Observatie alleen? tweede blad ROTTERDAM, 15 November. % Naar aanleiding van een wijsgeerig artikel in „de Gelderlander" merkten wij dezer dagen op, dat een stof als deze voor een dagblad weinig geschikt ter behandeling is. Onze Nijmeeg'sche collega deelt thans mede, dat) het bewuste artikel geschreven werd met de bedoeling „in de praktijk de proef te leveren, dat een dagblad niet de aangewezen plaats is voor artikelen „boven het niveau van het gemiddelde publiek." Nu is het mogelijk, dat de plaatselijke omstandigheden, die „proef" eenïgszins wettigden; niettemin komt jij ons tamelijk overbodig voor. In ieder geval gaat het niet aan, omdat het hier een weinig-emstigbedoeld betoog geldt, onjuistheden te debiteeren. Wij wezen er reeds op, dat de schrijver van deze vvijsgeerigc ironie nch niet even vergaloppeerde doom als eenig middel, waardoor wij uit eigen kracht de oorzaken der dingen leeren kennen, aan te geven de observatie, de zintuigelijke waarneming. Wij lieten het bij deze opmerking, die ons al bij de tweede alinea van het stuk in de gedachte kwam — en zullen ook nu over dit punt alleen nqg' een woord zeggen. Het verweer van „de Gelderlander" noopt ons er toe. Uit dat verweer blijkt, dat de schrijver onze bedoeling niet begreep — en dit is een reden te meer, om er even op terug te komen. Naar aanleiding van ons kruiskopje heet het: Intusschen moeten wij toch opmerken, dat de beschuldiging van de „Maasbode", als zouden Wij „puur positivisme" verkondigd hebben, geen steek houdt. Wij hebben door te zeggen, dat er „om de oorzaken der dingen u i t eigen kracht te leeren kennen, slechts één middel is: de observatie", de theologische wetenschap, die gebouwd is op de Openbaring, uitgezonderd. • Voor het overige verwijzen we naar Mercier's „Ontologie" (blz. 20—24) en „Alctaphysique (? Red. , Msb.") générale" (biz. 233—234). Zooals we zeiden, dit verweer van „de Gelderlander'" gaat langs ons betoog heen. E|n is heel geen sprake van theologie — daar hebben we zelfs niet aan gedacht. De citaten van Mgr. Mercier, — die trouwens ook al niet over theologische wetenschap spreken en dan ook hier alle bewijskracht missen, tenzij vooir onze bewering, — laten we dus buiten beschouwing. De „Gelderlander" schreef: „.Om nu de oorzaken der dingen te leeren kennen uit eigen kracht, hebben 'Wij slechts èèn- middel: de observatie". 1) Nu behoeft men maar twee stappen gezet te hebben op den weg der neo-scholastieke wijsbegeerte, om in te zien, dat de geciteerde stelling er vlak naast is, en dat men vergeefs in de werken van den geleerden aartsbisschop van Meehelen naar een enkelen tekst zoeken zal, om haar goed te kunnen praten met een gezag als het zijne. Integendeel: het is een der grondstellingen van de neo-scholastieke filosofie, dat, naast de observatie, de verstandelijke redeneering een geheel verscheiden maar integreerend deel uitmaakt van het geheel der menschelijke kenakt. Het systeem der neo-scholastieken volgt den middenweg tusschen eenerzijds het overdreven spiritualisme (Plato, Descartes, Kant, Malebranche, Gio berti, Ubaghs, Rosmini, Fichte, H egel 2) en de Traditionalisten) — anderzijds het sensualisme (Locke, Condillac, Comte, Littré, Taine). Zet men nu de stelling van „de Gelderlander" op, dan komt men onvermijdelijk in het vaarwater van het sensualisme, dat in zijn. verschillende vormen ófwel het denk beeld alleen in graad verschillend acht van het zinnen beeld (materialisme), ofwel over alle metaphysica den ban slaat van zijn „ignoramus" (positivisme). Nu gelooven wij gaarne, dat onze Nijtneegsche collega het met die konsekwenties uit zijn stelling geheel oneens is, en volstrekt niet de bedoeling had iets dergelijks neer te schrijven — maar daarmede kan de beoordeelaar van het artikel geen rekening houden. De „proefrozijn" zal een „unicum" (!) blijven, verzekert de schrijver. Gelukkig, om meer dan een reden, meenen wij. 1) Uit den contekst blijkt, dat hier louter de zinnelijke waarneming bedoeld wordt. 2) Waaruit blijkt dat dus ,,de Gelderlander" in dit opzicht allerminst „Bollandiseerde," zooals men haar verweet. O—O --- Binnenland. Met «Stct.» no. 267 zijn verzonden de statuten van de volgende vereenigingen: Afdeeling Spaatnwoude van den Provincialen Noord-Hollandschen Boerenbond, te Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Algemeen Nederlandsche Wereldtaalvereeniging «Balif mekom valüdi» (Eendracht maakt macht), te 's Gravenhage. De Patronaatscommissie van de Sint Bonifatius-parochie te Rijswijk, provincie Zuidholland. Landbouwvereeniging «VelslukkenValtermussel», te Vetstukken, gemeente Odoorn. Afdeeling Oudenrijn van den Provincialen Stichtschen Boerenbond, te Oudenrijn. Kruisverbond van Hees en Neerbosch, te Hees en Neerbosch, gemeente Nijmegen. Hengsten-associatie te Duiven. Boerenbond te Veghel. Afdeeling Groningen der Vereeniging tot steun van verwaarloosden en gevallenen, te Groningen. Algemeene Hengelaarsbond, te Amsterdam. Het Groene Kruis, te