De Vijand in eigen land. IV (Slot). Met de Paaschdagen lazen wij een pas verschenen roman van een modernen Hollandechen auteur, de naam van boek en auteur doet hier niets ter zake, want juist in verband met hetgeen wij schreven over de moderne Duitsche literatuur, is 't misschien wel goed eens op te merken, dat onze eigen moderne vaderiandsche literatuur zeker zoo diep bedorven is, zoo niet erger. In bovenbedoelden roman van den niet, , , , .. ■>„ katholieken auteur lazen wij de volgende godsdienst passage: „Een samenleving, die geen meer heeft, is in den vorm waarin zij bestaat, niet meer te redden." „Wij hebben wel allerlei lapmiddeltjes zooals de herleving van het occultisme, en het 3 v • t j ™ ,i5 Q *>■ 'in ,in moderne christendom, maar die zijn toen ae yoos en te weinig revolutionnair, om maatschappelijke verhoudingen om te keeren,; en de wereld een nieuw aanschijn te geven. Zij kunnen hoogstens dienen, om de oude «ethische vormen nog wat langer te doen bestaan. Het is ook niet noodig, dat die groote verandering, waarvan ik sprak, door een revolutie te weeg gebracht wordt, die zou het alleen wat gauwer doen. De maatschappij jiervormt zich zelf wel, en .als de nood van 3e verwording op het hoogst is, zal uit den ontzettenjlen honger van de mensehheid naar, het hoogere wel de nieuwe vorm van godsdienst voortkomen". In deze zinsnede komen opmerkingen voor die volkomen juist zijn. In de voorgaande artikelen hebben wij genoegzaam aangetoond, wat er wordt van 'een maatschappij, een samenleving, die geen godsdienst meer kent, en waar de zedelijke en goddelijke' geboden niet meer meetellen. Alle "lapmiddeltjes van een nieuw soort Christendom, dat goen oude verplichtingen meer kent, en, niets meer dan een treurig Slettantisme kweekt, kunnen den ondergang der maatschappij niet meer verhoeden. Bij het uitbreken van den wereldoorlog heeft men smadelijk gevraagd, hoe zoo iets kon gebeuren na twintig eeuwen christendom en het antwoord hierop kan niet anders lui5en dan dat zoo iets moest gebeuren in een tijd, waarin men meende met christendom te bebben afgerekend, in een tijd dat de godsöienst in de samenleving voor dood werd yerklaard. Als de nood van de verwording op het Jioogst is, zal de ontzettende honger naar het lioogere zich bij de mensehheid openbaren. „I.M zou willen", roept de niet-katholieke Prof. von Grub«r uit, „dat ik met vurige tongen kon spreken; dan zou ik mijn volk Joeroepen: sta op en zuiver uw land, het erfÖeel uwer vaderen, zooals Jezus eens den tempel gereinigd heeft, van alles, wat er op aanlegt uw kinderen te verderven". De eerste en eenige voorwaarde van overwinning in dezen Titanenstrijd tegen het zedenbederf is een terugkeer tot den godsdienst, tot God. Alle andere goedbedoelde middelen blijven halfheden, lapmiddelen, die op den duur geen baat geven. De echte deugd der zedigheid* het juiste begrip der men schen waard®, het hoog en heilig houden r«m het huwelijM, de eenheid van het familieleven en een gelukkige opvoeding der jeugd, dit alles fs slechts denkbaar als opbloeiend uit den vruchtbaren bodem yam den godsdienst. Geen gebod Gods, |geen wet der natuur, wordt ongestraft met Voeten getreden. De onzalige gevolgen van een godsdionstlooae moraal begint toch zoo langzamerhand den menschen, die nadenken, de oogen te openen. Zonder hernieuwing van het godsdienstleven zal het zedenverval steeds afschuwelijker worden, en waar slechts de menschelijke wet of een politieverbod een steeds die- j per verval zal trachten te verhoeden, daar < aal dit slechts een sisyphus-arbeid blijken. ; Voor alles is daarvoor noodig een streng s godsdienstigo opvoeding. S Reserven vormen, recruten opleiden dat gijn allemaal dingen, zegt Hammelrath, die noodzakelijk zijn om oorlog te voeren. Maar de allereerste plicht is onze jongelingschap te oefenen en te stalen in de school yan de christelijke plicht en discipline. Met de jeugd moeten wij ook weer zeker zijn van de toekomst. Slechts een diepreligieuze opvoeding kan in staat zijn om den jongeman in later jaren weerstand te geven tegen de verleidingen yan den zinnenlust en hem te omkleeden met het sterke pantser van plicht en zelfbeheersching. Een tweede advies luidt aan de ouders „brengt of houdt uw kinderen weer onder een goede tucht". Laat uw jongens en meisjes ! niet te spoedig groote raenscSen -worden, | Laat ze niet te spoedig'deelen in de groote! merischen-vermaken. En hier herinneren wij ; aan hetgeen wij zoo pas onder de „Blocnotes" schreven over liet dansen en verdere i moderne kindervermagen -naar aanleiding van de brochure van Dr. de Vletter. Vooral laat uw kinderen, vooral de-meisjes 's avonds niet te lang en te laat met vriendinnetjes over straat wandelen, want .de duisternis van den avond is niet bevorderlijk voer hun onschuld. re „vrije opvoeding" vooral zooals wij .die kennen uit Amerikaansche en Engelsche ! boeken, heeft in de praktijk zooveel desillu, ^ p regi ^ nt T J aft zeid3 in 1912; ,.Ik weet wel, dat er personen zijn, die beweren dat men in de school niet over God moet praten, maar mijn overtuiging is, dat de liefde tot God zich best verhoudt tot de liefde voor het vaderland, en dat een opvoe' ding, die beide leert, de beste waarborg is »» f voor het latere levensgeluk van het kind . 