LETTEREN EN KUNST. BIJ GOUDSTIKKER. fe?( - merkwaardig schilderij van hieronymus bosch. Rotterdamsche Kunstkring. Wel zijn deze donkere dagen niet bij uitstek - om schilderijen te gaan zien, maar Sr^ntoönstelling van Goudstikker in den ootterdamschen Kunstkring moet men toch Pt overslaan. En dit vooral — al betwi geenszins de belangrijkheid van «jlsïtie als geheel — om een schilderij, dat. 1 oor» vprvnm^lin ct ie intktvu. betwisten geenszins de belangrijkheid van de tie als geheel — om een schilderij, da' dagen aan de verzameling is toege voegd, ee n Kruisdragenden Christus van «ieronymus Bosch. Deze Hollandsche meester uit de late middelden is in zijn eigen vaderland door geen fnkel werk vertegenwoordigd. Om hem gron^ leeren kennen zou men naar Spanje moeten reizen. In Prado en Escuriaal berusten Sin belangrijkste werken, verder in Brussel en Weenen. En nu heeft de ondernemende firma Goudstikker uit Amsterdam in Engeland de hand Igten te leggen op een buitengewoon prachtig werkje van den meester, dat dezer dagen de Kunstkring-zaal te zien is. Bosch is vooral bekend als de schilder van j^] en laatste oordeel, schrikaanjagendvisioenair en bizar van verbeelding. Hij lijkt «en overspannen en gekwelde geest, bezocht door kwade droomen en angstwekkende nachtjjezichten, misschien een twijfelaar, die een •^bestemde vrees wilde wegdringen door van sommige niet-te-doorschouwen geheimenissen van t geloof op wild-fantastische en groteskverwrongen manier zich voorstellingen te w rmen. Wat ook de diepere psychologische ondergrond moge wezen van Bosch' raadselachtige en grillige kunst, zij is voor een goed deel beheerscht door des meesters neiging naar het dwaze en uitzonderlijke, het vreeswekkende en obsedeerende, het onsmakelijke ook, een ietwat ziekelijke neiging, waarvan hij dermate slachtoffer was, dat hij er als in een benauwenden kringloop mee raakte. Het werk van Bosch interesseert in hooge m ate, het boeit of liever het prikkelt, maar het laat ten slotte toch onbevredigd. Er is zoo weinig echte menschelijkheid in, zoo weinig waarachtige diepte ook. Het blijft te veel spel, een pijnlijk, schamper spel van een verwarden, sterielen geest. De Kruisdragende Christus nu is een nobel en zuiver werkje, blijkbaar in klaarder dagen gemaakt. Het is nochtans typisch van Hieronymus Bosch. Enkele rauwe koppen en verwrongen maskers worden gemakkelijk herkend. De figuur van den beul op den voorgrond heeft het sluwe en sluipende van zijn demonen en kwaadsappige schavuiten. Op een schildje, dat in den stoet wordt meegedragen, staat een van die gedrochtelijke beesten afgebeeld, waar de meester zijn zielige vreugde aan had: een opgezwollen lijk-groene kikvorsch of pad. Maar overigens is dit schilderij van een felle realistiek en van een bijkans nuchtere klaarheid. Het is in twee groote plans samengesteld, zonder perspectivische werking in den staanden rechthoek boven elkaar gezet. Op het tweede plan is de Christus geheel uitgeput neergestort onder het Kruis. Een beulsknecht ranselt hem met een koord, Simon van Cyrene verleent aarzelend zijn merkbaar afgedwongen hulp. Om hen heen joelt de menigte van soldaten en nieuwsgierigen. Het is maar een klein brokje int den stoet, misschien drie a vier meter, met een twintigtal figuren dicht opeengedrongen, maar de schilder suggereert hier een machtig-bewogen, deinende mensohenmassa, met ladders en pieken en lansen in een druk bewegen er boven uit. Iedere kop in deze,groep is een studie waard op zichzelf. De aarzeling en onzekerheid, het innerlijk-ongerust zijn van Simon van Cyrene en zijn vaag aanvoelen, dat er iets ontzaglijks aan het gebeuren is, zagen wij, behalve bij Servaes. nog nimmer zoo fel en dramatisch uitgedrukt. In deze rumoerende groep is de Christus als weggedrongen. Uitgeput en nietig is Hij neergevallen, van alle glorie ontdaan, gebroken in pijn en stervensnood. Zoo zal Hij meer en meer ontluisterd worden en dieper en dieper vernederd, tot Hij het Heilig Hoofd buigend sterven zal: een worm en geen mensch. Van den nabijen triomf getuigt nu alleen zijn verheven geduld en goddelijke gelatenheid Op den voorgrond (hoe prachtig is dat gedacht!) het drama van de moordenaars. De eene wordt van zijn kleederen ontdaan en door een beul in scharlaken mantel gebonden. De andere, lijkbleek, is op zijn knieën neergezonken en een monnik hoort ontsteld zijn biecht. Het zijn twee intens-levende groepen, dramatisch en van sterk psychologisch realisme. De kleur is op deze schilderij wonderbaarlijk goed behouden. Het felle rood fonkelt op of het gisteren geschilderd werd. Het geheèl is helder en dun geschilderd, met virtuooslijke nauwkeurigheid in de typeeren de details. We kunnen een ieder nadrukkelijk anraden dit buitengewone werk te gaan zien. Vooral zij, die met de religieuse kunst te maken hebben, geestelijken en leeken, moeten niet verz V™ e . n ' n den Rotterdamschen Kunstkring een kijkje te komen nemen. Juist de kennismaking met de oude meesters geeft een zuiverder blik op het streven der moderne. Er zou niet zoo'n verwarring zijn in de waarüeering der kunst als er meer daadwerkelijke universeele belangstelling voor was. Is men op Bosch' Kruisdragenden Christus uitgekeken, (maar dat gebeurt niet