De verhooging van het Indisch tarief en de „Nieuwe Courant." Dit nummer bestaat uit twee bladen * * EERSTE BLAD ROTTERDAM, 26 October. No. 13 der Uitgaven van de Tariefvereeniging luidt als volgt: In no. 11 onzer uitgaven hebben wij eene beschouwing geleverd over de voorgestelde verhooging van de invoerrechten in Nederl.-Indië en betoogd dat een zoodanig ontwerp moeilijk te rijmen viel met de leuzen van bevordering der vrijheid van het internationaal handelsverkeer en van verdeeling van de belastingen naar het draagvermogen, zooals die leuzen vóór de verkiezingen werden aangeheven. Deze beschouwing heeft de „Nieuwe Courant" in haar nummer van 21 Juli 1906 aan kritiek onderworpen en ziji 'komt thans in haar nummer van 14 September op die kritiek terug. Zij zegt woordelijk: „Hoewel van de Tariefvereeniging niet kan Worden geëischt, dat zij alles beantwoord Wat op den inhoud van haar uitgaven wordt aangemerkt, had toch mogen worden verwacht, dat zij de gelegenheid niet verzuimd had in dit blaadje terug te komen op de ge' heel onjuiste voorstelling in haar uitgave no. 11 van het wetsontwerp tot herziening van het Indische tarief van invoerrechten gegeven. Van die voorstelling werd de onjuistheid o.a. door pns uit de stukken aangetoond". Wij' zijn inderdaad op het artikel der „Nieuwe Courant" om de reden, die'het blad zelf aangeeft, niet teruggekomen. Waar zou het heen als schrijvers elke kritiek op hun werk met anti-kritiek moesten beantwoorden ? De lezer, die heeft gehoord en wedergehoord, kan zelf oordeelen. Nu men ons eclhter om antwoord vraagt, willen wij dit gaarne geven. Het kan betrekkelijk kort zijn en eenvoudig. De onjuistheid onzer voorstelling zou „uit de stukken" zijn aangetoond. Men mag vragen: uit Welke stukken? Wij" hebben het geheele tarief opgenomen, zooals het wordt voorgesteld, met allé posten, vrijstellingen, vaste rechten en percentages, letterlijk ontleend 3.an de stukken. Wij hebben er bij aangeteekend, dat dit staatsstuk Voor zich zelf spreekt en dat de Regeering van deze tariefsverhooging ee|ne meerdere opbrengst van ruim anderhalf millioen 'sjaars verwacht. Vermoedelijk bedoelt de „Nieuwe Courant" met de stukken echter de Memorie van Toelichting, waarin de Verhooging als vrij onschuldig wordt voorgesteld en gezegd dat de hooger belaste artikelen grootendeels door gegoede Europeanen worden gebruikt. Doch het komt bij de beoordeeling van eene wet minder aan op de toelichting dan op den inhoud der wet zelve en daarom hebben wij het tarief in zijn geheel gegeven. Bij de toelichting wordt een wetsvoorstel dikwijls onschuldiger voorgesteld dan het werkelijk is met het doel om den tegenstand te verzachten en de kansen van aanneming te bevorderen. Wat nu de voorgestelde verhooging aangaat, zij opgemerkt, dat niet alle Europeanen in Indië tot de vermogenden kunnen worden gerekend. Juist verschil'ende artikelen, die vooral door de minder vermogenden gebruikt worden vallen onder deze verhooging. Daar is b.v. het bier, waarvoor het recht van 10 op 13 pCt. van de waarde wordt gebracht. Terwijl de meervermogende» ook wijn drinken, is het bier meer de drank der mindervermogende Europeanen en wordt o.a. zeer veel in de militaire cantines gebruikt. Het bierverbruik doet althans afbreuk aan het gebruik van sterken drank. Voorts wordt het recht op manufacturen, uitgezonderd katoenen goederen, van 6 op 10 pCf. gebracht en heeft de Kamer van Koophandel te Enschedé daarin reeds aanleiding gevonden tegen dit voorstel op te komen en er op te wijzen dat van die artikelen in Britsch-Indië slechts een recht Van 