1 „Het is onloochenbaar", verklaart de Universiteits-hoogleeraar Eiiot, „dat het land algemeen ontnuchterd is over de lesultaten van de godsdienstlooze opvoeding 1 ". De bekende psycholoog en Universiteitsrector Stanley Hall, een der verbitterste tegenstanders van godsdienstige opvoeding der jeugd, erkent openlijk: „Ofschoon Protestant ben ik nu toch overtuigd dat een vruchtbare opvoeding der jeugd zonder het religieuze element niet mogelijk en denkbear is. Thans geef ik 't den katholieken volkomen toe, dat 't een fout was de Staatsscholen te seculariseeren, want dat heeft ze gemaakt tot kweekplaatsen van goddeloosheid". De statistiek bewijst de juistheid van deze oordeelen. De Vereenigde Staten, ofschoon vijfmaal minder inwoners dan heel Europa tellend, wijzen op meer moorden, diefstallen, ! openlijkeechtbreuken en echtscheidingen dan j «JJ» Europa samen. In twaalf | Jaren ajds werden er 112.892 menschen ver| moord. Het aantel der gescheiden echtge, ™ ten m 1910 drie op de honderd mannelijke en vier op de honderd van J vrouwehjke bevolkmg, ongerekend zi, ! J ie na d « ^helding weer gehuwd en. Onder j de g^cheidenen bevonden zich 994 jongens ' en 3715 meis ^ es onder de ^ ftlen 3 aar " Vruch " j ten van de vrije opvoeding! Al ons streven en werken om weer een tevreden, gelukkig en krachtig volk te kweeken, zegt Hammelrath, moet daar beginnen, waar wij steeds de meest gelukkige gevolgen mochten ondervinden, en dat is het huwelijk, het familieleven, in welks schoot de oerkracht van het Duitsche volk, godsdienst en moraal in haar kiemen worden gekweekt en verzorgd. Als 't ons gelukt God en godsdienst weer de plaats terug te geven, die beiden toekomt, dan behoeft men in de toekomst niet meer bevreesd te zijn voor de oude Teutonenkracht waarmede Duitschland sta>at en val*. Daarom eerbied yoor het eene hechte en heilige huwelijk, en weg met alle lichtzinnige theorieën, die den eerbied voor het huwelijk ondermijnen. Ook onder het opzicht ven het huwelijk moeten wij ons herzien, wij moeten weer terug naar de heilige en hooge opvatting van het huwelijk, zooala de katholieke godsdienst ons deze altijd heeft voorgehouden en manmoedig verdedigd. OoÜ omtrent het huwelijk moet de wereld weer tot het inzicht komen van Alex uit den roman „Carmen" yan Joh. de Meester: „Het huwelijk is een sacrament, die practische Roomschen hebben dat zoo goed begrepen". Als de Duitsche keizer weer eens het teekenstift ter hand neemt om in 'n pakkende prent de volkeren van Europa op te roepen tegen het dreigende gele gevaar, dan zou hij zeker met meer recht van redenen kunnen waarschuwen aiet togen de gev&pen van buiten, maar allereerst tegen de gevaren van < binnen. Als de volkeren van Europa hun heiligste s goederen beschermen de eenheid en de heiligheid van- het huwelijk", den band van het familieleven, de reinheid en onschuld der jeugd, als zij deze idealen hoog houden, dan zullen zij ook ten allen tijde sterk staan tegen de gevaren van buiten. Als de nood der verwording op het hoogst is, lazen wij in den Hollandschen roman, dien Wij boven citeerden, zal uit den ontzettenden honger van de mensehheid naar het hoogere wel de nieuwe vorm van godsdienst voortkomen. Een nieuwe vorm van godsdienst! Is die noodig? Er is nog altijd een godsdienst, van welken het profetisch woord van den klassieken dichter geldt: „Tu regere imperio populos, Eomane,, memento. Die godsdienst oud is altijd nieuw. Pati'ens quia aeternum. Een van Duitschland's meest naar voren tredende schrijvers der laatste' jaren is Dr. Edward Stillgebauer, een man wiens levensrichting genoègzaam gekarakteriseerd wordt door het feit, dat zijn romans werden waardig gekeurd om als feuilleton te dienen in ,het Volk". Van dezen zelfden Dr. Stillgebauer is zoo even een nieuw boek van de pers gekomen, getiteld „Kruis en Zwaard". Dit boek geeft het ontzettend beeld in de ! meest ontroerende realiteit van den gruweI lijken oorlog, die thans Europa ten onde^ 1 d , ° r 5 . * En nu is t merkwaardig van dit nieuwe boek van den schrijver, wiens vroegere romans om hun socialistische en goddelooze tendenz werden waardig gekeurd om als feuilleton in „het Volk" te dienen, dat de held van dit nieuwe boek is, niet de Duitsche generaal, maar de katholieke priester Benoit Saint Amer , , .. En dat in dit boek de schriiver Stillgebauer , , , J . , ( een wonder doet gebeuren een wonder niet door suggestie zooals bij Zola in zijn „.Lourdes", maar waarlijk een wonder door gebedsverhooring. Dezen priester Benoit St. Amer heeft een romancier als Stillgebauer als de lichtende en troostende figuur neergezet in zijn boek van oorlogsellende, en daarnaast de jonge Duitsche vrouw, die tot het katholicisme overgaat. Een priester, een vertegenwoordiger van den ouden godsdienst, die dood en afgedaan heette voor onze moderne maatschappij. Geen nieuwen vorm van godsdienst heeft ; StiUgebauer gezocht, geen nieuwen drager I» van nieuwe religieuze ideeën, maar een I lioomschen priester, een Dominicaner moni nik. En 't is met de woorden van dezen monnik dat Stillgebauer zijn boek elhdigt: „Hij, in Wiens naam ik kom is nog nooit te laat gekomen". Ook nu nog