spoedig), dan valt er nog veel anders te zien en te waardeeren. Zoo kan men een heele reeks van voor het land en den tijd waarin zij ontstonden, typeerende portretten vinden. Het mansportret van Hyacinthe Rigaud is een synthese van het hooghartig-gloriëerende Frankrijk onder Louis XIV, dat van Adriaein van de velde en het groote van Aldewereld getuigt van het sterk en welvarend, energiek en bloeiend Holland van de 17e eeuw, de schilderij van een dame door Boilly, 1761—1845, heeft het kunstmatige, weeke en slappe van den tijd, die in de rauwe revolutie moest ondergaan. Zooals steeds bij Goudstikker, is vooral de Hollandsche school van de Gouden Eeuw goed en uitvoerig vertegenwoordigd met landschappen en genrestukken. Maar ook ouder werk trekt de aandacht. Leerzaam is het het kleine paneeltje van Joos van Cleve (120—1556), Christus met den doornenkroon, te vergelijken met het groote van Lucas Cranach: verstilde innerlijkheid naast uiterlijke bombarie. De tentoonstelling is Zaterdag en Zondag nog geopend. DE DADAÏSTEN IN DEN HAAGSCHEN KUNSTKRING. Men schrijft ons uit den Haag : Er zat een meneer met een monocle aan een tafeltje te lezen. Dat was de Dadasophie. Dada, zoo las hij, ontkent allen hoogeren geestelijken inhoud. Geestelijke inhoud is slechts reclame en suggestie, in den godsdienst door het Kruis, bij Odol door de omgebogen flesch, bij Nietzsche door zijn snor. Dada kan slechts geleefd worden : op deze manier. Hij klopte. Achter in de zaal stond een blond jongmensch op en begon te blaffen en te kreunen. Sorhmigen onder het publiek meenden te moeten lachen; anderen wisten niet wat te doen. Wij hoorden alleen een accent van de meest volmaakte wanhoop in het blaffen en kreunen. De meneer met de monocle las verder. Dada is de uitdrukking van onzen vormloozen tijd en wil dit ook zijn. De wereld is failliet verklaard. Er zyn slechts twee eigenschappen in den mensch : het instinct om te heerschen en de neiging om elkander op te vreten. Alle ethiek is een dekmantel om dit te verbergen. De meest intelligenten : Einstein, Chaplin, Bergson, worden dadaïst. Dada is niets, niets en niets. Dada is niet gemaakt, doch ontstaan. De dadaïst wordt geboren. Van een poging om te ordenen ziet Dada af. Niets verandert wezenlijk. Het blaffende en kreunende blonde jongmensch bleek de auteur Kurt Schwitters, die, bij het vertoonen van schaduwbeelden, van de „grosze glorreiche Revolution in Revon" vertelde. Er stond een man. Het kind vroeg aan de moeder : waarom staat een man daar ? Er kwam een volksoploop. Toen verschenen edities van de bladen over de „grosze glorreiche Revolution in Revon". Met veel goeden wil zooiets als een politieke satyre. Mevrouw Van Doesburg speelde de bruiloftsmarsdh van een krokodil, de treurmarsch van een vogel en de militaire marsch van een mier. En Kurt Schwitters — die in de pauze boeken trachtte te verkoopen, nademaal de veiliggestelde gulden niet heelemaal dada is — gaf verzen ten beste : Die Tute ist zu — einzwei-drei-krrru-krrri-waf-waf — da war die Tute zu. Daar 't in de zaal zeer onrustig geworden was, liep de demonstratie hiermede ten einde. De heer Heyting meende te moeten danken op de manier van dada : dom - dom - dom - dommer - domst - heel dom - domst - domst domst Onze conclusie ? Wanneer dit alles fumisterie is, moeten wij de zaal ontruimen of door deze menschen doen ontruimen. Wanneer echter — wat wij gelooven — wij hier de volstrekt wanhopigen voor ons zien, dan is het schouwspel dezer geestelijke zelfverminking zóó smartelijk, dat wij niet denken aan een lach. Het was — voor ons althans — een zeer verdrietige avond. BEETHOVEN-CYCLUS. Trio-avond. Onze Haagsche muziekreferent schrijft: Snobisme speelt een groote rol, en beroemdheid berust voor 50 % op reclame en suggestie. Bewijs: de voor nog geen 50 % gevulde zaal op het concert Cornelis—Leydensdorff— Canivez. Elk buitenlandsch ensemble geeft anders een volle zaal bij deze Augustin-concerten. Laten de Amsterdamsche vrienden zich troc ten met de gedachte, dat zij de snobs kunnen missen. De echte kunstenaar begeert trouwens geen publiek telquel. Beethoven werd dezen avond gediend op waarachtig sublieme wijze. En als ik Evert Cornelis bizonder noem, is het niet omdat hij domineerde, doch wijl hij de incarnatie is van volkomen begrip en adaequate uiting dezer Beethoven-kamermuziek. Hij wordt ook volkomen evenwaardig bijgestaan door violist en cellist, en vooral iji deze levendig-zonnige Trio's is het een éénig samengaan in jeugd en frischheid. Herman Leydensdorff is bizonder gevoelig voor de eenheid van lijn in Kamermuziek, en lijdt niet aan de onhebbelijkheid van vele Kamermuziek-eerste-violisten, steeds de „eerste viool" te willen spelen. Hij weet zich bescheiden te houden, waar noodig. Zoo vraagt Canivez, anti-virtuoos, nooit de aandacht voor zich, en steeds voor Beethoven. Hij is niet van het slag cellisten, die als met iedere streek willen zeggen: Hoor je wel goed, welk een sonoren toon ik heb, welk een warm vibrato, wat een donkerzingend cantabile? Merkwaardig, die Kakadu-variaties. Hoogernstig en pathetisch de heel lange inleiding, een bijna dramatisch deel op zichzelf en toch goed aan te voelen als een geweldige Gene : ralauftakt, en