3V? tot 5 pCt. wordt geheven. De verdubbeling Van het recht op sigaren tot f 100 per 100 kilo zal onzen export benadeelen ten bate der sigarenfabrieken op Java. Het is dus een beschermend recht, waartegen men vroeger verklaarde overwegende principieele bezwaren te hebben. •/ De belasting op buitenlandsch vee fe slechts (tengevolge hebben dat 0;: jog noodige veredeling van den èhen veestapel wordt belemmerd. © zoo zijn er meer posten wijzen, waardoor de vrijheid van heF^rkeer allerminst wordt gebaat. Door het nieuwe Indische Tarief worden o. m. zwaarder belast: band, bedden, bessensap, boter, buffels, cider, doeken en shwals, dranken, eetwaren, garneersel, gebreide kleeding's tukken, hoeden, kaas, keukensiroop, kleed eren, mineraalwater, kousen, kussensloopen, lakens, lampen, matrassen, lint, modewaren, paarden, ezels, muilezels, rijtuigen, runderen, pnrapluies, petten, passement, 'servetten, spek', tafelfcleeden, tafellakens, tapijten, thee, speelkaarten, veters, vleesch, varkens, wjollen stoffen, wasdoek, worst. De „Nieuwe Courant" zal toch zeker wel de illusie niet gekoesterd hebben dat al deze artikelen slechts door de meergegoeden in Indië worden gebruikt? en dat geen van die artikelen in Indië Worden voortgebracht? Natuurlijk ligt het niet in onze bedoeling verhooging. van invoerrecht in het alge "meen af te wijden. Integendeel, — zeiven vobrstanders van eene rationele herziening van ons tarief, achten wij zoodanige verhooging gerechtvaardigd, waar zij op goede goede gronden wordt aanbevolen en volgens een duidelijk omschreven stelsel toegepast. Doch dan moet men daarvoor eerlijk uitkomen. Wij blijven het ongeoorloofd achten, dat men optreden de onder de leuzen: vrijmaking van het verkeer, verwerping van tariefsverhooging, belastingheffing naar draagkracht, later voorstellen doet die het internationaal verkeer belemmeren, den uitvoerhandel bemoeilijken en zich niet regelen naar de draagkracht. Men is vrijhandelaar of men is het nieit. Is (men het niet, dan heeft men het volste recht goed voorbereide, wel overwogen tariefsverhoogingen voor te stellen als men aannemelijk kan maken dat deze in het belang der volkswelvaart of der rijksfinanciën noodig zijn. Is men het wèl, dan kan nien, zooals de heer Plate meermalen betoogde slechts voortwerken in de lijn van tariefsverlaging. Maar men mag niet met tweeërlei maat meten en eene gelegenheidspolitiek volgen. Is 'men vrijhandelaar, dan moet men öf het tarief verlagen, öf — als de schatkist dit niet toelaat, — het onveranderd laten, althans zich bepalen tot eene zuiver technische herziening, zonder verhoogingen. Thans stelt men daarentegen voor hooge invoerrechten te bestendigen, — in Vele gevallen nog belangrijk te verhoogen. Men zegge niet dat dit mag, omdat het een zuiver fiscale maatregel is. Dat is het niet, — maar bovendien: ook mr. Harte noemde zijn tarief fiscaal en niettemin heeft men het bestreden en juist de fiscale rechten in dat tarief, zooals die op de tabak, het hevigst van alle. Ons hoofdbezwaar tegen de (handelspolitiek, welke in het aanhangig voorstel hetwelk Wij op zich zelf niet bestrijden, hoewel erkennende dat er bezwaren aan zijn verbonden, is belichaamd, is dan ook dat men zijn eigen stelsel niet consequent toepast, waardoor de verwarring in onze toch reeds halfslachtige handelspolitiek nog verergert. Men moet eerbied hebben voor ieders overtuiging, hoe onjuist en onverdedigbaar die ook moge schijnen; doch daartegenover kan gevorderd 'worden, dat naar die overtuiging wordt gehandeld. Maar geen eerbied kan men hebben voor een z.g.n. wetenschappelijke