KERKELIJK LEVEN. EEN ZOON VAN KENAU HASSELAAR Motto: Hap-zeit-ie! eek of wat geleden — ouderen van rullen het zich nog herinneren — vond Aig en . k en leerzaam voor me zelf den heer ik h , ctaü voor stap op zijn sneltochten naar HaarSmsche relletjes" te volgen. Ik me i dat ik de pretentie, had dit grootsche ze ' fS 'met eenige plechtigheid aan te kondiplan 7oo op de manier van de troonrede, waar. geD ;» voortdurende aandacht de Hooge Regee10 fle een en ander blijvend wordt toering A Niemand is echter zeker van zijn dag g !!'r bedtijd Arti'-el zes, dat de protestantsche protestPtine in de oude Bavo beschrijft, leent zich "f® inst tot een bespreking van apologe?-«eh standpunt om de open reden, dat hier n apologetische onderwerpen geen sprake V lt louter ouverture als het is van de grooT dingen, die nog komen moeten. Er wordt lot en vaardig gecauseerd over „het LutherVed" door de reusachtige massa uit zich zelve' ingezet met die eerste drie even hooge ten die „drie bazuinstooten der Hervorn0 - » En hoe verder de heer Bakels zelf een "Lord' haalde met anderhalf uur aan één stuk naar dominee Baar te luisteren zonder verveling zonder zelfs moe te worden". En hoe toen Bakels den heer Baar voor het genotene dankte met den geachten spreker bij zijn strot te grijpen onder de waardeerende woorden: „Wat is het toch met dien strot va n jou, dat je die groote kerkruimte zonder te schreeu wen bespreken kon". Waarbij we evenveel bewondering oppompen voor de gezellige manier waarop de heer Bakels een compliment weet te plaatsen, als voor de dapperheid van den heer Baar, die op dat moment wel moet gevreesd hebben, dat een Jesuiet Hem eindelijk te pakken had en om zeep kwam helpen. En hoe dien eigen avond is voorgelezen: „Wat pausBn, ook hédendaagsche pausen hebben gezegd in heilige decreten, in heilige encyclieken, welke ze ex cathedra, dus onfeilbaar hebben doen uitgaan van uit hun studeerkamer op het Vaticaan". Wij, simpele Roomschen uit het Noorderkwartier, weten op zijn best van twee verklaringen van hedendaagsche pausen, die waarschijnlijk in de termen gallen van een decisié ex cathedra te zijn en vol verwachting klopt ons hart naaide onfeilbare leerstukken, ons van de Protestantsche Bavokansel op het dak geschoven. „Maar daarover een volgenden keer", zegt de heer Bakel en ik zeg het hem na; daarover een volgenden keer. Maar nu ik toch aan het „bakelen" ben. valt m\j een artikel in de hand van dezelfde serie, mij indertijd uit Haarlem persoonlijk toegezonden. Sterker nog, met de eigen koninklijke hand van den schrijver nog eens bestreept, onderstreept en betutteeld om mijn aandacht als met zooveel wegwijzers op de een of andere merkwaardige wetenswaardigheid te vestigen. De kolommen zien er uit als een slagveld, een heele reeks van dikke streepen liggen over het papier verspreid, alsof het lijken of doodkisten waren; aanhalingen in ver-rood, dat zijn de dronken of gewonde soldaten; een bataljon van uitroepteekens, die wel wat lijken op kaffers, die een krijgsdans dansen. Dit artikel dunkt mif het afdrukken overwaard, 't Is de Apologia pro vita sua van een predikant, die geen predikant meer is, van Doopsgezinde belijdenis, welke niet Doopsgezind en zelfs geen belijdenis meer is, ten overstaan van Gods Woord, dat voor Hem alles en nog wat zijn mag behalve het woord uods BESSEN REINIGEN. In dit artikel vertel ik waarom ik schrijf gelijk ik schrijf. Motto: Uit liefde voor de menschen. Men heeft mij meermalen gevraagd waarom ik toch sommige boeken van mij schreef zooals ik ze schreef. Bouquetje Dogmatiek, liet Nieuwe 1 estament voor leeken leesbaar gemaakt, Het instinct der onsterfelijkheid enz., die vond men goed; daar zou men mets van zeggen. Maar Het Leekeboek over godsdienst. Wij ketters en nu ten slotte ook weer Spaansche pepertjes! Waar was nat alles goed voor?! Waarom zulk een stof opgewaaid ?! Ik heb voor mijn geest de gestalte van «en welmeenenden edelen emeritus-dominee , vangelisch van richting. Een mild man. iemand van wien ik veel houd. En ik hoor lem nog tot mij zeggen: „Waaróm toch zoo Bot gesproken over allerlei in den bijbel en over sommige minder mooie punten in het Nieuwtestamentisch Christusbeeld? Waarom toch dat alles zoo bot en brutaal neergeschreven en zwart op wit laten drukken ? ■Nu ja ik zal niet zeggen, dat je in elk afzonderlijk punt ongelijk hebt. Er staat veel raars in den bijbel. En de tooverachtige aaden bij de omwandeling door Palestina, en vooral het scherprechterschap bij het ^aatste oordeel j a dat alles is inderdaad1 in het nieuwtestamentisch Jezusbeeld wel bedenkelijk! Maar dat erkennen we wel allen min of meer bij ons zelf. Evenwel enoefde men dat nu nog niet zoo luid uit l- 6 , l !c '} l reeuwen als jij-Bakels dat gedaan ebt. Want wat zul je een hoop eenvoudige roenschen in de war maken! Eenvoudige geloovige menschen wien hun bijbel en Jezus dierbaar waren. En die, nu ten zeerste geschokt door je heel-boersch-duidelijke uitegcangen tegen welke meestal niet veel te peggen is, niet meer weten waaraan ze zich ouden moeten. Hun bijbel en hun Jezus en ze nu als gidsen kwijt. Zoo raken ze den dwaal. Zoo heb je de zielerust van sommigen weggenomen. En dat vind ik jammer. * sprak mijn oude eerwaardige Tiend. En zijn stem klinkt nog in mij door. « * » Tot hem en tot allen die zoo oordeelen R^'oord ^ het volgende: . "ij mij n heele levensstreven ligt één geachte voor: iets te zijn voor heel de groote assa der menschen in het algemeen. Die nvoudige vromen voor wie bijbel en JeUs gidsen zijn die hen tot God en HemeJ bef ren ' gelooven ómdat bij1 en Jezus het zeggen, die eenvoudige v P °i- len vormen in de wereld waarin i k w jj F ee " e kwijnende minderheid. De H «eld waarin ik verkeer (en waarin al. gij mijn lezer eveneens verkeert), dat j 6ne were ld van menschen die 't niet K ed meer weten, menschen die niet meer slist overtuigd ongeloovig zijn. Maar die heKK °°k no ^ n ' e ^ een vas t geloof gevonden j ben. Het zijn zoekers. Menschen die wel handen uitsteken naar den godsdienst, aar hem nog niet volledig willen en kune n omhelzen, omdat die godsdienst, gelijk e ez ® hun door de meerderheid der kerken Jv* er kelijke bedienaren wordt aangeboden, akvol beladen zit met ontelbaar veel tegenstrij digheden, bijgeloovigheden, ' verouderdheden, St, v. ecrzinwdikendhedeji 