niet voor de redding van deze diep bedorven wereld en verzonken samenleving. ( o—o --- Friesche Letteren. „Uleboer's J u r j e n", door H. Hoen. „It Sjongende FryslAn", een bloemlezing uit hei; werk van oude en nieuwe Friesoho schrijvers, door p. Kalma. „For Roomsk Fryslan". Daar zijn boeken, die ook al strookt de inhoud niet me>t onze levensbeschouwing, dan toch om andere redenen een onuitwischbaren indruk na de lezing in ons achterlaten. Gustav Frenseen is een veel gelezen Duitsch schrijver, wiens werken ook in onze taal gretig verslonden worden door een publ iek dat een moderne óf liever een angeloovige levensbeschouwing huldigt. Ik las eija „Jöm Uhl" en las het met aandacht en veel belaiigetelliiig ondanks mijn tegenwoordige iwjoringenomenheid tegen alles wart van de Duitsche pers komt. Vv aut naarmate ik met de lezing jnorderde verdween de gedachte aan Duitsche toe<*tandeii en werd levendiger de herinnering aan Friesland, ,.mijn heitelén" en zag ik het als een spiegel waarin zuiver weerkaatst weid heit karakter van het v °ik der Frieten. Daar is -weinig of in het geheel geen samenhang tusauhen de bewoners vqn omae provincie Friesland en die T&n Oost-Friesland, in Duitschland, (Wtaar ook wel 'n Frieeche taa! actie gevoerd wordt, maar zoo geheel *od»rs dan hier; waar ook wed Frieseh gesproken en eelfs oj de echoden onderwezen wordt, maar dan toöh in «ohrijfwijae en uitspraak veel verechiü met de moedefltaal die hier hert best is bewaard gebleven. Maar Ik *» groot dan ook de verschillen mogen zijn tuaachen <1* Weaterlouwereohe- (in onze provinej®) en (Se Qoet-Frieottn, ut aandachtige leizhig van "*^ eri ® boek en in h«t volgen van de karakteron j e mg v < mi .den hoofdpersoon dïarin, komt hei tmj voor d^t het karakter ven beide Frieeche stammen hij i;r , ^-een v «ischil oplevert. Spreek^ dan do eene in d® algemeen© omgruvg NederlaaadscSh en de andere DuitecJi, braden rijn rij fcn merg en beem Frieten grebleven. En omdat ü io „Jam Uhl" owlo bekenden zuiS&T ZAg afgebeelfl en iwlfS een etufc va>n het «iigen zieleléven, daarom boeide mij dat boek tot het einde. Echter ik was nist de eenige met wie het 200 verging. Een ander werd er nog meer door aangegrepen en werkte het gegeven^om tot een toooeelspel in zes bedrijven. De heer Osinga, te Sneek, gaf l;et uit. Met meer belangstelling dian anders werkte ik hei. door en ging na wat de heer Hoen daarvan 'maakte. Om den indruk te kennen dien een tooneelspel nalaait moet men heit ©tuk zien spelen, en dan nog hangt het meer of minder af van de geoefendheid en het meeleven der spelers. Een goed stuk kan door slechte spelers totaal bedorven worden, terwijl door goede spelers een situk met matige verdiensten nog succes kan hebben. Ofschoon nu niet oorspronkelijk, meen ik dat de Friesche tooneelliteratuur door dit stuk werkelijk verrijkt is, al is bat dan ook niet geschikt voor het Roomsöh tooneel, minder ooi de ,daarin voorkomende vrouwenrollen, dan om alle gemis aan het geloof in een God. Jörh — nu Jurjen — had een Kwaden, te zwaren levenslast 'te dragen, maar wan. neer hij in de moeilijkste jaren wa,t meer troost had kunnen vinden bij God, van Wien zijn omgeving hein vervreemd Met, dan had hij Beker eerder verlichting gevonden dan teen hij in het aanbreken van betore dogen steun vond in haar, de vriendin zijner jeugd, die Lij nooit betgrepen had en die, na dien ontkeer in zijn leven, toch no|g zijn vrouw werd Ofschoon miert oorspronkelijk dan, ia Eoen er zeer gelukkig in geslaagd om het gegeven «m te werken tot «en echt Friesch stuk; op sommige plaatsen hooft h©t zelfs iet» gewonnen. Gewonnen en verlo. ren teveiEs. Gewonnen door het achterwege blijven , ▼fan ' > hartstochtelijke beschrij ringen in den Duit- j schen roman, verloren door herii missen van al de mooie sprockje» die de laatste opsierden. Jurjen zelf schijnt in de amwerkimg ook wel iets verboren te hebben in betwkanie, en ie het eersite bedrijl had een krachtlterro wel door een anderen vervangen kunnen worcfen, minder stootend. * * • D. Kalma is geen onbekende meei orodanks- zija 21 jaren. Naniwelijks een mm Üns a's men aSleen op de jAren Iet. En iin veel gevallen, als men daar iemand afbreuk mee kaa doen, wijst men daar gaarne op. 7r *o ook op Kalm», dien ik zou willen noemen en misschien dan ietwat te-sterk, een rev olutionriair in de Friesche taalbeweging. Want hij is niet voor een geleidelijke ontwikkeling van de nu bestaande beweging maar voor een algeheel en omkeer. Hem vérdrooit heft de Friesche 'taal beoefend te sien als een soort amateurswerk, als ©en vasthouden ,aan een ding waarvan mm met bijna vaste zekerheid gelooit dat "het toch verloren moeit gaan. hetzij dan vroeg of laat. Hij wil werken voor zijn moedertaal met de 'vaste overtuiging dat zij niet alleen zal blijVen bestaan als volkstaal, maar ook als elke andere taal kan en moet dienen om de cultuur van zijn volk op te voeren tort hooger. Hij wil in Friesland, en nergens anders, de Friesche taal minstens gelijk gesteld zien met het Hojlandsch en op de scholen onderwezen. Kalma ia niet de eerste de beste, ongeschikt om zijn denkbeelden ie r iten en te verdedigen. Hij wint het i^ veel opzichten van de moesten der beste Friesche