dan, o humor van den ouden Beethoven, het naïeve haast onbenullige liedje van den Schneider Kakadu, lustig, zonder zwaarte, in tien variaties als even-zooveel gespreide vingers tegen een neus. Beethoven is wel eens sterker geweest in het veranderen van een thema, als in dit opus 121 a. Maar de Kakadu was hem blijkbaar slechts een voorwendsel om zijn speelvreugd bot te vieren, zooals hij dat omtrent dien tijd ook met zijn zevende en achtste Symphonie deed. Ventiel voor zijn overborrelende levensvreugd; vingers die jeukten naar tonenscherts. Hebt ge ook die wonderbare rijpheid in hei Largo van opus 1 gehoord? Dat „auschmiegen" der drie stemmen, die weelde van klank en intensiteit van gevoel door o zoo simpele middelen ? En hebt ge u in de Prestofinale ook zitten verkneuteren van pret om al die lichte leutige blijheid, dat leuke gestoei van hals-over-kop buitelende toontjes? Tja, maar beseft u wel hoe een diep-ernstig kunnen er voor noodig is om dat te spelen zooals het Trio Cornelis c.s. dat deed? AMSTERDAMSCH CONCERTGEBOUW. Men schrijft ons uit Amsterdam: Voor het laatste abonnements-concert, onder leiding van Willem Mengelberg als hoofdwerken: de Symphondsche Elegie van Rudolf Mengelberg en Mahler's vierde Symphonie. De hernieuwde kennismaking met de Elegie heeft ons geen nieuwe gezichtspunten geopend. De opzet blijft ons schoolsch lijken, de eerste doorwerking het meest muzikaal en origineel en de afsluiting nogal slap. De echte Elegie-stemming wordt het meest in het meest-oorspronkelijk geschreven gedeelte bereikt.. De vertolking was zeer prijzenswaardig. Mengelberg voerde de hooptepunten geweldig op en liet de bewogen deelen zeer gepassioneerd spelen. De instrumentatie kwam volledig tot haar recht. De ouverture en aria „Wie nahte mir der Scihlummer" uit „Der Freischütz" vormden met de Elegie het eerste deel. De ouverture klonk tintelend in de fijne lyrische, frappant in de forto-passages. De aria is, wat ligging aangaat, geschikt voor de fraaie stem van Mia Peltenburg (alleen in de snelle slotpassages kwam de stem niet uit). Echter ging er weinig dramatische kracht van uit. Dit genre muziek schijnt deze zangers niet gunstig te liggen. In de sopraan-solo van de „vierde" was Mia Peltenburg ook al niet bijzonder gelukkig. Deze partij ligt voor haar grootendeels iets te laag en het juiste karakter werd niet geheel benaderd. Wel klonk alles „seihr bebaglich", maar wij misten er het naïeve en „heitere" in de voordracht. Iets wat mej. Riek Frank van de vele jonge Hollandsche zangeressen die „das Himmlische Leben" vertolkten, het best bereikte. Het orkest gaf schitterend spel. Buitengewoon soepel en vrij van rhythme, tintelend van klank, ongeëvenaard van samenspel. Reeds na het eeTSte deel bijvalsbetuigingen, na de finale langdurige toejuichingen, vermoedelijk mede tot afscheid van den wederom naar Amerika vertrekkenden Mengelberg. Het eerstvolgende abonnementsconcert op 21 Januari a.s. staat onder leiding van Dr. Kan! Muck. W. J. STEENHOFF. Zaterdagmiddag te half drie zal in de Regentenzaal van het Rijksmuseum (linkeT ingang) te Amsterdam gelegenheid zijn, den heer W. J. Steenhoff, onder-directeur van het Museum, afdeeling schilderijen, met zijn zestigsten verjaardag geluk te wenschen. De vreemdeling, die onlangs te Uden enkele stukken heigrond gekociht heeft op het woeste landouw „de Brobbelbies" heeft het nog zoo mis niet gehad zooals velen al meenden, meldt men ons. Er bevinden zich daar drie heuveltjes. De man heeft eventjes in den grond gewoeld en er kwam al dadelijk een gebroken urn en een vormeloos stukje brons voor den dag. In verband hiermee zij vermeld, dat 40 jaar geleden er op den in die buurt liggenden uithoek Hengstheuvel, eenige urnen gevonden werden, waaronder een met ornamentjes er op. Deze werden alle door onkunde der gravers verbrijzeld en gingen jammer genoeg voor de wetenschap verloren. Zooals de vinder zelf heeft verklaard zat er asch in en stonden er aan de zijkanten koppen op. Nog langen tijd had hij er een bewaard, die dienst deed als drinkpot bij den waakhond. Men denkt op „Brobbelbies" te doen te hebben met een begraafplaats der Romeinen. MUZIEK TE AMSTERDAM. Dinsdag, 16 Januari, zal de pianiste Corry v. d. Stap, een piano-avond geven in de kleine zaal van het Concertgebouw. ESSAYS VAN FEBER. In de Sterren-serie van de uitgevers J. J. Romen en Zonen te Roermond, zal binnenkort een bundel essays verschijnen van L. J. M. Feber. Behalve ouder werk, voeger jaren in „Van Onzen Tijd" gepubliceerd, zal de bundel ook bevatten de opstellen over Dante, Shelly, Tagore en Indische plastiek, welke in de „Maasbode" verschenen. het oekrainsche koor. Men meldt ons, dat binnenkort 't beroemde Nationale Oekrainische Koor, onder leiding van Prof. C. Kiritschenko, naar ons land komt en een uitvoering van religieuse en nationale Russische liederen zal geven te Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Leiden en Utrecht. KON. NAT. ZANGSCHOOL. Men meldt ons uit Den Haag: De Koninklijke Nationale Zangschool hield Woensdagavond, onder leiding van den voorzitter, een buitengewone algemeene vergadering ter bespreking van de verhooging der contributie, in verband met het fonds tot het verkrijgen van een eigen gebouw