1), ongelooflijkheden, s } ~ onlogisch-heden. Het is als een schaal met aalbessen, welke aan een mensch wórden voorgezet. De bessen zijn niet schoongemaakt. Som mige zijn bij het plukken stuk gegaan en vies geworden. Er zitten blaadjes en stokjes tusschen. Fr kruipt een spinnetje over, en als u ze optilt verschijnt zelfs een vlugge oorkruiper. U laat de bessen >veer gauw in de schaal vallen en zet deze schaan aan den mensch voor en zegt: „Hap er nu maar lekker van". Doch hij heeft, veel bliksemsneller dan u dacht, den oorkruiper even goed gezien als u, en hij bedankt u lekker. Deze delicatesse, zooals ze ongereinigd en vermengd met wie weet hoeveel nog ongeziene spinnetjes en oorkruipers voor hem staat, lokt hem volstrekt niet aan. Integendeel. Om u de waarheid te zeggen wekt ze zijne walging op. Want zelfs de goede en ongedeerde heerlijke bessen zijn allicht door de excrementen van spinnetjes en oorkruipers verontreinigd. En daarom (óf hij gelijk heeft!) dankt hij u beleefd maar beslist voor de door u hem hoffelijk aangeboden versnapering. Vindt ge dit nu dwaas? Vindt ge dit nu onverstandig? En heb ik in mijn hier gegeven voorstelling ongelijk? Is de delicatesse van heerlijke frissche roode bessen die tusschen den gewonen eetkost eene zalige afwisseling geven, niet te vergelijken met de vertroostingen van den godsdienst te midden van het proza en het gewurm en de moeiten des dagelijkschen levens? Maar wordt die godsdienst aan het volk meestal niet geboden vermengd met ontelbaar veel tegenstrijdigs, bijgeloovigs, verouderds, weerzinwekkends 2), ongelooflijks, onlogisch ? Ja zelfs weerzinwekkends. Zooals het geslacht worden van een onschuldigen Jezus voor de zonden van anderen. Welnu. Welnu, ik voel het als mijn levensplicht: op heel eenvoudige en afdoende manier de bessen te zuiveren. Ik graai er met mijn vingers in. Ik sipaar mijn vingers niet. Ik maak er mijn vingers mee vuil. Ik grijp met mijn vingers de viezigheden. Ik grijp de spinnetjes en oorkruipers. Zoo zuiver ik de bessen. En tracht ze dan, gezuiverd, weer aan de menschen voor te zetten. Ik wasch ze af en zeg: „Kijk nu eens. Hoe frisch en gezond! Hebt ge er nu geen zin in?" Ik ben niet diepzinnig. Meermalen hebben critici in kranten geschreven: „Bakels gaat niet diep". Wel, dat weel ik ook wel. Wel, dat is nog al glad! Ik ben niet diepzinnig. Ik Wil niet diepzinnig wezen. Voor mijn taak zooals ik ze zie mag ik niet eens diepzinnig wezen. Ik schrijf voor het veel verachte „groote publiek". Ik heb het groote publiek lief. Dat zijn ook menschen. Het zijn mijne broeders en zusters. „Jan en alleman" zijn ook schepselen Gods. Evengoed als welke beschaafde „fijngevoelige" ouderwetsch-vrome ook, al is hij predikant of professor, en zelfs zich hoog en afgezonderd voelend ethisch-orthodox. Ik moet zóó schrijven dat het groote publiek het begrijpt. Zoo duidelijk mogelijk. Mijn verdienste (éls ik ze heb) is niet gelegen in wat ik zeg, (want wat ik zeg is zoo kinderlijk eenvoudig, dat zelfs de poes het wel weet), maar in de duidelijkheid waarmèè ik het zeg. Ik moet luid praten. Goed duidelijk en verstaanbaar voor iedereen. Zonder omwegen. Zonder ingewikkeldheden. „Menschen, dit is een spinnetje. Menschen, dit is een oorkruiper. Hier heb ik hem in mijn handen. Zie je wel ? Ik haalde hem uit de bessen. Deze oorkruiper is inderdaad een viezigheid. Di e hoef je niet op te happen, hoor! En je hadt zelfs g e 1 ij k dat je in die ongezuiverde massa niet happen wou". Zoo moet ik te werk gaan. Zoo moet ik roepen. Dat is mijn taak. Ik volbreng ze uit liefde voor de menschen. Aan. mijn eigen voorbeeld wil ik duidelijk maken dat je in God kunt gelooven en in leven en sterven je kunt overgeven met een „Vader, Uw wil geschiedde", zonder dat je al dien poespas slikken moet welke zich in den loop der voorbijgegane bijgeloovige eeuwen allengs aan den godsdienst heeft vastgehecht en er mede verkleefd is geraakt. Een vrouw van zessen klaar, inspectrice bij het onderwijs, zeide me deze week nog dat mijn geschrijf bevrijdend op haar werkte. Ze had altijd gevonden dat in den bijbel veel was dat een luchtje had, zoodat dit heele boek bij haar in discrediet was geraakt. Maar zooiets, zei ze, kan je niet zéggen, durf je niet zeggen. Maar ik gebruik u als gangmaker. Thans durf ik het wèl te zeggen. Met de stukken hebt u bewezen dat men godsdienstig kan zijn zonder dat ik al den bijhangenden poespas behoef te slikken. En ik voel me nu zooveel gelukkiger. Op catechisatie en in kerk kunnen al deze dingen naar het schijnt niet zóó duidelijk gezegd worden. Dcch u hebt het, misschien al te simplistisch, doch luide en overduidelijk uitgeschreeuwd. En nu heb ik het begrepen". Zoo sprak die dame. En ik bloosde van blijdschap. Nog eens: het is uit liefde en medegevoel voor de van godsdienst beroofd geraakte massa dat ik geschreven heb en schrijven blijf: „Menschen, o menschen, dit zijn spinnetjes en dat is een oorkruiper. Ik geef je gelijk dat je er niet in happen wou. Maar nu ik ze voor je als zoodanig erkend heb en uit de bessen heb gehaald en je de bessen gewasschen voorzet hap!" H. Bakels. 1) o.a. de algemeene gedachtengang in do Brieven aan de Romeinen en Galaten: het stelsel daarin verkondigd. 2) In den 2den brief van Joh; 1 .nnes staat dat als iemand het met de Christusleer van den auteur niet eens is, men zoo'n mensch niet in zijn huis mag ontvangen, en hem niet eens mag groeten. „Want wie tot hem zegt: Wees gegroet! die heeft gemeenschap aan zijne booze werken'-'. Wie dus een vrijzinnige (immers iemand die 't met de Christusleer van den Joliannesbrief niet eens is) of een Israëliet of Chinees of Mohammedaan groet, die is een zondaar. Fraaie beschouwing! En dat nog wel in de brieven die aan den „apostel deiliefde" werden toegeschreven. .... Het eigendunkelijk, ja, brutaal artikel, laat onomwonden zien, hie vèr we al heen zijn, en werpt een eigenaardig licht op de aloude strijdvraag tusschen Roomsch en protestant: Heeft God het menschelijk verstand in zake des Heils aan zijn privaatoordeel overgelaten... of aan het blijvend leergezag van de apostelen en hun opvolgers, tot wien Sint Paulus sprak: Geef acht op uzelf en op geheel de kudde, over welke de Heilige Geest u als opzieners gesteld heeft om te besturen Gods Kerk (Handel. 