Hellendoorn. Boerenleenbank, te Neerasselt, provincie Gelderland. Gymnastiekvereeniging «Plato», te Amsterdam, (Gewijzigde statuten). Roomsch-Katholieke vereeniging der ijzer- en metaalbewerkers «Door rechtvaardigheid tot bloei», thans genaamd: Metaalbewerkersgilde «Door rechtvaardigheid tot bloei), te Maastricht, (Gewijzigde statuten). Vereeniging voor schoolonderwijs op Gereformeerden grondslag, te Heeg, (Wijziging in de statuten). Schietvereening «Sanboo», te Amsterdam, (Gewijzigde statuten). Vereeniging tot bevordering van Christelijk onderwijs, te Bergum (Gewijzigde statuten). Wilhelminavereeniging, te 's-Gravenhage (Wijziging in de statuten). EERSTE KAMER. ONDERZEESCHE BOOT. Blijkens de Memorie van Antwoord op het Voorloopig Verslag over het ontwerp van wet tot verhooging van het VI de hoofstuk der Staatsbegrooting voor het dienstjaar 1906, was het den Minister van Marine aangenaam te ontwaren, dat algemeen voldoening werd uitgesproken over de wijze, waarop de onderzeeboot aan de gestelde eischen heeft voldaan. Dat met deze boot nog niet een volmaakt wapen is verkregen, zal hij allerminst ontkennen, doch hij meent wel te kunnen verzekeren, dat zij het beste is, wat men op ,dit pógenblik in deze afmetingen kan bekomen. Omtrent de oorzaak van het gebeurde met de Fransche onderzeeboot „Lutin" kan de Minister, uit gebrek aan de vereischte gegevens, geen oordeel uitspreken. Of er voor sommige qnderdeelen der boot door den bouwmeester of door de Electric Boat-Company patentrechten zijn betaald, kan hij niet met zekerheid mededeelen. Dat echter de prijs van de boot meer bedraagt dan de bouwkosten, verhoogd met een redelijke winst, is duidelijk, daar in den koopprijs ook het recht is begrepen, om de boot zelf of door anderen te doen namaken. De Minister acht de beteekenis der onderzeebooten nog niet zoodanig vaststaande, dat daarin reeds nu aanleiding zou gevonden mogen worden, om eenige vermindering van het thans noodig geoordeelde zware materieel in overweging te nemen. Ook door den Minister wordt het betreurd, dat de luitenant ter zee der le klasse P. Koster, die in korten tijd met de „Luctor et Emergo" zulke uitstekende resultaten wist te bereiken, den dienst zal verlaten. . H 'i is echter vast overtuigd, dat er in het korps officieren van dé Nederlandsche zeemacht voldoende mannen zullen gevonden worden, die in bekwaamheid en toewijding voor genoemden verdienstelijken officier, ook wat deze moeilijke taak betreft, niet zullen onderdoen en hem weldra in bekwaamheid in de behandeling jjer onderzeeboot zullen evenaren. Gaarne zal de Minister inwilliging van een eventueel verzoek van den luitenant ter zee der le klasse P. Koster, tot benoeming als buitengewoon luitenant ter zee der le klasse bij de Marine-reserve, zooveel mogelijk trachten te bevorderen. TWEEDE KAMER. Zitting van 14 Novembei (Vervolg). INDISCHE BEOR00TING. Spr. verklaarde, het zich tot plicht te achten, op te komen tegen het stelsel van geweld in Indië. De kaart van indië is overal met bloed bespat, spreker maande lïot voorzichtigheid, ingetogenheid en omzichtigheid aan in naam der menschelijkheid en christelijkheid en in het belang onzer financiën. De algemeene beschouwingen werden gesloten. Bij de aicieeling Justitie drong de heer TROELSTRA aan op nadere wijziging van het drukpersreglement en herziening van het Indische Strafwetboek, op goed geregelde arbeidsinspectie in Deli en op nader onderzoek naar tegen mr. van den Brand gesmeede intrigues en van de misstanden in de Lampongsche districten, waar ambtenaren nun publiek gezag misbruiken, om zich op verschillende personen te; wreken, gelijk mr. Dijkstra in een brochure heeft meegedeeld. Spr. eischte overlegging van de rapporten in deze van mr. Rhemrev. De heer VAN KOL vroeg krachtig optreden tegen Koelieschandalen bij de houtaankapondernemingen in den Riouwarchipel en tegen misstanden, bij de ronselarij voor de tinmijnen in de straits, drong aan op stichting van verbeterhuizen voor jeugdige misdadigers en besprak vervolgens de „knoeierijen" def naamlooze vennootschappen in Indië, inzonderheid van de petroleummaatschappijen met name van de „Koninklijke" die door gouver-j neur-generaal Van der WijCk's gunstbetoon haar bezit in Indië zoo _groot zag worden als Noord- en Zuid-Holland samen en daardoor een oppermachtig monopolie verkreeg. Scherp critiseerde hij de concessiezucht en zwendel bij den inbreng van concessies in naamlooze vennootschappen. (Reeds geplaatst in een deel onzer vorige oplaag). De MIN. VAN KOL. antwoordt den heer Troelstra, dat inzake de klacht van mr. v. d. Brand, door den resident een gerechtelijk onderzoek is uitgelokt juist ter wille van den beschuldigden controleur. Het onderzoek heeft reeds aangetoond, dat er geen ambtelijk onrechtmatige daad gepleegd en dat de klacht van mr. v. d. Brand geheel ongegrond is. Wat de brochure-Dijkstra betreft, het rapport van mr. Rhemrev kan niet openbaar worden gemaakt, omdat het een reeks