vreeselijke vernielingen. De Rombouts-kerk zou buitengewoon beschadigd zijn. Vele altaren zouden zijn vernietigd, evenals al de glasramen. De Sacramentskapel is bijna geheel verwoest. Het paleis van den kardinaal moet "enorm beschadigd zijn. De zalen zijn tot puin geschoten. De linkerkant is het ergst geteisterd. Van de zaal, ingericht voor ambulance zou niets meer over zijn. Hier ontvangen berichten zeggen, dat de Duitschers reeds honderdduizend man verlies hebben. , i Prinses Louise van België is uit Oostenrijk gezet en vertoeft thans in Duitschland. Hier As een communiqué openbaar gemaakt van KiWiet de Jonge, waarin pastoor Drees van Mouland thans te OÏdebroek, verzekert, dat de neutraliteit op economisch of politiek gebied door Holland nooit geschonden is. Het maakt er melding van dat de vrijheid van den pastoor en van burgemeester Bree door de Hollandsche regeering verkregen is. Ook van het telegram, door vluchtelingen aan Koningin iWilhelmina gezonden van OÏdebroek, evenals van de erkentelijkheid dpr vluchtelingen, die in Limjburg zijn. , Hét eindigt met de verzekering, dat het Nederlandsch volk innig is begaan met het lot >van België en dat de Nederlanders aan de Belgische vrienden gastvrijheid willen verleenen. Het stuk is door den gezant te Londen aan den consul te Gent gezonden om het te overhandigen aan den Vlaming Meert, voor wien het bestemd is. Pol de Mont ontving 'n zelfde stuk. De consul te Antwerpen en vele Belgen, die ik Sprak, zijn hiermede ingenomen. Laat ik er aan toevoegen, dat de houding der overheden steeds Welwillend blijft. i Volgens de „Matin" heeft Von der Goltz, gouverneur van België, te Brussel een proclamatie f^ngeplakt, gedateerd van 2 September, waarin ®'J zegt, dat er naast het algemeen bestuur een urgerlijk bestuur benoemd is, waarvan chef is i Xce 'lentie Von Sandt. Het algemeen gouvernement zetelt op het ministerie van oorlog, het i urgerlijk ministerie in het gebouw van Kunpen en Wetenschappen. I Elke vijandelijke daad tegen Duitsche militairen elke tegenstand zal streng en zonder genade pestraft worden. Hij vraagt, dat de kalme burgers un invloed ten goede zullen uitoefenen op hen, Ren. n ' Ct z 'J n ' Vredelievende Belgen zullen volde proclamatie niets te vreezen hebben. L , 1J eindigt met te zeggen, dat niemand zijn then' mc " ievcnt ' 0 neigingen behoeft te verloo; en, doch verwacht de onderwerping van staat fijn^ emeenten ' ^ °P hunne posten gebleven Duitsche en Öostenrijksche onderdanen, die nog hier zijn, moeten het land verlaten, genaturaliseerden moeten zich buiten de stelling Antwerpen begeven. Uitgezonderd zijn zij, die zonen in het Belgische leger hebben. OSTENDE (via Londen), 5 September (R.O.) Termonde ls ontruimd. De reservisten uit de stad vertellen, dat de streek met een oorlogsschatting van 200 millioen werd getroffen. Te Luik zou men gebrek beginnen te krijgen aan levensmiddelen. Gisteren wierp een Taube-vliegtuig een bom op Eecloo. Er werd geen schade aangericht. GENT, 5 September (R.O.) Hedenmorgen passeerde hier een Taube-vliegtuig op groote hoogte boven de stad en Wierp twee bommen. De eerste viel op het dak van een mecanicien in "dei Rue fit* Bifnfaimnrj», He lwep.de op dfi Boulevard des Hospices. Alleen maleiiale schade werd aangericht j i RUSLAND T5N BULGARIJE. | SOFIA, 5 September (W.B.) Het blad „Kambano" zegt aangaande de Russische protestnota wegens het doortrekken van Duitsche matrozen het volgende: Het is ontoelaatbaar, dat de Russische gezant Sawinsky den tekst der nota eerst aan Russische bladen ter publicatie gaf, endaarmede deze bladen tot zijn organen heeft gemaakt. < Zou Sawinsky daarmee voo 'gaan dan zou de Rulgaarsche pers ook tegenover hem alle reserves laten varen en vertellen in welke betrekkingen Sawinsky tot de onverantwoordelijke elementen van Bulgarije en zelfs tot revolutionairen staat. | a >E DUITSCHERS ROND PARIJS. PARIJS, 5 September (R.O.) Een Communiqué van den militairen gouverneur van Parijs, hedenmiddag om 3 uur gepubliceerd, meldt, dat de vijand voortgaat een breede omtrekkende beweging te maken. Hij laat het versterkte Parijs rechts liggen en trekt in Zuid-Oostelijke richting. HET GEVECHT BIJ LUNÉVILLE. PARIJS, 5 September (R.O.) De correspondent van het „Journal" heeft van den commandant van een Duitsch bataljon de omstandigheden vernomen, waarin hij krijgsgevangen gemaakt werd. Met 5.000 man had hij een fort bij Lunéville bezet; plotseling werden zij door Fransche artillerie verrast, die hen gedurende twee uur