20.28). Hoe gul is hier de opinie opgegeven, eertijds met zooveel kracht en klem verdedigd, als zou Gods Geest automatisch alle mensch verlichten om van elk Bijbelwoord den rechten zin te verstaan. Zooals een apotheker den weg wijst in een apotheek en er naast het Wetboek een magistraat moet st&an, zoo dient er gelijkerwijs een orgaan te zijn, dat bij het lezen van Gods Woord de bakens uitzet. Voor zijn kring van menschen zal de heer Bakels dat orgaan zijh. Ma.r het is er ook naar. Het teekent. Zijn bekentenis, dat voor hem de Bijbel een verderfelijk Boek is, vol ongelooflijkheden en weerzinwekkendheden, blijkt geen beletsel, dat hij eigenmachtige Bijbeluitgaven ter perse legt en populaire Handboeken over den Bijbel schrijft. Zijn beeldspraak, als zou de H. Schrift te vergelijken zijn met een schotel bessen, die hij, Bakels, te reinigen en voor de menschheid genietbaar heeft te maken, moge pleiten voor de waarheid van zijn motto: liefde tot de menschen, maar zij zetten ons eigen motto daar vlak voor: Handen thuis! Moet hier gesproken in overdrachtelijken zin, dan dient de beeldspraak anders gesteld. Dan is de H. Schrift te vergelijken bij een schotel kostelijk fruit, waarvan geen enkele vrucht de menschen schaden kan, niet vies geworden en niet stuk gegaan, zonder spinnen, oorkruipers en ander onrein. Maar wèl — en dat heeft de Protestant altijd opgestreden — wèl zitten er schillen om de bananen en harde basten om de noten en dient de meloen met deskundige hand te worden open gesneden, wil ze niet ongenietbaar zijn. Voor gasten, die maar toetasten zonder meer en met begeerige hand er maar op losetea, zich zoo mogelijk een indigestie etend, kan op de fruitschaal een en ander liggen, zwaar om te verteren. „Dingen, zwaar om te verstaan, zou St. Petrus ze noemen en die kon het weten. Daarom, dat de Kerk met haar ondervinding van eeuwen en haar zending van Boven ook altijd toezicht hield op de maaltijden harer kinderen wat de vrijgevochten Protestant steeds in het belachelijke trek; een gezonde exegese zorgde bereids, dat de schotel op tafel kwam, zooals ze moest genoten worden, opgediend, zoodat ze niet schaden kon. De Bijbel is een boek door Oosterlingen en voor Oosterlingen geschreven, bijgevolg behelst de Bijbel enkele verhalen, episoden, uitdrukkingen, die indertijd, dat ze neergeschreven werden, niet den minsten aanstoot geven konden, aan niemand niet. En nog op den dag van heden vindt geen enkel Oosterling daar den minsten last bij. Dingen, die bij ons niet genoemd worden, hoort men daar door menschen van fijne beschaving en reine zeden rond en open besproken in het bijzijn van vrouw en kinderen. Nu is ze er niet op gesteld, de Kerk, dat kinderen rondneuzen in dat oude Testament met zijn bladzijden over onnatuurlijke zonden en zijn Oostersch gekleurde Hooglied. Evenmin houdt Ze van vertalingen, als de heer Bakels er een ter perse bracht, „waarin de meest treffende woorden en gedeelten sprekend gedrukt zijn" als zou de Bijbel voor een deel te aanvaarden voor een ander deel voor het wegwerpen zijn. Ook om dezelfde reden is de nog latere Leidsche bloemlezing uit den Bijbel bij Haar uit den booze. Zooals hét Burgerlijk Wetboek, zooals ieder handboek trouwens, kan ook de Bijbel hier en daar op onderscheiden manier en in verschillenden zin worden opgevat en inderdaad iheeft ieder andersdenkende er naar teksten gezocht om er uit te halen, wat er niet instak. Vandaar fungeerden als gids haar rechtzinnige aanteekeningen, die de geoctroyeerde vertaling begeleiden. Met inachtneming dezer gematigde voorzorgen, staat de Kerk de lectuur van den Biibel onvoorwaardelijk toe. Exessen en ongelukken als m bovenstaand artikel gebeuren, zouden kwalijk door Haar geduld worden. Van kindsbeen af heeft 't levend leergezag den katholiek geleerd, dat hij allerminst een zondaar wordt „met een vrijzinnige of een Chinees te groeten." „Daardoor voorgelicht zal ook geen katholiek tot den onoordeelkundigen uitleg komen, die Bakels aan vers 10 van den tweeden Jchannesbrief gelieft te geven. Deed hij dit tóch, dan zou de Kerk hem aan het verstand brengen, hoe het ter plaatse niet gaat over een groet zonder meer aan „iemand, die het met de Christusleer van Johannes niet eens is", maar hoe hier sprake is van het toonen eener broederlijke gemeenschap jegens dwaalleeraars, die zich als Christenleeraars voordoen, zooals tekst en contekst uitwijzen. En ging hij voort, de katholiek, met het proclameeren van zonden, waar geen zonde is, d^n zou de Kerk hem ten slotte om zijn eigengerechtige uitleg en toepassing van een onbegrepen schriftwoord op de vingers tikken. En kon hij dat elders aan de markt gaan brengen. Den schat des geloofs laat Zij niet klakkeloos over aan Betje de naaister en Barend den schutter en Mie de vischvrouw, zelfs niet aan een academisch man als de heer Bakels is, om onder elkaar in een roeffie uit te maken wat spinnen, oorwurmen en gave bessen zijn. Bij ons — als moeilijkheden rijzen en 'n uitspraak in die moeilijkheden noodig blijkt — is de Hooge Rechtbank vanzelve aangewezen. In liet midden van het Joodsche volk had de Almachtige God een rechtbank opgericht om twistgedingen uit te maken, een Hoogste Hof om bij Schriftuuruitleg den doorslag te geven In het Boek Deuteronomium werd den Jood aangezegd tot den Hoogepriester te gaan, wanneer er tweestrijd over den zin der Wet mocht rijzen. En als de Hoogepriester de zaak had afgestaan, stond geen hooger beroep meelopen. Zoodat ook zij hun Hoog Gerechtshof hadden en zullen wij nu zeggen, dat het Christendom in slechter conditie dan het Jodendom verkeert? Zal het gezegd zijn, dat op aarde geen gezag meer bestaat om strijd en twijfel volstandig uit te maken? De Joden hadden het, Plato snakte er naar, toen hij verzuchtte, dat de mensch nooit zeker kan zijn in zaken van godsdienst, tenzij God zelf zich verledigt tot hem het woord te richten. God of een door God tegen dwaling gevrijwaarde, heeft in laatste instantie te spreken en om die reden is de Katholieke Kerk met dit Hooggerecht in geestelijke zaken begenadigd. Vandaar de eenheid in die Kerk, vandaar de. vastheid in die Kerk. Vandaar dat wonderbaarlijk samenstemmen der meest uiteenloopende elementen; de mannen van het Zuiden en die van het Noorden; van iedere tong en stam en taal; meer dan tweehonderd vijftig millioen