om te oefenen. Het afgeloopen jaar is voor de zangschool gunstig geweest, en de voorzitter hoopte, dat het pas begonnen jaar evenveel samenwerking zou brengen als 1922. Na uitvoerige discussie werd de contributieverhooging met algemeene stemmen goedgekeurd. Van verschillende zangvereenigingen in ons land waren uitnoodigingen ingekomen om deel te nemen aan zangwedstrijden. Het bestuur, hoewel zeer erkentelijk voor die uitnoodigingen, deelde aan de vergadering mede, dat zij het tot dusver ingenomen standpunt niet wenscht te verlaten, omdat het principieel tegen het werken met gehuurde krachten is. De vergadering ging hiermede accoord. Het volksconcert zal plaats hebben op 4 April in het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, waarvoor op schriftelijke aanvrage plaatskaarten verkrijgbaar zijn bij den algemeen-secretaris, den heer W. F. de Ridder, Julianastraat 48, te Rijswijk. De repetities voor het volksconcert zijn reeds angevangen. De uitvoering van het Kinderkoor zal plaats hebben op 11 April a.s. in het Gebouw Diligpntia. INHOUDSOPGAVEN. Etudes: La sociologie appliquée a 1'éducation. En marge d'un programme officiel et d'un manuel récent door Henri du Passage. —La représentation de la croix et du crucifix aux origines de Part chrétien door Guillaume de Jerphanion. — L' antisemitisme a 1'école. Sillbermann (Prix Fémina-Vie Heureuse 1922) door Pierre Lhande. — Musique d'église et musique de concert. Le dermer congres parisien door Mari.e Jos. Rouët de Journel. — Les Mathurin Vernon. Histoire d'une familie (lre partie) door Jacques Morian. — Chronique du mouvement religieux I Au consistoire. II A 1'academie. III. Au parlement door Yves de la Brière. — Revue des Aivres. --- DE TORENWACHTER. Vlaamsche vertelling. dompe horenstooten sloegen vanaf den .. en , " e windstreken in om het ontwaken van hiï u aan kondigen. Dien uchtend werd geboren uit een zee van licht, dat in her V( Jv en ,Y as ontstaan en zich naai - alle kanten lr,/ Spre , e met de vaste zekerheid van een 'oopend vuur. ïjptf 8 Symen, de torenwachter, zijn melankoen kop door het venster stak, juist toen srlii' 0n s 1 tra ' er 'd van achter de kimme te voorkwam, keek hij in een afgrond van velHo° Se e '^ €r heid, die over het paradijs der . n brooze sluier van mist wierp, dem ? fleuren van den regenboog in wonte glimmen lagen. Dat licht het " e hem; toch ging hij niet weg, want ieiW Was , flem ingeroeste gewoonte om to et e ? achtend, nadat hij den hoorn had gete \ met ? en goedigen monk al de dingen zori ° j ' beneden hem lagen en die hij hee -schtt ' £eB< ^ e en tevens ook zoo fel behofn'" j 0r P.' £ ewe kt door het geluid van den Heer i/ at ' n ' an S en adem van den toren was lief p , omen > stond op, om eens te meer het als rï ee< * van d® 11 ' even > zoonooif re eds sedert eeuwen in eindeloozen, ging on< * er k r °ken ritoernel zijn zelfden gang lawlfri Sn ''^ °P de dorpsplaats had met veel Jtl zijn v/agenpoort breed open geworpen. g e i.„ E \ ar Symen hoorde nog niet den forsch aari Ji ail ? eel 'den dans van voorhamers op het v an en °°k de bescheiden begeleiding bleef '+ s sc h° eT1 'apper op zijn klopsteen ] 6n " j torenwachter zou van den geheeKen ^ at " K e ' u id niet hooren, en ook moreii a wail t het was hoogdag in den lande Si« ag a]!e werk stil ' doodstil. de pastorie ontsloot de luiken van 's pasters gezellige zitkamer. Dat was voor Symen het teeken dat meneere al op was en dat hij den hoogdag mocht inluiden. Hij ging naar het klokkenhuis, zijn schatkamer, en zei iets liefs tegen ieder van zijn bronzen kinderen, met hun stemmen waar de eeuwigheid in trilt Het lied zijner klokken en het heerlijk schouwspel van uit de hoogte over de weidsche uitgestrektheid van bosschen en velden, met hier en daar blozend-roode dorpjes daarin gezaaid, waren voor Symen een bezit, dat hij niet voor al de schatten der wereld had willen ruilen. Hij leefde in de kleine torenkamer als een monnik in zijn kluis, en was er gelukkig. Hoe lang hij reeds in den toren woonde, wist niemand, wist hij zelf niet. Men had hem daar altijd geweten als iemand, die over de wereld waakte en den dorpers met nooit falende regelmaat het begin en het einde van iederen dag aankondigde. Allen voelden zich veilig onder de beschermende hoede van Symen. Stak er een storm op in de verte, hij werd hem het eerst gewaar en gaf dan op zijn hoorn het sein, dat de menschen in de velden voor het nakend onheil deed vluchten als opgejaagde mieren. Gebeurde het, dat de roode haan 's nach'ts over een of ander erf wandelde, weer was het Symen, die het 't eerst gezien had en als de door het toeten gewekte boeren verschrikt naar naar buiten snelden, zagen zij den torenwachter aan zijn venster met een rood licht de richting aanwijzen, waar de ramp woedde. Waken was de reden van Symen's bestaan. Zoo had het in lange aaneenschakeling van tientallen jaren geduurd en niemand die er ooit aan dacht, dat daar een eind aan komen kon. De toren, symbool van eeuwigheid, had iets van zijn roep van onvergankelijkheid overgemaakt aan den ouden man, die in zijn binnenste woonde en zijn steenen lichaam zoo goed kende als eene moeder de kwaaltjes van baar kind. Paschen was als een groot sinjeur met plechtigen