bombardeerde. Toen er nog slechts 300 manschappen over waren, riep de commandant de 21 officieren en onderofficieren te zamen en eenstemmig besloot men de witte vlag te hijschen, daar elke verdere tegenstand onmogelijk was geworden. ENGELSCHE VISSCHERSSCHUITEN IN B>EN GROND GEBOORD. LONDEN, 5 September (R.O.) De admiraliteit deelt mede, dat een Duitsch eskader, bestaande uit 2 kruisers en 4 torpedojagers, er in slaagde 15 op de Noordzee varende Engelsche visschersschuiten in den grond te boren. Een hoeveelheid visch werd in beslag genomen en de visschers werden als krijgsgevangenen naar Wilhelmshaven gebracht. RUSSISCHE GRUWELEN. BERLIJN! .5 Sept. (W.B.) (Officieel). Bij het binnendringen in een gedeelte van Oost-Pruisen begonnen de Russen tallooze schanddaden en gruwelen. Uit de ontzettende reeks feiten doelen wij er hier eenige mede, die reeds officieel onderzocht en vastgesteld zijn. Talrijke landraden zijn door de Russen gevangen gjenomen en naar Rusland gevoerd. De landraad van Goldap zou hierbij gedwongen geweest zijn, om het vee, dat in zijn district door de Russen bijeengebracht was, naar Rusland te drijven. Van 'vele gendarmen uit het grensgebied mist men elk spoor. Het staat vast, dat een gendarm uit het district Pillkallen doodgestoken is. Een gendarm uit Bilderweitschen werd door de Russen gevangen genomen en geboeid op een wagen door Endtkuhnen gevoerd; daarna werd hij doodgestoken, en wierp men zijn lijk op de markt van Kibarty. De dominé's van Scharlyken (in het district Margrabowa) en van Szittkehmen (in het district Goldap) weigerden om den Russen inlichtingen te verschaffen over de posities onzer troen pen. Zij werden daarom in den mond geschoten; de een is dood, de ander zwaar gewond, zonder hoop op genezing, naar het gasthuis van Goldap gebracht. In het dorp Pillkallen werden de 'vrouwen en kinderen in een groot huis gedreven, waarna de deur gesloten en het huis in brand gestoken werd. Eerst toen de opgeslotenen in het uiterste gevaar verkeerden, werd de deur weder geopend, en konden de arme vrouwen en kinderen de straat op 'vluchten. Bij Szittkehmen werden alle grondbezitters vermoord. De vrouw van een herbergier moest spijs en drank voor de Russen klaar maken. Daarna gingen de barbaren in twee rijen slaan en lieten de vrouw door de spitsroeden loopen; deze werd daarbij zwaar gewond. Stalupoenen werd plat geschoten, wijl uit het dorp op de Russischè troepen zou geschoten zijn; dit laatste was echter niet waar. Verschillende bewoners, onder wie vrouwen en kinderen, werden ua eerst gemarteld te zijn, gefusilleerd. In het dorp Schlehnen werden 10 personen onder hetzelfde valsche voorwendsel neergeschoten. In het dorp Radszen staken de Russen bijna alle huizen in brand, zoodat bijna het geheele dorp in de vlammen opging. Op de ongelukkige inwoners werd geschoten; twee mannen en acht vrouwen werden gedood en drie mannen gewond. Dergelijke voorvallen van moord, brand en verwoesting zijn uit verschillende grensplaatsen gemeld. Bij hun moord- en brandpartijen trachtten de Russen steeds de domeingoederen en koninklijke eigendommen met alle voorraden op de eerste plaats in brand te steken; dan werden de particuliere eigendommen gestolen, en vervolgens de dorpen verwoest. Tot den 18en Augustus werden in het district Gumbinnen zes domeingoederen, en in het district Pillkallen meer dan 15 dorpen verbrand. Volgens de ingekomen berichten schijnen de Russen bij dit alles systematisch te werk gegaan te zijn. Met brandmateriaal uitgerust trokken de soldaten met de brandweer aan het hoofd de dorpen binnen. Dan werden de huizen met petroleum bespoten en met bommen in brand geschoten. Gewoonlijk kregen de bewoners eerst hevel de huizen te verlaten. Somwijlen lieten de commandanten de huizen staan, en staken zij alleen de schuren en de stallen in brand. Vaak werd tot voorwendsel genomen, dat door de burgerlijke bevolking geschoten was. De in de Westelijke districten in garnizoen liggende troepen, vooral het garde-corps, schijnen de princiepen van het volkerenrecht over het algemeen beter nagekomen te hebben. Meermalen waarschuwden de commandanten van deze troepen de geestelijken en grondbezitters, bij wie zij gedurende hun snelle tochten door de streken goede opname vonden, voor de afschuwplijlrA. gp.zitiHhwd v^n -Hun kaniCfUlieü, die'i&ifci zouden aankomen. 