's-GRAVENHAGE. BOUW VAN EEN NIEUW STADHUIS HET ANTWOORD VAN B. EN W. OP HET AFDEELINGSVERSLAG. Naar aanleiding van het Algemeen Verslag | van de afdeelingen van den Gemeenteraad ; nopens het voorstel van B. en W. inzake den 1 bouw van het nieuwe stadhuis op het terrein van de Oranje-kazeme en het aangrenzend terrein, brengen B. en W. onder de aandacht - van den Raad, dat de behoefte aan een nieuw stadsluis inderdaad zeer groot is. Natuurlijk is het wel mogelijk om met maatregelen als in het verslag genoemd, eenige verbeteringen aan te brengen. Het hoofdbezwaar is echter, dat de verschillende diensten, welke bij eikan' der behooren en waart usschen nauwe samenwerking noodig is, over verschillende en op 'betrekkelijk groote afstanden van elkander ' gelegen gebouwen zijn verspreid. De meening dat het Commissariaat van Politie aan de Riviervischmarkt vrij komt, [berust op een misverstand. Het overbrengen van bureaux van het Stadhuis (Groenmarkt) naar een perceel in de omgeving zou boveni dien het aantal afzonderlijke perceelen, in | gebruik bij de secretarie, weder met een ge; bouw vermeerderen, dat voor een moderne administratie niet geschikt is. Zijn B. en W. dus van oordeel, dat de behoefte aan een nieuw stadhuis dringend is, zij merken teivens op, dat voorloopig van een ■ aanvang met den bouw, welk terrein ook wordt gekozen, geen sprake kan zijn. Hieraan toch zal moeten voorafgaan in de eerste plaats het opmaken -vmn een programma van eischen. Deze voorbereiding zal een geruimen I tijd vorderen, stel 2 jaar, en na afloop daar[ Van zal beoordeeld kunnen worden of de toe| stand gedoogt, dat de bouw al dan niet kan , worden ondernomen. Nu is het groote verschil tusschen het plan op het kazerneterrein en het Spui-plan, dat bij het eerstgenoemde de mogelijkheid zal bestaan om dan te bouwen, ' welke mogelijkheid bij het Spui-plan in afrienbaren tijd is buitengesloten. Een minderheid van B. en W. is van mee! iring, dat van een zoodanige urgentie, dat lan "ger wachten onverantwoordelijk zou zijn, zeker niet is gebleken, terwijl, wanneer men . snch het tempo zóó voorstelt, dat over 2 jaar overwogen zal worden of de bouw dan onderJ nomen kan worden, moeilijk is aan te toonen, jdafc bouwen op het kazerne-terrein spoediger ' dan op het Spul-terrein zal kunnen gesdiieden. De meerderheid is daartegenover van oor(deel, dat óók over 2 jaar van bauwen aan het Spui geen sprake kan zijn. De twee voornaamste bezwaren, die zijn i aangevoerd tegen het denkbeeld om het Spui1 plan op te geven, zijn, de benadeeling van de : eigenaren van perceelen in de omgeving, die j gerekend hebben op den bouw daar ter plaatIse, en de aankoopen, die reeds door de gemeente zijn gedaan. De minderheid is van oordeel, dat de overheid de op het Raadsbesluit van 1918 steunende verwachtingen en gevolgde daden van een deel der burgerij behoort te eerbiedigen, ' tenzij zij de schade, welke de burgerij door het intrekken van de genomen besluiten zal lijden, mocht wenschen te vergoeden. De meerderheid meent, dat tegenover een gemeentebelang van zoo hooge orde het belang van enkele tientallen van ingezetenen geen gewicht in de schaal mag leggen. Opgemerkt wordt, dat het kwartier door den aanleg van f den nieuwen verkeersweg toch reeds niet onbelangrijk vooruit zal gaan. Maar bovendien is sedert Juli 1918 zóóveel veranderd, dat de t gemeente ook zedelijk ten volle gerechtigd is, op een in dat jaar genomen besluit terug te komen. Eén van die veranderingen is het vrijkomen van het terrein van de Oranjekazerne. Met betrekking tot het tweede bezwaar i wordt er op gewezen, dat de perceelen, die de gemeente heeft aangekocht op een zeer enkele (uitzondering na, liggen aan den nieuwen verkeersweg, ten deele met het oog op dezen laatste z\jn aangekocht — geheel afgescheiden >van den stadhuis bouw is die aankoop zeer goed te verdedigen en behoeft deze voor de rgemeente geen schade op te leveren. In antwoord op de vraag, hoe het staat met het denkbeeld om aan het Spui een nieuw ! postkantoor te bouwen, kunnen B. en W. geen voor openbaarheid bestemde mededeeling doen, De nadeelen van het Spuiterrein. Als een der voornaamste punten voor behoud van het Spui-plan wordt in het verslag aangevoerd, dat daardoor een minderwaardig ■stadsdeel zal verdwijnen. Het groote bezwaar van B. en W. daarentegen is, dat men het • stadhuis bouwt in een minderwaardig stadsdeel, zonder dat dit verdwijnt; en dat in die ;■ buurt een behoorlijke aanpassing van de cmi geving niet is te verwachten. Ook voorbeelden in andere steden bewijzen, dat de aanwezigheid van een stadhuis op zich zelf niet vol' doende is om die aanpassing tot stand te [brengen. De meening, dat het Spui-terrein meer [centraal