Binnenland. KON. BESLUITEN. tweede blad ROTTERDAM, l^O November. justitie. Aan mr. J. van Walré, is J zl j n verzoek, eervol ontslag verleend is vice -president der arrond.-rechtbank te Utrecht, onder dankbetuiging; aan mr. G. v| banger Cats, is op zijn verzoek eervol ontslag verleend als griffier bdj het kantongerecht te Harderwijk. Notariaat. Aan F. de Wit, is op 7 jjfl verzoek eervol ontslag verleend als notaris te Oude-Wetering, gemeente Alkemade. O n d e r w ij s. Benoemd zijn tot dir. van 's Rijks kweekschool voor vroedvrouwen te Rotterdam, dr. H. Bitter, adsistent -verloskundige aan die kweekschool ; tot leeraar in de verloskunde aan voornoemde kweekschool K. de Snoo, arts te Utrecht ; aan L. Grand en R. pjoasson, beiden geboren te Saint Pons, in Frankrijk is vergunning verleend tot het gelooft spr. niet. Maar dei heeren Heemskerk en Kolkman hadden blijkbaar zoo weinig op de Reg. aan te merken, dat zij spr.'s . Uajerede maar te pakken namen (gelim). Intusschen, dat is een afwijking van een goede parlementaire gewoonte Door het analyseeren van een buitenparlementaire rede brengt men al te zeer het persoonlijk element in het Kamerdebat Als een roode lap heeft spr. op de rechterzijde gewerkt, is beweend. Spr. meent anders: de hesren waren teleurgesteld, want in de Unie-rede werd hun antithese uitgeluid en dat maakte hen wat zenuwachtig. Eerst nu een paar punten van regeeringsbeleid. Met genoegen constateert spr. dat de Katholieke leid erf mr. Kolkman verklaard heeft, dat de rechterzijde niet gewoon is zeepbellen tot donderwolken op te blazen. Daargelaten het minder fraalie van dit beeld, is er mee erkend dat de grieven die deze Reg. welkt slechts zeepbellen zijn. Men herinnert zich — gaat spr. voort — nog wel het beeld van mr. Kolkman in 1905: de kiesrechtkaros door de sociaal-democraten bestuurd en spr. in het kattebakje. Maar het beeld is al verouderd, want blijkens zijn kiesrecht-verklaring dezer dagen zit de heer Kolkman thans in het kattebakje en — wie weet — zit hij weldra op den bok! (Gelach). De Unie zou zich omtrent het kiesrecht in nevelen hullen. Van spi% kan men weten, dat hij jaren geleden al een zeer uitgebm'd kiesrecht ('t woord „alg. kiesrecht" is zoo vaag) voorstond. En de Unie zelf: zij streed in 1894 warm voor de Kieswet-Tak en br;acht een rapport uit 'waarin alleen bepaald uitgestotenen geen kiesrecht zullen kunnen hebben. Als het op uitvoering aankomt, zal er rumor in casa komen, zoo de heer Kolkman. Spr. verwacht dat niet. Wel is er verschil bij de uitsluitingen tusschen Unie en Vrijz.-Dem. Bond, maar spr. heeft goede hoop op overeenstemming. Dat Ouderdoms- en Invaliditeitsverzekering niet in één wetsontwerp zullen komen, heeft spr. teleurgesteld. Intusschen hoopt spr. op uitvoeriger verklaringen van de Reg. bij Hoofdstuk X, zóó, dat er zekerheid kome, dat de invaliditeitsverzekering niet van de baan blijft. Is in de Ziekteverzekering de invaliditeit niet wat meer te bedenken ? De Ouderdomsverzekering zal den arbeider vroeger ten bate komen dan volgens het óntwerp-Kuyper. Maar waar haalt ge het geld vandaan ? vroeg mr. Kolkman. Wel, de nu te verkrijgen zes a zeven inillioen zal thans alleen en dan milder aan de Oudeidomsverzekering ten goede kunnen komen. (Gelach rechts). De heer VAN ASCH VAN WIJCK: En vanwaar dan het geld voor de Invaliditeitsverzekering ? De heer GOEMAN BORGESIUS: Hierover zal nader overleg moeten plaats hebben (gelach en beweging rechts). Uit hoogere progressie bij de Inkomstenbelasting zai nog veel zijn te verkrijgen; en deze progressie zal nog zeer wei mogelijk blijken. In elk geval behoudt spr. zich zijn eindoordeel over de sociale ontwerpen voor, in teiwachting van nadere inlichtingen van den minister. Bij den Minister van Justitie dringt spr. ten ernstigste aan op betere werkverdeeling o. a. bijl de Haagsche Rechtbank. Daar is nauwelijks recht te krijgen. Of spr. niet vreest dat de belastingen nog vóór totstandkoming der sociale ontwerpen aan andere doeleinden zullen worden besteed ? vroeg mr. Heemskerk. Neen