van persoonlijke feiten bevat en de gevraagde terechtstelling van mr. Dijkstra door den Raad van justitie te Batavia is geweigerd. In zoo'n geval is het geen gebruik, het gerechtelijk onderzoek te publiceeren. De uitzetting van mr. Dijkstra geschiedde reentmatig. De resident Neumann is ontslagen; over hem kan inen thans dus liet zwijgen doen. De overige ambtenaren, voor zooveel schuldig, zijn gestraft. De toepassing van de doodstraf in 't openbaar is afkeurenswaardig. Spr. heeft om vooretellen tot wetswijziging verzocht. Afschaffing van de doodstraf is voor Indië nog nietwenschelijk. In de' toepassing van de rechtspraak kan spr. zich niet mengen; tegen overbodig lange prevent tieve hechtenis zal spr. waken. De vraag van den heer Bogaardt omtrent een nieuwe gevangenis op Java zal spr. overwegen. Wat de klachten van den heer van Kol omtrent knoeierijen met naaml. vennootschappen betreft, het meerendeel der vennootschappen zijn in Nederland gevestigd; de heer van Kol had zijn klachten dus moeten richten tot den Ned. Minister van Justitie. De heer TROELSTRA vindt de achterhoudendheid van den minister met de Lampongsche feiten hoogst or.gewenscht. Openbaarheid van ambtenaars achtsmisbrujken alleen kan een zoo hoog noodig afschrikkend voorbeeld stellen. Spr. zal bij deze weinig sympathieke zaak geen uitspraak der Kamer uitlokken, maar nog wel eens gelegenheid vinden, dergelijke uitspraak ten gunste der openbaarheid te verkrijgen. De vergadering wordt daarna tot morgen 11 uur verdaagd. * • * W aterschap de oude maas. In een Nota geeft de Minister van Waterstaat inlichtingen qp het adres van het bestuur van het waterschap voor de Oude Maas, houdende verzoek om zoodanige maatregelen te nemen, dat genoemd waterschap f;een nadeel ondervinde van de veregging van de uitmonding der rivier de Maas naar den Amer Kort samengevat zijnde bezwaren van het adresseerend bestuur de volgende: lo. Bij de uitvoering der werken tot verlegging van den Maasmond zou niet genoeg zijn geiet op de belangen van het waterschap, welke in hoqge mate bij die werken betrokken waren. 2o. Het waterschap zou door de tof dusver (tot het voorjaar van 1900) uitgevoerde werken zijn benadeeld; 3o. Op door het bestuur ingediende verzoekschriften en te kennen gegeven bezwaren zou nimmer naar behoören zijn gelet. 4o. Tusschen het Rijk en het waterschap zou een overeenkomst ontbreken, waarbij ©en regeling wordt getroffen omtrent hetgeen zal worden gedaan ter vervanging van „een zoo groot en overwegend belang", als aan het waterschap wordt ontnomen en aangaande de wijze waarop de te maken werken zullen worden beheerd en onderhouden. In bijzonderheden zet de Minister uiteen, dat wel degelijk voor behoorlijke afwatering en waterinlating is gezorgd, zoodat wel degelijk met de belangen van het waterschap rekening is .gehouden. Verder betoogt de Minister, dat het waterschap geen nadeel van de werken kan hebben ondervonden; veeleer is door den nieuwen toestand het voordeel verkregen, dat het polderwater spoediger kan verwijderd 'worden dan in vroegere omstandigheden. Op de belangen van het waterschap is voldoende gelet en deze belangen zijn door de uitgevoerde werken niet benadeeld en zop bjijft de vraag, zegt de Minister, wat in het adres bedoeld wordt "met de zinsnede, dat door het Rijk aan het watertscihap is ontnomen „een zaak van zeer groot en overwegend belang." Een nadere aanwijzing van de- beteekenis dier zinsnede ontbreekt. Ten slotte wijst de Minister er op, dat alle sluis-, duiker- en andere weiken in het belang van het waterschap op Rijkskosten zijn gemaakt na gehouden overleg met Ged. "Staten die het voormalig' bestuur van het waterschap daarover te voren hebh,en gehoord. • • MARINEBEGROOTING. Voorloopig verslag. In de afdeelingen van de i weede Kamer werd naar aanleiding van de Marinebegrooting, naast veel lof aan 's ministers ijver, verwondering betuigd wegens de nieuwe vlootplannen, waarmee 86.3 millioen zijn gemoeid, terwijl zuinigheid op militaire uitgaven een der punten op het program van de tegenwoordige meerderheid is. Anderzijds werd het plan op zich zelf, niet om de kosten, afgekeurd, zelfs werd den minister hierbij te groote zuinigheid verweten. Dat de adviezen van de commissie nopens de samenwerking van landen' zeemacht ter zijde werden gelegd, eenvoudig omdat deze geen rekening hielden met de financieeïe draagkracht des larids, wekte bevreemding en in de vooronderstelling*, dat aan deze commissie niet was opgedragen bij haar voorstellen met die draagkracht rekening te houden, werd de qualificatie gehoord „onwaardig spel" (met de Kamer namelijk, die steeds naar de verschijning van dat rapport werd verwezen). j : ; j . Men wilde de adviezen zelve kennen en ook nader worden ingelicht omtrent de noodig geachte verbetering van de kustverdediging en de kosten daarvan. De wenschelijkheid van een vereeniging van de departementen van Oorlog en Marine werd ook hier weer bepleit. De afsperring van de