gelegen is dan b.v. het Kazerneterrein, is alleen vol te houden, wanneer men [verwacht een belangrijke uitbreiding van de stad, in Zuidelijke richting. Ten opzichte van Bchveningen en de uitbreiding van in de richting van Loosduinen is b.v. het Kazernete rrein gunstiger gelegen. Ook wordt opgemerkt, dat in Oostelijke richting alle verbindingen met het Spui aanzienlek worden belemmerd door den onmiddellijk daarachter liggen den spoorweg. Wat overigens de verbindingen betreft, is B. en W. niet duidelijk wat het voordeel is voor een stadhuis, van de nabijheid van het spoorwegstation. Daarentegen mag wel rekening gehouden worden met een behoorlijke verbinding met het Plein. Deze ontbreekt vooralsnog by het Spui-plan te eenenmale. Zeer zeker is het van belang, dat het stadhuis ligt nabij een hoofd verkeersweg, maar de voordeelen van een ligging aan een hoofdverkeersweg zijn maar zeer betrekkelijk. Het Eet werken op „plaatsen waar alles leeft an trilt, in het centrum dus van het drukke ! verkeer", zooals in het verslag gezegd wordt, is allesbehalve aangenaam. Zooals de Raad «elf bij zijn zittingen reeduin de Javastraat aadervindt; een rustige omgeving is voor vergaderlokalen mi bureaux een groot voordeel. Voor de stichting van een gebouw, dat door monumentaliteit tot de burgerij zou spreken, achten B. en W. het Spuiterrein allerminst [aangewezen, omdat de daarheen leidende wei.'en zoodanig zijn gericht, dat het gebouw i alleen op betrekkelijk geringen afstand kan : worden gezien en van geen enkele zijde van [verre kan worden genaderd in zijn hoofd [ De onmiddellijke nabijheid van de zonder I ien toren 30 M. hooge Nieuwe Kerk moet ook anistig afbreuk doen aan het indrukwekkende |van een stadhuis, dat reeds om practische redenen een betrekkelijk bescheiden hoogte iaiet zal overschrijden. Het is B. en W. ook een raadsel, waarom 'ie leden, die ien aanzian van het Kazerneteircin zoo beducht zijn voor schennis van ' Jöütaarrd stedenschoon, geen bezwaar zien in |ie onmiskenbare verminking van een der mooiste stadsgezichten van Den Haag, die van ien bouw van het stadhuis aan het Spui het 'jevolg zal zijn: het prachtige vergezicht op _te Nieuwe Kerk, voor wie van de Nieuwe HaVen langs Hout- of Turfmarkt het Spui nafert, aal reddeloos verloren gaan. Het Kazerne-terrein. | Als bezwaren tegen het Kazerne-terrein «orden in de eerste plaats aangevoerd de doorbraken, die volgens het verslag noodig zouden zyn. B. en W. merken op, dat zonder die doorbraken het terrein voor iedere bestemming allerongunstigst gelegen is. De kosten van de doorbraken zullen, zoo niet opgewogen, althans voor een belangrijk deel worden gedekt door de waardestijging van het terrein. De Bazel schrijft dienaangaande: „Wil het Kazerne-terrein voor eenig doel productief gemaakt worden, zoo zal betere verbinding naar de mictdenstad noodzakelijk blijken Ook zij gewezen op het belangrijke voordeel van ontlasting van het overmatig druk verkeer in den Denneweg. Der minderheid kan worden toegegeven, dat in tegenstelling met wat in het algemeen geldt voor de te onteigenen perceelen bij het Spui-plan, de hier af te breken panden nagenoeg alle in goeden toestand verkeeren, doch wat betreft de afbraak van bestaande gebouwen valt toch zeker de vergelijking met het Spui-plan ten gunste van het Kazerne-terrein uit. De panden, die moeten vallen, behooren tot de soort waaraan geen gebrek is. Daarentegen zal het te verkrijgen terrein behalve voor stadhuis,, nog «eer veel ruimte bieden voor andere gebouwen. De grootste tegenkanting ondervindt de gedachte doorbraak naar het Lange Voorhout. Met den bouwmeester zijn B. en W. van meening, dat de doorbraak ter plaatse geen ontsiering zal geven. Dat bij deze doorbraak; een huis zou moeten verdwijnen, dat geplaatst' is op de monumentenlijst, behoeft geen overwegend bezwaar op te leveren. Plaatsing op die lijst heeft toch nooit de beteekenis, dat eenig bouwwerk dat in verband met verkeerseischen niet kan blijven bestaan, nimmer zou mogen verdwijnen. Met betrekking tot de doorbraak naar den Bezuidenhoutschenweg wordt opgemerkt, dat deze doorbraak niet is voorgesteld. Indien op den duur wellicht een doorbraak in die richting noodig zou blijken, dan zal dat zijn afgescheiden van den stadhuisbouw. Met betrekking tot de kosten bestaat een merkwardig hardnekkig misverstand, ten gevolge waarvan aangenomen wordt, dat een braakliggend terrein, waarvan een groot gedeelte voor uitgifte beschikbaar zou blijven, duurder zou zijn voor den stadhuisbouw, aan een veel grooter terrein, waar eerst nog een geheel stadskwartier zou moeten worden afgebroken en waarvan niets voor uitgifte beschikbaar zou komen. De werkelijke cijfers der kosten voor onteigening zijn ƒ 1.729.000 en bij plan B ƒ 2.500.600. De kosten van onteigening bij het Spui-plan zijn in 1916 geraamd en toen reeds gesteld op ƒ3.000.000.