natuurlijk. Dé Reg. zal die gelden reserve eren voor hun eigenlijke bestemming. .Bovendien is het mogelijk de uitvoering der belastingwetten is(an te houden. (Gelach). De heer HEEMSKERK: En de wetten moeten 1 Md 1908 in werking treden! De heer BORGESIUS: Wat is u toch naïef! (Groote vroolijkheid). Heeft de Kamer het niet in de hand zelf de inwerkingtreding te bepalen ? (Gelacih). En wat nu de beweerde eensgezindheid in de rechterzijde betreft, werd de Christen-democraat Kreuze niet uitgestooten uit een antirevolutionaire Amsterdamsche vergadering en moest de man toen niet door een driestar in „De Stand." in bescherming' genomen worden als een te winnen zieltje van Staalman? (Vroolijkheid). En moest niet dr. De Visser om de antithese Ke kunnen goedpraten ds. Bronsveld bij dr. Kuyper indeelen! (Vroolijkheiid). En dan de heer Talma! (Gelacih.) Op het politiek bacchanaal van 17 Febr. 1905 zei de heer Talma, dat de rechterzijde — ondanks sociaal verschil — éénheid bezat, omdat daar allen zich in ootmoed buigen voor één God, voor één Woerd. Maar wat geeft dat als ieder in dat Woord wat anders leest, als bijv. dr. Fabius dwangverzekering tegen Gods Woord acht, en zelfs ook schoolartsen. Trouwens klaagde „De Stand." niet dezer dagen in eén driestar, dat zij zich *ongerust maakte, omdat al die verschillen ondanks geestelijke eenheid zoo nadeelig konden blijken bij de stembus! (Vroolijikheid). Intusschen waardeert spr. de verklaring van den heer Heemskerk, dat een groot deel der rechterzijde met dwangverzekering zou meegaan. Men zegt daar \dat mr. Heemskerk niet de vertegenwoordiger van dat groote deel der rechterzijde is, welnu, dan was het een lapsus linguae! ge'ach) en heeft deze verklaring weinig waarde. Intusschen bij spr.'s vrienden is zeker op steun te rekenen en ook wensclhen zij spoed met de Ziekteverzekering, desnoods reeds een afdeelingsonderzoek in Februari (geroep: hoi ho!). Door een analyse van de rede van dr. De Visser tracht- spr. aan te toonen, hoe deze de antithese in theorie tracht te verdedigen en tegelijk haar practische onbruikbaarheid aantoont. De Regeering is niet verzoeningsgezind — zoo dr. De Visser — want zij dient wetten in, die niet alle volksgroepen bevredigen. Alsof verzoeningsgezindheid beginselloosheid zou insluiten! Dat begreep dr. Kuyper beter, toen hij onder het vorig principieel vrijzinnig Kabinet de meerderheid hulde bracht voor haar eerbiediging der minderheden. De schoolkwestie moest bij dr. De Visser nog weer eens dienst doen, ter wille van de antithese. Maar dat is een verouderd standpunt; de schoolstrijd is voorbij. Men denke aan de onderwijsrede van dr. BosHet militaire vraagstuk! Daar komt het christelijk beginsel eerst recht te voorschijn, zoo dr. De Visser. Daar gaat het om gezag en nationaliteit. Alsof de vrijzinnigen vijanden van gezag en nationaliteit zijn! Maar dat is alles verdachtmaking van het streven der linkerzijde. Met dezelfde bedoelingen speelden de heeren Heemskerk en Koikman de rede van den minister Viviani tegen de linkerzijde uit De heer VAN KOL: En zij zwijgen van Briand. De heer BORGESIUS; Ook tegen mijn Unie-rede. De heer HEEMSKERK: Toen u uw rede uitsprak, had Viviani zijn rede nog nauwelijks, gehouden! (Beweging en gelach). De'heer BORGESIUS: Hoe ook, de he eren citeeren uit mijn rede niet, dat ik het voorbeeld van Frankrijk nadrukkelijk afwees. (De heer VAN KOL: 'Foei!) Eén rede als van Viviani — welke trouwens niets met democratie heeft uit te staan — treedt anderer overtuiging met voeten, strijdt flagrant met het vrijzinnige beginsel, dat ieders overtuiging werischt te eerbiedigen (toejuichingen links). Maar als men geen feiten tegen de linkerzijde weet aan te voeren, dan vereenzelvigt men haar met de socialisten, dan ?heet het — als bij den heer Heemskerk — dat de vrijzinnige beginselen voeren tot godslasterlijke taal.... De 'heer HEEMSKERK; Ik heb gezegd, dat zij een gevaar zijn ypor ae gdctofs vrijheid! (Beweging, geroep links). De heer BORGESIUS: Dat is nog veel erger! Dat jpr. het