toegewijde kinderen, die tot den laatsten genster dezelfde waarheden gelooven en houden, omdat, waar zich een geval van twijfel voordeed, er ook een gezag aanwezig was om dit te beeindigen. En zooals er binnen een maand anarchie zou heerschen in Nederland, in geval onze rechtspraak werd afgeschaft, zoo heerscht er nu reeds anarchie in de duizenden genootschappen buiten de Oude Kerk; geen toevallige, maar inherente anarchie, omdat het princiep van de eenheid, de beslissende stem ontbreekt. Die stem laat zich bestendig hooien in de katholieke kerk en om die reden is het, dat zij gestadig veld wint in spijt van alle miskenning en tegenstand, van geloofsafval en staatsinmenging, van Haarlemsche en andere relletjes. Wijl niets weerstaan kan aan de culmineerende kracht van haar wonderbare organisatie, tesaamgehouden en op één punt, gericht door die onfeilbare beslissende stem. MAX. LITURGISCHE DAG TE WARMOND In aansluiting aan ons bericht, enkele dagen geleden, dat op den Liturgischen dag, te houden op Donderdag 27 September in het Groot Seminarie te Warmond, de toegang ook openstaat voor heeren directeuren, organisten en zangers wordt medegedeeld, dat als bewijs van toegang door hen moet worden getoond het diploma van lidmaatschap van de Nederlandsche St. Gregorius-Vereeniging. MISSIOLOGISCHE WEEKTE LEUVEN DE MISSIE-ARBEID IN AFRIKA, (Van onzen bijzonderen correspondent). Leuven, 14 September 1923. In de vergadering van gisteren sprak pater L. de Clerq, van de missionarissen van Scheuts over de catechisten en de catechuimenaten in Mayombe (Congo). Zijn uiteenzetting van het bekeeringswerk, dat achtereenvolgens in twee verschillende vormen werd uitgeoefend, was zeer belangwekkend. Eerst, daar de ouderen zich voor den missionaris ongenaakbaar toonden, werd alleen gewerkt bij de kinderen en werden de z.g. hoefkappellen gesticht. Moeilijkheden van verschillenden aard leverde dit op en zoo kwam het, dat na een korten bloei deze hoefkapellen tot verval geraakten. Eindelijk in 1910 lieten de eerste volwassenen zich als catechumeen inschrijven en deze gelegenheid, werd benut, om het oude systeem der hoefkapellen te verüaten en zich rechtstreeks tot het volk te wenden. Het oatechumenaat werd verstrengd en op 2% jaar gebracht, nieuwe scholen werden opgericht en allerwegen catechisten aangesteld. Een 12.000 Christenen zijn er thans het bewijs dat de juiste methode nu gevonden is. Dan kwam P. van den Bulcke (Witte Paters) aan het woord om te spreken over het catechumenaat in het gebied van het Albertmeer (Congo). Krachtens voorschrift van den stichter der Witte Paters, den eminenten kardinaal Lavigerie, den Conquérant de 1'Afrique" moet in hun missies steeds (met uitzondering slechts voor ouden en in enkele speciale gevallen) een vier-jarig catechumenaat worden gevorderd. Hierin volgde de groote kardinaal de oude praktijk der kerk. En wel blijkt die praktijk in de missie's der Witte paters bijzondere vruchten op te leveren. Want zij mogen roeunen op duizenden bekeerlingen, op echte vroomheid bij hun christenen, terwijl reeds tal van inlandsche priesters, inlandsche broeders en zusters hen terzijde staan; 3% jaar minstens duurt het „kleine catechumenaat" bi. den plaatselijken catechist, waar de eerste catechismus onderwezen wordt. Het groot catechumenaat wordt doorgebracht op den centralen missiepost, waar de catechumenen met hunne huisgezinnen komen verblijven en huis en akker te hunner beschikking wordt gesteld Hier is het onderwijs en de vorming niet meer in handen van een catechist, maar geschiedt deze door den missionaris. Na 4 maanden onderricht heeft een examen plaats en zij die in alles voldoen kunnen zich nader op het H. Doopsel voorbereiden, door eene driedaagsche retraite. Na het H. Doopsel en de lste H. Communie wordt het onderricht op den hoofdpost nog 3 maanden voortgezet en eerst dan keeren de nieuw gedoopten naar hun dorpen terug. Na de pauze sprak P. J. Velghe van de Picpuspaters. Oud-Missionaris der Markiezenedlanden, op popul air-humoristische wijze over zijn missie en het werk der catechisten. In den namiddag werd het woord gevoerd door twee zusters -missionarissen, die beiden reeds lange jaren in Afrika gewerkt hebben. Soeur Christian sprak over de Kabylische vrouw, de muzelmansche bewoonster van Noord-Afrika. Zij toonde ons aan hoe diep daar de vrouw gezonken, hoe moeilijk haar bekeering is. Maar ook werd ons duidelijk gemaakt dat hare Christionneering geen onmogelijkheid is, indien slechts de geschikte werktuigen optreden. Die werktuigen in Gods hand ter opheffing der arme Kabylische vrouw, zijn de Westersche vrouwen, de Witte zusters, die door ziekenverzorging, huisbezoek, scholen en internaten invloed krijgen op de afgesloten wereld der Muzelmansche vrouwen. Geen direct Apostolaat wordt uitgeoefend, want dat zou aanstonds alle deuren voor haar sluiten. Bij de opvoeding der Kabylische vrouw werd er weer op gewezen (we hoorden het in deze week reeds herhaalde malen en noteeren het al-s een verheugend feit) dat deze gedachte zoo is doorgedrongen, dat het nooit det doel mag zijn ze om te vormen tot eene halve Europeesche. De inlandsche moet inlandsche blijven in kleeding, voeding, behuizing enz. De resultaten van het Apostolaat aldus door de Witte zusters beoefend, stemmen alleszins tot tevredenheid. Wel is er nog geen sprake van een groot aantal bekeeringen, maar de goede invloed is er en wordt erkend, zelfs door de muzelmannen. Dit zal werken als een deesem en langzaam, zeer langzaam alles doordringen. Bij een nadere gedachtenwisseling vernamen we nog, hoe er van de bekeerde Kabylische meisjes reeds kloosterlingen zijn gevormd. Op de vraag of dezen grooten invloed uitoefenen op hare stamgenooten, werd ontkennend geantwoord. Zij worden beschouwd als apostaten, afvalligen, men stelt geen vertrou-, wen in haar, daar zij haar godsdienst verlieten. Tegen de Europeesche zuster heeft men dit bezwaar niet. Dan krijgt Soeur Pauline (Witte zuster) het woord. Zij bracht twintig jaar door in verschillende gebieden van Afrika. Zij sprak over de negerinnen, vooreerst over die van de oevers van het Tanganikameer. De vrouw is er de slavin van den man, die zich immers geen levensgezellin zoekt, maar „iemand om te koken". Hier moet langzaam het vertrouwen der vrouw gewonnen worden, men