1:1'1 (DUITSCHLAND EN RUSLAND. BERLIJN, 5 Sept. (E.B.) De sterkte der Russische legers is door de pers sterk overdreven, flei succes der Russen in Oost-Pruisen is gering. De Duitsche plannen zijn weloverwogen. De veldtocht naar Frankrijk zal binnen een paar weken beslist zijn. Dan kan Duitschland zich met al zijn krachten tegen Rusland wenden. DE ECONOMISCHE TOESTAND IN RUSLAND PETROGRADO, 5 Sept. (R.O.) Na de eerste maand van den oor'og hebben het uiterlijk aanzien en het openbaar leven in Petrogrado geen verandering ondergaan. De particuliere en staatsinstellingen functionneeren geheel normaal, gelijk in het verleden. De binnenlandsche handel ontwikkelt zich met dezelfde gemakkelijkheid dank zij de aanzienlijke daling van de prijzen der levensmiddelen welke in enorme hoeveelheid voor de behoeften des lands aanwezig zijn, vooral wijl alle uitvoer onmogelijk is. De spaarbanken hebben haar inkomsten niet zien verminderen.. IDE STEMMING IN ENGELAND. BERLIJN, 5 September (E.B.) (van Duitsche zijde.) De „Morning-posl" wendt, evenals verschillende andere Engelsche bladen, tot de Engelsche vrouwen en meisjes het verzoek de jongelieden aan te sporen zich als vrijwilligers op te geven. Anders zal de algemeene dienstplicht moeien worden ingesteld. De beslissing over het lot van Frankrijk, is de beslissing over het lot van Engeland. De „Daily Mail" publiceert fotografieën van toeschouwers bij het cricketspel met het honende onderschrift: Zoo zien de mannen er uit, die naar het cricketten kijken, terwijl de mannen van Europa op het slagveld staan. De 'angst voor de mijnen neemt in Engeland steeds toe. | | HET MIJNENGEVAAR. BERLIJN, 5 Sept. (E.B.) Bij het opvisschen van mijnen in de Noordzee zijn acht stoomtrawlers beschadigd. Vijf worden vermist, terwijl er twee gezonken zijn. De trawlers hebben volgens de opgave van de douanebeambten van de monding der Theems tot Grimsby 68 mijnen opgevischt. DE DUM-DUMKOGELS. LONDEN, 5 Sept. (R.O.) De Britsche regeering verklaart publiek en officieel, dat de verklaring, door den Duitschen generalen staf gedaan, behelzende, dat dum-dumkogels zijn gevonden op Fransche en Engelsche gevangenen, geheel valsch is. Noch het Engelsche, noch het Fransche leger bezit geweren- en revolvermunitie,, noch deelde ze uit, anders dan volgens de modellen, welke goedgekeurd zijn en die geenszins in strijd zijn met de conventie van Den Haag. TEGENSPRAAK. 's-GRAVENHAGE, 5 September. Naar aanleir ding van een bericht uit Italië onder buitenlandsch nieuws in een der Nederlandsche dagbladen opgenomen, als zouden het Russische, Engelsche en Fransche paviljoen op de Tentoonstelling van het Boek en Graphische Vakken te Leipzig door brand zijn vernield, kunnen wij mededeelen, dat daarvan bij de Nederlandsche commissie niels bekend is. In de rapporten van den vertegenwoordiger in de Nederlandsche afdeeling, die dagelijks bij den voorzitter der commissie inkomen en waarvan het laatste gedateerd is 1 Sept., wordt niets daaromtrent vermeld j REISHERINNERINGEN VAN HET OORLOGST ERREIN. (Van onzen bijzonderen correspondent.) L Den Haag, 1 Sept. 1914. Nu in de laatste weken de aandacht van het Nederlandsche publick zoozeer gevestigd is op de verschillende plaatsen, waar het vreeseüjk oorlogsdrama zich afspeelt, wil ik de lezers van de „Maasbode" in enkele brieven het een en ander meededen uit mijne reisherinneringen der laatste jaren. Sinds 1911 heb ik Duitschland, Zwitserland en Frankrijk van Noord tot Zuid en van Oost tot West doorkruist. Gedurende de maand December j .1. vertoefde ik meerdere weken in OostDuitschland, waar thans de Duitsch-Russische krijg zich afspeelt. Het jaar 1914 bracht ik grootendeels in Frankrijk door. Ik verliet Parijs eerst den 25en Augustus j.1. Aller gedachten zijn dezer dagen wel bij de Fransche hoofdstad. Zal zij wederom als in 1871 de Duitschers binnen hare muren zien of zal het aan het Fransche leger gelukken den opmarsch der Duitschers tot staan te brengen? Het is vooralsnog gewaagd in dezen een oordeel te vellen. Maar ik wil wel zeggen, dal degenen die meenen, dat Frankrijk reeds zoo goed als verloren is, nu de eerste slagen ten voordeele der Duitschers zijn uitgevallen, het Fransche leger onderschatten. Ten eerste dient men er rekening mede te houden, dat Duitschland minstens 34 gedeelte van zijne legermacht tegen Frankrijk gericht heeft, en dat zich hierbij nog eenige Öostenrijksche corpsen gevoegd hebben. l>e Franschen hebben derhalve op vele plaatsen met overmacht te kampen gehad. De Engelsche landmacht is vooralsnog niet beduidend genoeg geweest, om krachtige hulp te bieden. Voorts is mij uit de beste bron bekend, dat de beste jonge