overtuiging die er bijwijlen toe leidt dat men het omgekeerde doet van hetgeen men predikt en maatregelen voorstelt, feitelijk gebaseerd op beginselen die men, Wanneer anderen ze huldigen, afkeurt. i --- Buitenland. ITALIË. DE GEZONDHEIDSTOESTAND VAN Z. H. De Paus is weer geheel van zijn ziekte hersteld. Gisteren heeft hij wederom in de troonzaal een openbare audiëntie gegeven aan honderden Engelschc pelgrims, door mgr. Stonor voorgesteld. NIEUWE DIOCESEN. Verschillende Amerikaan^ohe bladen bevatten voor eenigen tijd het bericht, dat van het diocees Brooklyn, bestuurd door mgr. Mac Donneli, een gedeelte, n.L Garden Ci,ty, zou worden afgescheiden en tot een zelfstandig diocees verheven worden. De tegenwoordige secretaris van genoemden bisschop, mgr. Barrett, zou dan tot geestelijk opperhoofd van het nieuwe bisdom worden verheven. Naar men nu in de congregatie der Propaganda verzekert, heeft men een verdeeling van het uitgebreide diocees Brooklyn reeds sedert eenigen tijd in overweging genomen, maar zijn er nog .geen nadere maatregelen in deze kwestie genomen. t Volgens een decreet der congregatie van het consistorie *is de eilandengroep, de Marianen, van het diocees Cebu op de Philippijnen, door mgr. Hendrik bestuurd, afgescheiden en aan de congregatie der Propaganda onderworpen. Waarschijnlijk zullen de Marianen tot een apostolisch vicariaat verheven worden. FRANKRIJK. DE KAMERS. Gisteren is de Fransche kamer om even over twee bijeengekomen. President Brisson presidterde; de zaal was slechts ten halve bezet, terwijl op de openbare tribune slechts een vijftiental personen hadden plaats genomen. Brisson zeide, dat de zitting een buitengewone was. Onder applaus bracht hij een eeregroet aan de slachtoffers van de „Lutin," en sprak zijn dank uit jegens de vreemde matrozen, die hulp hadden verleend. Daarop stelde de president voor om de volgende zitting op 5 November te houden. Om voor half drie was de vergadering al weer afgeloopen. De senaat hield een zitting van 25 minuten; een hondertal senatoren waren aanwezig. De minister van koloniën, Miiliès-Lacroix, was als senator opgekomen en werd door Poincaré gefeliciteerd. Ook hier een eeregroet aan de slachtoffers van de „Lutin". Daarop besloot de senaat eveneens tot 5 November uiteen te gaan. Men besloot nog, dat de senaat in zijn bureaux een commissie zal benoemen tot het onderzoeken van een voorstel omtrent het overbrengen van Zola's asch naar het Pantheon. HET NIEUWE KABINET. De nieuwe ministers zijn druk aan 't beraadslagen, vergaderen en bespreken om hun gemeenschappelijk program vast te stellen. Eerst hebben zij Woensdagavond een ministerraad belegd,ïn het ministerie van binnenlandsche zaken, onder presidium van Clemenceau. Daar Werd de kwestie van het nieuwe kabinet van arbeid en volksgezondheid geregeld en op enkele onderdoezen na afgehandeld, voorts werd het budget behandeld en de financiëele kwestie door Callaux behandeld. Ook gisteravond om half 6 zijn de ministers en onderstaatssecretarissen in ministerraad bijeengekomen. De vergadering duurde tot half acht. Minister Briand van openbaar onderwijs en eeredienst zette nu zijn meening uiteen over de verschillende artikelen van de scheidingswet en de voorwaarden, waaronder die wet zal worden uitgevoerd. Een korte discussie volgde, waaruit bleek, dat de ministerraad eenstemmig gezind is met den minister van eeredienst. In de eerstvolgende bijeenkomst op Zaterdag zullen de ministers de middelen onderzoeken om de wet in kracht te doen treden. Reuter meldt dan ook, dat de ministerieele verklaring het vaste