moet haar verheffen in haar eigen oogen, haar aanmoedigen en opvoeren tot hooger ideaal. De kinderen trekt men door belooningen, hun ijver moedigt men aan in verschillende instellingen als : Spaarkas, Congregatie der H. Maagd (voor de gehuwden is er reeds de H. Familie) en zoo kan allengs liefde de plaats innemen van de slaafsehe vrees, welke hen tot dusver bezielde. Heel wat hooger dan de voorgaande staan de ne verinnen van Manyeana : een handeldrijvend' en werkzaam volk. Hier is de vrouw niet de slavin, doch de toegewijde dienstmaagd van den man; zij bezit meer gevoel van eigenwaarde, js vuriger, meer open en minder beheerscht door tijdelijk gewin. Hier vooral moet met heel veel tact worden opgetreden, om de natuurlijk goede hoedanigheden van dit volk te benutten. Uit dit volk komen reeds kloosterroepingen voort, vooral is dit 't geval met de negerinnen van Oeganda die ideale elementen in zich dragen voor het kloosterleven. De laatste dag der missiologische week begon met de verhandeling van den bekenden pater Lazarist de Lebbe over den inlandschen clerus in China. Met overtuiging en kracht kwam de Ohineesche Missionaris op voor het goed recht van een inlandschen clerus, ook in de hoogste kerkelijke rangen. Tal van interessante bijzonderheden uit het heden en verleden dienden als bewijsmateriaal. Na pater Lebbe sprak nog eene Chanoinesse missionnaire de St. Augustin, M. Bernard, over de weeshuizen en asylen in Zuid-Indië. Ook hier viel te constateeren de zegenrijke werking der Westersche Maagden te midden der heidenen. Pater Cassianus Kleinenbroick, die ruim dertig jaren in China doorbracht en van nabij kennis maakte met den gruwel der kindermoorden, sprak over het werk der H. Kindsheid. Stippen wij uit zijne interessante beschouwing aan, dat z. i. de Kindsheid, hoe goed zij ook werkt, nog beter resultaat zou opleveren, indien zij hare beschermelingen meer opvoedt volgens Chineesche leefwijzen. De allerlaatste conferentie was voorbehouden aan pater Lallemand S. J., den organisator en ijverigèn secretaris dezer week. Hij onderhield ons over de „Sociale werken in de missies" en liet speciaal zien, hoe in de missie van Ohota-Nagpur daaraan veel te danken is. Hoe moeilijk het ook valt dergelijke werken als leenbanken enz. te organiseeren en te adiministreeren, voor vele missies zullen zij van buitengewone waarde zijn. Met een woord van dank aan sprekers en toehoorders besloot vervolgens pater Beaufays O.F.M. het congres. Dit eerste missie-congres is geweest een heerlijke apologie van het werk der wereld omvattende Moederkerk. Wij zagen er vereenigd missionarissen van de meest verscheidene streken der aarde. Maar dit was niet de hoofdzaak. Het is geweest en heeft daarin ten volle beantwoord aan de gestelde verwachtingen, een leers-chool, waarbij aan menig missionaris nieuwe uitzichten werden geopend, nieuwe methoden, nieuwe wegen werden gewezen, die hen zullen leiden tot grootscher resultaten.^ En zoo zal dit congres schitterend hebben bijgedragen tot den bloei van ons Roomsche Missiewerk. --- PANDER Ren 65716 40 f 0180 13.95 f 26.50 en tusschenliggende maten. --- PAUSELIJK LIEFDEWERK VAN DEN H. PETRUS IN HET AARTSDIOCEES UTRECHT Ons wordt opname verzocht van het volgende: Dank zij den ijver onzer honderden zelatricen heeft het bovengenoemd Liefdewerk tot opleiding van een Inlandsche Geestelijkheid grooten voortgang gemaakt en heeft verre de verwachting overtroffen van hen die voor enkele jaren het eerst in ons land dit Liefdewerk propageerden. Het heeft onmiddellijk aller sympathie gewonnen en thans is in het Aartsdiocees alleen reeds de opleiding van 52 toekomstige priesters verzekerd door Beurzen en Weldoenersbijdragen, ongerekend de giften en contributiën waarover het be stuur vrijelijk kan beschikken. Voor zoover ons bekend is thans in 144 van de 820 parochies het Liefdewerk gevestigd; van enkele parochies ontbreken ons echter nauwkeurige gegevens. Met het oog op het in November verschijnend vlugschrift no. 6, zijn wij dan ook zoo vrij aan allen die dit tot op heden nog niet deden te verzoeken ons te willen mededeelen: a) hoeveel leden de afdeeling telt; b) hoeveel vlugschriften ongeveer verlangd worden. Groote verplichtingen heeft het Liefdewerk op zich genomen op verzoek van Z. E. Kardi naai W. van Rossum, vertrouwend op de medewerking van Katholiek Nederland, hoogst welkom zou het daarom zijn indien de aanwezige contributiegel den nu reeds konden worden opgezonden aan onderstaand adres. In de maand Januari hopen wij te kunnen mededeelen (indien alle contributie over 1923 binnen is) wat iedere parochie heeft opgebracht. Tevens kunnen bij ondergeteekende te allen tijde vlugschriften, inschrijvingsplaatjes, zelatricenboekjes etc. gratis verkregen worden ANT. DE WIT, diocesaan directeur S.P.L. Walburgsplein 1, Arnhem, giro 63879 --- BIJEENKOMST VAN HET EPISCOPAAT Het Doorluchtig Episcopaat van Nederland zal Woensdag a.s. bijeenkomen te Breda. --- BISDOM BREDA Verschenen is het eerste nummer van het kerkelijke weekblad voor het bisdom van Bre da, getiteld: Sancta Maria. --- H.H. WIJDINGEN Z. D. H. de Bisschop van Breda zal aanstaanden Zaterdag, 22 Sept., in de kapel van 't seminarie te Hoeven, de volgende H.H. Wij dingen toedienen: het Ostiariaat en Lectoraat aan de eerw. heeren: J. Adriaansen, M. Cosijn, G. van Dijk, J. van den Eynden, C Joling, P. Kok, A. Koopmans, J. Ligthart, F. Martens, A. Mees, G. Rombouts, J. Serrarens, C. van Steen, J. Theeuwes, A. Vermeulen, J, Vermeulen, Chr. Willemen, A. Wolters. Het Diaconaat aan de Eerw. heeren: J. van Besouw, M. de Bruyckere, G. Driessen, J. Lemmens, C. Oomen, H. Rops, A. Siebe link, L. de Weert. Z. D. H. de Bisschop van Breda zal Maandag en Woensdag der volgende week geen audiëntie verleenen. --- RETRAITEN. RETBAITENHUIS UDEN. 22—25 Sept.: Meisjes van den werkenden stand. 26—29 Sept.: Gehuwde Dames van den middenstand. 1—4 Oot.: Ongehuwde Dames van den middenstand. 5—8 Oet-.: Meisjes va-n den werkenden stand. 9—12 Oct.: Meisjes van den werkenden stand. 16—19 Oct.: Huismoeders van den werkenden stand. 23—26 Oc*.: Meisjes van den werkenden st-an;l. 31 Oet.— 3 Nov.: Meisjes van den werkenden s-tand 6—9 Nov.: Meisjes van den werkenden stand. 16—19 Nov: Meisjes van den werkenden stand. 