letterkundigen en is zolfs al meer dam een veelbelovend dichter. Maar eigen aan zijn jeugd is de scherpte waartoe hij weet af te rekenen met zijn bestrijders, al gaat hij daarmee ook, mijns inziens, vaak te ver. Niet weinig echter is dat te danken aan de vinnigheid zijner vijanden en, actie verwekt reactie. Kalma schreef veel en zette zijn denkbeelden ook uiteen ia de' pers daarbij blijk gevende van zijn liefde voor de Engelsdhe taal, welke hij beschouwt als hert machtigste middel voor de instandhouding vian liet Frieesch. Dat ging natuurlij k mandor ongemerkt voorbij dan het tegenovergestelde pro-Duiteche handelen van dr. Buitenrust Hettema, die thans de Friesche taal in de Vlaameohe (?) hoogeschool te Gent doceert. Men ging Belfa aoovear Kaïlroa te beschuldigen van sepajia-tisitiaoba bedoelingen en meende de dwaadbeid daarin beter te doe» uitkomen door te zinspelen op zajn JeugKi. Maar Jacqnes Perk stierf voor hij man Waa en Aïbredh* Radtembsoh weid no^ geen 25 jaren. Is alles wat hij wenscht en doet mijn volle instemming vindt en dat ik voornemens ben hem blindelings als zijn page te volgen op zijn weg? In geenen deele. Want al erken ik in hem een dichter, een meester van het wooid dat streelen kan en striemen, al enken ik zelf geen dichter te zijn en de minste onder de Friesche taalbeoefenaars, ik wil slechts naast hem gaan naar hetzelfde doel, en zoo het niet anders kan, dan langs een anderen weg.... Ik las nu van Kalma zijn bloemlezing „Irt Sjongende Fryslan". En iV herlas het en hoop het nog meermalen in te zien, ook om zijn meesterlijke inr leiding waarin hij verklaart dat de poëzie zijn liefde zal zijn voor ailtdjd. . Maar hier verschillen we al reeds; een Kaïfcholiük zal de dichtkunst niet alleen beoefenen om e kunst maar ze 'ter verlieerJijiking vaio dienen. Ook den titel - van minder belang dan - beschouw ik niet » la gabeel juflsrt. Want al is ieder viers muziek voor de ooren, sonnetten zijn het zeker aiet voor allen .en , .zingend" Friesland gebruikt meen ik, hoogstens enk,al,e liederen in Kalma's sa/menlezing vervat. Juisit die liederen die ik het meest hoorda zingen i utbreken daarin; ik zie geen enkel vers van die gebroeders Halhertsma, van Waling Dijkstra, van G'olmjon, van Jan fen 'e Gaerbmar. Tooh danken we aan de genoemde broeders het Friesche volkslied, aan Dijkstra mooie zangen al Hinken ze dan ook weinig hoopvol; maar zoo goed als Comscience niet meer past in hek huidige Vlaamsche taalleven, ^oeh erkent men zijn verdiensten en moffelt hein niet weg. En nu weet ik dat Jan fen 'e Gacrtm-ir geen vriend is* van Kalma^ toch' neemt eerste ook mooi werk heeft gedaan en liederen dichtte die gaarne gezongen worden. Brngt deze bloemlezing, netjes uitgegeven door do gebrs. Westerlaan te Berlicum, den lezer niet i' 11 aanraking met alle Friesche dichters, het kan de [ Friesche ddc'hrtkunisit toch van zijn kant leeren bezien en als kunst waardeeren. • • « Aan de mogelijkheid dat ooit de Katholieke Friej zen aan de Friesche taalbeweging zouden meedoen, ! weyd, zioo niet gewanhoopt dan 'toch zeker, sterk getwijfeld. En de uitgave van een Kath. Friesch ! tijdschrift werd nht minder dan als een utopie beschouwd. Kon een organisatie misschien nog tot sitand kot men, een tijdsclirift,, zoo dacht men, zou nooit kun! non bestaan otf misschien slechte in een zeer verre j toekomst. Kon men zoo voor ruim een jaar wel- 1 j licht nog denken, thans zijn beide hypothesen met kracht omvergeworpen. In een zeer korten tijd zijn èn een Kaïtholieke Friesche organisatie on een Katholiek Friesch tij dschriit tot stondgekomen, waarvan de een zoowel als h§t ander \redfn geven tot goede verwachtingen voor de toekomst, iïn dat zoo iets kon gebeuren im zulk een fel,bewogen tij en hooge exploitatiekosten, stemt oma zelfs t«t vreu^ de wMUtC «dm verwaobttogen ^jn verre overtroftn Zn ho t reeds bereikte hooft de grens van het vooropgezette plan ver overtroffen. Hat vier blacteijdien tellende bliaadje dat de beweging inluidde is verdwenen en vervangen door hot voorloopig — misschien ook wel permanent — om het kwartaal verschijnend „For Roomsk Fry&ian", op minstens 24 bladzijden tekst, buiten de bijlagen. Nnifcuurlij'k, de bond is nog betrekkelijk klein, zal ook wel nooiit „kolossaal" worden omdat; Roomsch Friealand zelf maar een :pen te doen? j 5o. Kan door den Minister onder do tegenwoordige geiwijzigda omstandigheden worden verwacht, dat door de genoemde regeeringen aan hare verplichtingen, uit bedoelde overeenkomst voortsipruitonde, zal worden voldaan? 6e. dö Mifcister niet van . oordeel, dat, indien door handelingen der geassocieerde motgendheden onze graanvoorziejiing groot gevaar dreigt en Nederland wellicht binnen korten tijd van brood koren zal zijn verstoken, de verdere overbrenging van krijgsgevangenen onmiddellijk moet worden gestaakt tot het oogenbhk 'waarop de genoemde regeeringen behoorlijk aan hare verplichtingen zullen hebben voldaan? 