havens met torpedo's vond bijval. Bestreden werden daarentegen 's ministers plannen ten opzichte van een divisie gepantserd materieel voor een optreden buitengaats. Men meende immers, dat de minister zelf een tactisch oïfensief optreden buitengaatsi verwierp. Men achtte ons aangewezen op kustverdediging en torpedo's, daar de vijand altijd een veel aanzienlijker vloot zal hebben dan wij. Anderzijds werd echter het aanschaffen van pantserschepen verdedigd, vooral met het oog op 't geval, dat ons land als bondgenoot van een groote mogendheid liegen een andere zat hebben op te treden. Ook voor vlagvertoon werden pantserschepen noodig geacht. Opgemerkt werd, dat niet blijkt, of de meening van den gouverneur-generaal is gevraagd met betrekking tot de inrichting van de Zeemacht in Indië. Ook voor dat land werd aanbouw van pantserschepen afgekeurd, doch niet door allen, die den bouw voor Nederland doelloos achtten. Waarom — zoo wordt geïnformeerd — vraagt de minister juist vier pantserschepen voor Indië van 7000 ton? Kunnen deze door het Oostervaarwater Soerabaja bereiken? In het algemeen werd meer toelichting gewenscht ten aanzien van de vlootplannen in Ned.-Indië. Uit den overgelegden staat van ons strijdvaardig materieel maakte men op, dat in elk geval onverwijld maatregelen tot beveiliging van Indië moesten worden genomen en daarover niet — zooals de minister wilde — een kwarteeuw mocht worden gedaan, wat weer als een gevolg van de bezuinigingsleuze werd 'beschouwd. Gevangene van zijn politieke vrienden, heette men den minister. Waarom deze den bruikbaarheidsduur van de schepen zooveel langer stelt dan zijn voorgangers zoent men vergeefs uit de memorie van toelichting te ervaren. Gevraagd werd, wat er van de bemanning zou worden, wanneer men deze op kleine schepen aan den aanval yan veel grootere blootstelde. Door leden, die meer met het plan van Z.Exc. waren ingenomen, werd het voorbeeld, door den minister van Oorlog gegeven (door een fonds ypor de stelling Amsterdam in het leven te roepen), ter navolging aangeprezen ten aanzien van een fonds voorvlootbouw. Dit denkbeeld werd evenwel besneden, op grond 'van de hooge rente en aflossing, die men te betalen zou hebben. Tegen snellen aanbouw*, werd voorts nog aangevoerd, dat de bemanning zou ontbreken. Gevraagd werd o.a. waarom na het ongeval met de Ever-teen niet 'krachtiger is opgetreden tegen den betrokken officier, zooals in Engeland bij zulke gelegenheden geschiedt. Die toevoeging gaf evenwel ook aanlei»' ' ig< tot de opmerking, dat zoowel wat het aantal ongelukken als wat liet gehalte der officieren betreft, de Ned. marine de vergelijking met de Britsehe niet behoeft te schromen. Men bleek nieuwsgierig naar het tegenwoordige „verloop" van de matrozen. Naast de klacht over slechten geest, die onder de manschappen zouheerschen, komt er een voor omtrent de behandeling van minderen door meerderen. Met name zou de nieuwe bepaling, die kans op ontslag wegens tegenzin in den dienst opent, willekeurig en stelselloos worden toegepast. Op de gronden, ontwikkeld in het Voorl. Verslag over het w. o. betreffende de reorganisatie van het korps mariniers, verklaarden verscheidene leden bezwaar te '.hebben tegen het toestaan van de uitgetrokken som voor eert kolonel der mariniers, aajt welken hoofdofficier de minister 'klaarblijkelijk de bij genoemd wetsontwerp, bedoelde functie van inspecteur vani dat korps zou wenschen op te dragen. Tegen den aanvraag vair 2 ton voor de inrichting van het Armhuis tot kazerne voor de mariniers te Rotterdam bestond bij vele leden ernstig bezwaar, o.a. met het oog op den onzekeren toestand, waarin het korps mariniers verkeert, en ook, omdat de ligging van fier \rmhui3 aan den Schiedamsdhendijk, .bij de zeemansbuurt, met allerlei voor jonge mannen gevaarlijke en verleidelijke inrichtingen in de naaste omgeving, voor een kazerne zeer ongunstig werd geoordeeld, terwijl bovendien werd! betwijfeld of een zoo oud gebouw; zoo zou kunnen worden vertimmerd, dat het zou kunnen voldoen aan de eischen, welke tegenwoordig aan een kazerne mogen worden gesteld. Voorts werd de aandacht gevestigd op den toestand, waarin de marinekazerne te Amsterdam verkeert. Met kracht werd aangedrongen op maatregelen tot verbetering. Bij het Verslag, is gevoegd een Nota, waarin de heer Van Wassenaer van Catwijck breedvoerig de gronden uiteenzet, waarom hij zich niet kan vereenigen met 's ministers beleid, zoowel ten opzichte van liet materieel als ten opzichte van het personeel. Tegen het vuil. Men meldt ons uit Roosendaal: * Gisteravond is in de vergadering der H. Familie, afdeeling mannen, het. mooie besluit genomen, de gelden welke in de vergadering worden opgehaald ter bestrijding der uitgaven, ééns, en wel a. s. Dinsdag, te besteden voor de propagandaclub te Amsterdam of te Rotterdam, tot wering der slechte lectuur, vuile uitstallingen van prentbriefkaarten e. m. a. Rijksmiddelen. De opbrengst over October bedroeg weer