Fransche troepen aanvankelijk naar de Oostgrens gezonden werden, waar ze onder andere in den Elzas met succes streden, en in Lotharingen dappere tegenweer bieden. Rijssel en meerdere andere plaatsen in het Noorden werden meest door oudere lichtingen verdedigd. Indien het bericht in de „Maasbode" van hedenmorgen juist is, dat generaal Pau eene overwinning bij Péronne (ongetwijfeld de arrondissementshoofdplaats Péronne, tusschen Amiens en St. Quentin) heeft behaald, (men weet intusschen, welke gebeurtenissen op deze overwinning reeds gevolgd zijn, Red.), dan is het niet onmogelijk, dat deze overwinning bevochten is door de jonge troepen, die voor eenigen tijd eveneens onder bevel van generaal Pau met succes in den Elzas streden en Mülhausen bezetten. Generaal Pau wordt met generaal Joffre als de beste bevelhebber van het Fransche leger geF. tom I s de generalissimus streed hij reeds mee in den oorlog van lö7o/7t eu yci iuu, a™, bij een arm. In 1912 brachten de Zwitsersche legermanoeuvres hem tezamen met keizer Wilhelm II. De Zwitsersche bondspresident wist toen op zeer tactvolle wijze de beide tegenstanders naast elkaar te plaatsen. Men dient er ook rekening mede te houden, dat de stemming onder het Fransche volk uitmuntend is. Het vergelijkt dezen oorlog bij voorkeur met dien van 1792, noemt het een vrijheidsoorlog. En het is bekend, met welk een kracht het Fransche volk in zijne vrijheidsoorlogen gestreden heeft. Zeker kan men er van zijn, dat de Fransche soldaten tot het laatste toe weerstand zullen bieden. En zoo het de Duitschers gelukken mocht Parijs binnen te dringen, durf ik er niet voor instaan, dat er niet een groot bloedbad, onder hen wordt aangericht, daar de Parijsche vrouwen vast besloten zijn, zoo de mannen het niet af kunnen, zelf de handen uit den mouw te steken. En de geschiedenis der Fransche Revolutie leert ons hoe ze dit verstaan. Dit zou noodzakelijkerwijze tot de verwoesting van .de schoonste stad ter wereld leiden. Ik zeide daar, dat Parijs de schoonste stad ter wereld is. Allen, die evenals ik, liét genoegen hadden Parijs te leeren kennen, zullen het wel met mij, eens zijn, dat het dien titel volkomen verdient. Is er wel een stad, welke zoovele prachtige gebouwen en monumenten telt als de „ville lumière" 1 Worden we niet allerwegen herinnerd aan het grootsche verleden van het Fransche volk? En staat de prachtige Eiffeltoren niet daar als een bewijs van h'et vernuft en den ondernemingsgeest van het heden? Bijzonder voelde ik mij getroffen toen ik al dié prachtige Katholieke kerken zag. En ik voel m t bij af die deernis, die dezer dagen mijn hart vervult, gelukkig, nu ik in den loop dezer maand vele der grootste kerken gevuld heb gezien met geloovigen, die hun nood aan God en aan de Moeder Gods kwamen klagen. Ik moet reeds vooropstellen, dat na al hetgeen ik omtrent dan toestand der Katholieken ini Frankrijk gehoord had, reeds van den aanvang af. de werkelijkheid mij was meegevallen. In de goede week en op len Paaschdag heb ik meerdere volle kerken gezien. Ook het lof in de Meimaand was op vele plaatsen goed bezocht. Ik bezocht meer in het bijzonder de Notre Dame, de Si. Sévérin en de S. Etieuine. Wel viel het me op dat op buitengewone dagen de toeloop veel grooter was dan anders. Ook constateerde ik, dat op vele plaatsen geestelijken in toog rustig op openbare plaatsen hun brevier liepen te bidden o.a. in den tuin van het Luxembourg. Communiekinderen loopen maanden lang in hun wit gewaad en sluier over straat zonder dat het iemand invalt hieraa|n aanstoot te nemen. Mijn indruk is dat het Fransche volk over het algemeen zeer luchtig is in zijtae godsdienstige opvattingen, maar voor het meerendeeli verre van anti-godsdienstig, in den grond zelfs zeer godsdienstig. In dezen veelbewogen tijd kan men dit duidelijk waarnemen. Nood leert bidden, zegt het spreekwoord, en zoo ziet men dan ook in deze dagen duizenden ter kerke gaan die tot voor korten tijd er niet aan dachten. Des Zondagsmiddags omstreeks 3 uur wordt er in alle kerken een middagdienst gehouden. Eenige malen is het mij overkomen dat ik in de Notre Dame, welke duizenden bevatten kan, geen zitplaats kon krijgen. Den l5en Augustus had men moeite om een doortocht vrij te houden voor de Maria-processie. Een der drukst bezochte kerken, is ook naast Notre Dalne, Madeleine en Trinité, de Notre Dtatne des Victoires. Hier werd reeds eenige malen een bijzondere dienst voor het Franscne leger gehouden, waarvoor trouwens in alle kerken openlijk