besluit der regeering zal mededeelen om de Scheidingswet toe te passen, gelijk zij is aangenomen en zal voorts erop wijzen, dat, wanfleer het kabinet zich op 11 Dec. a.s. tegenover verzet gesteld ?al zien, del minister van Eeredienst aan de Kamer maatregelen zal voorstellen, die reeds op het oogenblük in beginsel zijn vastgesteld. Maar hoe de ministers dc Scheidingswet zullen doorvoeren, en de aangenomen beginselen zullen uitwerken, blijft nog altijd een geheim der goden, daarover laten de heeren zich maar niet uit! Voorts werd er in den ministerraad nog over marine-aangelegenheden gesproken, de ministers van financiën en van marine kwamen tot overeenstemming over den aanbouw van nieuwe pantserschepen. Oostenrijk-Hongarije. EEN NIEUWE MINISTER VAN OORLOG. Pas is de crisis aan 't departement van buitenlandsche zaken, door het aftreden van Goluchowski veroorzaakt, voorbij en is baron Aerenthal zijn nieuwen werkkring begonnen, of weer een nieuwe crisis is uitgebroken. De minister van oorlog, ridder von Pitreich, die sedert 20 December 1902, aan het hoofd van het departement van oorlog stond, heeft zien Woensdag naar den Hofburg begeven en keizer Frans Joseph zijn ontslag aangeboden, dat deze aanvaardde. Als aanleiding tot het aftreden wordt de weigering genoemde van de Magyaarsche coalitie om het aantal recruten van het leger met een 21.000 man te vermeerderen. Waarschijnlijk zal de oorzaak echter wel dieper iiggen en bestaan in vrees voor heftige aanvallen in de Oostenrijksche delegatie, daar von Pitreich met de Hongaren blijkbaar een doorgestoken kaart speelde. Duidelijk valt dit op te maken uit hetgeen de „Reichspost" sphrijft over den afgetreden minister. „Ridder von Pitreich heeft zich de welwillendheid der Magyaren door talrijke consessbs trachten te verwerven, — wij hebben altijd het noodlottige van zulk een optieden in het licht gesteld. Ridder von Pitreich heeft daardoor de eenheid van het leger Zware wonden toegebracht, maar tévens het nog niet eens zöö 'ver kunnen brengen, dat hij zich zelf in zijn ambt heeft kunnen handhaven. Pitreich is een goed soldaat, een ^schneidig" parlementslid. maat een slecht politicus. Dat heeft hij nu moeten ondervinden." De crisis door het aftreden van dezen minister veroorzaakt, is echter spoedig opgelost. In den middag werd n.1. de Oostenrijksche minister van landsverdediging 1 , von Schönaich, tot gemeenschappeiijken minister Van oorlog benoemd, terwijl als rijn opvolger als Oostenrijksch minister. Oskar Potiorek, plaatsvervangend chef van den generalen-staf genoemd wordt. De Magyaren zullen intusschen wel een weinigje berouw krijgen; want ook voor hen blijkt niet iedere verandering een verbetering te zullen Zl i n I" zekeye liberale kringen moet men er reeds spijt over hebben, dat de impopulaire voor Goluchowski ten val gebracht is, daar men nu Aerenthal er voor teruggekregen heeft. Ook van den nieuwen minister van oorlog, Schönaich, zullen zif .weinig pleizie'r beleven. Deze is n.1. bij het Oostenrijksche parlement zeer populair en heeft zich destijds zeer scherp uitgelaten tegen de Hongaarsche commandotaal. Men verwacht dan ook, dat de nieuwe functionaris het heel spoedig met de Hongaarsche delegatie te kwaad zei krijgen. Maar voor de eenheid van de monarchie zullen deze nieuwe mannen veel goeds tot stand kunnen brengen, als zij zich met kracht tegen de hoogopgevoerde eischen der Magyaarsche heeren verzetten. RUSLAND. DE VELDKRIJGSRADEN. Waarschijnlijk met het oog op de talrijke misbruiken, die in den laatsten tijd van de veldkrijgSraden gemaakt werden, heeft