— Zeer zeker moet bij het Kazerne-terrein rekening worden gehouden met de waarde van dat terrein, maar die waarde is niet, zooals het terrein daar ligt, op ruim 1 millioen of ƒ 40 en ƒ50 den kub. M. te stellen, gelijk de Directeur van Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting aanneemt. Een bekend schatter berekende in 1921 de waarde van het terrein van de Alexanderkazeme en veld welke terreinen veel beter toegankelijk zijn zonder de opstallen bij een zuinigen straataanleg, op gemiddeld ƒ 10 den kub. M. Vergeleken hiermede is de waarde van het terrein der Oranjekazerne, zooals het thans gelegen is, zeker niet hooger te stellen dan ƒ 250.000. Bovendien biedt het kazerne-terrein een aantal voordeelen, die niet, of moeilijk, onder cijfers zijn te brengen: a. de mogelijkheid op dat terrein den bouw meer geleidelijk te doen plaats hebben; ib. hetzelfde ten aanzien van de doorbraken; deze behoeven eerst te worden uitgevoerd, wanneer de stadhuisbouw zijn voltooiing nadert en kunnen zelfs dan zoo noodig, worden uitgesteld omdat aan de Mauritskade een goede hoofdtoegang en verder zijtoegangen zijn te maken. c. de mogelijkheid om in de plaats van perceelen, die afgebroken worden, andere terreinen in de onmiddellijke omgeving aan te bieden (bij zaakverplaatsing een groot voordeel); d. het vervallen van de noodzakelijkheid, die de bouw volgens het Spui-plan doet ontstaan, om, ongerekend de gevolgen van stichting van het postkantoor h. t. p., ruim 300 nieuwe woningen op een andere plaats te bouwen. De groote kostbaarheid van het Spui-plan is voor B. en W. een der voornaamste redenen geweest voor de indiening van dit voorstel. Het Alexanderveld. Aan dit terrein zouden ook B. en W. de voorkeur geven boven ieder ander. Vóór de indiening van hun voorstel hebben B. en W. hernieuwde pogingen gedaan om de beschikking over dat terrein te verkrijgen, die echter niet tot de gewens-chte uitkomst hebben geleid. Ook de mogelijkheid van een proces is onder de oogen gezien, doch bij de onzekerheid, die ieder proces biedt, en den langen duur daarvan ontraden zij de keuze van een terrein B. en W. merken hierbij nog op, dat dit den voorstanders van 'n vrijstaand gebouw schijnt ontgaan te zijn, daar ook 't op 't Alexanderveld te stichten stadhuis zijn monumentale werking niet aan zijn uitwendig aspect zal ontleenen, doch aan zijn binnenplein. Voorloopig ontwerp. Het is juist, dat dit voorstel zijn ontstaan dankt aan het vrijkomen van het kazerneterrein, maar B. en W. zien niet in, dat deze omstandigheid tegen het voorstel pleit. Voor een aantal leden schijnt als een axioma vast te staan, dat het stadhuis moet zijn een z.g. vrijstaand gebouw, in tegenstelling met een pleinombouwing als ontworpen op het kazerneterrein. Ook de minderheid is van oordeel, dat de meerderheid van B. en W. te weinig rekening houdt met het zeer bijzondere karakter, dat het eerste en voornaamste gebouw van den gemeentelijken dienst in een aan bouwkundige monumenten arme stad als 's-Gravenhage behoort te hebben. De Bazel is van oordeel, dat vostrekt niet vaststaat de grootere schoonheid van een vrijstaand gebouw; hij acht het juist een voordeei van het kazeraeterrein, dat daar aleen een hofverhouding kan plaats vinden. B. en W. dealen geheel in het oordeel van De Bazel. De tegen den bouw om een binnenplein aangevoerde verdenking, dat deze voor een gebouw van gewijde strekking bijzonder geëigend doch voor een openbaar gebouw als het stadhuis minder passend zou zijn, komt B. en W. volkomen ongerijmd voor. Het „Bimnehof" hier ter stede, het Alhambra in Granada, het Bayello te Florence, het Dogenpaleis teVenetië, het Escuriaal te Madrid, Amaliënborg te Kopenhagen, het Louvre te Parijs, het Schloss te Dresden, de Hofburg te Weenen enz. enz. zijn even zoovele voorbeelden, dat, bij representatieve openbare gebouwen van heel wat weidscher dracht dan een Haagsch stadhuis, in alle Inden en alle tijden het hoofdaccent der monumentaliteit zeer dikwijls en met de beste uitkomst is geegd op de aan drie of vier zijden gesloten hofombouwing. In de tweede plaats wordt beweerd, dat bij een vrijstaand gebouw meer gelegenheid bestaat om ten behoeve van de diensten en ten gerieve van het publiek afzonderlijke toegangen te maken en een betere distributie van de vereischte ruimte te verkrijgen. Naar aanleiding van deze opmerkingen schrijft De Bazel o. m., dat „niets minder juist is". Bij een gebouw of gebouwencomplex zullen de verschillende in afdeelingen gegroepeerde diensten meer doeltreffend en met het minst opoffering