gebeden werd. Eenmaal heeft mgr., Amette, kardinaal-aartsbisschop van Parijs de aanwezigen door zijne gloedvolle rede zoo in vuur gebracht, dat de tot buiten op straat staande menigte zich niet ia kon houden en haar bijval betuigde. Van 's morgens vroeg tot 's avonds laat «is deze kerk gevuld met vrouwen, kinderetn en grijsaards die er .voor liunne betrekkingen en vooral' voor. Frankrijk komen bidden. Want het patriottisme is er zioo groot dat velen bij zich zelf de woorden herhalen, welke ik van 'n oude vrouw gehoord neb, toen haar e enigste zoon afscheid nam: Liever zag ik, aat Frankrijk zegevierde, en dat je niet terugkeerde, dan dat ik je terug zag, terwijl de Pruisen ten tweeden male door de Champs Elysées marcheerden. Honderden kaarsen branden den geheelen dag voor het Madonnabeeld. Ook de prachtige kerk van het H. Hart, wordt zeer druk bezocht. Zooals deze kerk daar staat, schijnt het alsof ze daar tusschen den hemel en de wereldstad geplaatst is, om het „Paree Domine, paree populo tuo" over het ziondigc deel der bevolking af te smeeken. Zal God ziöh' laten verbidden, en om der wille van de vele waarlijk goeden en de velen, die in deze dagen tot Hem wederkeeren, de stad sparen? OORLOGSERVARINGEN. (Door FRITS WIRTZ JR.) VI. Tocht naar Aken. Maastricht, 2 Sept. 1914. In mijn laatsten brief heb ik wat weinig verteld van Luik, zooals het er uitzag na den eersten feilen aanval. Da zaak is, dat ik bij het eind mijner brievenschrijverij juist in ongeveer 30 uren geen rust had gehad, dan in een automobiel, die als echte kilometervreter van Brussel dwars door België naar Maastricht was gerend. Er zijn oogenblikken, dat iemand de schellen van de oogen vallen. Maar er zijn er ook, dat ze iemand over de oogen zakken. Zoo ging hel mij, toen ik om 5 uur in den morgen mijn brief over Luik sloot. Ik had een beetje rust noodig en heb mij dat toen maar eens gegund. Weer even terugkomende op Luik, na den eersten feilen aanval der Duitschers, toen wij op zoek waren naar gewonden, werden wij daar te tang opgehouden en moesten 's nachts overblijven. Na lang scharrelen in de verschrikkelijk woelige en met -Duitschers overvolle stad, vond ik eindelijk een klein hotel, dat nog een plaats voor mij had. Nauwelijks een uur te bed zijnde, werd ik opgeschrikt door een hevig mitrailleur- en geweervuur. Het kwam van alle zijden tegelijk. Ik stond op, kleedde mij vlug aan en keek naar buiten, doch hoorde onmiddellijk roepen: „Kopf erein, sonst schiesse ich". Gehoorzamen was geraden, maar het is te begrijpen, dat ik dien nacht geen oog meer heb dichtgedaan. Anderen hebben over die verschrikkelijke dagen in Luik het hunne reeds gezegd, zoodat ik dit niet behoef te herhalen, doch men kan begrijpen in welk een toestand de inwo'hers verkeerden, toen al spoedig een deel der stad (op de Quai des Pêcheurs ongeveer 20 huizen, en op de Place de I'Université een dental huizen) in vlammen opging. De Duitschers vreesden zelfs voor verdere verwoestingen en requireerden de brandweer, om de belendende panden nat te houOolc hier werd de geweldenarij veroorzaakt door zoogenaamd schieten door burgers, ofschoon de brandende huizen in een wijk lagen, waar dit geheel en al uitgesloten was. Met veel moeite slaagde ik er in den' volgenden morgen weg te komen. Met het brandende Luik in den rug en de verschrikkingen van de verwoeste streek tusschen Visó vóór mij, was die reis nu juist geen aangename. Het was al een paar dagen mij!n plan om eens naar Duitschland te gaan, om daar te zien, oe dit land zelf den oorlog droeg. Het toeval wilde, dat in Visé, waar ik terugkeerde, een auto-ordonnans-wagen den tocht naar Aken moest maken, met twee officieren en twee pioniers als geleide. Eene uitnoodiging om mee te rijden sloeg ik niet af. Ik mocht niet bang zijn, zeiden zij, wa,nt het zou wel warm worden. Nu, dat was te wagen. Zonder mij lang te bedenkeln was ik klaar om op weg te gaan. De 'VEgc ., zwaar als hij was, liep best, ofschoon natuurlijk niet zoo snel. De hoofdwegen waren vol troepen en wagens mei ammunitie, fourage, en allerlei benoodigdherten. Wij sloegen daarom een zijweg in, die ons langs talrijke Belgische dorpen bracht, nog Biet door de Duitschers betreden. Hier en daar liepen wij geducht gevaar, door een of anderen boer een schot achterna te krijgen. Vooral was dil zoo, toen wij op een gegeven oogenbl'iki voor een brug kwamen, die door de Bel gun was opgeblazen en half en half hersteld. Al probeerende, eerst een, toen twee, toen met drie personen, kwam