aanzienlijk meer dan ten vorigen jare, nl. met f 360.000. De opbrengst der tien eerste maanden van 1906 (f 128.280.000) overtreft het tientwaalfde der raming met f 2.060,000. Alleen het successierecht bracht minder op; de andere middelen alle aanzienlijk meer. Ontwerp Ziekteverzekeringswet. Naar wij vernemen, worden door het hoofdbestuur der Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst plannen beraamd om nu het nieuw-ingediende wetsontwerp zoo goed als geen rekening houdt met de uitspraken der Maatschappij, voordat hel in de afdeelingen der Tweede Kamer onderzocht wordt, zich namens de Maatschappij door middel van een adres tot de volksvertegenwoordiging te Wen­ den, ien emoe ie trachlen, haar alsnog te overtuigen van de noodzakelijkheid en wenschelijkheid van de in het ontwerp aan te brengen wijzigingen, zooals deze door de Maatschappij herhaaldelijk zijn kenba ar gemaakt. «Tijd.» iV'en schrijft ons: Dezer dagen heeft Vlaardingen op waardige wijze herdacht het 60-jarig bestaan der St. Vincentiusvereeniging. Na driedaagsche oefening door den Zeereervv. pator Schrader S. J. geleid Voor de leden der vereeniging in de kapel der Eerw. zusters en aldaar ook besloten door een generale H. Communie, droeg Zondagmorgen te half elf de Zeereerw. pastoor een plechtige H. Mis op en werd des avonds een heerlijk Lof met Te Deum gecelebreerd. Stampvol was de kerk van geloovigen, die hun sympathie uitten voor onze vereeniging door deze daad van godsdienstige feestviering. Pater Schrader schetste in krachtige taal hoe de Vincentianen door het bezoek der armen èri anderen herpen èn zich zelf heiligen; hoe het een eer is tot die vereeniging te behooren, die Christus liefdewerken voortzet met die christelijke charitas, waardoor der armen afgedwaalden geloof voor menig wordt behouden. Maandagavond te 8 uur had de heerlijke feestuitvoering plaats. Het zangcollege onzer kerk had een soirée musicale gearrangeerd en het daarheen geleid dat alle standen en rangen konden aanwezig zijn, wat dan ook met genoegen door den pastoor, president van het zangkoor in zijn openingswoord werd geconstateerd. Na deze openingsrede, hield de president der feestvierende vereeniging een korte beschouwing over het ontstaan der St. Vincent. Ver in Nederland. Eerst te 's-Gravenhage, dan volgden Leiden en Delft en de vierde plaats kwam toe aan Vlaardingen. Na eenige Woorden over de Wijze van Werken der vereeniging gesproken te hebben, de eerste stichters vooral hulde te hebben gebracht, trad als feestredenaar op de Weleerw. heer BinnenWiertz kapelaan te 's-Hage. In gloedvolle en dichterlijke taal, door de gansche menigte van aanwezigen plechtig stil aangehoord, schilderde hij ons hoe de bedorven wereld God meende te kunnen missen, hoe de slechte wetenschap alles navorschte en dacht te weten en te kunnen, hoe de oude kwaal aan God gelijk te Willen zijn hierbij oorzaak is, hoe de Voorzienigheid Gods werd buitengesloten. Dat alles dacht de bedorven wereld en bracht ze inzoover mogelijk, in beoefening, maar daar trad de VincentiusVereeniging haar tegen en logestrafte der wereld Schijnbare gelukkige uitkomsten door bij „haren arbeid er op te wijzen dat er een God is en een Voorzienigheid. Zij 1 ook tracht de charitas, die goddelijke deugd, in beoefening. Ten slotte spoorde hij de leden in een vurige peroratie aan te blijven volharden en eindigde onder daverend ap.plaus van de geheele zaal. Als nu Werd jjiitgevoerd een cantate, waarin Vincentius t \verd bezongen, onder directie van den heer L. Van Pinxteren. Een waar genot foor het gehoor en de telkens met applaus beantwoorde solo's en declamatie's belezen dat de uitvoering door de aaniwezigen op hoogen prijs werd gesteld. 'Majestueus vooral klonk het ,.God sdhiep den tijd." Na een korte pauze wend het 2e deel der cantate gezongen, doch eerst ( klonk vooraf een stuk uit' de opera „der Prephet", door mej. Boes en «ten heer v. 1^'. Berg voor piano en orgel, de uitvoering ,ervan was prachtig. Alsnu de verdere uitvoering der Vincentiuis-cantate, in geen üeel onderdoend voor het eerste deel, jaan het slot een hulde aan Vlaardingen ,en de St. Vincentiusverecniging. | Hierna nam pastoor Wouterlood het woord om allereerst den spreker van den avond dank te zeegen voor zijn gloedvolle rede en hoopte dat hij zijne dichterlijke talenten nog menigen keer voor een schoon doel God ter eer zou gebruiken. Hij bracht voorts dank aan de heeren 'zangers voor de schoone en onberispelijke uitvoering, hulde vooral aan hun irecteur,. wien hij als aandenken aan ezen avond een gouden penhouder aanbod. Na de aanwezigen gedankt te hebben }yoor hunne belangstelling en oplettende aandacht, keerde ieder huiswaarts, bewust ,een heerlijken avond te hebben genoten /van echt Waar kunstgenot en godsdienstige bezieling. O—O * LEIDEN, 15 Nov. In de hedenmiddag gehouden zitting van den GeWenteraad waren ingekomen de geloofsbrieven van het nieuwbenoemd lid, den heer D. Stigter. Zij werden in handen