tred komen aanzetten. Alles leefde mee het feest der opstanding. De menschen droegen een herboren ziel, lelie-blank geworden onder den vergiffeniszoen. Ook op de velden en in de dieren groeide nieuw leven. De bosschen hadden de vale wintertlnt afgeschud en prijkten met nieuw groen. Op de boomgaarden, waar bloeiende appelaars en wilde pruim hun teere bloem als een wonderschoonen ruiker hemelwaarts staken, liepen de beesten losbollig rond en maakten de zotste sprongen als om den loomen druk van voorbijen wintertijd ver van zich te trappen. Symen zag dat alles van uit zijn venster en hij voelde mee het feest der herleving, waarover hij zijn geluk in zijn klokken ging uitjubelen. Pekens uit het oud-mannekenshuis, die hem over hoogdag zouden helpen luiden, kwamen het klokkenhuis binnen en ieder greep een der vettige reepen, die als dunne slangen van den klokkenstoel naar beneden slingerden. Zij tastten de goede hoogte, spuwden in de grauwe handen en zetten rliythmisch het gedondein in. Symen roerde de Serafina, zijn lievelingsklok. De pekens begeleidden in terstklanken. En weldra regende er een weelde van bronzen zang over den omtrek. Onder de hand van den torenwachter bleef een klok niet langer een massa brons; hy legde er zijn gevoel in en deed ze droef of vreugdig klinken. Al naar zijn eigen stemming rouwden zij „de profondis" of schalden een weidsch alleluja uit. De klanken geleken nu aan eer. uitbarsting van geluk, dan aan stukken menschelijke klachten, die een laatste maal hun leed uitschreeuwden om straks weer in zoete gelatenheid stil te vallen. Als de wereld vol was van de melodij, die van den toren als balsem neerviel, verliet de paster zijn huis en begaf zich niet zijn menschen naar de kerk, waar in bet Sacrificie « aan het wezen van den hoogdag een vaster aanschijn werd gegeven. En naarmate de magere vinger over de uurplaat voortgleed, vorderde het bedrijf van den hoogdag. Symen had de ranke geraniums, die de vensterbank sierden, opzij geschoven en leunde naar buiten, waar hij allerwege het abele spel der minne zag beginnen. Jonge verliefden stonden elkaar in afgelegen zandwegels of onder de breed-reikende takken van een Maria-boom, waarin koerende tortels elkaar het hof maakten, af te wachten, om dan, hand in hand en onder 't fluisteren der teerste woorden, door de velden te dwalen, die geurden als wierook, wiens aroom langs het ivoor-gele gelaat van Symen heenwoei, als in een zachte streeling. Als de liefde moegewandeld was, vleide zij zich op het gras of op ritselende dennennaalden neer en herbegon haar bekoorlijk spel, inniger, mysterieuser. Ouderen van dagen bleven dichter bij de werkelijkheid en brachten een stil bezoek aan den met zwarte kruisen bezaaiden akker onder den toren, waar zij met angstige nieuwsgierigheid de plaats kwamen verkennen, die hen voor den grooten slaap in zich zou opnemen. Zóó zag Symen can op den toren den gang van het leven. Hij zag vandaar ook het spel van den dood: Achter een zwaren eik van het Keversbosch stond Pietje de Knekelman te loeren op een wanhopigen djompelaar, die met zijn verdriet rondliep als een ■ beest in barenswee. Pietje stekte hem niet dadelijk. Hij had zijn zeis aan een langen tak gehangen en speelde een marcia funébre op een lang gepolijst doodsbeen. De djompelaar hoorde de muziek. Hij voelde den bJik van Pietje op zich rusten en rilde, want hij wist niet, dat de werkelijkheid van zijn somber voornemen zoo dicht bij hem was. De muziek groeide zwellend aan, werd wild, woest! Pietje pijpte met zoo vreemde inspiratie, dat een zwerm kraaien, die voorbij vloog, de reis onderbrak en krassend neerviel in den eik waaronder de Knekelman aan 't schalmeien was. De djompelaar liet zich verlokken. Zijn droeve blik dwaalde in de richting van het dorp, waar hij den toren zag gloeien in het licht der zon. Dan dacht hij aan zijn jeugd, aan zijn jengelingsliefde: Tusschen het groen der boomen doemde een donkere, langoereuze meisjeskop in vagen schemer voor hem op. Hij strekte de armen om te streelen en toen hij dacht zijn wensch te hebben bereikt, verdweèn het gelaat zoo geheimzinnig als het gekomen was. Ook in dit ultiem oogenblik ontweek hem zijn droombeeld. De marcia, die de Knekelman pijpte, liep ten einde; reeds langde hij naar de zeis, die zich aan den tak verveelde en liet zijn beenderen vinger over het vliem glijden. De kraaien wipten een tak lager, om dichter bij de prooi te zijn, en toen de djompelaar Pietje achter zich hoorde aankomen, wierp hij een hempenkoord over een forschen tak, stak den kop door een glijstrop en hing dra als een gebroken stuk speelgoed in de ruimte te bengelen. De zeis van den Knekelman had, met een licht gesis, haar werk volbracht. De stoutste der kraaien sprong met loggen vleugelslag naar beneden, op de schouder van den stuiptrekkenden zelfmoorder, en haar luguber festijn nam een aanvang. Stilaan was de avond ingevallen. Het lichtje van den lanterenman kroop als een gloeiworm door de kronkelstraten van het dorp, tusschen de tegen elkaar geleunde huisjes door. Sijmen had reeds het einde van den dag gemeld. Hij snoof nog even den sterken geur van jacinthen, die in dichte lagen opkronkelde, en ging dan in den eikenhouten leunstoel zitten, de