van ruimten bereikbaar zijn vanuit een centrale hall, of bij grooter omvang, centrale hof, dan wanneer van langs de buitengevels ingangen groepeert. In de derde plaats wordt de mogelijkheid van uitbreiding bjj een vrijstaand gebouw grooter geacht. B. en W. zijn ook te dezen van een juist tegenovergestelde meening. Bij een rondom door pleinen en verkeerswegen omgeven gebouw zal men of aanstonds een op uitbreiding berekend en dus te groot gebouw moeten stichten, of een tijdlang een onvoltooid gebouw moeten hebben, wat dan eerst recht misstaat, of — zooals meestal geschiedt — later moeten aanbouwen, ten nadeele van de eenheid van het geheel. De Bazel is van meening, „dat aan een gebouw, dat als het voorgestelde, aan de achtergevels wordt bijgebouwd, die bijbouw minder storen en gemakkelijker uitvoerbaar zal zijn, dan aan een gebouw, dat noodzakelijk aan de buitengevels moet worden vergroot". De drie redeenen van technischen, economischen, aesthetischen aerd, waarom een uitbreiding op het voorgestelde terrein bezwaarlijk zou zijn, gelden volgens D e Bazel in hoogere Mate bij een gebouw, dat onmiddelijk aan verkeerswegen grenst. --- UTRECHT. R. K. KIESVEREENIGING. De ontwerp-statuten. Omtrent de vergadering der R.K. kiesvereemging, gehouden ter behandeling van de ontwerp-statuten, saamgesteld na een onderhandeling tusschen 'bestuursleden der R. K. kiesvereeniging en voormannen der N. K. p ! hier ter stede, kunnen we nog vermelden dat', behalve het in het vorig nummer meegedeeld artikel 17, van belang is de samenstelling van artikel 25, dat thans als volgt luidt: Als definitieve candidaten worden gekozen verklaard die personen, welke achtereenvolgens de meeste stemmen verkregen hebben, waarbij de invloed van den vermenigvuldigingsfactor bedoeld in artikel 20, buiten beschouwing wordt gelaten. Hebben twee of meer personen een gelijk aantal stemmen ontvangen, dan gaat de oudste in jaren vcor. Het bestuur stelt daarna de' definitieve candidatenlijsten vast, waarbij het getal der op ieder der gekozenen met in achtneming van den vermenigvuldigingsfactor op de volgende lid 1 igekozen leden is uitgebracht beslist, omtrent de volgorde van plaatsing der candidaten op de definitieve candid'atenlij sten. Indien de aldus vastgestelde uitslag der stemming naar de meening der meerderheid van de adviescommissie zoodanig afwijkt van het advies, dat deze niet is -in het belang eener behoorlijke vertegenwoordiging, roept het bestuur ten spoedigste alle leden en ook de plaatsvervangende leden in een gecombineerde vergadering ibijeen. Bij staken van stemmen over het al of niet bijeenroepen der gecombineerde vergadering beslist de stem van den voorzitter. De aldus uitgebreide commissie beslist met minstens vijf-zesde der aanwezige leden of en welke wijzigingen in den uitslag zullen worden aangebracht. Een wijziging mag slechts om hoogst gewichtige redenen en met zoo weinig mogelijke afwijking van het advies worden aangebracht. Zoo een of meer candidaten zich terugtrekken dan wordt de lijst opnieuw vastgelegd overeenkomstig 't bepaalde in de eerste drie leden van dit artikel. Het bestuur draagt zorg voor tijdige inlevering der candidatenlijsten. Wij deelden bereids mede, dat, alvorens tot stemming over gegaan werd over het geheele statuten complex eenige verklaringen werden afgelegd. Zco stelde de secretaris de vergadering gerust, dat de gewijzigde statuten niet zijn geinspireerd of opgedrongen door de uitgetredenen. Daar is geen sprake van; het bestuur heeft de herziening voorbereid, overtuigd van de noodzakelijkheid en in vol besef van zijn plicht, waarbij natuurlijk rekening is gehouden met wat onlangs is gebeurd. De heer De Bruijn geloofde, dat er bij deze statutenwijziging wel rekening is gehouden met de N. K. P. Men zal verstandig doen dat ronduit te erkennen. Reeds is gewaarschuwd, dat aanneming der gewijzigde statuten aanleiding zal geven tot het uittreden van een groot aantal arbeidersledten. Zij, die dat vreezen, zien de zaak verkeerd. Tot heden zijn de arbeiders hoofdzakelijk de dupe geworden van een heerschers- en machtspolitiek. Thans moeten de arbeiders oppassen, dat niet de minderheid 1 door hen overheerscht wordt, De arbeiders behoeven niet bang te zijn voor terugkeer der uitgetredienen en dat behoeft voor hen ook geen aanleiding te zijn om heen te gaan. Integendeel. Er is op het oogenblik een nationale comimissde aan het werk. Spr. heeft het vertrouwen, dat deze rekening zal houden met de bestaande machtsverhoudingen. Men is dus thans te vroeg met een beslissing over uittreden. Laten onze arbeiders goed overwegen geen onberaden daden te stellen en de politieke eenheid' boven alles hoog houden. Als men istraks