gesteld van èene commissie ter fine van onderzoek en in orde bevonden, waarna tot toelating van iden heer S. werd besloten. Benoemd werd tot lid der commissie van toezicht op het M. O. Mr. M. H. A. Coebergh; tot leeraren in de gymnastiek aan het gymnasium de h. h. P. de Vries en C. Henner en tot stads genees- en heelkundige de heer H. W. Blote. Aan Mej. H. Wrstdijk werd eervol ontslag verleend, op verzoek, wegens gezondheidsredenen, a's onderwijzeres met verpl. hoofdacte aan de Meisjesschool le kl. Eenige begrootingen, dienst 1907 tn rekeningen, dienst 1906 van aan de gemeente rekenpüchtige instellingen van weldadigheid werden vastgesteld en goedgekeurd. Vaststelling had plaats van de pensioengrondslagen op 1 Januari 1907 van het onderwijzend personeel aan Ovmnasium, de beide H. Burgerscholen en de Kweekschool voor onderwijzers(essen). Een subsidie, groot f 100, werd toegekend aan de afd. Leiden van de Ne'dcrl. Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde en de Leidsche Tuiniers- en Bloemistenvereeniging „Door Eendracht verbonden" in dé kosten Van een op te richten airsus in tuinteekenen en tuinaartlegkunst. Goedgekeurd werd een voorstef van B. en W. om aan Regenten van het R. K. Wees- en Oudeliedcnhuis en van de R. K. Armen, op gronden \an billijkheid eene tegemoetkoming toe te kennen over eene straatbreedte van 5 M. in de kosten van aanleg van straten aan de Rijnsburgerweg. fit verband met eene der- betreffende motie onlangs door Dr. Meiil-'man 'ingediend, werd* besloten tot opheffing van de opdracht aan B. erf W- om een onderzoek in te stellen naar de kosten van oprichting van «■en gemeentelijke Burgeravondschool i iet daaraan verbonden handelseursus, met intrekking c. q. van de thans toegekende subsidiën aan de Handelsvereenigi'ng „Kennis is macht" en aan het Genootschap „Mathesis .Scientianim Genitrix." tot ïiet ïngebruik geven van 4 lokalen der school 2e kl. voor Jongens en Meisjes aan de vereeniging „Kennis is Macht". « tot verhooging van het aan die vereeniging toegekend jaarlijksch subsic.ie ad f 250, met* een bedrag van f 1010. Mede werd aangenomen een voorstd tot overneming in eigendom, beheer en onderhoud van eenige provinciale werken op grondgebied der gemeente van het Rijn- en Schiekanaal tusschen Zijl- en Lammebrug (onder voorbehoud dat de jaarlijksche bijdrage van de gemeente in de kosten van het Utrechtsche Jaagpad thans bedragende f 2400, zullen worden teruggebracht op een bedrag van f2150. Ten slotte werd overgegaan tot vaststelling van het le suppfl. Kohier der pl. dir. belasting over het ioopende dienstjaar. DORDRECHT, 15 Nov. Bij de gisteren gehouden stemming voor leden der Kamer van Koophandel werden uitgebracht 249 geldige stemmen, waarvan verkregen de heeren E. Boonen Hzn. (aftr.) 226, N. M. Bouvy (aftr.) 219, H. de Graaf (aftr.) 212, Jac. Hordijk (aftr.) 220, A. C. Zoethout (aftr. 207 en H. van Kammen 131 stemmen, zoodat deze heeren verkozen zijn. De heer G. J. Keuss verkreeg 91 stemmen. In de vacature E. van Dorsser werd met 210 van de 246 geldige stemmen gekozen de heer H. Vriesendorp. * DELFT, 15 Nov. Gisteren had de verkiezing plaats van leden voor de Kamer van Koophandel en Fabrieken. Gekozen werden de heeren: J. den Braanker, L. Vliegenthart, Th. F. J. van Leipsig en C. F. Roeters van Lennep met respectievelijk 22, 21, 20 en 22 van de 23 uitgebrachte stemmen. Voor de tussCbentijdscbe plaats werd met 16 stemmen de heer P. van der Heide, gekozen. 's-GRAVENHAGE, '15 Nov. Tot leden van de Kamer van Koophandel en Fabrieken zijn gekozen de aftredende leden, de heeren E. M. S. Van Santen met 248, A. M. van Embden met 217 en G. M. de Niet met 214 stemmen; terwijl herstemming moet plaats hebben tusschen de heeren Joh. Mutters Jr., architect, die 147, W. L C. Weimar, die 114, J. Michels, die 108 en A. J. H. van Rijn, aftredend lid, die 90 stemmen verkreeg. UTRECHT, 15 Nov. Bij de gisteren, Woensdag, gehouden stemming voor de verkiezing van leden voor de Kamer van Koophandel werden herkozen de heeren Begeer, Van Beuningen, Van Dieren Bijvoet, Harte, Mueller en Smulders. * * ROERMOND, 15 Nov. Gekozen is als lid van den Raad onzer gemeente, de candidaat der Katholieken de heer Mr. L. Verscheur^ advocaat en procureur alhier. Meerderheid 14 stemmen. We komen op deze verkiezing nog terug. * MAASTRICHT, 14 Nov. De verkiezingen voor de Kamer van Koopbar;: el en r törk!' alhier, hadden heden tot uitslag, dat van de zes aftredende leden er slechts één herkozen werd, nl. de heer P. Hoube.i. Tevens werd gekozen de heer J. Schaepkens Jr.,' voorzitter van de vereeniging Maastritsche Middenstand. In herstemming komen de aftredende leden M. Beiers, J. van Opper, E. Regotii en I. Klit een, * benevens de nieuw gecandideerde heeren M. Caan, L. öusiiii.", Dirix van Aubel, en Olterdissen. * EINDHOVEN, 15 Nov. Bij de gisteren gehouden verkiezing voor leden van de Kamer van Koophandel en Fabrieken werden gekozen de heeren A. S. C. Vissers en J. A. Schallens, terwijl de heeren B. M. Verhagen en P. J. Schröder in herstemming komen. --- FEUILLETON De Nachtegaal. Een dorpsgeschiedenis uit het Beiersclie Hoogland. door FRANS VON SEEBURG. 