21—27 Nov.: Meisjes van den werkenden stand 10—13 Dec.: Meisjes van den werkenden stand. 15—18 Dec.: Meisjes van den werkenden stand, 27 —30 Dec.: Gereserveerde retraite. --- LETTEREN EN KUNST. AARTVAN DOBBENBURGH KUNSTZAAL EVERS, ROTTERDAM. ,j Evenals de Winter is Aart van Dobbenbugh indertijd ietwat diepzinnig begonnen en in het tentoonsteliingszaaltje van De Smeden te Amsterdam, waar de lucht nogal dik was, had hij de stemming van de bezoekers op zijn hand. Zijn debuut was een artistiek succes, maar nu we jaren later zijn werk in neutra^ Ier omgeving terugzien, valt het ons niet mee. Het talent van Van Dobbenburgh is niet forsch van aard, hij mist in zijn uiting frankheid en stelligheid, hij heeft een in zichzelfgekeerde, mijmerende houding. Fijnheden zijn er in zijn werk wel, maar het is in zijn geheel wat week en slap. De neiging maar het spiritueele in Van Dobbenburgh is er nog wel, maar veel ontwikkeling in dit opzicht heeft hij niet doorgemaakt. Als wij de enkele koppen bezien, die hij maakte, vreezen wij zelfs dat hij op den verkeerden weg is en zich in vage mijmeringen en wat „Gefiihlsduselei" verliest. Voor dezen artiest is de lithografie met hare mogelijkheden tot nuanceering en schaduwwerking een gevaarlijke techniek. Het is niet toevallig, dat hij 1 in de houtsnede het meest bereikt. De houtsnede immers dwingt tot concentratie en vondigheid van weergave, en zoo kon de kunstenaar in de voorstelling van een kastanje-tak iets heel goeds geven. Ook een litho van zonnebloemen is een uitmuntend staal van zijn kunnen. Onze indrukken samenvattend gelooven we te mogen zeggen, dat Aart van Dobbenburgh geen sterke artistieke persoonlijkheid is, maar toch wel een talent, en een talent dat zoekende is zonder zich klaar bewust te zijn van eigen mogelijkheden. DE HOLLANDSCHE MOLEN. „De Hollandsche Molen", de vereeniging tot behoud van molens in Nederland, heeft een circulaire rondgezonden, waaraan wij het volgende ontleenen: De machten, die samenspannen om te vernietigen wat de grootste bekoring van ons land vormt, die bosschen en landgoederen vervormen tot meestal karakterlooze villapaiken^ die ongerepte landschappen schennen en oud stedenschoon vernielen, bewerken ook den ondsrgang van ouzg molens. Maar hen bedreigt niet slechts het materialisme en de nuchterheid bondgenooten van vandalisme __en smakeloosheid, wien in den laatsten tijd, vaak niet zonder succes, een gebiedend „halt is toegeroepen, hun vijand is de meest onweerstaanbare. die zich denken laat: de mechanische drijfkracht. Onze molens Is het noodig te zeggen wat zij beteekenen voor ons landschap, zfl met hun stoere rompen en vroolijk draaiende wieken, zooals zij nóg, maar in steeds kleinei cretale, verspreid zijn over ons geheele land, aan sloot en plas, op ouden stadswal en op heuvelrug? O, zij vormden zoon innig geheel met ons eigen land, dat wij ze wel eens te weinig gewaardeerd hebben met hunne voor ons zoo doodgewone verschijningen, dat wij ons wel eens verbaasden, als van verre de vreemdelingen kwamen om ze te bewonderen. Maar nu ze verdwijnen met angstwekkende snelheid en wij zien, hoe door hune verdwijning de karaktervolle schoonheid van ons land geschaad wordt, nu wij de gaten hebben gezien, geslagen in plekjes waarvan zij eens de grootste bekoring vormden, of ben hebben zien vervangen door ziellooze gebouwen en p-emalen. wordt het steeds duidelijker dat we een typische verrijking van ons landschapsschoon gaan missen, zonder er ook maar iets geliikwaardigs voor in de plaats te krijgen, dringt ook steeds helderder het besef door, welke goede trouwe vrienden wij met hen verliezen. tot die Want hun rol benerkt zich niet van sieraad, van kostelijke stoffeering onzer weiden en velden! Zijn zij niet tevens de krachtige bondgenooten onzer voorvaderen geweest bij hun strijd tegen het water, is niet met hunne hulp zoo menige plas, zoo memer meer, herschapen in vruchtbaren grond? Hebben zij niet,, in dienst der nijverheid gesteld, eeuwen lang tot den bloei en den goeden naam van ons land meegewerkt, met de velerlei producten die zij hielpen scheppen? Met onze molens gaat een stuk vaderlandsche schoonheid, maar niet minder een stuk vader1andsohe geschiedenis heen! En zij hebben geen beschermers, onze molens, als de natuurmonumenten, als de oude gevels.Het besef, dat in die leemte moet worden voorzien, heeft vrienden van deze in al hun eenvoud toch zoo mooie en tegeliik zoo vernuftige scheppingen doen besluiten tot de oprichting eener Vereeniging, die zich hun lot wil aantrekken. Geen vruchteloozen strijd zal zij aanbinden tegen stoom en e'.ectriciteit, maar verhinderen wil zij, dat van het zéér groota aantal molens, dat ons land rijk is geweest, niets meer overblijft dan enkele korenmolens bij afgelegen dorpen, die toch óók binnen afzienbaren tijd zullen verdwijnen. Zij wil hier en daar een molen, die bijzonder fraai het landschap stoffeert of die door zijn type tot de zeldzame cultuur-historische monumenten kan gerekend worden, — zooals de helaas weder dezer dagen tot ondergang gedoemde houtzaagmolen bij Delft, behoorende tot een soort waarvan ons land, ja de wereld, nog slechts enkele bezit — voor het nageslacht bewaren, zoo mogelijk steun biedende om hem in de gelegenheid te stellen, nog productief werk te verrichten, volgens zijn bestemming. Ook den watermolens aan de beekjes van ons land, zeker minder-typisch Nederlandsch, maar toch ook zoo ongemeen aantrekkelijk met hun wentelend rad, wil zij de beschermende hand bieden. In het kort: de Vereeniging wil iets redden • uit den over ons land razenden orkaan, die onze molens bij tientallen nedervelt. — Zou tusschen die ruwe en vernietigende windvlagen de zon niet in hun bestaan kunnen doorbreken ? Het bestuur van de jonge vereeniging ,,De Hollandsche Molen" vertrouwt op de belangstelling van het publiek om te bereiken wat zij zich voor oogen heeft gesteld, door aansluiting of steun op andere wijze. Het bestuur van „De Hollandsche Molen" is als volgt samengesteld. Mr. P. G. van Tienhoven, Amsterdam, voorzitten, Mr. A. Loosjes, Amsterdam, onder-voorzitter, H. Clevndert Azn., Bloemendaal, secretaris, Mr. R. Ridder Pauw van Wieldrecht, Darthuizen, "eersum penningmeester, J. Th. Boelen, Maarn, B. von Brucken Fock, Goes, A. ten Brusrgencate, Amsterdam, W. ,T. Dinrremans, Gorinchem, J. H. van Heek, 's Heerenberg, F. A. Hoefer, Hattem, G. J. Honig, Koog a]d. Zaan, Mr. G. J. ter Kuile, Almelo, Henri Polak, Laren, G. A. Pos, Blaricum, Evert Smit, Koog a|d. Zaan, G. J. Veenstra, Leeuwarden, C. Visser, Amsterdam en J. Das Dzn. Utrecht. Het kantoor der Vereeniging is gevestigd: Heerengracht 260—266, Amsterdam. BRUNO TAUT IN DEIJ HAAG. De bekende stadsarchitect van Maagdenburg, Bruno Taut, zal Zaterdagavond, 22 September, ten 8V2 ure, in de Gewelf zaal van den Haagschen Kunstkring, Grafelijke Zalen, Binnenhof, ■> voordracht houden. Tevens zal dan een 1 e tentoonstelling van zijn werk worden i, .'end, welke tot den lsten October zal duren. Door de samenwerking van den Haagschen Kunstkring met de afd. 