niet voldoende rekening zou houden met de machtspositie der arbeiders, dan zooi 't verklaarbaar zijn dat dezen bedankten. Spr. verzekerde tenslotte, dat hij op het oogenblik alle aanleiding vindt om voor de statutenwijziging te stemmen. Daarna had de stemming plaats met het reeds gemeld resultaat, waarop de vergadering werd gesloten. --- ROTTERDAM. ORGELFONDS ST. ELISABETHSKERK. Laten we hopen, dat de komst van een groot en mooi orgel in de Parochiekerk van de H. Elisabeth aan de Mathenesserlaan nu weldra een voldongen feit wordt. Oogenschijnlijk ten minste heeft deze tweede liefdadigheidsavond voor het nieuwe instrument heel wat ruimere baten opgeleverd dan de georganiseerde muziekuitvoering van eenige maanden terug. Was destijds de belangstelling maar zeer matig, gisterenavond was de groote Doelezaal overvol. Blijkbaar concentreerde zich het grootste gedeelte van de door het pulbliek aan den dag gelegde attentie cp en om de „Groepen van Levende Beelden, acht in getal, welke tijdens het zingen van het Amerikaansche Kerst-Oratorium „The Christ Child" van W. Rlhys Herbert werden vertoond: Vlucht van Adam en Eva, Blijde Boodschap, Mare aan de Herders, H-un Aankomst en Aanbidding te Bethlehem, Tocht en Aankomst der Driekoningen. De leiding van den heer Léon van der Hulst en het tooneeldécor der firma H. Ter Meulen, onder de artistieke leiding van den heer J. de Boer verdienden in waarheid allen lof. Groepeering, belichting, aankleeding, stand, poses, alles viel bijaonder indrukwekkend en bekoorlijk voor het oog te noemen. Alleen had aan het oog nog meer vreugde van langere genieting kunnen worden geschonken, indien de vertooning van elk der afzonderlijke „tableaux vivants" niet zoo opvallend kort had geduurd. En de belofte van de artisticiteit ware allicht beter nagekomen, indien achter het doek, onmiddellijk vóór het openschuiven daarvan, onder het zingen niet een zeer storend kloppen met hamers te vernemen was geweest. Van stoornissen in de groote Doelezaal is trouwens zoo den ganschen avond nogal spiake geweest. We waren genoodigd op een „concert", maar eerlijk gezegd is dat geheel e concert eigenlijk knapjes bijzaak geworden. Niet, dat er te weinig muziek is gemaakt, integendeel, men heeft zelfs met een beetje al te royale maat gemeten. Edoch, het publiek heeft zich de vrijheid veiroorloofd, hel! aanhooren genieten van muziek op heel wat «ogenblikken totaal onmogelijk te maken. Gezien de localifceit der Doelezaal ware het, in verband met de vertooning der levende beelden, misschien wenschelijk geweest het Roomsch Katholiek Gemengd Zangkoor van Jaap Vranken achter of bezijden het tooneel-podium op te stellen. Ware de plaats van vertooning een schouwburg geweest, zoo had de orkest-ruimte aan het ensemble kunren worden afgestaan. Maar juist het feit, dat Vianken's koor zich nu in de zaal zoo verdienstelijk stond te maken, had het auditorium er toe moeten brengen, de égards juister in acht te doen nemen. Na de vertooning van elke groep werd het bet ensemble soms onmogelijk gemaakt rustig voort te gaan. Geheel ten onpas werd er maar weer op los geapplaudisseerd: onder den meerstemmigen zang, onder het mooie orgelspel van Arnold Vranken. En laat het dan waar zijn, dat de opening van het doek niet altoos gelijktijdig plaats vond met de vordering van het melodieuse en goed geschrevene Oratorium (o.a. zong men reeds den Engelenzang van den Kerstnacht, toen Gabriël nog aan Maria moest boodschappen), er had grootere dankbaarheid tegenover den met vastheid en zakenkennis leidenden directeur moeten zijn. Of verdiende alleen het instudeeren van het Oratorium niet reeds een zoodanige erkentelijkheid, dat het toch niet aanging geoostumeerde verkoopstertjes vóór den bepaalden tijd — dat wil zeggen: n a beëindiging van de laatste noot muziek! —»door de zaal te laten wandelen, laat staan haar costumeering midden in de zaal onder het zingen te laten voltooien. Van vader Jos. Vranken zijn prijzenswaardig drie Oud-Hollandsche Kerstliederen door het gemengde koor ten gehoore gebracht. De sopraan-zangeres Thérèse de Waal droeg met klaar orgaan drie toepasselijke Kerstzangen van Cornelius, Holthaus en Huilebroeck voor. Jammer dat het voorbarik klappende puibliek ook daar belette haren klavier-begeleider de naspelen ongestoord te voltooien. Een eervolle vermelding om hun medewerking in „The Christ Child" verdienen voorts nog: de alt Marie Korsten, de tenor Leopold M-evlink, de bariton Anton de Leeuw, die den ongesteld geworden Henri van Gastel verving en de pianiste Marie Zeef. De tekstwoorden van het voor soiï, koor, piano- en orgelbegeleiding Oratorium stammen van Wim. Ap Madoc. F. M. Schneider bezorgde de Duitsche vertaling. EERVOL