kerkelijke dogma in de politiek verdedigd zou hebben in zijn Uniierede, ontkent hij ten stelligste. Beweerd heeft hij dit: jgeen vrijzinnige mag uit zijin rijen bannen hem die in God gelooft en aan Zijn invloed ook op het Staatsrecht En dat houdt spr. vol, en dat moeten alle vrijzinnigen vol houden, willen zij ernstig een andere partijformatie, willen zij de antithese breken in het belaiig van ernstig maatschappelijk en sociaal werk voor heel het volk. Spr. zal wel niet meer plaats nemen achter' de groene tafel, maar mocht dat nog eens geschieden, dan hoopt spr. zóó t£ regeeren, dai hem evenals aan het vorige vrijzinnige Kabinet een eeresaluut zal worden gebracht voor het behartigen van aller belangen, voor het eerbiedigen van de overtuiging der minderheden. (Bravo's links.) De heer DE BEAUFORT verschilt in zeer veel met den heer Troelstra, o. a. ten aanzien van algemeen kiesrecht, maar hoorde hem gisteren vaak met genoegen. Zoo, toen de heer Troelstra verzekerde, dat hij de politieke partijleiders, die het zoo gemakkelijk hadden in hun partij, niet benijdde. Toen herinnerde spr. zich mr. Trpelstra's klacht over het individualisme in zijn partij. Inderdaad is een te ongebreideld individualisme ongewenscht voor een gezond partijleven, maar in 't algemeen is het individualisme een heilzame maatschappelijke kracht, die overal doorbreekt, zelfs in mr. Troelstra's partij. Een andere partijformatie wordt in het debat herhaaldelijk besproken en op de verkiezingsmeetings deed men het steeds voorkomen alsof er tegenwoordig over njets anders gesproken wordt dan over de verhouding tusschen Kerk en Staat. Maar sedert de wet van 1853 op die verhouding is het onderwerp in de Kamer nauwelijks meer ter sprake gekomen, in de laatste jaren heelemaal niet. In 1887, bij de grondwetsherziening wilde men het betrekkelijke hoofdstuk zelfs niet aanraken en spr, is en - zeker van, dat men bij een a.s. grondwetswijziging niet anders zou willen. De schoolstrijd is door de liberalen verloren en ten deze veikeeren wij in een overgangstijd. Wij hebben nu het subsidiestelsel voor de bijzondere school, maar de evolutie zal ons voeren naar de Staatsgezindheidsscholen, zooals persoonlijke dienstplicht een overgang naar algemeenen dienstplicht zal blijken. Voor die onderwijsconsequentie treedt spr. niet terug, onder drie voornwaarden : geen Staatsbemoeiing met het godsdienstonderwijs, waarborgen voor deugdelijk on dei wijs enten slotte: geen dwang bij de schoolkeuze. Het kmot spr. voor, dat de rechterzijde tegen de^e oplossing geen principieel bezwaar kan hebben. Toch, een andere partijformatie zal slechts zeer geleidelijk kunnen geschieden en spr. verwacht haar in lang nog niet Scheiding van godsdienst en politiek wenscht ook spr., eenvoudig omdat hij den godsdienst te hoog stélt (instemming' links). Met den heer Troelstra meent spr. dat bij de tegenwoordige conjunctuur voorzichigheid geboden is; hét is nu de tijd niet voor staatkundige vraagstukken. Anderzijds komt spr. op tegen het beweren van den heer Troelstra, dat de Reg. een tegen haar uitgebracht votum, indien veroorzaakt door samengaan van minderheden met verschillenden oogmerken, niet als een échec zou hebben te beschouwen. De betrokken groepen mogen zelfverwijt hebben, maar de Regeering moet weten wat haar te doen staat. Ten slotte waarschuwt spr. tegen een overladen program De heer VAN KARNEBEEK: Laat men de Grondwetsherziening uitstellen ! (Gelach). De heer DE BEAUFORT: Dit overladen van de wetgevende machine leidt, de ervaring bewees het, tot slechte wetten en dan tot schade niet alleen van de parlementaire werkzaamheid, maar ook vam de maatschappij. De heer TALMA constateert uit het debat politieke vertroebeling. Wie is de schuldige? In de eerste plaats de Regeering door haar wankel regeeringsprogram. Zoo op militair gebied. De Reg. beloofde yerhooging van het contingent en afwerking der Stelling van Amsterdam, en thans hooren wij opeens dat ook vermindering van het blijvend gedeelte der militie een deel van haar