minister-president Stolypine aan de gouverneurs-generaal, gouverneurs en stadsprefecten een circulaire gezonden. Daarin wordt hun ingescherpt, dat de veldkrijgsraden uitsluitend hebben te oordeelen over zware misdaden en op heeterdaad betrapte boosdoeners. Op sommige plaatsen bestaat twijfel of men ook niet lieden, die schuldig zijn aan minder zware vergrijpen voor den veldkrijgsraad mag brengen; aan den anderen kant meenen sommigen, dat de overheid te bepalen heeft welke misdrijven door den veldkrijgsraad berecht zullen worden. De ministerraad heeft daarom vastgesteld, dat bovengenoemde ambtenaren in elk bijzonder geval moeten beslissen welke misdrij'ven voor den veldkrijgsraad zullen komen. Een eenmaal geveld vonnis 'kan niet meer gewijzigd worden; er is ook geen hooger beroep. Als het ministerieel woord nu maar wordt nageleefd! DE EX-DOEMA-LEDEN. Het kan niet gezegd worden, dat de naar huis gezonden cloema-leden indertijd met 't opstellen en onderteekenen van het bekende Wiborgsche manifest een gelukkige daad gesteld hebben. Op het congres der Konstitutioneel-Democraten te Helsingfors werd het stuk feitelijk verloochend en onuitvoerbaar geacht en nu zal de regeering nog de noodige „maatregelen" gaan nemen tegen de ongelukkige onderteekenaars. Tegen een 182-tal van die ex-doemaleden is nl. wegens onderteekening van het manifest het proces reeds begonnen; de acte van beschuldiging is beklaagden ter hand gesteld. Het openbaar ministerie eischt geen vrijheidsstraffen, maar ontzegging van alle politieke rechten. Daar is het dus schijnbaar Stolypine om te doen: de meeste leiders van de partijen der cadetten, arbeiders en boeren uit te sluiten van verkiesbaarheid voor de nieuwe Doema DE KATHOLIEKE KERK IN RUSLAND. In haar nummer van gisterenavond geeft de „Gerinania" het vervolg van de statistiek, waaraan wij in ons vorig nummer reeds eenige bijzonderheden hebben ontleend. Nu worden in het belangrijke stuk de verschillende diocesen behandeld' van de kerkelijke provincie, die door de overige rijken in Rusland, met uitzondering van Polen, gevormd wordt. Het aartsdioeees Mohilew is het grootste diocees van geheel de wereld; het aartsbisschoppelijke paleis en de kathredraal zijn te St. Petersburg. Sedert den dood van Mgr. George Szembek in 1905 is het diocees verweesd. Het aantal Katholieken is in verhouding met de reusachtige uitgebreidheid van het diocees niet zoo groot, maar vormt toch een respectabel getal, opk doordat de Katholieken van |het diocees Minsk, dat in 1869 door een oekase werd opgeheven verklaard, sedert 1883 bij eerstgenoemd bisdom zijn aangesloten. In beide bisdommen wonen nu ongeveer 1.125.000 Katholieken. Het diocees Wilna bestaat reeds sedert 1383; de thans regeerende bisschop Eduard baron vop Roop is de 38ste kerkvorst. Het aantal Katholieken; in 't bisdom bedraagt 1.442.421. In, Svet diocees Samogitien, dat in in de 15de eeuw van het bovengenoemde bisdom. Wilna weid afgescheiden en nu door bisschop Mieczyslau Pallulon bestuurd wordt, wonen 1.258.092 geloovigen. Het diocees Lutzk-Shitohiie heeft een zeer wisselvallige geschiedenis gehad. Meerdere malen werden de grenzen gewijzigd en veranderd en het bisdom uitgebreid. Onder het geestelijk gezag van den bisschop van dit diocees, Mgr. Karl Niedzialkowski, staan ook de geloovigen van het bisdom Kaminietz, dat in 1375 werd geslicht en waarover achterenvolgens 57 bisschoppen hun gezag uitoefenden, maar clat eveneens in 18ó6 door de Russische regeering werd opgeheven. Beide bisdommen omvatten 781.445 Katholieken. Ten slotte het diocees Tiraspol, dat in 1848 