17] Het was een stikdonkere nacht geworden. Oeen ster zag van den hemel op aarde neer, lichtloos, in zwarte, dreigende wolken gehuld, broeide het onweder over het dal. Een langdurige, blauwachtig lichtende bliksemstraal schiet uit de wolken, het dal en de machtige bergen voor een «ogenblik in witten vuurgloed badend, dan is het weer duister als in bet graf; de donder rolt en rommelt dat de aarde beeft. In het woud' bewegen zich eerst langzaam, dan steeds heftiger, door "en steeds krachtiger wordenden vvjnd bewogen en gejaagd de takken van dennen en beuken; als toornademha lingen der natuur, buldert de storm door het nauwe öal en huilt en giert, als lag dte SchepP'ng in doodstrijd, daartusscben weer schel flikkerende bliksemflitsen, die het hevig gerommel van den donder, en zijn ratelende slagen angstig bijlichten. De aaide gloeit, de hemel jaagt de zwarte onweerswolken tusschen de ber■ïeii toornig heen en weer, geen verkwikkend druppeltje regen valt op de aarde deder. Overal in het rond storm en wilde kracht fgstvol kloppende harten en biddent € 1 ''PPen. Alleen door de kerkramen schitrt aLs de gehcimnisvolle weerspiegeling an nemelvrede het lidit dier eeuwige lamp ln «en pikzwarten nacht. drn " ee nzaa,m wandelaar zoekt tastend t n naar zijn huis. Het is de kosi die nog meer razend dan het onweder boven hem het nauwe steenachtige pad van Bichl afgaat. Af en toe werpt de bliksem een schel licht op zijn somber gelaat en hult den otihebbelijken man in een akellig licht, { „Zoo was het plan niet gesmeed en de zaak niet bedoeld," mompelde hij, vermoeid op een rotsblok langs den weg zich neerzettend. „Dat de nachtegaal den stoot heeft opgevangen, is een ieelijke streep door mijn rekening. In dat vleesch bedoelde ik hem niet... Maar Isidoor had ik hem graa^ gegund... Beroerde geschiedenis. Het gerecht had met dat zaakie niets noodig gehad... Zou Sepp wel lef genoeg hebben en zwijgen, dat mijn hand in het spel is?... En dan? Mijn naam klinkt goed; ook als hij praat, zal men hem niet gelooven, en als er moeilijkheden mochten komen, dan doe ik een eed." Een koude rilling overviel bij die woorden den kosjer. Tegelijk viel loodrecht een bliksemstraal uit den hemel en versplinterde een eik, die eenzaam op een weide stond. En de donder rolde en knalde zoo wild en hevig, dat het scheen of de bergen tot in hun grondvesten beefden. „En toch doe ik een eed," riep de koster, zich trotsch van zijn steenen zitplaats verheffend en de gebalde vuist ten hemel opstekend. VI. DE ZIEKE VOGEL. In de opkamer bij den Weidhofer — gewoonlijk de „imooie" kamer genoemd, omdat daar niet alleen de voorraad linnengoed was opgeborgen, maar ook, omdat daar de beste huisraad, van af de bontgeschilderde kasten tot het wassen Christuskindje onder glazen stolp, het goudgebloemde koffieservies cn het al lang onnoodig geworden doopgoed werden bewaard, — in deze groote witgepleisterde kamer waren alle ramen zorgvuldig door de wit en rood gestreepte gordijnen gesloten, opdat geen schel zonnelicht zou binnendringen. De deur stond wijd open en van den zolder stroomde frissche, heerlijke lucht in de stille ruimte, ln het midden der kamer staat een groot, hoog bed met wel wat grof, maar helder wit linnen. Daarin rust slapend de nachtegaal; de wangen zonder rozien, bleek als een tuin, welks bloemenpracht een vroege winter plotseling met sneeuw bedekt. De gewonde arm rust op het dek. Door liet witte verband rooden enkele bloeddruppels. De vingers der slapende trekken soms pijnlijk samen, uit den halfgeopejiden mond dringen lichte zuchten en aan de lange wimpers schittert en trilt een traan. Naast het bed is een ouden zorgstoel zit de boerin van den Weidhof Met ernstig gelaat zit ze voorovergebogen, in trouwe liefde houden haar handen het bidsnoer, de lippen bewegen zich langzaam in een vurig gebed, het vochtige oog rust nu eens op het kruisbeeld in den hoek, dan weer op dte zieke lieveling, die in koortsigen sluimer naast haar kreunt en zucht. De oude schijnt haai' gebed te eindigen. De rozenkrans is op haar schoot gevallen en slap hangen liare handen. Smalle zonnestraaltjes, die tusschen de gordijnen nieuwsgierig in de kamer gluren, trillen goud op vloer en muur; en op den rozenstand die rijk bloeiend bij het venster staat, zoemt een groenbruine kever in den vloed van licht, terwijl de rozen zich fluisterend tot elkander neigen en van hun korte levenslente elkander zoete droombeelden verhalen. Weemoedig is de blik der Weidhof erin en toch ligt er een eigenaardige rust en gelatenheid in. Haar mild glanzend oog rust onafgebroken op een beeld dier Moeder Gods, dat gesierd met een krans van gemaakte bloemen op de kast staat. Het is als wilde de goede vrouw gouden, stilzalige gedachten u.it het beeld halen, en die alle om haar sluimerend