ftegeeringsprogram is. Zoo wordt vertroebeling geschapen. Het is met 't vakonderwijs niet anders Het staat op de eerste Troonrede. Verleden jaar moest de ministei van Binfienl. Zaken de zaak nog bestudeeren, nu heet het op eens: het programpunt wordt reeds uitgevoerd! De Drankwet Wij kregen wel een noodwetje en er ligt nog een ander novelletje, maar de eigenlijke wijzizing, in de Troonrede beloofd, is er nog niet. Waar blijft ze? Is het wonder dat men vraagt, wat (Wil del Regeeriiig? Jongste voorbeeld van vertroebeling is de houding ten opzichte der invaliditeitsverzekering. Den minister Veegens wrijft spr. ten aanzien! hiervan geenszins politieke bedoelingen aan. De betrekkelijke vraag tot den minister, verzekert spr., stond niet in verband met de Leidsche verkiezing, maar alleen in verband met een vraag in het kranige praeadvies van mr. Ter Spill voor de Vereen» voor Staathuishoudkunde en Statistiek, tiek. Het anwoordt van den minister deed spr. veel leed, vooral omdat het uitstel van de invaliditeitsverzekering toegejuicht werd door mr. Troelstra en mr. Tydeman, door „Het Volk" en de „N. Ct" ieder met verschillende bedoelingen, maar tot schade van de invaliditeitsverzekering. De Reg. kondigde de invaliditeits- en ouderdomsverzekering verleden jaar te zamen aan ondanks dat toen reeds dei ongunstige Duitsche cijfers békend waren. Waarom nu pas de splitsing? Het kiesrecht. Spr. ontkent dat „Patrimonium" óók — evenals de sociaal-democraten — voor het blancoartikel is. De „Patrimonium"-circu!aire kan blijkens haar redactie alleen betrekking hebben op de Kieswet-Van Houten, niet op het Grondwetsartikel. Kiesrecht is geen grondslag voor andere partijformatie, dat heeft dia actie der S. EX A. JP. gedurendlej acht • jaren overtuigend bewezen. De heer TROELSTRA: Wij hooren nog niets van het kiesrecht vanl „ Patrimonium De heer TALMA; Daarover heb ik al gesproken. De gewichtigste rede was tot nu die van den heer Troelstra, die óók deel heeft genomen aan het doen optreden van dit Kabinet Ja, natuurlijk was eenige oppositie noodig, want de partij van den, heer Troelstra zou openlijken steun niet dulden, en anderzijds zoiü niietsl voor het Kabinet gevaarlijker rijn dan juist een steun van sociaal-democraten. De steun van den heer Troelstra moest dus oppositie zijn ter wille van hemzelf en van het Kabinet. Merkwaardig was ook 's heeren Troelstra's advies aan het Kabinet ter zake van de militaire kwestie en de instemming, die hij daarbij 1 van den heer Tydeman ondervond bewijst en verïdaart eigenaardig de tegenwoordige homogeniteit aan de linkerzijde. En als men vraagt, wat zijn de heeren dan toch ? Dan is het antwoord: wij zijn vrijzinnig. Dat de rede van Viviani niet door de linkerzijde wordt onderschreven, gelooft spr. gaarne. Maar eigenaardig is het, dat in die rede geconstateerd' wordt wat Groen van Prinsterer in 1848 reeds van de linkerzijde voorzag; Dat n.1. de irreligieuse propaganda het verschijnsel zou zijn dat op de Fransche revolutie en de neutrale school volgen moest. Het onderwijs-advies van den heer De Beaufort achtte* deze voor de rechterzijde aannemelijk en toch, zij zou het niet zonder huivering overnemen, want de noodzakelijke consequenties der vrijzinnige politiek zouden haar blijven bedreigen. Dat volgens den heer De Beaufort de staatkunde zóó laag staat, dat zelfs de godsdienst niet in staat zou zijn haar op te heffen, verbaast spr. uit den mond van een staatsman, wiens persoonlijkheid zelf reeds de absurditeit van deze stelling bewijst. Maar is de godsdienst zoo heilig? Neen. Godsdienst is een historisch begrip als p/lie andere, maar God is heihg. De heer SCHAPER: Een kwestie van woorden! De heer TALMA: Niet waar, tusschen beide is een onoverbrugbare kloof en daarom kan de rechtarzijde geen staatkunde aanvaarden, die niet ook den invloed van den allesbeheerschenden God op het wereldlijk leven erkent. Slechts onder deze voorwaarde is eerbiediging van eikaars overtuiging mogelijk. * De vergadering wordt daarna tot jiorgen 11 uur verdaagd. * * * SPOORWEG