gesticht werd; na het aartsbisdom Mohilew. is dit het meest uitgebreide diocees van Rusland. De Katholieke bevolking, die grootendeels uit Duitsdie 'kolonisten bestaat, en uit eenige duizenden geünieerde Armeniërs op den Kaukasus, telt 374.771 zielen. Het totaal aantal Katholieken in Rusland is -dus volgens deze statistiek, zonder onderscheid van nationaliteit, voor Polen 7.862.912, voor de overige landen van Rusland 4.981.729, gezamenlijk 12.844.641. Respectabele getallen! --- Van Kunst en Historie. XLII. Reet i f i ca ti e. Sinds ons laatste overzicht bleek het, dat de „Nieuwe Gids" nu toch wel weer 'zal trachten zijn leven te verlengen De tuberkel-bacil, die al sinds eenigen tijd het kostbare leven met totale verwoesting bedreigde, schijnt door de nieuwe, forsche inspuiting van het Kloos-serum weer voor een oogenblik in zijn pernicieuse kracht te zullen worden gestuit. Arts de Meester verklaart met zijn gewoon literair pedantisme, dat de jonkman nog wel weer flink uit de kluiten zal schieten. De vrouwetranen van (eanne Reljneke van Stuwe zijn intusschen opgedroogd, en de zwarte wagen met de huilebalk voorloopig naar huis gestuurd. Ziellier onze eerlijke rectificatie. Het tweede echter der vorige laatste berichten, dat Kloos „geen dichter meer zou zijn" vonden wij nog niet gerectificeerd. Zoodra het ons ter oore komt, deelen wij het onzen lezers mede. Bilderdijkiana III. Geen misschien, die in de verloopen dagen der Bilderdijk-viering zóó met moeilijk te negeeren verlegenheid achter de ooren zal gekrabd hebben, als de schrijver der „Moderne poëtiek" in de „Katholiek", dezelfde die aldaar ook over Bilderdijik hef zijne heeft gezegd 1 . Op het voetspoor van den gestrengen tuchtmeester Kloos had deze schrijver, misschien met ietwat fijner luidruchtigheid, over de „akelige rheloriek" van Bilderdijk een vonnis zonder beroep geveld. Alleen de „Ondergang der eerste waereld" bleef overeind staan, maar van „de honderden lierzangen, öie hij neerschreef van den morgen tot den avond — 50 jaren lang — [was er den schrijver] bijna geen enkele geheel genietbaar...." Deze -zeer goedkoope critiek, in zoo'n zwaaienden Vorm gezet, bedoelde natuurlijk een vonnis, te zijn. Zulke dingen schrijft men alleen, wanneer men iemand radicaal wil afmaken. Wie leest er nu nog zoo'n rijmelaar, die van den Vroegen ochtend tot den laten avond, een halve eeuw lang, zit te rijmen, wie 'koopt er nog lierzangen, Waarvan bijna geen enkele geheel genietbaar is? Dit beroep op de drukke, gejaagde menschen dezer 20ste eeuw kon zijn effect niet missen. Neen menschen, een sonnetje, zoo'n klein ding, Igauw uit, gauw gelezen, geheel genietbaar, net een taartje! Van dit vonnis vroegen wij aan den schrijver, jaren' feeleden en in deze zelfde rubriek, eene openlijke revisie. Geen denken aan, verklaarde de schrijver. Hij zou het nog eens hartigjes overzeggen (Kath. 1902 p. 25): Ja de rijkdom van onze taal schittert in al deze verzen uit. Want een taaireus is Bilderdijk geweest. Maar daarmee is niet bewezen dat hij een dichter is. En verderop heel duidelijk: Wat Busken Huet beweerde van den jongen Nederlander zijner dagen geldt nog veel meer voor den tegenwooidigen jongere: er komt een oogenblik in zijn leven, dat hij „moet afrekenen met Bilderdijk." Want terwijl gij, pas eigenaar geworden van een plekje grond in de gaarde der poëzie, bezig zijt met zaaien en planten, komt daar de dichter Bilderdijk met zijn reuzenvoeten uw mooi tuintje plattreden. Dat kunt, dat moogt ge niet dulden. Oij moet vechten. Er uit dus, gij onbehouwen, grove, bruiale Bilderdijk , gij, man met uw lompe, zWare reuzenvoeten, er uit, voort uit mijh mooie tuintje En of nu die onthutste dichter nog even poogt te wijzen op een rol papier, die hij bij zich draagt, waarop met groote letters: „Ondergang' der eerste Waereld" — er uit zeg ik u, en meteen neemt B. de h ovenier B. den dichter bij' zijn lurven, smakt hem het mooie tuintje uit, ons zijn vereerders op het angstige lijf. Het hekje van het tuintje gaat met een slag dicht. De zwarte letters van het opschrift Mijn Genoegen, boven het hek van het tuintje, beven en verbleeken. En de „tegenwoordige jongere" ging zijn mooi tuintje weer opharken, zenuwachtig rillend over het jonge zaaisel en de lieve bloempjes zoo meedoogenloos door zoo'n grofkluitig man stuk geloopen. Daar stond nu de arme Bilderdijk, in zijn gedachten al bezig met een rijinpje oip de „traantjens" van Binnewiertz, en wij.... we staken ons verzoek om revisie weer in den zak, gedachtig aan het blijspelletje uit onze jeugd: „De jonkheid moet uitrazen" Jaren verliepen, totdat nu het eeuwfeest van Bilderdijk naderde en mannen van allerlei richting, van hooge en allerhoogste autoriteit als om strijd den dichterroem van Bilderdijk kWamen verkondigen Scharren, D t . Kuvper, Querido, Dr. Bavinck, Dr. J. te Winkel, Dr. H. C. Muller, Willem Kloos — uit hun geschriften bij dit eeuwfeest verschenen, kunt ge u leen beeld van den dichter formeeren, niet zooals hij daar straks het mooie tuintje werd uitgeworpen , maar zooals hij in werkelijkheid is, na eerlijk onderzoek en onpartijdige waardeering, een der grooten van ons volk, een bewonderenswaardig taalvirtuoos en een begenadigd dichter. Nu zullen wij tegen den schrijver der „ Moderne poëtiek" geen dezer mannen als autoriteit aanvoeren. Ze zouden bij voorbaat worden afgewezen. Noemden we Kuvper of Bavinck, ze kregen het vonnis: „meer practisch en politizeerend Calvinist dan zuiver letterkundig criticus" (Kath. 1902 j>. 27). Noemden we Scharten, ge zoudt hooren, dat diens literaire critiek bestaat in „meest zeer burgerlijk geziene overzichten". (Kath. 1905 p. 285). Querido — de man heeft zijn „ideaal" nog niet bereikt en „altoos blijft zijn werk proefneming". (Kath. 1905 p. 289). Prof. te Winkel of prof. H. C. Muller — asjeblieft geen hoogleeraren, dat zijn „denkhoofden", „verstandsmenschen", of zooals B. zich uitdrukt over pater van Hoogstraten, zij zouden Bilderdijk's poëzie groot en schoon vinden, „omdat zijl wijsheid brengt en wetenschap". ( Rest dus alleen Kloos. Maar die weegt voor B. wel tegen tien. Hoort maar: Kloos, de „meestersmid in de nieuwe literaire kunst". (Kath. 1900 p. 249). Kloos, de „glasheldere". (Kath. 1900 p. 254). Kloos, de „rijklevende". (Kath. 1900 p. 259). Kloos, grijpend waar hij wil, altoos grijpende goud". (Kath. 1900 p. 259). Kloos, de „geniale". (Kath. 1905 p. 273). Kloos, de „geweldige, de hartstochtelijke dichter der nieuweren". (Kath. 1Ö05 p. 275). Kloos, met zijn „godentoon". (KaW. 1905 p. 276). Kloos, met de „koningspracht" van zijn „wel overvennetele, maar toch geniale dichterziel". (Kath. 1905 p. 267). i Kloos, de „hoofdaanvoerder". (Kath. 1905 p. 281). Kloos, het „voorbeeld en de hoofdman der jongeren". (Kath. 1905 p. 272). Kloos, „voor wiens gezag" ik, Binnewiertz, „wat verzen betreft, mijh hoofd buig". (Kath. 1902 p. 24). Zit aan dit alles niet een tikje van Köpenick? De jongere, die blind ineenzakt voor den godentoon en de reformjas van een modern artist? Maar enfin, ge moogt lachen om de dwaze verafgodeerin g van een kunstenaar, die, laat hij zijn wie hij wil, het toch nog niet gebracht heeft tot de