7o. Is de Minister in staat en bereid mede te deelen hoevele sedert 3 Januari 1918 uitgewisselde krijgsgevarjgenen thans in onsi land verblijven en te doeu onderzoeken hoevele onderdanen van bovengenoemde Staten ten gevolge van het verblijf dier krijgsgevangenen alhier^ zich thans in Nederland bevinden!? Antwoord van den heer IjOUDOlN, Minister van Buitenlandsehe Zaken. (Ingezonden 1 April 1918). ; Ad. 1. Toen de Nederlandsche regeering zich bereid verklaarde tot-het einde van den oorlog hier te lande ojii aantal Britsche en Duitsche krijgsgevangenen (tot een maximum van 1G000) te interneeren, verklaarden do Duitsche en Britsche regeering zich Jjerekl aan de Nederlandsche regeering te verschaffen, naarmate de behoefte daaraan zoude blijken, net noodig© materiaal voor tien bouw en het onderhoud van interneeringskampen, voor geneeskundige Hulp, voor verwarcning, voor Voeding en Meeding der geïnterneerden, of althans den. invoer dier benoodigde artikelen in» Nederland .q|> geenerlei wijze te belemmeren. ( Ad 2. Deze vraag is beantwoord door liet bovenstaande. ' ■' Ad 3. Eenige dagen na aankomst van bet eerste !ran s port Britsche krijgsgevangenen heeft de Britsche gezant gevraagd, of de Nederlandsche regeering wenschte v dat graan uit Engeland voor deze krijgsgevangenen zou worden gezonden, .en. <*» ja, welke hoeveelheid noodig was. Ingevolge een besluit van den raad van ministers is den ^ zan J f antwoord, dat de Nederlandsche regeede ^njgsgevangenen met in staat zou kun n ,n stellen Drood 16 ecen van betere hoedanigheid en in grootere hoeveelheid dan e bevolking vaa Nederland. Daarom scheen hej het doelmatigst, dat maandelijks den gezant opgave werd gedaan van de hoeveelheden der verschillende graansoorten, gebruikt voor net bakken van het brood dat aan de Britsche krijgsgevangenen is verstrekt geworden en dat dan de Brit s che regeer * n & aan d° Nederlandsche gelijke hoeveelhêden zond. Rechtstreeksche beschikbaarstellingen ten behoeve van den dienst der krijgsgevangenen , , ■ - Jto . 8 . , ° m /.ou eer nadeel en dan voordcelen met zich bren^ daar de omzetling yan het ia brood een afzonderlijke acfniinistra4ie zou vereischen, waardoor een nco^eloos ingewikkelde toestand zou worden geschapen, aangezien de hoedanigheid en jle hoeveelheid van het brood voor de krijgsgevangenen toch dezelfde moeten zijn als voor de Nederlanders. De Britsche gezant iieeft daarop geantwoord, Britsche regeering instemde met het denkbeeld dat maandeli.ikseho opgaven zouden worden gedaan, waarop dan de noodige uitvoerconsenten door de Britsche regiering verleend, een s c'neepsruimte zooveel naar dit mogelijk was, verstrekt zou worden, voor het vervoer van levensmiddelen' naar Nederland. , Aan het Duitsche gezantschap, werd een .gelijksoortig voorstel gedaan,- hierop werd nog geen antwoord ontvangen;, , l Oipgavèn als bovenbedoeld zijn dusver aan geen der betrokken gezanten pedaan, daar de gebruikte hoeveelheden den Minister van Buitenland-seha Zaken nog niet bekend zijn. Ad 4. Verdere stappen zijn voor het oogennfik niet noodig. < ; Ad 5. Er is geen reden om aan te nemen dat een der Delrokken regeeringen aan hare verplichtingen in deze niet zal voldoen. Ad C. In verband met het vorenstaande Wordt deze vraag ontkennend beantoord. • Ad 7. Het aantal hier te lande geïnterneerde krijgsgevangenen bedraagt dusver pl.m. 6000. Hoer vele onderdanen van Duitschland en Engeland zich in Nederland bevinden ten gevolge valn het verblijf dier krijgsgevangenen zal moeilijk zijn na te gaan. intusschen zullen maatregelen tw,orden genomen om nun aantal binnen zekere grenzen te beperken. \ Antwoord van den üieer OR,T, Minister van Justitie. (Ingezonden 2 April 1918) v ten Ivevyolge üpi de beantwoording van de vragen van den heer VAN BEST betreffende net instellen van een - gerechtelijk onderzoek naar een handeling, waarvan „De Courant" is beschuldigd- (Zie |bladz. 123 van het Aanhangsel.) Ten vervolge op mijn schrijven aan Ut Hoogedelgestrenge d.d. 28 Februari 1918, na '.175 G, betreffende de vragen, gedaan door het lid der "Kamer den heer van Best, heb ik de eer U, Hoogedelgestrenge nader mede te deelen, dat uit de ingewonnen voorloopige informatiën' niet is gebleken dat men vanwege ,,De'Courant" hij de als anarchistisch aangeduide oeweging zoude zijn' gekomen en zoude gezegd hebben: „Hier is geld, zorg nu tnaar dat er wat herrie komt" doch dat na het onderzoek zelfs gereedelijk kan worden aangenomen, dat het eerste onjuist is ep dat vaststaat dat woorden waarmede tot het {maken van „herrie" zoude rij 1 » aangespoord, niet zyn geuit Gebleken is immers, dat in het jaar 1916 en niet in het jaar 1917 de Ipersoon, die zich tot de als anarchistisch aangeduide beweging gdwend heeft en verbonden was aan „De (Telegraaf' Volgens eigen verklaring geheel uit eigen hoofde heeft gesproken over een agitatie tegen (de toenmalige levensmid'delenpolitiek der regeering. Die «gitatie werd door den heer Rijnders in het YuuE zijner op de door „Het Volk" bedoelde vergadering gehouden rede met het woord „herrie" aangeduid. Een beantwoording der gestelde vragen kan na de bovenstaande inlichtingen achterwege blij 1 - 'ven. ii , ** i t --- RECHTSZAKEN. GERECHTSHOF. Zitting van 3 April. Hei. cit heden de voligende beslissingen genomen : A. A. v. 0. waa door do rechtbank te Rotterdam veroordeeld tot 1 jaar gevangemisstrai, wegens het maken van valsoh geld. Het Hof beval oen nieuw onderzoek in deze zaak en bepaalde de behandeling op