GOUDA—SCHOONHOVEN. £ij het afdeelingsonderzock van 't wetsontwerp tot bevordering van de voltooiing van den spoorweg van Gouda naar Schoonhoven en verzekering van de geregelde exploitatie van de spoorwegen 's-G ra ven hage--Voorburg—Leiden en Gouda—Oudewater brachten verschillende leden het voorgevallen^ met betrekking tot den aanleg van den locaalspoorweg Gouda— Schoonhoven ter sprake, om daarbij als hun meening uit te spmkeo, dat de mislukking der aanvankelijke plannen te wijten is aan de groote lichtvaardigheid, waarmede bij bet ontwerpen der plannen is gehandeld. Van andere zijde werd er tegenover deze opmerkingen op gewezen, dat de bezwaren dié de bodem van ons land oplevert, soms van zoo onverwachten aard zijn, dat in begrootthgen er geen rekening mee kan worden gehouden. Eén les valt, naar sommige leden opmerkten, in ieder geval int het gebeurde te trekken, nl. deze, dat dergelijke belangrijke conoessiën, waarin Rijk en provincie voor groote bedragen deelnemen, niet mogen worden gegeven aan Maatschappijen met slechts gering fipancieel weerstandsvermogen! Verscheidene leden gaven te kennen, dat zij tegen den voorgestelde» steun aan de Maatschappij tot Exploitatie van Tramwegen ernstige bedenking hadden. Verscheidene leden verzochten den Minister aan de Kamer het concept ■ over te leggen van de overeenkomst, welke hij voornemens is met de Mij. tot Expl. van Tramwegen te sluiten. Sommige leden vertrouwden, dat die overeenkomst een termijn zal inhouden, binnen welken de Maatschappij de verbetering harer bestaande lijnen zal moeten hebben tot stand gebracht. Ook werd het denkbeeld aangegeven, dat de Staat als bemiddelaar zou optreden tusschen de Mij 1 , tot Expl. van Tramwegen en de H. IJ. S. M. om .'te verkrijgen dat laatstgenoemde Maatschappij alle lijnen der eerste overnam. Andere leden verklaarden zich goed ju et het voors tel te kunnen vereenigen. Ten slotte werd o. m. nog gevraagd hoe het te verklaren is, dat de Mij. tot Expl. van Tramwegen reeds op het lijngedeelte 's -Gravenhage—Voorburg i./jcOi verdubbeling heeft tot stand gebracht en belangrijke werken onder Voorburg uitvoert? Het is immers het Rijk,, dat daarvoor het geld moet verschaffen ? * * * Maastricht, Meerssen en Hees. In het eindverslag omtrent het wetsontwerp tot verandering der grens tusschen de gemeente Maastricht en de gemeenten Meerssen en Hees, wordt door de Commissie van Rapporteurs o. a. geklaagd over het niet verklaren van in de Memorie van Antwoord, waarom de drukfout in het wetsontwerp, waar ergens staat «Meersen» in plaats van «Meerssen» niet door het Departement zelf is hersteld. Verder wordt nog aanmerking gemaakt op de redactie van artikel 7 en een kaart gevraagd. * ♦ ♦ Handel in vrouwen en meisjes. Beantwoordende het voorloopig Verslag der Tweede Kamer nopens het wetsontwerp ter goedkeuring van de op 18 Mei 1904 te Parijs namens Nederland, Duiischland, België, Denemarken, Spanje, Frankrijk, Groot-Brittannië en Ieriand, Italië, Portugal, Rusland, Zweden en Noorwegen en Zwitserland onderteekende Regeling met Wjbehcorend proces-verbaal van onderteek. nijig, strekkende tot bestrijding van den z.g\ handel in vrouwen en meisjes en voorbehoud der bevoegdheid om met de betrokken Mogendheden nader overeen te komen nopens de toepasselijkheid der Regeling in de Nederlandsche koloniën — zegt de Regeering, dat het haar aangenaam was zoo algemeen de instemming der Kamer te vernemen met de strekking der aangeboden regeling. Sedert het verschijnen van het Voorloop^ Verslap is bekend geworden, dat ook een groot aantal Britsche koloniën tot het tractaat was toegetreden. De toetreding der Siraits Setttements is nog niet bekend. Wel heeft de gouverneur dier kolonie reeds de bij de artikel 1 der regeling bedoelde autoriteit aangewezen. Eterhalve bestaat er naar de meening der Regeering geen bezwaar mesr tegen de toepasselijkheid van het tractaat ook in de Nederlandsche koloniën en kan mitsdien artikel 2 van het wetsontwerp vervallen. Naar aanleiding van een desbetreffende vraag, deelt