hoogte van een Dante, of een Homeros of een Goethe — vaststaat, dat B, dien artist beschouwt als een autoriteit, waarvan geen hooger beroep duldbaar is. Dat verwijzen naar een gezag in de jongeren, die immers van «slappe ruggegraten» grooten afschuw hebben, die het subjectieve gevoel en het subjectivisme tot eenige norma van kunstcritiek hebben gesteld, moge niet minder belachelijk zijn van wege de barre inconsequentie, maar het staat er nu eenmaal: Ik, B. buig voor Kloos! Welaan dan, deze Kloos schreef bij een bloemlezing van Bilderdijk's verzen een Inleiding, en daarin zette hij volgenderwijs het doel zijner bloemlezing uiteen: Ik wensch hier den meest natuurlijken, den echtartisiieken den wezenlijk-voelenden en -zienJen, zoowel als den, ook vóór ons geslacht, geestigen, m a. w. den blljvenden kunstenaar te doen zien (p. 7). En pag. 13: Het waarlijk-blijvende willen wij in hem zoeken en verzamelen, in de hoop, dat zoodoende het nageslacht, 'twelk natuurlijk nog verder, dan wij, van hem zal afstaan, een betere gedachte van hem zal kunnen blijven koesteren, dan die, dat hij een nooit vermoeid versifex was. Wablief, dat is toch precies het omgekeerde van iemand, die «afrekenen wil met Bilderdijk!» Evenwel, afdalende tot het particuliere, geven we nog een paar citaten uit Kloos: Met al zijn stijfheid, kon Bilderdijk toch wilder dan Vondel wezen, zijn rhythme spier-spannender en soms gepassioneerder van strevenden gang (p. 16). Vergelijkt men de slepende gelijkmatigheid [van Feith]... met de wel stijf, maar cordaat toch beenende Vaderlandsche en Politieke zangen van zijn drie-jaarjongeren tijdgenoot, dan begrijpt men pas, wat Bilderdijk voor ons rhythme is geweest. Bilderdijks lyrische regels stappen als stevige soldaten; en een enkel keer hollen ze of zwenken zelfs, als zijn ze in 't vuur van een hevigen strijd... (p. 2S). Geen enkele geheel genietbaar, die lierzangen! — zegt B. in »de Katholiek»: In zijn verzen geelt Bilderdijk herhaaldelijk blijk, dat hij scherp en diep en fijn kan denken... (p. 24). Bilderdijk-zeif had werkelijk in zich een goede portie van dat muziekale beweeg, dat in 't bijzonder des dichters is .. (p 26). Zijn godsdienstige verzen zijn wezenlijk iets interessanter, dan een modern mensch meenen zou, op 't eerste gezicht, (p. 39). Bilderdijk toont zich in zijn gedicht („God en de Mensch") door den hooggedragenen, harmonisch rustigen algemeencn-toon en de klaar-onderscheidende, recht-door-Ioopende uitwerking der deelen, als een dichter, die de klassieken kent... (p. 45). Bilderdijk kende de Ouden en hield van hen. . en hij leerde van hen die harmonie, die klaarheid en... dien betrekkelijken eenvoud, waarvan ik hierboven sprak. (p. 49). Hij is gebleken te zijn een zeer-opmerkelijk dichter en oorspronkelljk-denker, die ook voor heden nog zijn waarde behoudt, (p. 56). Bilderdijk... een geestelijke reus. (p. 63). Het valt niet te loochenen, dat zijn rijmkunst allerkranigst was, en dat hij daarin een reus moet heeten van rijke kracht en virtuositeit, (p. 82). Hij was een geniaal man, zij 't al geen genie, die zeer stellig een nationale hulde en ons aller abstracten eerbied verdient, (p, £5). Ziedaar Kloos. Kloos, die zelf verklaart (p. 58) dat hij „volstrekt niet behoort tot Bilderdijk's vuiige bewonderaars." De lofspraak is hem dus afgedwongen door het talent, dat zich op den duur niet Iaat negeeren. Maar is het dan niet erger dan jongensachtige baldadigheid om zoo'n man met één smak buiten het „mooie tuintje" te gooien ? Intusschen, we zijn er nog niet met den schrijver der I „Moderne Poëtiek." ---