ONTSLAG. Bij Kon. besluit is met ingang van 1 Jan. aan Jhr. J. F. A. van Panhuys, op zijn verzoek, eervol ontslag verleend uit zijne betrekking van Rijksbetaalmeester alhier. EEN WILDE JACHT. Een dame, buiten de stad woonachtig, stond gisterennamiddag de nieuwe zaak van IIartlieb op de Noordblaak te bewonderen. Plotseling rukte een opgeschoten jongen haar taschje uit haar hand, waarin ze alleen de leden riem overhield. Ze liep den dief snel achterna, houdt den dief roepend. Deze vluchtte de Molensteeg in, achtervolgd door eenige burgers en toen het Steiger op. Een slagersjongen slaagde er eerst op de Vlasmarkt in, den dief te grijpen en aan den agent van politie over te leveren. De dame, wier naam ombekend is gebleven, werd het taschje toen weder ter hand gesteld. Aan het verzoek van den agent, zich op het politiebureau in de Torenstraat te melden, heeft ze geen gevolg gegeven. De dief bleek de 20jarige P. O. te zijn, zonder beroep. POST VOOR NED. OOST-INDIë. Laatste buslichting aan het hoofdpostkantoor alhier voor de rechtstreeksche verzending naar Nederlandsch Oost-Indië per s.s. „Prinses Juliana", 5 Januari 11.30 's avonds. Aangeteekende stukken worden aan het hoofdpostkantoor aangenomen dien dag tot 8 uur 's avonds; postpakketten voor bovengenoemde bestemming, alsmede voor Italië, Egypte en Singapore aan het bureel Oppert, eveneens dien dag tot 8 uu r 's avonds. Op de-per zeepost te verzenden correspondentie vermelden: „Zeepost". Een drijvende brandkast is aanwezig. --- LETTEREN EN KUNST. WILLEM MENGELBERG. Willem Mengelberg, die zich de vorige week te Frankfort a.d. M. onder heelkundige behandeling heeft gesteld, is dientengevolge zeer tot zijii leedwezen nog niet in de geegenheid de leiding van het Concertgebouworkest te hervatten. Naar de berichten, die ove r het algemeen gunstig luiden, zal het wel Zondag a.s. worden, aleer de terugkeer van den dirigent te Amsterdam is te verwachten. In verband met Mengelberg's ongesteldheid was de Schreker-avond die aanvankelijk op hedenavond te Amsterdam was bepaald, reeds tot nader aankondiging uitgesteld. Inmiddels zijn thans ook voor de vervanging van Mengelberg de noodige maatregelen getroffen, in zooverre, dat het concert van heden te Amsterdam zal worden geleid door den' heer Dopper. De concerten op Zaterdagavond te 's-Gravenhage en Zondagmiddag te Amsterdam zullen door den heer Max Fiedler worden gedirigeerd. --- TOONEEL. NATIONALE OPERA. Lohengrin. Twee bedrijven der Rotterdamsche première woonden we gisterenavond bij — het dreigde alweer onbehoorlijk laat te worden. Mogelijk dat de derde acte ons tot andere gedachten zou gebracht hebben, de eerste twee gaven den indruk, dat deze Wagner-opera met haar talilooze struikelblokken boven de krachten gaat van het huidige ensemble. Er haperde immers veel: èn vooral in de eerste violen al te schrale orkest — wat weinig teekening alree in de ouverture! —, èn bij het koper aan gene zijde van het voetlicht, èn bij de koren natuurlijk, die altijd het delicaatste el er *i®nt zijn in een Lohengrinuitvoering, èn zelfs bij de solisten, niet het minst de gastenHet is der nieuwe directie kwalijk genomen, dat zij de armoede der Nationale tracht aan te vullen met wat valuta-weelde. Wij voor ons zullen haar er niet om lastig vallen; alleen schijnt de eisch niet misplaatst, dat men dan ook naar eerste rangs artisten uitziet. Het kan zijn, dat Nelly Merz van de Miinchensche opera daaronder dient gerekend; in elk geval was ze gisterenavond dan zeer weinig gedisponeerd. Haar vocale prestaties hielden geen gelijken tred met de waarlijk mooie heelding der Elsa-figuur; haar detoneeren was nu en dan ergerlijk. Over Carl Guurther, van de opera te Hamburg, in de titelrol, zijn we beter te spreken, al gaat ook bij hem de spel-kwaliteit boven de stem-kwaliteit. Beide partijen hebben we vroeger door Nederlandsche artisten beter hooren zingen. Gelijk thans ook de oude vertolkers der TelramwwH- en Ortrud-figuren, v. Helvoist Pel en Poolman—Meissner, het meest naar voren kwamen. Coraelis Bronggeest zong den koning met waardigheid; Henri Angenent was als zijn heraut te loven (op zijn Spurafucile-knevel ra, die tusschen al die baardelooze mannen een anachronisme leek). Het talrijke publiek — er bleef wederom bijna geen plekje onbezet — toonde zich opgetogen. Zaterdag a^. wordt de voorstelling herhaald. i , : | t --- POSTERIJEN EN TELEGRAFIE. WIJZIGING REGLEMENTEN DIENSTVOORWAARDEN. Stct. no. 2 bevat een Kon. besluit van 22 December 1922, waarbij w .ngen worden aangebracht in de reglementen, houdende dienstvoorwaarden voor de ambtenaren en arbeidsvoorwaarden vtoor (het hulppersoneel bij het Staatsbedrijf van de posterijen, de telegrafie