Woensdag 1 Mei a.s. G. C. v. G. was door de rechtbank t© Dordrecht veroordeeld wegens diefstal van ƒ 700 tot 5 maanden gevangenissitraf. Het vonnis werd vernietigd en opnieuw rechtdoende veroordeelde het Hof beklaagde wegens rarduisitering tot 6 maanden gevangenisstraf. E. v. W. en W. 0. v. A. waren door de rechtbank te Rotterdam ieder veroordeeld tot 1 jaar en 6 j maanden gevangenisstraf wegens rijwieldiefstal te Rotterdam. Het vonnis tegen beide beklaagden werd beves; S. v. L. was voor een gelijk feit door de Haagsche Rechtbank tot dezelfde dtiaf veroordeeld. Ook dit vonnis werd bevestigd. J. B. haxl im café Hollandais te 's.Gra/veniiage een a nder een stuk 'uit den neus gebeten en was deswege door de rechtbank te 's -Gravenhage veroordeeld tot ƒ 25 boete. Dit vonnis werd ook bekrachtigd. J. B. A. A, was door de rechtbank te 's-Gravenhage veroordeeld tot ® maanden gevang,enissitraif wegens verduistering ten nadeele van het Levensmiddel enbureau. Ook dit vonnis werd bsvestigd. A. v. d. T. was door do rechtbank te 's-Gravenhage veroordeeld tot 14 dagen gevangenisstraf wegens diefstal van palen te Scheveningen. Dit vonnis werd vernietigd en het Hof opnieuw rechtdoende, veroordeelde beklaagde tot ƒ 15 boete eubs. 10 dagen hechtenis. A. v. d. M. was wegens mishandeling te Monster dooir de rechtbank te 's-Gravenhage veroordeeld tot 1 maand gevangenisstraf. Dij vonnis werd bevestigd. A. S. en A. V. waren door de rechtbank te 's-Gra. venbaga resp. veroordeeld tot 9 en 6 maanden gevangenisstraf, wegens diefstal van kaas te Bodegraven. Dit vonnis werd bevestigd. J. H. was wegens verduistering van 73 et. door de rechtbank te Zierikzee veroordeeld tot 1 maand gevangenisstraf. Dit vonnis werd vernietigd alleen wat de straf betreft, en opnieuw rechtdoende, veroordeelde het Hóf beklaagde tot 2 maanden gwangenissitraf. J. H. in V., was door de rechtbank te Rotterdam veroordeeld wegens heling van haver tot 2 maanden gevangenisstraf. Dit vonnis werd bevestigd. J. F. v. L. 25 jaar reiziger, wonende ite Rotterdam was door de rechtbank aldaar veroordeeld tot 2 jaren gevangenisstraf, wegens diefstal van 81 kisten Rona Cacao, uit een pakhuis te Rotterdam. Beklaagde ontkende liet hem ten laste gelegde, hij had de partij verkocht voor een zekeren Leo F# wonende in de MiddeHandstraait te Rotterdam, maar zich izelf had hij nooit uitgegeven als Leo F. Uit getuigenverhoor bleek echter, dat bedoelde Leo F. van niets wist. terwijl beklaagde de wissed, waarmede betaald was, had onaei teekend als L. F. Hiervan kon hij zich niets herinneren. Dr. O. F. Bh. Ziegenweidit als deskundige gehoord, verklaarde, éa/t beklaagide wel «enigszins psychisch abnormaal wais, maar toch volkomen toerekenbaar ken worden geacht. Zijtn patroon W. B. als geüuigo gehoord, verMaarde dat beklaagde in den morgen van den bewwsten nachrt van 9 op 10 October, toen de diefstal had plaats gehad in 2ifn winkel was geweest.* Verder deelde deze getuige mede, dat beklaag* de wel achterlijk was. maar soms goede zaken voor hem kon afsluiten. B©klaagdes vrouw, als getuige & décharge gehoord, verklaarde dait haar man in den nacht van 9 op 10 October 1917 bij haar thuis was geweest. Ben ander getuige in décharge veiriklaarde, dat des m rgens 6 uur een wagen met paard voor het bewuste pakhuis was gekomen, waarmede de chocolade werd vervoerd. Beklaagde woonde naast hej pakhuis en had zoo den wagen gezien. Eon gtuige van 11 ^aar, was niet verschenen, zoodait mr. Nel ernan uitstel van behandeling der zaak Vroeg. De advocaat generaal mr. Mazel verzette zich hiertegen, daar de jongen toch niet onder eede gehooid kon worden. Na in laadkamer te zijn geweesit deelde de president mr - Volgraff mede, dat het Hof geen termen kon vinden om deze aaak uit te stellen. Do advocaat generaal meende doit bek.aagde wel terdege toerekenbaar is, terwijl voor 'tten laste gelegde ook het wettig en overtuigend bewijs geleverd is. Reeda op 4 October heeft beklaagde het nog te stelen goed verkocht aalL Koopershoek, aan wiien hij zich voordeed als h. Frank, den eige. naar van de partij cacao, teiwijl deze van niets Wist. De verklaring van beklaagde, dat hij zich niet uitgegeven heeft voor Leo Frank wordt gelogenstraft door het feit, dat hij den wissel valschelijk met Leo Frank onderteekende. Verder staan tegen over die verklaringen van de getuigen ft décharge de pertinente verklaringen van andere getuigen, die gezien hebben, dat beklaagde bij den diefstal aanwezig was. Resumeerende vordeide Z.H.Ed.A. bevestiging van het gewezen vonnis. Mr. Neleman verdedigde beklaagde en meende, j daft het wettig en overtuigend bewijs niet geleverd was. PI. betreurde het, dat het Hof desisteerde van het hooren van den 11.jarigen getuige, deze jongen heeft er bij gestaan, toen de cacao op den wagen geladen werd en zegt pertinent dat belkaagde daarbij niet aanwezig was. P. J. v. N. v 23 jaar, visscher, 's-Gravenhage, was door de rechtbank aldaar veroordeeld tot 1 jaar gevangenisstraf terzake dat hij te Loosduinen een aantal gummislamgea had gestolen, iji vereemiging met zekeren B. Beklaagde bekende. De advocaat-generaal raquireerde bevestiging van het vonnis. De verdediger mr. Stcinmetz vroeg voorwaardelijke veroordeeling. I P.. 27 j^aar monteur te Delft, was door de Rechtbank te 's-Gravenhage veroordeeld tot 3 maanden gevangenisstraf wegens diefstal van ko>perdraad aan de Electrisehe Centrale te Delft. Beklaagde ontkend®. De advocaat-generaal wees er op, dat beklaagde de herkomst van net gestolene niet kan opgeven, en was overtuigd dat bekl. niet eerlijk aan het koperdraad gekomen is en vroeg bevestiging van het vonnis der rechtbank. Mr. Grootenboer verdedigde btkiaagde envroea vrjjspraaÉ voor hem. J. V., 18 jaar sigarenmaker was door de rechtbank te. 