's-Gravenhage van de Vereeniging Nederland—Duitschland en da Deutsche Ve ein is het mogelijk geworden, den heer Taut uit te noodigen alhier te komen. 'AFRIKAANSCH, HOLLANDSCH EN VLAAMSCH. De heer Danie Smal, Afrikaansch schrijver, thans te Antwerpen, heeft een schema uitgedacht voor de verspreiding van Afrikaansche boeken in Holland en Vlaanderen en omgekeerd vaa Hollandsche en Vlaamsche boeken in ZuidAfrika. Het plan komt in het kort neer op een ruilhandel. Een voorraad Afrikaansche boeken wordt besteld van Afrikaansche boekhandelaars, die dan, in ruil, voor een gelijk bedrag Hollandsche en Vlaamsche uitgaven overnemen om ginder te verkoopen. De zaak van D. do Vos-van Kleef, boekdrukker en eigenaar van de „Uitgeverij Mercurius", Roodestraat 44, Antwerpen, zal als hoofd-depót dienen, vanwaar uit de uitdeeling van Afrikaansche uitgaven aan de meest soliede boekhandels van Zuid- en Noord-Nederland zal geschieden. Om het plan verder uitvoerbaar te maken, heeft de heer Smal een handleiding opgesteld, getiteld: „Ik leer Afrikaansch in een Uur", bevattende al de spel- en taalregels, die moeilijkheden zouden kunnen opleveren, te zamen met een lijst van Afrikaansche woorden, die in onze taal niet bekend zijn. Dit boekje wordt cadeau gegeven aan ieder, die een Afrikaansch boek koopt. De ontwerper van dit schema maakt zich bezorgd over een verschijnsel, dat zich sedert de officieele erkenning van Afrikaansch geconstateerd heeft, dat er namelijk, met uitzondering van vak- en studieboeken, haast geen Nederlandsche ioeken meer in ZuidAfrika gelezen worden. Dit, zoo meent de heer Smal, moet onvermijdelijk leiden tot taalverarming en verbastering met, zoo niet opslokking door de machtige mededinger, het Engelsch. Afrikaansche schrijvers en uitgevers, die maar te gretig zullen zijn van hun uitgaven hier kwijt te raken, zullen dan alle pogingen in het werk stellen om de in ruil ontvangen Hollandsche werken ginder aan den man te brengen. Trouwens, alle ijveraars voor de bevordering van de Afrikaansche letterkunde zullen die boeken aanschaffen, wareneer hun aan het verstand wordt gebracht, dat daardoor de belangen van hun eigen taal en letterkunde gebaat zijn. Het is dan ook te hopen, dat Hollandsche en Vlaamsche lezers uit dezelfde overweging de Afrikaansche boeken zullen koopen en lezen; omdat voor elk Afrikaansch boekdeel, dat hier verkocht wordt, er een Hollandsch boek naar Zuid-Afrika gaat Zoodoende wordt niet alleen onze letterkunde bevorderd, maar ook den band van de zoo noodige stamverwante cultuur versterkt. Er is reeds met Afrikaansche uitgevers onderhandeld, en een bezending Afrikaansche boeken wordt eerstdaags tegemoet gezien. VERZAMELING „CATALINA VON PANNWITZ". De aandacht wordt er op gevestigd, dat de kunstverzameling „Cataiina von Pannwitz'* in den huize De Hartekamp te Heemstede kosteloos voor het publiek ter bezichtiging is gesteld op eiken Dinsdag, Woensdag en Vrijdag, van des voormiddags 10 tot 12 uur. De eigenares behoudt zich voor, van den bezoeker vertooning te vragen van eene schriftelijke introductie van den hoofddirecteur van het Rijksmuseum te Amsterdam, den Directeur van het Frans Hals Museum te Haarlem, den Directeur van het Mauritshuis te 's-Gravenhage, of den chef der afdeeling Kunsten en Wetenschappen, van het Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen te 's-Gravenhage. HET HOOFDPORTAAL DER ST. STEVENSKERK TE NIJMEGEN. Door wijlen den iheer G. M. Kam, die door zijn mildheid het stichten van het naar hem genoemde rijksmuseum van oudheden mogelijk maakte, is* blijkens een mededeeling in het jaarverslag dei* Commissie ter verzekering 'cener goede bewaring van gedenkstukken van geschiedenis en kunst te Nijmegen, een legaat aan de gemeente vermaakt ten bate 6ener restauratie van het beroemde, doch treurig vervallen hoofdportaal der oude St. Stevensterk aldaar. PORTRET VAN MEVR. MANN. De doelgerechtigd en in de Panorama-maatschappij Mesdag in Den Haag hebben aan den Stadsschouwburg der gemeente Graningen ten geschenke gegeven een levensgroot portret van mevr. Mann -Bouwmeester, geschilderd door ■pijlen De Josselin de Jong, meldt het „Vad. Het portret is helaas niet volledig afgewerkt. Terwijl de schilder er mee bezig was, is hij overleden, Het doek heeft een eereplaats gekregen in den foyer van den Stadsschouwburg te Groningen. Van Anrooy heeft van Voormolen een nieuw werk Droomland, naar een gedicht van Boutens, ter uitvoering in het komend seizoen, aangenomen. („Vad. ) Dezer dagen heeft men van den componist Dvorak een verloren geachte symiphonie gevonden welke dateert uit 1S65. Ze zal nog dit jaar uitgevoerd worden. Het is het eerste werk van den componist. MUZIEK TE ROTTERDAM. De vijf Donderdagavond concerten der Concertvereeniging Erudxtio IMusica, met medewerking van het Residentie-orkest, directeur dr P. van Anrooy, zullen plaats hebben op 15 November, 13 December, 10 Januari, 7 Februari en 18 Maart. Als solisten zijn geëngageerd piano: Je se Iturbi, viool: Kathleen Pariow en Adolf Busch, Zang: Adeliedid Wollgarten en Liesel von Sod'uch. TENTOONSTELLINGEN. De Oranje Nassau-Tentoonstelling in Den Haag werd gedurende de eerste twee weken dat zij voor het publiek toegankelijk is gesteld, bezocht door 2687 bezoekers, ongerekend het bezoek van houders van abonnementskaarten. De Rotterdamsche Krirug ral het werk van W. O. J. van Nieuwenkamp dat niu te Dordt is, teekeningen vervaardigd in Bali, Lombok, Soemba, Timor, Roti, eniz., van 10—25 October ten toon stellen. UIT TIJDSCHRIFTEN KUNST EN LEVEN. Pater M. Molenaar M. S. C. publiceert in het maandschrift Roeping „kleine