eindelijk ook de wagen op de brug. Doch halverwege deed het ding zoo raar, dat wij gedwongen waren het te trekken. Wij liepen gevaar, allen in de diepte te tuirae>len. doch wonder boven wonder hielden de planken en kwamen wij heelhuids aan de andere zijde. Overal lager, versperringen op den weg. Hier en daar waren loopgraven gemaakt. Op één plaats zóó goed, dat de officieren zeiden, dat daar ongetwijfeld militairen bij geweest waren. De wagenversperringen trokken we. op zij. De boomen werden doorgezaagd met de rugzij van de bajonetten der pioniers. Dat ging vrij vlug met die rij van dubbele tandjes op de zaag. Wij stonden in dien. tijd op wacht met 'het geweer. Een benauwd werk voor mij. Want als men ons beschoot, weet ik toch niet of ook ik zou hebben kuninen schieten op deze Belgen, die vochten voor eigen grond. Door zeer 'harü te rijden waren wij daarna zeer spoedig deze plek voorbij, en bevondein ons te Vaals, vanwaar 'het naar Aken zou gaan. Ook hier waren de wegen bezaaid met troepen, tot Aken toe. Daar waren ze zoo talrijk, dat men beslist niet begreep waar al die menschicn vandaan kwamen. Doortrekkende soldaten hadden hunne helmen met groen versierd, de paarden waren met rozien behangen. Overal standen emmers water voor de soldaten, die zoodoende geregeld hunne veldflessthen kondeui vullen. Ook de paarden werden goed bedacht. Man en paard ontvingen allerlei versnaperingen vaji dames, die erg druk in de weer waren. Onze intiocht in Aken trok spoedig bekijks. Ik zat tusschen de twee officieren (Danner en Rammrath heetten zij) en al gauw was de wegen omringd door een talrijke menigte, die mij voor een Belgisch krijgsgevangene hield. Toqui wij onze bestemming bereikt ha aden, gingen de officieren hunne inkoopen doen. Een industrieel in het hotel, waar wij stalden, een man die 80 werklieden in dienst had gehad, naar hij mij vertelde, had zijne fabriek gesloten. Er was niets te doen. Export was gedaan en steenkool was absoluut niet meer te krijgen. Hij zag het goed in, hoe de Engelschen den geheelen handel van Duitschland konden lamslaan en het alle klanten afnemen, die het in jaren van moeizaam werk had gekregen. „Was wir angefangen haben, ist noch nicht gelungen". zei hij. De stemming tegenover doortrekkende frissche troepen was zeer geestdriftig, doch men kon als 'tware zien, dat ze getemperd werd door de herinnering aan de vele honderden gewonden, die men er reeds had binnengebracht. Aken was toen het centrum van het Roode Kruis, dat nog haast niet op het slagveld geweest was. Men was druk in de weer, zich daarvoor ! gereed te maken. Oo k het. b myer -Roode Kruisi. werd er flink aangepakt en stond reeds op het punt naar het front te gaan. In de straten levendig gewoel. Men sprak over de troepen. Op een oogenblik zag ik daar twee van wat later gebleken zijn de groote belegeringskanonnen van 42 cM. Groote gevaarten, op talrijke wielen, werden ieder getrokken door 2 groote straatlocomobielen met zeer breede wielen. De verschrikkelijk breede monden dezer monsters gaapten in de straat.. Wij hadden gaarne even gestopt — want we reden toen al terug — om de kolossale gevaarten even van nabij te zien. Ook de officieren wisten van het bestaan dier monsters niets, en waren even verstomd als ik. Doch dat mocht niet; om geen belemmering van verkeer te krijgen. Eén van de dingen bleef steken in de steile straat. Daarop werd nog een derde locomobiel gehaald, en met een staaldraad vastgekoppeld. Toen ging het weer en rolde het ding verder. In Luik heeft men ze later gedeeltelijk moeten demonteeren. Daar zijn de stukken op rails geplaatst. Ik dacht zoo bij me zelf, dat die dingen in onzen drassigen bodem wel dadelijk flink zouden wegzakken, zoo verschrikkelijke groote ijzermassa's waren het. Zonder verdere wederwaardigheden bereikten we de schipbrug te Lixhe, waar dien nacht duizenden over de Maas waren gegaan, onder dekking van de duisternis. Nog even iets over de kanonnen. Later heb ik de meest verschillende verhalen gehoord over deze monsters. Zelfs, dat de generaals van den staf niet wisten, dat Krupp die kanonnen had gemaakt, en dat het was om daarmede alle superioriteit van Fransch geschut in één slag de loef af te steken. De stukken van de affuiten enz., waren in verschillende deelen der kolossale Krupp-fabrieken gemaakt, zonder dat het eene deel liet geheim kende van het andere. EEN 'DUITSCHER OVER DE FRANSCHE POLITIEK V óó R 'DEN Ol.Ri.OG. Een ook te Parijs in vakkringen zeer bekend Duitsch journalist, Carl Lahni, die