blikken gewend naar de plaats in het bosch waar de djompelaar zich had verdaan. Nog zag hij, in zijn verbeelding, de Knekelman achter den eik op zijn dwarsfluit pijpen. Het kwam hem nu voor, dat die vreemde speelman geleidelijk dichter bij de ntoren. kwam. En toen bet middernacht sloeg en de roestige gewichten van het uurwerk knarsend over het kriepend raderwerk gleden, meende hij te hooren kloppen aan de valdeur. Zou men hem moeten hebben ? Eigenlijk Jhad Symen er nooit aan gedacht, dat ook voor hem eens het laatste uur zou slaan: Hij' had zich steeds zoo sterk gevoeld in het geweldig omhulsel van den groeten toren en zoozeer van de stervelingen afgezonderd, dat nimmer bij hem het vermoeden gerezen was, dat de Knekelman eens den smallen kronkeltrap zou bestijgen om hem te komen hrlen. En nu stond hij daar! Hü zag hem niet, maar voelde hem. Zijn bevende hand greep een bestoven zarnllooper, die jaren ongebruikt naast een opgevulden uil op een balk had gestaan. Hy betastte de eigenaardige vormen van het glas en keek lang naar de roodachtige fijne korreltjes, die hij in één der kolfjes opving. Dan zette hij den looper voor zich neer, het leege kolfje naar beneden, en zag, hoe de korreltjes in fijne straal van boven naar omlaag streuvelden. De zuiging sloeg een kuiltje in den voorraad zand, die van onder tot een heuveltje opgroeide, almaar hooger. In den hoek, naast het venster met de geraniums, wenkte nu de Knekelman met zijn mageren vinger en als het zand uitgestroeld was en weer stil lag, sneed zijn zeis, met een korten ruk, den levensdraad van Symen af. * » » Toen 's anderendaags de zon door het open venster naar binnen straalde en in de verglaasde oogen van den doode schitterde, zat de torenwachter stijf in dan grooten eikenhouten zetel. Het ivoor-gele gelaat was nog magerder en de doode oogen schenen nog steeds in de verte te staren, naar de plaat ? van den gehangene. Dien uchtend werd, voor het eerst sedert menschenheugenis, het ontwaken van den dag niet met hoomgetoeter vanop den toren aangekondigd. En de verbijsterde dorpers meenden, dat in de natuur iets vreeeselijks moest gebeurd zijn. THEO BOGAERTS. --- TOONEEL. OPERA TE MAASTRICHT. Reeds lang voor den oorlog was Maastricht verstoken van de opera, die voordien zoo druk bezocht werd. Woensdag deed het Théatre Royal uit Namen opnieuw zijn intrede met „Faust". De overtaMjke toeschouwers mochten genieten van een voortreffelijke voorstelling. Faust (Louis Deru van de vroegere opera Francais te 's-Hage), Mephisto (Scapini-Leroux, eveneens den Haag), Marguerite (uit Straatsburg) vertolkten hunne rollen op uitnemende wijze. Het orkest der Stedelijke Muziekschool onder directie van den heer Zeldenr.ist, speelde verdienstelijk. DE WIJZE KATER. Men venzoekt ons er de aandacht op te vestigen, dat wegens uitgebreidheid iwr voorstelling op Zindaguvond a.s. bij de opvoering te Rotterdam, prec.es om S uur begonnen wordt --- WETENSCHAP. DE TOEPASSINGEN VAN GEWAPEND BETON. Woensdagavond hield de heer P. W. Scharroo, kapitein der genie en leeraar aan de Hoogere krijgsschool te den Haag in Restaurant Dyers een voordracht over „De uitvoering en de moderne toepassingen van gewapend beton" Na in het kort de beteekenis te hebben uiteengezet van correspondentie-onderwijs, aangevuld door mondelinge voordrachten, gaf kapitein Scharroo een overzicht van de ontwikkeling der gewapend betontechniek, in het bijzonder in Nederland, en aan de beteekenis, welke het materiaal in de bouwwereld geleidelijk heeft verkregen. Het groote gevaar blijft de schijnbaar zoo eenvoudige uitvoering, waardoor ieder meent gewapend beton te kunnen maken en waardoor het aantal betonfirma's steeds toeneemt, met het gevolg, dat het wetenschappelijk peil ndet in gelijke mate stijgt. Ernstig toezicht van Overheidswege en groote voorzichtigheid van de opdrachtgevers bij de keuze van den aannemer is een vereischte. Waar de betrouwbaarheid van het materiaal nog wel eens in twijfel wordt getrokken, blijkt telkens, wanneer gebreken in gewapende betonconstructies worden waargenomen, dat deze het gevolg zijn van een onjuiste berekening of een niet-deskundige uitvoering. Aan de hand van een zeer groot aantal lichtbeelden liet de spreker zien, hoe de uitvoering moet geschieden ,volgens welke systemen het gewapend beton wordt geconstrueerd en hoe dit voor verschillende constructies wordt toegepast. De lichtbeelden hadden voor het grootste deel betrekking op in Nederland en door Nederlandsche firma's uitgevoerde werken. In het bijzonder trok daarbij de aandacht de in het vorige jaar door de Algemeene Beton-compagnie in de Staatsmijn „Hendrik" uitgevoerde kolenwasscherij, de grootste, welke tot op heden in gewapend beton werd uitgevoerd. --- SPORT EN SPEL. VOETBAL PROGRAMMA VOOR ZONDAG. Jï. V. B. West. eerste klasse. Rotterdam: Feijenoord—Quick. Sparta—R. C. H. Amsterdam: Ajax—H. B. S. Den Haag-: H. V. V.—D. F. C. Haarlem: Haarlem—V. O. C. Utrecht: U. V. V.—Blauw Wit Overgangsklasse. IJmuiden: Stormvogels—V. V. A, Hilversum: 't Gooi—H. F. C. Schiedam: S. V. V.—Excelsior. Den Haag: V. U. C.—Z. F. C. Dordrecht: O. D. S.