de Regeering voorts mede, dat omtrent den persoon van de in art. 1 der Regeling bedoelde autoriteit reeds overeenstemming is verkregen. Ben belangstellend ambtenaar meent de Regeeri,ng gevonden te hebben in den hoofdcommissaris van politie te Amsterdam, die na het in werking treden van het „Arrangement", als de in art. 1 bedoelde autoriteit het eerst in aanmerking zal komen. Met het oog op het vervallen van art. 2 van het oorspronkelijke ontwerp, is een gewijzigd ontwierp bij de Memorie van Antwoord gevoegd. Uit onze Oost. Nieuw-Guinea. Een vrij zwaar verlies wordt door een gepubliceerd regeeringstelegram uit N.-Guinea gemeld. In een gevecht met Alfoeren, d. z. inwoners van het binnenland, heeft een colonne militairen een verlies geleden van 7 gesneuvelden (waaronder 2 Europeanen) en van 7 gewonden, waaronder een luitenant, terwijl één inlandsch fuselier vermist wordt. Fak-Fak, in welks omgeving deze .amp voorviel, is de hoofdplaats van de afdeeling West-Nieuw-Guinea en de xetel van een assistent-resident. Meer dan op andere vestingen op NieuwGuinea schijnt de bevolking hier tot moeilijkheden aanleiding te geven. Anderhalf jaar geleden werd de politiepost te Kaukas, dezelfde plaats, waarheen de thans in de pan gehakte colonne zich begaf, door inboorlingen aangevallen en afgeloopen, waarbij verschillende inlandsche politiedienaren het leven lieten. Het onderdrukken der zgn. hongitochten, door stammen ondernomen ter wille der bloedwraak, eischt groote inspanning van onze bestuurskrachten. Tot dusver beschikte de assistent-resident slechts over gewapende politiedienaren, doch niet lang gebeden schijnt hem een kleine afdeeling militairen te zijn toegevoegd, die thans, uitgezonden om zulk een hongi-tocht te verijdelen of om voor deelneming eraan te straffen, blijkbaar in een hinderlaag geloopen is. Vanuit Ternate, waaronder Fak-Fak ressorteert, zullen thans wel de noodige stappen worden gedaan, om de voor ons aanzien in die streken schadelijke gevolgen van deze ramp teniet te doen. --- FEUILLETON De Nachtegaal. Een dorpsgeschiedenis uit het Beierscbe Hoogland. „ door FRANS VON SEEBURQ. 29j XII. GOD ZOEKT U. Op den Weidhof was alles stil geworden, en iedereen liet het hoofd hangen, een nog 1 erger dan die ander, maar w el het ergst de oude boer. Dde had eerst al geprobeerd een vroolijk gezicht te zetten, en af en toe wat te schertsen, ^'at hem al heel slecht afging en waar n '"mand op lette; zoo vaak Isidoor zijn \ader zag lichtte in diens oogen iets van heimelijk verdriet en bitter verwijt, en de at Klers zoo liefdevolle bedrijvige boerin Was geheel veranderd, mopperde en klaagde over alles, deed al haar werk miet 2l 'ehten en steunen, ein een onvriendelijk ffezicht. Als 't avond was geworden en de °ude wilde als gewoonlijk met zijn vrouw '1°S eien uurtje babbelen, dan schudde ez e het hoofd, klaagde over zware vermoeidheid en verdween in de slaapkamer, siaoor deed zonder een woord te spree n en zwart kijkend, precies wat hij doen °est L)a n hij me t hangend hoofd °° r het dorp naar den ouden Veit, ging , °°r diens hut zitten en liet den vrijen ;?p aan zijn gedachten. In 't begin had Tf J beproefd, den ouden man uit te hooi ° VXr C ' e vei "b!ijfplaats van nachtegaal no i ' ïem c '' ol>r vergaande beloften geVc> i aan het praten te krijgen, maar jo " ' 1 ' ce ' stom en berispte ten slotte den "2 e 'i man, omdat hij zich niet schaamde bnp ■ Za,a ' c * e Willen uitvorschen, die de fn ten strengste verboden had te openbaren. ' idoor hield zich nu uiterlijk maar onverschillig; hij vroeg dus niet meer waar nachtegaal was; doch het was hem een behoefte met den ouden man over het meisje te spreken, en hij 1 deed dit te liever omdat Veit zoo gezellig, zoo verstandig over Trine kon praten, en wijl ; hij daaruit begreep hoe diep deze met zijn oude, verstandige oogen in de ziel van dat meisje moest gezien hebben, om met zulk een trouwhartige liefde en fijn gevoel over nachtegaal te kunnen spreken. De Weidliofer zelf werd 1 met den dag meer en meer opgewonden en