en telefonie. • Het volgende is hierbij bepaald: Art. I. Het bepaalde in de artikelen 32, 43, 63, tweede lid, en 126, tweede lid, van het D.A.P.T.T., in de artikelen 43 en 93, tweede lid, van het A.H.P.T.T. en het Kon. besluit van 18 December 1919 no, 46, zooals dit sedert is gewijzigd (bijlage 2 van het D.A.P.T.T.), worden ingetrokken. Art. II. In artikel 48, eerste Md, van het D.A.P.T.T. wordt gewijzigd: onder a: „6%" in „6 „ b: „7y 2 " in „8 „ c: „7%" in „8 „ d: „7K» in „7%"; „ e: „8 " in „8%". In artikel 49, eerste lid, van het D.A.P.T.T. wordt gewijzigd: onder b: ,7%" in „8" en wordt het bepaalde onder a vervangen door: „de te verrichten loopdi-enst, resp. rijwieldienst, bedraagt per dagelijkschen diensttijd gemiddeld niet meer dan 8, resp. 6% uur". In artikel 49, tweede lid, van 't D.A.P.T.T. en artikel 35, eerste lid, van het A.H.P.T.T. wordt „ten minste" gewijzigd in „gemiddeld" en vervallen de woorden „als regel". In artikel 32, eerste lid, van het A.H.P.T.T. wordt gewijzigd: ander a: „7%" in „8"; onder c: „8" in „8ï£". In artikel 33, tweede lid, van het A.H.P.T.T. wordt „9" gewijzigd in „10". In artikel 88, eerste lid, van het D.A.P.T.T. wordt het bepaalde onder e en f vervangen door: „e. gedeeltelijke inhouding van bezoldiging voor een daarbij te bepalen tijdvak; f. terugzetting in rang en gedeeltelijke inhouding van bezoldiging, al dan niet voor een te bepalen tijdvak". In artikel 118, eerste lid, van 't D.A.P.T.T, wordt bet bepaalde onder d vervangen door: „d. wegens onbekwaamheid of ongeschiktheid voor zijn betrekking anders dan ten ge volge van ziekte of van een ongeval; e wegens opheffing van zijn betrekking of verandering in de inrichting van het dienstvak; f. door opzegging". In artikel 119, eerste lid, van 't D.A.P.T.T, wordt „d" gewijzigd in. „f". In artikel 123, eerste lid, worden na „ingaand" ingelascht de woorden „of uitgesteld". Art. III. Dit besluit treedt in werking op 1 Januari 1923. --- LAND- EN TUINBOUW. MOND- EN KLAUWZEER. De Minister van Binnenlandsche Zaken en Landbouw, heeft met ingang van 4 Januari 1923, ingetrokken: a. de beschikking van den Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel a.i. van 8 December 1922, voor zooveel daar bij werd verboden het vervoeren of doen vervoeren van herkauwende dieren en varkens uit, naar of binnen een kring, omvattende het gedeelte der gemeente Wittem, genaamd Schweiberg met inbegrip van Kosberg ten Zuiden begrensd door den weg Mechelen— Epen; b. de beschikking van den Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel a.i. van 14 December 1922, waarbij werd verboden het vervoeren of doen vervoeren van herkauwende dieren en varkens uit, naar of b'nnen een kring, omvattende het gedeelte der gemeente Wittem, begrensd door de Geul, de Rijksgrens, de grens der gemeente Slenaken, den weg loopende van Erperheide over Kosberg en Schweiberg tot den weg Mechelen—Epen en het gedeelte van laatstgenoemden weg tot aan de Geul. --- LAND- EN ZEEMACHT. HERHALINGSOEFENINGEN ZEEMILITIE. De Minister van Marine, heeft bepaald: le. dat de zeemilicien-verlofgangers van de eerste en tweede ploeg der lichting 1921 — met uitzondering van de kustwachters — zullen worden opgeroepen voor het vervullen van herhalingsoefeningen in twee ploegen, waarvan de eene ploeg in werkelijken dienst zal verblijven van Vrijdag 6 April tot en met Donderdag 10 Mei 1923 en de andere ploeg van Vrijdag 11 Mei tot en met Donderdag 14 Juni 1923; 2e. dat, indien er zich onder deze zeemiliciens personen mochten bevinden, die voorkeur hebben voor indeelmg bij de eerste of bij de tweede ploeg, zij dit bij ongezegeld verzoekschrift vóór 1 Februari 1923 kunnen kenbaar maken aan den Minister van Marine, onder opgave van de reden van hun voorkeur en van hun stamboeknummer; 3e. dat met het door de betrokkenen te kennen gegeven verlangen zooveel mogelijk rekening zal worden gehouden, en dat na 1 Februari a.s. zal worden beslist bij welke ploeg elk hunner zal worden ingedeeld, waarvan hem bij nadere kennisgeving aanwijzing zal worden gedaan, met vermelding van datum en plaats van opkomst; 4e. dat nader zal worden vastgesteld en 'bekendgemaakt het tijdstip van opkomst der tot de kustwacht behoorende zeemilicien-verlofgangers, die in den loop van het jaar 1923 gehouden zullen zijn voor het vervullen van herhalingsoefeningen voor den duur van 3 weken in werkelijken dienst op te komen, en welke zijn de kustwachters van de beide ploegen der lichting 1920 en van de eerste ploeg der lichting 1921; vermoedelijk zullen deze oefeningen plaats vinden in Juli 1923. Met de zeemiliciens, die behooren jtot een der onder le. en 4e. genoemde ploegen, worden bedoeld zij, die hun eerste-oefening volbracht