—A. D. O. Amsterdam: Spartaan—Hilversum. Ooet. eerste klasse. Deventer: Go Ahead—Z. A. C. Enschedé: Enscfi. Boys—Enschedé. Nijmegen: Quick—Hengelo. Almelo: Heracles—U. D. Tiel: Theole—Be Quick. Zuid. eerste klasse. Breda: N. A. C.—Bredania. Bergen op Zoom: Dosko—Willem II, 'e-Bosch: Wilhelmina—.Eindhoven. Tilburg: Noad—B. V. V. Eindhoven: Philips—Velocitas. Noord, eerste klasse. Groningen: Velocitas—Be Quick. Assen: Achilles—Forward. Winschoten: W. V. V.—Upright Leeuwarden: Frisia—Veendam. Meppel: Alcides—Friesland. R. K. F. A Tilburg: R. Eindhoven: C Rotterdam: Den Haag: . Hilversum: Overgangsklasse. K. T. V. V.—Mulo. Eindhovia—Noviomagum. Leonidas—H. B. C. Graaf Willem—Albatros. E. M. M.—P. V. C. Tweede klasse. A Breda: Bredania TI—D. O. S. B. B 's-Bosch: 's-Bosch—Tilburgia. C Nijmegen: S. D. H.—Union n. D Weert: Weert—Kolping. Helmond: Mulo H—De Ruyter. G Enschedé: Emos—Abon. Oldenzaal: Tukkers—Borne Vooruit. H Nijmegen: S. C. E.—Swift. Apeldoorn: Velox—Roodwit. I Delft: D. H. L.—D. O. S. S. Wormerveer: S. D. E.—Damiaten. K Bussum: R. K. B. V.—E. M. M. II. ROTTERDAMSCHE VOETBALBON». le klas A: De Transvaliaan.—D. R. V H Coal —Het Oosten, N. S. C.—V. B. P.; B: Spangen —S. M. V., V. D. L.—Zwart Wit. 2e klas A: H. O. V.—Florissant, Krimpen— d. C. L., Liberty.—Wesco; B: D. J. S.—Overmaas, d. H. Z.—Hellevoetsiuis, V. Y. M.—O. V. V.; C: Het Westen—O. V. C., Hermandad— The Rising Hope (terrein Woudestein), N. H. S.—E. V. V. 3e klas A: P. F. C.—N. S. d. F., Lycurgus— Charlois, Tuindorp—Pretoria: B: Blauw Zwart —V. N. D., Vitesse—C. d. O., A. V. S.—V. N. C.; C: Zwaluwen—V. E. F. C., Arend—D. H. S.. Rotterdam— d. O. S.; d: Sparticuskring— De Hollandiaan, R. N. d. —Olympia, Rood Wit—Olivio; E: d. K. L.—Pechvogels, d. R. L.—Securitas; F: Kralingep—I. O. G. T., d. I.. V. S.—H. A. L.; g: Eureka—Kraajen; H: Red Star—D. V. V., Musschen—Crooswijk, R. t>. d .—Watson: i: Poseidon—Hi'oc, Dindua— Ail Quick. le klas reserve A: S. V. V. 3—Steeds Volharden 2, C. V. V. 3—V. F. C. 2.. S. M. V. 2— Siod 2; res. B: Vlaardingen 2—Neptunus 3, U. S. C. 3—R. F. C. 3, Steeds Hooger 3—Excelsior 3; res. D: Xerxes 3—Leonidas 3. 2e klas reserve A: Steeds Volharden 3—Saturnus 3 (terrein Woudestein), D. R. V. 2— N. S. C. 2; res. B: U. D. I. 2—S. V. V. 4, S. M. V. 3—C. V. V. 4: ree. C: Schiedam 2— Krimpen 2, V. D, L. 2—Siod 3; res. D: Hermse D. V. S. 5—Leonid-as 4, V. O. C. 5—Sparta 5, Xerxes 4—Het Noorden 4. 3e klas reserve A: Kralingsche Veer 2— Hermandad 2, Transvalia 4—Krimpen 3; res. B: Pro Patria 2—Neptunus 6, R. F. C. B— Vlaardingen 3, Excelsior 4—U. S. C. 4; res. C: Siod 4—D. R. V. 3, Saturnus 4—A. V. S. 2. The Rising Hope 2—Transvaliaan 2; res. D: Het Westen 2—D. J. S. 2, Het Oosten 3—O. D. I. 2, Poseidon 2—Liberty 2; res. E: Hellevoetsluis 2- Wit Rood Wit 2; res. F: Het Noorden 5—V. O. C. 6, Neptunus 5—Hennes D. V. S. 6, Feijenoord 6—Sparta 6; res. G: V. D. Li 3—Fortnna 3, Delfshaven 2—Rotterdam 2; res. H: All Quick 2—D. C. L. 2, Overmaas 2—O. V. C. 2 (Toepadterrein), Wesco 3—D. H. Z. 2; res. J: Florissant 2— H. O. V. 2, Vooruitgang 2—Watson 2; res. K: E. V. V. 2—-N. H. S. 2, C. D. O. 2—R. N. D. 2. 4e klas reserve A: Sparta 7—Feijenoord 7, Beonidas 6—Neptunus 7. Excelsior 5—U. S. C. 5; res. B: O. V. C. 3—Neptunus 9, Excelsior 6—Feijenoord 8, Beonddas 7—Zwart Wit 3, R. F. C. 6—D. J. S, 3; res. C: Feijeno'ord 9—Pro Patria 3, D. J. S. 4—Neptunus 8; res. D: Fartuna 4—Excelsior 9; res. E: O. D. I. 3—Hermandad S; ree. F: R. D. M. 3—D. E. S. 3; res. G: Florissant 3—N. S. C. 4; res. H: V. F. C. 4—V. E. F. C. 2, Wesco 4—Watson 3, D. H. 2. 3—D. C. L. 3; res. K: Steeds Volharden 5—D. C. L. 4 (Schicdamschewog), Pechvogels 3—D. R. V. i; res. L: Kraajen 3—D. H. S. 2, Pretoria 2—De Hollandiaan 2, D. O. S. 2— O. W. C. 2, V. N. D. 2—N. R. S. 2; res. M: Charlois 2—Pretoria 3; res. N: Securitas 2— Hion 2. Union 2—Eureka 2, Transvall^. 5— D. L. V. S. 2; res. O: Musschen 2—Dindua 2, D. H. S. 3—D. V. V. 2, H. A, L. 2—Vohadi 2, D. B. C. 2—Kolibris 2; ree. P: Brandweer 2— Excelsior 8, Roda 2—Vitesse 2, Crooswijk 2— Dfcndua 3; res. Q: R. D. M. 5—H. A. Xj. 3; res. S: H. W. S. 3—De Transvaliaan 4. Juni'orafdeeling, klas A, afd. 1: Steeds Hooger 7—Leonidas 8, Feijenoord 11—Sparta 8, V. O. C. 7—Neptunus 10, H. D. V. S. 7—Xerxes 7; afd. 2: Neptunus 11—-R. D. M. 6. Leonidas 9—Het Noorden 6, Excelsior 11—Feijenoord 12; afd. 3: Arend 3—Poseidon 4, R. D. M. 7—Feijenoord 13, Satumus 6—Arend 4, Westen 4—Zwaluwen 3. Klas B, afd 1: Sparta 10—D. J. S. 7, Zwart Wit 4—Xerxes 8: afd. 2: D. I. S. 8—Leonidas 11, D. R. V. 6—H. D. V. S. 8; afd. 3: O. D. I. 6—Pro Patria 5 (terrein Pro Patria), C. D. O. 4—Saturnus 7, V. B. P. B—D. R. V. 7, All Quick 4—Dindua 4. KORFBAL PROGRAMMA VOOR ZONDAG. NEDERIi. KORFBALBOND. Westelijke le klasse. A Amsterdam: NausikaS—-H. K. V. Haarlem: Aövendo—Vitesse (L.) B Amsterdam: Hercules—Deetos. Leiden: Fluks—D. E. V. Oostelijke le klasse. A Eindhoven: Philips—Noviomagum. Nijmegen: Be Quick—Quick. B Zutfen: Rapiditas—-A. K. C. Enschedé: D. O. S.—D. O. V. A. ROTTEKD. KORFBALBOND. Afd A. De Spartaan II—Brindo. Voorwaarts—G. S. V. Velox rtl—Ht Zueiden III. Afd. B. N. H. M. II—Advendo. II. Het Zuiden H—Rapiditas I. ATHLETIEK. DE NATIONALE KAMPIOENSCHAPPEN. De nationale kampioenschappen van de N. A- U., welke op het Haarlem-terrein te Scfhoten worden gehouden, waarschijnlijk 22 Juli / B.S», zullen, volger» de „Sportkroniek", de volgende nummers omvatten: -t L 100 M. hardloopen; 2. 