pleegkind a's draden binden, opdat ze vastgebonden werden aan haar, die de moeder der ware, heilige reine liefde is. „Hoe zal het met mijne Trine nog afIoopen?" denkt de oude en laat het hoofd langzaam zinken. „Ze is zoo goed cn het kwaad heeft nog geen vat op haar. Als ik het meisje dikwijls zoo ongemerkt in die donkere, zachtgloeiende oogen zie, dan groet me daaruit een eigenaardige, vreemde cn toch weder zoo prettig aandoende wereld tegen. Zou Onze Lieve Heer soms aan het arme, goede kind 1 , omdat het hier op aarde geen tehuis heeft, een troost en den lichtstraal uit het eeuwige tehuis in de oogên hebben gelegd? Ik weet het niet; maar mij is die gedachte zoo bekoorlijk, en ze is me zoo lief en aangenaam om wille van Trine. Zou ik kwaad doen, omdat ik het kind bijna nog meer liefheb dian mijn eigen jongen, dan Isidoor? Ik denk toch van niet. Daar ligt in deze liefde zoo'n rijk en rechtvaardig medelijden; een ware iiefde en innig medelijden zijn gaven, die alleen de Hemelsche vader in het hart des menschen legt. En wat het meisje aan me gehecht is. Het is Trine nooit beter, dan als ze maar bij me is. En hoe teeder is dan haar woord, en hoe liefelijk haar oog, hoe stilvroom heel haar wezen. En daarentegen als ze met anderen is, wat kan dat goede, lieve kind dan hard en wild en opvliegend zijn. Ik begrijp dat niet." „isidoor is ook een heel ander mensch geworden. Toen we de arme Trine gewond thuis brachten, was hij niet gerust voordat we haar in de schoonste kamer ter ruste hadden gelegd, en hij heeft wel honderd keer in de ooren gefluisterd, voor de zieke toch alles te doen en niets te ontzien. Alsof ik dat zelf ook niet wist Alsof ik anders zou gedaan hebben. Daarop is hij, niettegenstaande het zware weer in den stikdonkeron nacht naar den dokter geloopen, na lange uren met hem teruggekomen, en toen deze weer naar huis ging, zachtjes met hem gepraat en hem de hand gedrukt. En nu dwaalt hij in het huis, en spreekt geen woord en als men hein aanspreekt, geeft hij nog een verkeerd antwoord. Alle uren komt hij hier aan de kamer cn roept me naar buiten en vraagt me hoe het met de nachtegaal gaat, en hij kijkt zoo tevreden en gelukkig, als ik zeg, dat het goed gaat. Dan lacht hij stil vergenoegd en drukt me de hand, als had ik hem de heele wereld gegeven, lk weet bet niet, maar ik geloof dat Isidoor op de heele wereld van niemand' zooveel houdt als van Trine." De oude lachte stil en vergenoegd in zich zelf. „Ik zou er niets op tegen hebben," ging ze in haar gedachten voort; „als mijn man de bezitting aan Isidoor overgaf. Ik raak zoo zoetjes aan op en vader mag ook niet gerust geweten, zijn gemak gaan nemen, uit luiheid gebeurt het zeker niet. En wij hebben na zóó lang aardsch leven nog wel een paar jaartjes noodig, om ons op ons sterfuur en het hemelrijk voor te bereiden, om niet midden uit ons werk voor onzen lieven Heer te moeten komen. Hoe heerlijk ware het dan, als Isidoor huis en hof bestuurde en een degelijke vrouw aan zijn zijde had, een betere nog, dan ik voor mijn oude geweest ben. En als dat Nachtegaal eens was?" Heerlijke vreugde lag op het gelaat der huismoeder, als ze deze gedachte half luid fluisterde. „Moeder 1" riep Nachtegaal met zwakke stem en sloeg op haar hènr ontwakende oogen. „God zij met u, lieveling!" voorkwam de oude haar innig. ,,Je hebt toch zoo heerlijk geslapen." „En gij hebt voor mij gebeden," sprak Nachtegaal, met dankbaar oog naar den rozenkrans der pleegmoeder kijkend. „Had ik iets be t ers en nuttigers kunnen doen?" vroeg de oude .lachend. „Kijk, meisje, het rnag ons hier op aarde gaan zooals het wil; bidden heelt iedere wond en maakt wat krom is, recht, wat ziek is, gezond." „Ja, ja," herhaalde diepzinnig het meisje; „ge hebt gelijk, moeder, een goed gebed maakt ai het zieke gezond. Dat is een gróote troost moeder, waarvoor we onzen lieven Heer niet genoeg kunnen danken." „Braaf zoo, Trine," prees de oude, ,.je denkt en voelt er net over als ik. Wij tweëen hooren heelemaal bij elkaar; de Hemelsche Vader heeft ons zöo echt voor elkaar gemaakt." „Is dat waar, moeder?" schertste nachtegaal. „Kijk, dat is zoo'n woord; dat meer goed doet dan lentezonneschijn. Ik ga ook niet van U weg, moeder, als gij me bij u wilt houden en de baas me niet uit mijn 'dienst jaagt omdat ik zoo'n wonderlijk ding ben en nu, wie weet hoe lang, niet kan werken. En neemt Isidoor eenmaal huis en hof over en brengt hij een jonge boerin er op, dan...." „Nu, meisje ga verder. Wat dan?" zei de boerin en keek Trine scherp van terzijde aan. „Niets moeder niets. Ik meen als Isidoor... Och, neen, laat me met rust," ging ze eensklaps droevig voort, ,,ik ben u weet het... zoo'n eigenaardig, onnuttig ding... cn mijn arm doet me pijn." „Kom iaat ik er een nieuw 'verband om doen," sprak de moeder den blik onafgewend en onderzoekend op het meisje gericht." „Neen, moeder, doe bet niet, ik denk dat het van zelf we! beter zal worden. Ga nu weer zitten en praat nog wat met me." ---