betogen over kunst en leven". Ditmaal geeft h\j een verdediging van de nieuwere lyriek en haar verschijningsvorm en de schrijver verbindt daaraan de volgende beschouwing: „De jongste kunstbeweging is niets anders dan 'n klein deei in en universele beweging: 'n enkele reaksionaire kracht in 'n grote reaksie, die eerst schuchter en weifelend, en in slechts enkele vooruitstrevenden bewust, langzaam, en — als God wil — ook zeker 't mensdom weer voeren zal tot de verwerkeliking van St. Augustijns heerlike levensbegeerte: „O dat zich de mensen weer erkenden als mensen". Nieuwe mensheid, wedergeboorte, levens-eenvoud, terugkeer naar de onvervalste waarheid, herstel-beweging: 't zijn allen pogingen om te benoemen, waarnaar arbeider als intellektueel, teoloog als kunstenaar, filosoof als socioloog, in onze tijd verlangend heen-schouwen. En 't is volstrekt niet de kunstenaar alleen, die 'n groot gebrek aan oprechte menselikheid in onze persoonlike als maatschappelike verrichtingen ontdekt heeft: maar de bewuste tijdgenoot in elke stand en in elk beroep voelt schrijnend: hoe onze twintig-eeuwse fin-de-siècle-kultuur ons welhaast de mogelikheid ontnomen heeft om zuiver te leven naar de eisen der onvervalste en evangelies-gevormde menselijkheid, hoe we heel veel onredelikheden begaan en in daden omzetten en de onredelikheid niet inzien, hoe we onze psychiese vermogens door kunstmatige prikkels aan 't werk moeten houden, hoe de onzichtbaarheden prakties tot omverkelikheden zijn geworden, hoe de besliste en letterlike leer van 't evangelie — al3 't er op aan komt haar te beoefenen — gemakshalve tot poëtiese beeldspraak verklaard wordt, hoe we ons al te zeer om de dwaling bekommeren, alsof we 't blij en veilig bezit der waarheid niet hadden, hoe we ook, ofschoon kinderen der Kerk, al te veel lerven buiten de Kerk, en haar bovennatuurlik karakter al te natuurlik verklaren, hoe we ook, om duizend redenen verplicht tot idealisme, ten slotte toch positivist zijn, met 'n hoofd vol exakte wetenschap, maar met 'n hart leeg aan levenslust en 'n wil inert en gericht op 't minieime. Van de beweging, in gang gebracht door dit tijds-inzicht, ontvangt de jongere roomse kunst haar Gtuwkracht; door deze afhankelikheid wordt op den duur haar invloed op de massa verzekerd, en zij zelf voor eenzijdigheid, huishoudelike gemoedelijkheid en egoisme behoed. Zeer zeker: de strevingen naar menselik herstel geschieden niet overal en altijd langs lijnen van geleidelikheid: exces valt bij reaksie moeilik te mijden. Maar om 't exces de reaksie bestrijden, is bekrompen en konservatief, wanneer kah worden aangetoond, dat dit exces geen noodzakelik gevolg is van de oorzakelike beginsel-erkenning. Nog erger wordt 't, wanneer de bestrijding haar aanleiding zou vinden in zeer zuiver te motiveden en in alle openhartigheid gedane bemerkingen, die in zoverre buitensporig te noemen zijn, dat ze gaan, ja, buiten 't spoor der konventie, en der in goede trouw maar voortlevende onnadachtzaamheid, 't Is best te verklaren, hoe in onze jongere lyriek, waarin tot nu toe bijna uitsluitend de nieuwe kunst zich üitsprak, 'n sterk-religieuze drang zich openbaart. Want zodra onze menselikheid zich zelve weer vindt, vindt zij noodzakelik die aller-menselikste trek naar God diep in haar als de kern-streving en 't typerend kenmerk van haar bestaan. Maar hierin ligt tevens 'n gevaar voor deze lyriek: ze kan n.1. heel makkelik pateties godsdienstig worden; wat ongetwijfeld geschieden zal, wanneer ze niet zorgt, dat haar geestelike vervoeringen opbloeien uit geestelike overtuigingen, die van langere duur sijn dan't scheppingsmoment en vastgeworteld staan in 'n ootmoedig gebed, in 'n klaar besef der geopenbaarde waarheid, en in 'n moedige, offervaardige, godsdienstige praktijk. De wedergeboorte der roomse kunst kan nu eenmaal niet geschieden dan na de wedergeboorte der roomse kunstenaars door Jezus' genade. De konselcwenties van 't als 't ware opnieuw gevonden christendom moeten niet allereerst bezongen willen worden — al is dit feit zo best verklaarbaar in deze eerste ontmoetingen en aanrakingen met de ontroerende pracht van 't bovennatuurlike: — ze moeten allereerst gedaan willen worden. De nieuwe kat®ieke kunst moet sap en wasdom krijgen uit de begeleidende^ katolieke levenspraktijk. Er is groot verschil 'tussen nieuw-zijn en ndeuw-doen: als kunst geen poze wil worden, blijft er tussen dit zijn en dit doen geen keus". , / TOONEEL COMOEDIA. Men deelt ons mede: Mevrouw Greta Lobo—Braakensiek, sociëtair lid van het bestuur van „Comoedia", zal in October een aantal voorstellingen geven te 's-Gravenhage als gast van het Princessetooneel, directeur Cor Ruys. Deze uitwisseling van krachten tusschen de N. V. Comoedia en het Princesse-tooneel te Den Haag berust op een tusschen beide gezelschappen gesloten belangen-overeenkomst, waarbij in de eerste plaats het uitwisselen van stukken wordt beoogd, waardoor het den heer Ruys mogelijk was zijn seizoen in Den Haag te openen met „Dicky", het Fransche blijspel, dat „Comoedia" in November 1.1. opvoerde. Tijdens het gastspel van Mevr. Lobo te 's-Gravenhage geeft „Comoedia" te Amsterdam, in het Centraal Theater, de eerste opvoeringen van „The return of Peter Grimm", van David Belasco, den bekenden Amerikaanschen auteur-regisseur. Dit stuk is thans in studie genomen. „DICKY". Morgen (Zaterdagavond) geeft het Princesse-Tooneel, directeur Cor Ruys, in den Grooten Schouwburg de eerste voorstelling te Rotterdam van Dicky, blijspel in 3 bedrijven van Armont, Gerbidon en Manoussi. In dit blijspel, dat zoowel te Den Haag als te Amsterdam een serie voorstellingen mocht behalen, vervult Nico de Jong de titelrol. Verder treden in deze voorstelling op Kitti Kluppel, Cees Laseur, Henri Poolman, Juliette Roos, Willy R uv 3, Pierre Périn, Sophie Veerhoff-Stein, Carl Veerlioff, Joekie Brcedelet, Bob Clerx, Fer de le Mar, B. Thomas. De regie is van Cor Ruys. COMBINATIE DE VRIES—HEYERMANS. Er bestaan, volgens het „Hbl.", plannen om den heer Herman Heyermans op te nemen in de directie van de N. V. Het Hollandsch Tooneel te Amsterdam. Een daartoe strekkend voorstel zal worden gedaan in de aandeelhoudersvergadering van genoemde vennootschap, welke Zondag a.s. te 11 uur v.m. in den Hollamdschen Schouwburg zal worden gehouden. ---