er nog in geslaagd is bij het uitbreken van den oorlog tijdig naar zijn land te vluchten — al zijne collega's te Parijs waren zoo gelukkig niet — heeft in de „Illustrirte Zeitung" een uitvoerig artikel gepubliceerd over de diplomatieke voorgeschiedenis van den oorlog, gelijk deze zich te Parijs heeft afgespeeld. „Wahrheit und Dichtung" zijn in dit artikel natuurlijk dooreengemengd, doch wij willen er het een en ander aan ontleenen als eene bijdrage tot de zoo woelig en verwarde „histoire contemporaine". Carl Lahm gaat in zijn artikel van een zeer juist beginsel uit. Hij wijst er op, dat de bé trekkingen van de Quai d'Orsay met Duitschland steeds werden overheerscht door de kwestie El'zas-Lolharingen. Lahm en anderen hadden gemeend, dat het verwinnen der radicale denkbeelden de politiek van de Quai d'Orsay wel in andere richting zou hebben kunnen stu1C11, 0 pacifistische neigingen, als Doumergue, konden geen wijziging brengen in de traditioneele politiek van het Fransche ministerie van buiieniandscht zaken. Wel meent Carl Lahm, dat onder het volk een langzame, doch gestadige wijziging der denkbeelden plaats greep, doch het is maar de vraag, hoe hij zich die wijziging voorstelt Zeer zeKer waren vele Franschen vooral uit intellectueele kringen geneigd de oplossing dezer „question brülante" elders te zoeken dan juist in een terugkeeren der beide provincies onder Fransch bewind en deze stemming bestond zelfs nog in de eerste dagen van den oorlog, maar aan de idealen mocht toch niet worden getornd. De oud -rijkskanselier von Bülow heeft dit in ( zijn opzienbarend werk over de Duitsche politiek zeer juist en zeer scherp in het licht gesteld. Hoe dit ook zij: het feit blijft, dat de betrekkingen tusschen de Quai ü Orsay en de Duitsche regeering correct waren, doch vriendschappelijk nooit. Trouwens de Quai d'Orsay stak dit nooit onder stoelen of banken, zelfs het persbureau van het ministerie van buitenlandsche zaken gaf dit volmondig toe. En Carl Lahm erkent tevens ronduit, dat de anti-Duitsche politiek voor Frankrijk resultaten gaf, vooral op koloniaal gebied, en van Parijs meer en meer de diplomatieke hoofdstad van Europa maakte. Natuurlijk werd dit niet alleen door het voortdurend op den voorgrond stellen de Elzas-Lotharingsche kwestie bereikt. Carl tLahn schrijft de goede resultaten der Fransche poliuek voornamelijk toe aan de volhardende actie van Delcassé. Eigenaardig is het wei, dat door Duitsche publicisten en polilici Delcassé op veel hooger voetstuk wordt geplaatst, dan wel door zijne landgenooten geschiedt. In vele Fransche politieke kringen toch worden wel de groote bekwaamheden van Deieasse erkend, doch levens zijn optreden als te druk en te schreeuwerig veroordeeld. Velen steunden liever op den oudminister Stéphan Pichon, die dan ook menigmaal fijner en scherper diplomaat bleek dan Delcassé. Echter ook voor Carl Lahm is Delcassé de groote man van het „Einkreisungsplan" tegen Duitschland, waarvan anderen weer de eer toekennen aan koning Eduard VII. Delcassé's plannen bereikten hun hoogtepunt in 1905, in de dagen van Algeciras, toen het Fransche kabinet plotseling door hem voor de vraag „oorlog of vrede" werd gesteld. Delcassé moest toen aftreden en met dit vertrek neemt de recht r s t r e e k s tegen Duitschland gerichte politiek een; einde. Altijd volgens Lahm begint dan een nieuwe politiek, een politiek, welke er naar streefde, Rusland en Engeland tegen Duitschland te keeren en een conflict zorgv uldig voor te bereiden.' Deze politiek bereikte haar hoogtepunt onder, de aëra-Poincaré. Delcassé gaat dan naar St. Petersburg; het broederpaar Paul en Jules Cambon werken in gelijken geest te Londen en Berlijn, Barrère in Rome helpt ook een handje mee. Een wijd-vertakte perscampagne wordt' mede op touw gezet „Temps", „Times" en „Nowoje Wremija" bespelen de voorname in-i strumenten in dit orkest; kleinere organen wor-i den ruim „gestopt'. Minister-president i J oincarés brengt uit St. Petersburg het denkbeeld van den: driejarigen diensttijd mede (een zeer stoute bewering van Lahm, welke wij tot nu toe nog nergens hebben aangetroffen); de sperforten bij. Luik worden gebouwd (?); de perscampagne^ vuurt het pansiavisme in Rusland tot steeds' heftiger uitingen aan. 1 Dan treedt een man op den voorgrond, dié in de huidige verwikkelingen een grooter rot. heeft gespeeld, dan de meesten vermoeden: dej Russische gezant te Parijs, Iswolsky. Door zijn ; drijven werd de oorlog van Russische zijde zeker; algemeen werd