's-Gravenhage veroordeeld tot 9 maan» den gevangenisstraf jegens diefstal van een rijwiel te Delft. Van dit vonnis 'waren beklaagde en de officier van justitie in beroep gekomen. Beklaagde bekende volledig, hij wilde zjjn familie te Lekkerkerk bezoeken maar had geen reisgeld. De advocaat-generaal vroeg bevestiging van het vonnis, terwijl mr. Grootenboer de clementie van het Hof inriep. W'. C. T., 29 jaar, varensgezel, te Rotterdam, was door de rechtbank aldaar veroordeeld terzake van diefstal van 3 automobielen e,n 1 luchtkussen |ot 1 jaar gevangenisstraf. Beklaagde ontkende het ticm ten laste gelegde, maar uit het getuigenverhoor bleek dat een agent van politie bekl. pertinent als den dader aanwees. Beklaagde had reeds herhaaldelijk Wegens diefstal terecht gestaan. Do advocaat-generaal vroeg Devesügin# van het vonnis. Het gerechtshof gelastte nader onderzoek in de zaak van J. G. G. arbeider te Reeuwijk, en beval onmiddellijk invrijheidstelling van Beklaagde. Deze weid vervoijgd en stond terecht voor de Rechtbank te Rotterdam wegens diefstal van vee uit de weide onder Waddinxveen. De zaak is nu door het Hof teruggewezen naar den rechtercommissaris tot onderzoek of mede met bekl. of alleen het feit hebben gepleegd de kooplieden J. v. V., en L. G. v uit Waddinxveen, in verder aanleg als getuigen gehoord, J. C. S. werd door de Rechtbank 'e 's-Graven* hage, wigcns Wederapannigheid tot 2 maanden 1 gevangenisstraf veroordeeld. ( Beklaagde is niet verschenen. De zaak werd dus bij verstek behandeld De advocaat-generaal requireerde bevestiging van het vonnis der rechtbank. P. v. R, 217 jaar v metselaar te "s-Gravenhage, is door de Rechtbank te 's-Gravenhage veroor« deeld tot 3 maanden gevangenisstraf terzake vaan diefstal van eenige pakken spijkers uit een loods aan de Hendrik Zwaardeneroonstraat te 's-Gravenhage. Zijn medeplichtige K. is door de rechtbank tot 6 maanden gevangenisstraf voorwaardelijk veroordeeld. _ De advocaat-gen. requiveerde bevestiging *an het vonnis. N. Üe B-, 46 jaar, tuinder te Loosduinen, is door de rechtbank te 's-Gravenhage tol 3 maanden gevangenisstraf veroordeeld.terzake, dat hij in den nacht van 23 op 24 November 1917 24 brociramen heeft gestolen, ten nadeele van J. N., Beklaagde ontkent, bewerende de ramen gekocht le hebben van V. d. S. Als getuige werd gehoord v. d, S., 'jan wien beklaagde verklaart de ramen gekocht te hebben. De advocaat-generaal acht het feit wettig en overtuigend bewezen, gn rêq'jireerde .bevestiging van het vonnis der rechtbank. , De Rotterdamsche rechtbank veroordeelde den handelsreiziger W. G.. te Rotterdam, wegens verduistering van eenige bedragen aan geld ten nadeele van den koek- en banketbakker de H. aldaar tol 3 maanden gevangenisstraf, Van dit vonnis was G. thans in acipil gekomen. Hij was bij de H. werkzaam. Het door hem verduisterde bedrag bedraagt ongeveer f60.—. Beklaagde bekent volledig. Geëispht werd bevestiging vau het vonnis der rechtbank. Wegens rijwieldiefstal is J. H. P., le 's-Graven* hage veroordeeld tot 9 maanden gevangenisstra door de rechtbank aldaar. In hooger beroep werd gevorderd bevestiging van Jiet in eerste instantie gewezen vonnjs. De landbouwer J. K.*. en zijn broeder A. K. v beiden woonachtis te do VÜst bij Haastrecht zijn door de rechtbank te Rotterdam ieder veroordeeld tol 3 maanden gevangenisstraf wegens mishandeling van zekes© Z. ïusschen beide broers en Z. bestond een veete in verband met Z.'s meisjes. Volgens Z. wachtten beiden hem op toen hij jpcr fiets aankwam ein mishandelden zij hem met een mes. De broeders K. ontkennen dit. Zij geven toe dat een vechtpartij was ontstaan, doch beweren dat Z. aanvallend optrad. In hoüger beroep werden verschillende getuigen en een deskundige gehoord. De eerste beklaagde verklaarde zich van een en ander niets te herinneren; Ten aanzien van den psyehischen toestand van dezen eersten beklaagde legde de arts P. die hem in behandeling had, een verklaring af. De deskundige achtte tfen eiersten beklaagde minder toerekenbaar. De advocaat-generaal mr. Mazel achtte volledig bewezen dat Z. door beide broers is mishandeld. De eenige vraag is of de eerste beklaagde al dan niet toerekenbaar moet worden geacht. De deskundige heeft beklaagde onderzocht nè het plegen van dit feit en spreker heeft uit den uitleg van den heer P. niet de conclusie getrokken dat beld.'s psychische afwijking toen zoo bijzonder groot was. fiesumecrende acht spreker net in eersten aanleg gewezen vonnis juist en requireerde hij bevestiging daarvan. De verdediger van beklaagden, mr. van Nes, tg Gouda, wees er op dat toch 'wel is komen vast te staan dat beklaagden, en speciaal le