hebben in de tijdvakken, waarin genoemde ploegen destijds geoefend werden. Met het oproepen voor herhalingsoefeningen van de kustwachters der tweede ploeg van de lichting 1921 zal waarschijnlijk gewacht worden tot het jaar 1924. De tot luitenant-kolonel commandant van het 2de Regiment infanterie benoemde majoor H. C. J. Meys komt van Arnhem te Venlo in garnizoen. --- GEMENGD NIEUWS. GASVERGIFTIGING ? Een twintigtal meisjes die in een der zalen van de biscuitfabriek van de N. V. E. Helder & Co. te Zwolle bezig waren met het witten der muren, werden plotseling onwel; allen kregen zware hoofdpijn, brakingen en benauwdheden. Eén meisje werd bewusteloos. Zij werden onder geleide of per rijtuig naar huis gebracht. De oorzaak van de bedwelming is nog onbekend. Een onderzoek moet uitmaken of er giftige bestanddeel en waren in de witkalk ofwel dat sprake is van gasvergiftiging ten gevolge van een eventueel lek in de gasleiding. HOOGWATER. Men meldt ons uit Zevenaar d.d 3 Jan^ Het water staat van dijk tot dijk. De oMj : : gende dorpen beginnen reeds den last van £ water te ondervinden. ^ KIND VERBRAND. Onder Opheusden is een 4-jarig kind va, den steenarbeider v. d. B. bij de kachel ■ brand geraakt en aan de gevolgen overleg BRAND. Te Putten op de Veluwe is een schuur gebrand waarin gevestigd was de répara^ werkplaats van den rijwielhandelaar Smienk. Het heele gebouw werd in asch legd. Het was laag verzekerd evenals de ^ ventaris, waaronder een groot aantal rijwiel^ en eenige motorrijwielen. VECHTPARTIJ MET DOODELIJKEN AFLOOP. In het ziekenhuis te Enschedé is gisternacht overleden de 21-jarige wever J. Koppes, die otl Nieuwejaarsavond bij een vechtpartij in Kalanderstraat aldaar een messteek in d ö; buik bekwam. De dader F. L. is naar Alm^ overgebracht. Zekere J. G., die 2 messteken in den rug bekwam, kon aan het politiebureau verbonden worden. ■1 .11 ui ■ m VERDRONKEN. Te Hoeven is een 15 maanden oud kind vau'i C. de R., tijdens afwezigheid der ouders i t een kuip met water gevallen en verdronken, GEARRESTEERD. Te Hengelo heeft de politie gearresteerd H. uit Enschedé en A. L. uit Almelo weger,; diefstal van drie rijwielen te Goor en aanranding van een verpleger uit Zutfen in de nabij, heid van die plaats. De rijwielen zijn te Hilversum verkocht voor resp. ƒ 7, ƒ 7,50 en ƒ 13, INBRAAK. Gisternacht is bij Van der L. te Oegstgeest ingebroken. Een kistje met geld werd van onder het ledikant weggehaald, benevens eea portemonnaie uit een pantalon, die over eei stoel hing. Er werd voor ongeveer 500 guld« gestolen. --- LAATSTE BERICHTEN. DE VERWARRING IN HET DRUKKERSBEDRIJF Te 's-Gravenhage. Door de directie van de „Nieuwe Courant* is een bespreking gehouden met het districtsbestuur Den Haag van den A. N. T. B. met het gevolg dat de staking aan dat blad gistermiddag is geëindigd. FINANCIEELE BERICHTEN. BEURS TE LONDEN (R.O.) 3 Jan. 2 Jan. 3 Jan. 2 Jan. X p.E.Con. Eng.Fund L 4 Argent. 1900 Braz. 1889 4 Japan 1905 A4 „ le ser. 5Mex.C.G.'99 Peruv. C.g.A. id. p.A. 3 Portugal 5 Eusl. 1906 4Turkije Un. 3H Uruguay 5 Urug.C.Gr.L * Ex div. WISSELKOERSEN TE LONDEN (R.O.) 55 \ 55% 3 Venezuela 65 65 * 86 86 A. Radio C. 16!-: 18 ? 69 69 , Atch. Com. 109 iOD.'-i 4*2 423* , dito pref. „ Denv.liiog. 96 98 88 88 * — — 102 102 „ Eriegew. 12 11 88 87 „ Miss. K. T. 11* 10j» i% i% „ Ontario 21 20 •2Sh 29 „ South. Pac. 86 86 28 28 „ South. liw. 27 265i 9 9 „ Un Pac. C. 149 148 27 H 29 „ U. S. Stl g" 114 115 36 36 H Plaatsdisc. ■2H Ti * '74 Zilver (Bar.) HH 313* 3 2 | 3 2 Jan. Jan. 1 Jan. Jan. 11.79 11.76 Bruss. cheq. 69.60 68.21 33000 64.25 62.50 1 Herlijn . . 35250 3 Jan 2 Jan. 3 Jan 2 Jan 59. 5 59.05 Turk (G.) 75.77.23 63,70 63.70 B. Ottom 722.715. —.— —,— Rio Tinto 2120.— 2115,31.35 31.40 A.Kon.Petr. 219.216, 23.50 23.75 64.294 62,86 Wiss. Amst 546.— 534.30 Amst Clieq. Parijs cheq BEURS TE PARIJS (R.O.) SLOTKOERSEN 3pPrKente 4p. do. '17 Spanje bit. Kusl. 1900 liusl. 1909 Wiss Lond. N. V. M AOHXNT5F ARKXEKE2Ï „KALiM AS-AMSTERDAM". In de gister-en gehouden algemeene vergadering vaai aandeelhouders werden de balaae «o verTieisrekeniinig dier 'Maa/tsciha.pitij en_ der beidfl dodhtermar.tsciha(pipijien, benevens het jaarvewlag goedgekeurd. De' voorstellen van het besten- tot he)t veikoopen der aandeélen vaai de Paibriek vam Stownen andere Werktuigen „Eaiima.S''', alsmede aiueJ wat beioort tot het faibriefcslbedrijf dieir Maatschappij te Soerabaija aan de .N. V. Constructiewerkplaatsen v/h. du Vroo & "werden met algemeen® .-siteimmen aangenomen. De heer J. M'.iyslken, aftroden a>le eormmissaris der' vennootschap, werd niet algemeen© ste®' inen als zoodanig herkozen. VERGA DHRINGEN OP HEDEN. Dordrecht. 1 nur. Etï. V. Biscuitfabriek „Victoria" Dt