in Russische kringen te Parijs over den krijg, welke kort na het afsterven van keizer Franz Joseph zou uitbreken, gesproken. De omstandigheden dreven Rusland er toe, eerder in het strijdperk te treden. De' oorlog werd nu het grooie argument van het Elysée; het grooie argument ook voor de Poin... carésche politiek. Georges Clémenceau, die zoo scherpen strijd voerde tegen deze politiek, werd op het Elysée aeroeoen, om te worden ,,inge- icht" Hier gelooven wij, dat Carl Lahm's faniasie wat op hol gaat. Hoe vernuftig deze uitlegging voor een der meest geheimzinnige feiten Hér Fransche politiek van den laatst en tijd ook hiogé zijn, zij geeft geene verklaring. Want ook jie heftig an i-Duitsche CJémenceau staakte zijn krijgsplan niet en nooit werd Poincaré zoo ernstig bedreigd dan juist in de dagen of liever pp den dag van het kabinel-Ribot, nog slechts enkele maanden geleden De crisis echter naderde met spoed hare ontknooping. De Duitsche gezant te P-arijs, Von Schön, deed alies om het gevaar te bezweren, doch in de meest spannende dagen vond hij islechts den ouden Bienvenu-Martin tegenover Izich, die absoluut niet begreep, wat de zinsnede „vooral in het Oosien" in het door Viviani en Sasonoff onderieekende communiqué, kennis gevende van de volslagen eendracht der beide regeeringen, te be eekenen had Als rechtgeaard Dutischcr, kan Garl Lahm natuurlijk zijn artikel niet besluiten zonder een aanval tegen Engeland. In nationalistische kringen ite Parijs werd wel eens onrust gewekt door kie herhaalde verzekering, dat Engeland op geen enkele wijze verplicht was in geval van conflict militaire hulp te bieden aan den vriend der „entente". Doch de organen, die met de Quai ü'Ors<>v in verbinding s'onden, bewaarden een veelue,eekenend s.iizwijgen. En de Fransche regeering wist, waaraan zij zich te houden had. Voor drie jaar reeds, zoo ibeweert Lahm, wees het Fransche legerbestuur tolken aan, welke .bij het Engelsche hulpleger dienst zouden moeten doen. Een blad uit Rijssel publiceerde de desbe're'fende legerorde, welke nooit weersproken werd Naar onze meening, kan deze maa'regel ook wel worden opgevat als een voorbereid zijn en rekening houde i met alle mogelijkheden, zonder nu juist op een bepaalde militaire overeenkomst te wijzen. AAH li>£ ,Va\a>u VviiN, wendt zich in het „Düsseldorfer Tageblatt" de bekende schrijfster Anna Freiin von Krane naar aanleiding der onwaardige houding van Duitsche meisjes en vrouwen op de stations te iStuttgart, Düsseldorf en andere steden bij den Jdoortocht van krijgsgevangenen, met de volgende •krachtige vermaning: Gij, mijne Duitscne medezusieren, stijgt u niet ^tiet rood der schaamte in het gelaat? Yoelt gij •niet, welke schande ons door deze wezens aanjgedaan werd? Btandt u niet het hocnend lachen der vrouwen van andere volken in de ziel, wanneer zij, die het altijd trouw met de haren houden, vernemen, dat Du'tsche meisjes en vrouwen tegenover de moordenaars van weeriooze volksgenooten, van kinderen en grijsaards, zich op lichtzinnige wijze gedragen, terwijl haar eigen vaders en broeders in het veld staan, om onze reine aarde voor dit uitvaagsel .der menschheid ■te bewaren? ' Aan ons is het nu, eensgezind, met vlammende verontwaardiging, m».t ijzige verachting, diegenen van ons te wijzen, die helaas van ons geslacht zijn en daarom zulk een smaad over ons gebracht hebben! Toonen wij den mannen, die voor onze veiligheid, ons leven, onze eer hun bloed en hun leven geven, dat wij, anderen, hun tenminste waardig izijn. Duitsche vrouwen. Nog eens! Laat ons bij (de kleinste kinderen reeds beginnen en de ^meisjes leeren, wat het voor een eer is, tot (het Duitsche volk te behooren! Maak, dat ze trotsch worden op hun heerlijk vaderland. Verstelt hun van onze helden, laat hen zien, hoe mooi 'Duilschland Is! Leert hun de heilige aarde liefjh ebben, die ons het brood geeft, in weLke wij reens rusten zullen, die God ons Duilschers geschonken heeft, opdat wij ons bemind vaderland jdaarop hebben! Zegt aan onze maagden, dat zij ■zich waardig gedragen zullen, om eenmaal de ;bruiden van Duitsche helden te worden, die nu op het bloedige slagveld tegen eene wereld van bondgenooten strijden, om ons vaderland te " T * * *J *J wv4llj^vJlWtv en moeder of eenzame levensarbeidster zijn, steeds het heilige vuur .der vaderlandsliefde aanwakkeren en bewaren, opdat wij ons waardig toonen, den naam van Duitsche te dragen! Dat geve God. (Het later ingekomen oorlogs~ nieuws vindt men onder de laatste oorlogstelegrammen.) ---