beklaagde, niet-' als geheel normaal zijn te beschjouwen. Uit het verloop der feiten valt al te leiden dat het niet ia de bedoeling der beklaagden lag het zoover te laten komen als geschiedde en in dat licht beschouwd acht pleiter de «opgelegde straf zwaar. Hij acht geen reden aanwezig om gevangenisstraf op, te leggen en verdoekt veroordeeling van beiden tot een geldboete. KRIJG tSKAAD TE 'S-GRAVENHAGE(Zitting vain 3 April.) | Voor den krijgsraad te 's-Gravenhage had zich hedenmorgen te verantwoorden de land5tormpliehtig soldaat G. H. S., afkomstig uit het fort te Krommeniedijk, wegens het met woorden bedreigen van, en het plegen van daden van geweld jegens een meerdere, den sergeant v. T. De waarnemend auditeur-militair, mr. B. v. Rossem, wees er op, dat gebleken is d^t beklaagde een ernstig zenuwlijder ls. In velband daannee requireerde spreker de vcroodeelinjg van S. tot 2 maanden militaire gevangenisstraf. De verdediger, 2e luit. mr. J. Offerhaus v pleitte clementie, waarbij hij het optreden van den sergeant niet taktvol noemde. PI. voerde vervolgens aan dat z.i. beklaagde op het oogenblik der insubordinatie niet toerekenbaar moet vorden geacht, waar deze betreft het plegen 'an de daden van geweld PI. concludeerde dus tot vrijspraak pp het ïaatstc punt. 'Wegens le desertie eischte de auditeur tegen: den mil.-soldaat bij het regiment jagers B. H., afkomstig uit Loosduinen, 4 maanden militaire detentie, onder aftrek van preventief; H. was meer dan een "jaar van zijn koqps afwezig gebleven; den mil.-kanonnier der vesting-artillerie H. R., afkomstig uit Haarlem, 6 weken m'il. detentie; den mil.-soldaat der infanterie D. S., afkomstig uit Laren, 10 weken mil. detentie, onder aftrek van preventief. 1 > . Het laten ontsnappen van arrestan ten. De landstormpliehtige sergeant W. F. II R„ afkomstig uit Amsterdam, stond terecht wegens 't door schuld laten ontsnappen van een arrestant. Het gebeurde dten 13en December j.l. in het barakkenkamp Enitos. De sergeant was belast met het toezicht over eenige arrestanten die, naar zijn zeggen, zeer jiastig waren, met de klaarblijkelijke bedoeling te kunnen ontsnappen. Die bewuste arrestant, v. d. KI, had zich, onder bewaking van den sergeant, even verwijderd, inmiddels kreeg hij bericht, dat een ander arrestant bezig was uit te breken. : Van de op dat oogenbiik ontstane verwarring, wist y. d. KL gebruik te maken en te vluchten. De sergeans zond er onmiddellijk een patrouille op uit, met het gevolg, dat na eenige uren de .vluchteling weer gepakt werd Beklaagde voegde er aan toe, dat de cellen, waarin deze arrestanten zijn opgeborgen slechts fan hout Zijn en dat een week na dieze ontsnapping, twee arrestanten eenvoudig door de houten muren waren uitgebroken. De auditeur acht geen termen voor een zware straf aanwezig en requireerde veroordeling tot 8 dagen militaire gevangenisstraf. Mr. A. O. H. Teilegen, bekl.'s raadsman, meende, dat het niet bevorderlijk k§n zijn, voor de krijgstucht en den dienstijver, dat zaken als deze voor den krijgsraad worden gebracht. Pleiter concludeert tot vrijspraak op grond dat bij dit z.i kleine vergrijp noch opzet, noch' kwade trouw aanwezig waren. De 20-jarige landstorm plichiig sergeant G. C. H., afkomstig van IJmuiden. had zkih voor een gelijk feit te verantwoorden. In dit geval heeft de sergeant 4 arrestanten meegenomen naar het wachtlokaal om zich even bij de kachel te warmen. Daarna liet hij het viertal voor eenigen tijd zoo goed als zonder toezicht in het wachtlokaal achter, van welke gelegenheid twee hunner gebruik maakten er tusschen uit te trekken. Tegen den sergeant H. werd geëisdit 14 dagen militaire gevangenisstraf. Ook (de mil.-sergeant der infanterie, J. J. de G., afkomstig uit Amsterdam, stond terecht wegens het laten ontsnappen van een tweetal arrestanten uit |de Oranje Nassaukazerne, een op 10 en een op 115 December j.l. Den lOen December stond de politiekamerdeur open en wist de arrestant La C, achter den rug van den sergeant, te viuch'cn. Den l5eo stelde beklaagde een arres-tant op transport, onder begeleiding van slechts één man, gewapend met een bajonet. De arrestant S., wist aan dit geleide te ontsnappen. Beid. voert aan, dat hij deze bcgetöder geen geweer had meegegeven, omdat hij geen patronen ter zijner beschikking had. De auditeur vorderde, wijzende op de z.i. schandelijke wijze waarop vele onderofficieren zich van hun taak kwijten, van meening, dat - ten aanzien van beide feiten het wettig en overtuigend bewijs piet is geleverd, de vrijspraak van bek]., ter disciplinaire correctie. De res.-2e-luit. der artillerie, de Jong, bekl.'s onder verwijzing naar zijn korps-commandant, verdediger, sïoot eich bij het requisitoir aan. --- MEDDENS & ZOON ROTT ERDASvl DEtS HAAG HOOGSTRAAT 356 HOFWEG 11 - KLEERMAKERS voor Dames, Heeren (Adv. 22) --- Telegrafisch weerbericht naar waarnemingen verricht in den morgen van 4 April. Medegedeeld door bet Kon Ned. AJeteor* Instituut te De Bilt Hoogste barometerstand nabij 765 in OostDuits chland. Verwachting van den avond van 4 tot den avond van 5 April: Zwakke tot matigen wind, aanvankelijk uit Oos-> telijke richtingen, meest zwaar bewolkt, wellicht eenige regen, iets zachter. ---