ontevreden. Hij kon wel begrijpen dat zijn vrouw en zijn zoon een paar dagen om de nachtegaal treurden, maar dan moest het ook uit zijn, meende hij; na een week moest alles weer zijn oude gangetje gaan en moest er niet langer gezeurd en gezanikt worden. Maar tot zijn groote ergernis had hij het glad mis, want Isidoor begon nog leelijker te kijken en nog minder te zeggen, en de boerin begon nog eens zoo luid te klagen; zoo ellendig had ze het nog nooit gehad en ze had veel zin het huishouden maar te Iiaten vallen zooals het wilde, al ging cfe boel dain ook over den kop. De nieuwe meid stond haar heelemaal niet aam; dom zijn ze allemaal en er was niemand dlie ook maar voor een zeer k!ein gedeelte, die nachtegaal kon vervangen. Geen wonder, dat de Weidhofer ook steeds barscher en onhebbelijker werd, en daar hij niemand had, bij wien hij zijn nood kon klagen, ten slotte geheel op zich zelf leefde. Hij begon er reeds over te denken aan dien cwihoudbaren toestand een einde te maken, door toebereidselen te gaan maken voor het trouwen van Isidoor met Walburga, toen plotseling een gebeurtenis het heele dorp in rep en roer bracht en alle andere belan,gen uit het oog werden verloren, om alleen over dat voorval te spreken. De gerechtsbode was met een groot verzegeld schrijven in het dorp gekomen en daarmee naar den koster gegaan. Dat was me een fluisteren en vermoedens te kennen geven, waaruit ten slotte iedereen de zekerheid haalde, dat de koster om de nachtegaal en nergens anders om, voor het gerecht moest ko,men. En ditmaal was dat vermoeden nu eens waarheid gebleken. Sepp, die tot een half jaar gevangenisstraf was veroordeeld, kwam hoe langer zoo meer tot inzicht, dat de hem opgelegde straf veel meer den koster, dan hem toekwam. Want deze had hem door voortdurend ophitsen en door grootere beloften tot zijn misdaad 1 verleid, die nog bovendien zulk een onvervvaditen afloop had; als het dus rechtvaardig toeging, dan moest de koster ook zijn portie hebben, al ging dan ook desnoods het schnrkenloon verloren. Deze gedachte hield Sepp voortdurend bezig en zijn verbitterd gemoed dorstte naar wraak. Hij wilde niet alleen gebrandmerkt, niet alleen gestraft worden, en kon hij den trotschen koster als den eigenlijken aanstoker er bij lappen, dan hoopte hij zoodoende wat hooger te worden aangezien bij zijn bekenden, als hij na zijin straf weer in het dorp terug kwam. Hij meldde zich dus bij den rechter aan en beschuldigde den koster als den eigenlijken aanstoker der mishandeling. De heeren van bet gerecht schudden ongeloovig het hoofd en meenden dat de koster veeleer de aanzienlijkste en braafste man was uit heel den omtrek, dan een misdadiger, maar ze werden gedwongen de zaak te onderzoeken en daarom stuurden ze hem het bevel, om binnen drie dagen aan het gerecht te komen, am in die zaak onder ecde te worden gehoord. De koster zat alleen in zijn kamer te cijferen en te rekenen. Hij dacht er net over of hij niet een palatigen schuldenaar het geld zou opzeggen, des noods een paar koeien zou laten verpanden, toen de gerechtsbode zonder groet bij hem binnenkwam en het schrijven op tafel legde. „Voor mij?" vroeg de koster verbleekend en een angstigen, schuwen blik naar het papier werpende. „Ja!" bevestigde de bode en streek eens over z'n baard terwijl hij den koster met doordringenden blik opnam. „Sepp heeft wat over je gebabbeld, en daar de heeren klaren wijn willen, mot je dien zelf komen schenken." „Ik weet niet," stamelde de andere en wischte zich met zijn mouw 1 het koude zweet van het voorhoofd, „ik word onwel. Ik voel me al eenigen tijd niet goed, ik geloof dat ik zwaar ziek word," Daarbij zag hij angstig naar den ongenooden bezoeker tegenover hem, die iederen blik met scherp oog opving. „En weet je misschien," ging hij met steeds grooter bangheid voort, „wat die ellendige Sepp over me heeft uitgefiapt?" „Zoo precies weet ik het niet," antwoordde deze koel; „en wist ik het, dan mocht ik toch niets zeggen. Maar dat het over Trine van den Weidhof is, kan je wel op je vingers natellen." De koster beefde als een espenbladi. 