400 M. hardloopen; 3. 800 M. hardloopen; 4. 1500 M- hardloopen; 5. 5000 M. hardloopen; 6. 110 M. hordenloop, 7. 4 X 100 M. estafetteloop; 8- 1500 \ M. snelwandelen; 9. 3500 M. s&ehvandalem; \ 10. Speerwerpen; 11. Discuswerpen; 12. Kogelstooten; 13. Verspringen met aanloop; 14. Hoogspringen; 15- Polsstokhoogspringen. De resteerende kampioe®schappen kunnen worden verdeeld over de Bonden of Vereeni-1 gingen. BILJARTEN VOORWEDSTRIJDEN 2e KLAS •?a KAMPIOENSCHAP. j Te Amsterdam zyn nog de volgende partijen gespeeld: * pmt. brt. h-s. gem. J. W. Verloop 300 27 67 11.11 K. Willig 181 27 32 6.70 ' Willig 300 36 27 8.33 Levert 264 35 42 7.54 Willig 300 42 40 7.12.7 Levert 276 41 26 6.73 Verloop 300 33 53 .9.09 Willig 250 32 44 7.81 T Nijland 281 35 52 8.02 De Rood 300 35 55 8.54 De heeren Willig, Nijland en de Rood zijn uitgespeeld; hun gemiddelde is resp- 7.52, 8.19 en 7.28. Brandt» behaalde reeds eerder een gem. van 9.60. Te Groningen werd gespeeld: pnt. br. h.s. gemKisch 300 47 39 6.S8' Oostimgh 224 46 40 4.87 Do algemeene gemiddelden zijn in die afdeeling: Kiscih 9.09; De Schepper 8-17; Oostingh 4.63. VOETBAL WEST. EERSTE KLASSERS. De competitie-indeeling. Donderdagavond hield de W. E. K. (Westelijke Eerste-klassers) een algemeene vergadering te 's-Gravenhage, hoofdzakelijk in verband met de wenschen van de vireenigingen t a. v. de competitie-indeeling in het Westen. Door op de destijds gehouden besprekingen van de N. V. B.-commissie met de belangenvereenigingen was gebleken, dat alleen de W. E. K. op het standpunt stond, dat in het Westen één competitie van twaalf vereenigingen gewenscht was, werd deze aangelegenheid thans nader onder de oogen gezien. Men kwam eenparig tot de conclusie, dat herstel van de promotie- en degradatiewedstrijden gebiedend noodzakelijk was in het belang van de voetbalsport in het algemeen. Alleen bij herstel van deze wedstrijden kan worden accoord gegaan met het instellen eener kleiner»» competitie. Uit de besprekingen bleek, dat een tweetal vereenigingen, in de eerste plaats de Voorkeur gaven aan competities van 8 vereenigingen; een vijftal vereenigingen had geen bedenking tegen een competitie van tien vereenigingen. Een stemming maakte uit, dat zeven vereenigingen geen bezwaren er tegen hadden, dat twee afdeelingen van tien vereenigingen zouden gevormd, doch zonder dat deze op geografische wijze zouden worden ingedeeld. Doch aan het instellen van deze kleinere competities zou alleen kunnen worden meegewerkt, indien de A. V. van den N. V. B. in herstel van promotie- en degradatie-wedstrijden zou toestemmen. Ter vergadering bleek, dat de vereenigingen, die aan de uitnoodiging van de Ned. Corinthians hadden gevolg gegeven, naar de vergadering van Utrecht afgevaardigden hadden gezonden zonder bindiend mandaat en alleen om kennis te nemen van wat daar zou worden besproken, t. a. v. het voetbalbelang in t algemeen. H. F. C. Naar wij vernemen, heeft de oud-D. F. C.'er L. C. A. Bijvoet na een langdurig verblijf de Maria-stichting te Haarlem geheel hersteld verlaten en zal hij spoedig de H. F. C.gelederen komen versterken. DE CORINTHIANS. Voorstellen in zake competitie-indeeling. Ons wordt verzocht hot volgende op te nemen: Het bestuur der Nederlandsche Corinthians zal voorstellen; waar sommige vereenigingen op een competitie van 10 clubs gesteld bleken in de Donderdagavond te 's-Gravenhage gehouden spoedvergadering der Westelijke eerste klasse, om toch haar oude voorstel nog eens te overwegen, n.1. instelling van 2 competities van 8 clubs en wel afd. A: H.B.S., D.F.C., V.O.C., Sparta, Haarlem, H. V.V., Quick, en afd. B: R.C.H., Ajax, Blauw Wit, U.V.V., Feyenoord, Stormvogels, Excelsior en Spartaan. Teneinde aan sommige wenschen tegemoet te komen, kunnen dan de nos. 1 en 2, 3 en 4, 5 en 6 en 7 en 8 van beide afdeelingen aan het einde van elk seizoen verplichte wedstrijden spelen. Hierdoor bereikt men de instelling van de zoo gewenschte gemoedelijkheidscompetitie en is ook die party tevreden, welke 9 clubs wénscht te ontmoeten inplaats 7. Door promotie van een paar clubs uit de Overgangsklasse zijn ook daar geen rechten geschaad. RUGBY De Delftsche Studenten Rugbyclub zal 11 Februari a.s. te Antwerpen spelen tegen een team van de Anglo Belgian Rugby club. ZWEMMEN WEDSTRIJDEN TE ROTTERDAMGisteravond zijn er in de Overdekte Baden Zweminrichting aan de Tuindersstraat te Rotterdam demonstraties en zwemwedstrijden gehouden, die de belangstelling van het goed opgekomen publiek overwaard waren. De Onderlinge Dameszwemclub heeft zich meer speciaal bezag gehouden met het geven van demonstraties, al was dan ook een enkel nummertje als wedstrijdzwemmen bedoeld. De oefenwaterpolowedstrijd, die gehouden zou worden in verband met het samen te stellen Rotterdamsdh zevental kon niet gehouden worden, waar de dames van de R. D. Z. niet uitkwamen. De vereenigingen Rotterdam,sche Zwemclub de Maas, Sportvereeniging Hillegersberg en Schiedamsche Zwemcluib hebben gedurende 5 kwartier het aanwezige publiek prettig bezig gehouden met aardige wedstrijden. Er werd o.m. gesprongen, onderwater gezwommen, polo gespeeld e