't Is geen leven meer in de bedorven Wereld," riep hij, zich een weinig herstellend ; „de beste en reinste naam kan door ieder slecht mensch verdacht worden gemaakt en tegenover zulk een zondige aanklacht moet men zich nog verdedigen." Hij probeerde te lachen, maar het lukte niet. „Twee dingen troosten me. Dat is mijn zuiver geweten — ja", herhaalde hij , naar lucht snakkend, „mijn geheel zuiver geweten, — en dan de groote achting, die ik geniet bij de heeren van het gerecht." Hij richtte zich trotsch op. „Mijn eerbiedige groeten aan de heeren en zeg dat ik morgen of > overmorgen koon, als God wil." Koud zweet overviel hem, toen hij er bijvoegde: als God 1 wil. Zou God's hand in de zaak ingrijpen of reedis ingegrepen hebben ? De bode vertrok en de koster zonk als vernietigd in zijn stoel neer. Daar zat hij langen tijd, en zoo de zweetdruppels op zijn voorhoofd en de stikkende adem uit zijn half geopenden mond het niet anders hadden uitgewezen, inen zou gemeend hebben, dat daar een lijk in dien stoel zat. Een verwrongen trek lag op zijn gelaat. en de hand die op de leuning van den stoel lag, sidderde en beefde, toen hij eindelijk het op de borst gezonken hoofd ophief en met gloeiende oogen naar den hoek keek. Daar hing het houten kruisbeeld, en dikwijls was hij er met kouden. onverschilligen blik voorbijgegaan. zonder goed of kwaad daarbij te denken, maar nu werd zijn oog onweerstaanbaar dooi" een onzichtbare macht, naar dat kruisbeeld getrokken, en terwijl het inwendig in hem kookte en stormde, kwam in zijn ziel een verschrikkelijke gedachte op, zoo ontzettend' en gruwelijk, dat zijn tanden klapperden. En toen sprong hij, die inwendige pijnen moede, van zijn stoel op, drukte zijn hoed diep in zijn oogen en stormde naar buiten, half suf, zonder doel of plan, alleen om den aanblik van het kruis te ontvluchten en koele lucht te laten stroomen in zijn gloeiende borst. Zoo vlood hij, het lichaam voorover gebogen, door het dorp en dan den weg op, die daarbuiten rechtsaf naar de stille woudeenzaamheid leidt. Dat was de weg naar het Olijfbergkerkje. De koster lette er niet op, waar hij, zoo snel voortloopend, heenging, als hij door de hier en daar liggende granietblokken gedwongen werd zijn gang te matigen en van den grond op te zien. Onaangenaam getroffen zag hij, waar hij zich bevond; daar boven lichtten uit de roene haag de witte muren van het erkje op, en in de ijle lucht klonk het als geheimvol klokgelui en stilzalig bidden der natuur. Een oogenblik zag hij met ontevreden, bijna angstigen blik op naar de kapel; dan wendde hij zich snel om en wilde een ander pad zoeken, dat hem niet tot God en tot inkeer zou kunnen brengen. Want dat is des zondaars vloek, dat hij er voor terugschrikt den genezender» vinger Gods aan de etterbuilen zijner ellende te laten raken. Maar toen hij zich plotseling omwendde, stond hij eensklaps tegenover den pastoor. De koster week terug, maar herstelde zich ras en wilde zijn zielzorger met stommen groet voorbijgaan; maar deze trad hem in den weg, legde de hand op zijn schouder en voerde hem mee naar de kapel. „Gelukkig, dat ik u e ens ontmoet, koster," zei de pastoor vriendelijk ernstig. „Ik wil eens met je spreken. Ge weet hoe dit eenzame woudkerkje me aan het hart ligt en met den dag wordt het me dierbaarder, als een vriend, dien men alle dagen dieper en dieper in het edele, reine hart ziet." De koster liet het hoofd hangen, en liep zonder te antwoorden naast den pastoor. „En nu spijt het me innig," ging de pastoor voort, „dat ik het geliefde heiligdom steeds meer zie vervallen. Het dak is lek en het weer heeft er vrij spel. De muren zijn overdekt met groene vochtigheid, de trappen gescheurd en met mos begroeid, en door de kapotte ruitén blaast de wind en dringt regen en sneeuw door. Koster, wat ik kan, zal ik afzonderen om het heiligdom niet tot een puinhoop te laten worden; maar het is slechts weinig wat ik doen kan; daar moeien anderen met mij, daar moeten allen samen hel» pen." ---