ONDERWIJS IN DE TWEEDE KAMER. Meerderheid voor subsidie aan Hoogeschool te Tilburg. Rond de leerlingenschaal. Vergadering van Donderdag 1 December. OVERZICHT. MET 47 tegen 46 stemmen werd aanvaard Het amendementMoller, dat principieel de gelijkberechtiging van de Tilburgsche Hoogeschool met de Rotterdamsche uitsprak. Eveneens aanvaardde de Kamer het voorstel-Schouten, een post van f 20.000 voor Delft te schrappen. Zij verwierp tenslotte een motieThijssen en een amendement-Tilanus, nadat de minister over tewerkstelling van meer onderwijzers mededeelingen had gedaan. „Fortes fortuna adjuvat" : dr. Moller heeft lijn amendement om de Rotterdamsche subsidiepost van ƒ 47.500 te verhoogen met ƒ 1 niet ingetrokken en hij heeft succes gehad. Want met 47 tegen 46 stemmen is het amendement, waarvan de bedoeling uitsluitend was, een principieele uitspraak over het subsidieeren van de Katholieke Hoogeschool te Tilburg, te verkrijgen, aangenomen. De stemming was om meer dan één reden zeer belangwekkend. Vóór stemden alle katholieken, alle anti-revolutionnairen en de twee christen-democraten, aan wie uit den soc.-dem. hoek — wij gelooven door dr. v. d. Tempel — werd toegeschreeuwd, dat zij maar aan de rechterzijde moesten plaats nemen. Tegen stemden de christelijk-historischen en de beide anti-papisten ds. Kersten en ds. Zandt, naast wie de geheele linkerzijde aaneengesloten stond van de communisten af tot en met de vier liberalen toe. Natuurlijk stemden de vier nationaal-socialisten met de linkerzijde tegen zonder eenige nadere verklaring. Dit is opvallender, omdat deze heeren anders voor elk voorstel stemmen, dat ook maar in de verste verte tegen het gouvernement gericht kan zijn. De katholieken hebben deze nat.-soc. manifestatie best begrepen. Er was een dubbele kleine onregelmatigheid in de stemming : een der sociaal-democraten, de heer Drees, had de presentielijst niet geteekend. Zijn stem telde dus niet mee. Hadde hij geldig gestemd, de stemmen zouden hebben gestaakt. Daar tegenover stond echter, dat de heer Suring, telegrafisch opgeroepen, ondanks zijn ongesteldheid zou zijn gekomen. Hij was er niet; ware hij er wel geweest, het amendement zou óók zijn aanvaard. Men kan nu zeggen, dat de stemming klopt met de werkelijkheid: de ééne helft van de bevolking wil onderwijs op principieelen, de andere op neutralen grondslag. Daarover alléén loopt in beginsel de strijd. En nu is ons standpunt, dat de Overheid in dezen strijd geen partij hééft te kiezen. Zij mag niet een bijzondere instelling op neutralen grondslag wel subsidieeren en eenzelfde instelling op katholieken grondslag niet. Dit beginsel heeft de meerderheid der Kamer nu erkend; wij zullen afwachten, hoe de regeering deze uitspraak zal verwezenlijken. Eigenlijk kon het meteen gebeuren. Want toevalligerwijze staakten de stemmen, toen de heer Drees de presentielijst geteekend had, over het amendement-Moller, dat ƒ 1 van art. 231, den post onvoorzien, had afgetrokken om dien gulden bij de Rotterdamsche subsidiepost te voegen, teneinde een principieele uitspraak voor Tilburg te verkrijgen zonder het totaal der begrooting te wijzigen. Over dit artikel moet dus opnieuw gestemd. De Kamer schrapte vanmiddag echter op voorstel van den heer Schouten met groote meerderheid de post van ƒ 20.000 (art. 40) voor uitbreiding van de outilleering der Delftsche Hoogeschool. De minister beschikt dus over ƒ 21.001. Men zou, den eenen gulden terugbrengend naar art. 231, nu kunnen voor. stellen: „art. 41 bis subsidie aan de Katholieke Economische Hoogeschool te Tilburg ƒ 21.000. Deze had dan wel ƒ 26.000 minder dan Rotterdam, maar er was althans een begin gemaakt Natuurlijk zal dit niet gebeuren, want de katholieken hebben uitdrukkelijk verklaard, nu alleen een principiëele uitspraak te willen. Maar wijl er toch opnieuw gestemd moet worden, zou dominee Kersten misschien eens kunnen overwegen, Sint Nicolaas te spelen voor Tilburg Onzerzijds kan dit niet gebeuren, want, hoewel wij het eens zijn met dr. Moller, dat het zeer bijzondere geval Rotterdam—Tilburg een aparte uitspraak rechtvaardigde, valt er veel te zeggen voor jhr. De Geer's denkbeeld, de geheele positie van het Hooger Onderwijs in een speciaal debat onder het oog te zien. Nu de leider van de christelijk-historischen dit aanbod zoo heusch deed, ligt het op den weg der Katholieke fractie hetzij bij de a.s. begrooting, hetzij per motie de aangelegenheid aan de orde te stellen. Uiteraard kan ook het kabinet dit doen, als, na de nu gevallen principiëele uitspraak, een post op de begrooting wordt geplaatst, die dan vanzelf een full dress-debat te weeg kan brengen. Want wij moeten wel opmerken, dat de christelijk-historischen principiëel de rechtsgelijkheid erkennen. Als zij tegen het amendement-Moller stemmen, kan men dit niet toeschrijven aan dezelfde overweging als de linkerzijde beweegt. Voor de laatste is onderwijs op godsdienstigen grondslag „sectarisch". Daarom weigeren zij de rechtsgelijkheid te erkennen. Maar bij de christelijkhistorischen is dit niet het geval. Want jhr. De Geer bestreed het amendement-Moller principiëel op een staatsrechtelijken grond van budgetairen aard, maar hü wilde juist een groot debat „ter toetsing in hoever die positie (van het bijzonder universitair onderwijs, juist wat de rechtsgelijkheid betreft, natuurlijk) verschilt van de hier in geding zijnde handelshoogescholen" (Handel bl. 580). En in repliek: „Het zou mij inderdaad ge. noegen doen, indien wij deze zaak eens grondig konden bespreken." Deze toon is een geheel andere dan die der linkerzijde, waarbij aandacht verdient de omstandigheid, dat tijdens jhr. De Geer's premierschap, nu reeds tien jaar geleden, minister Waszink met een subsidiepost voor Tilburg kwam. Aangenomen is ook het amendement-Moller om art. 66, personeelsuitgaven voor de rijks-H.B.S.-en, te verminderen met ƒ 1, om daardoor tot uiting te brengen, dat het niet verantwoord is, gelden op de begrooting toe te staan voor openbare Rijksscholen of aldeelingen daarvan, die geheel overbodig zijn, zooals afd. A van de rijks H.B.S. te Leeuwarden naast de gemeentelijke H.B.S. A in dezelfde gemeente. Veel ingewikkelder werd de strijd rond een amendement-Tilanus, dat probeerde wat soelaas te brengen in de leerlingenschaalnarigheid. De zin van dit amendement was uiteindelijk deze, om een vijfde categorie onderwijzers te scheppen. Men heeft nu: de gewone onderwijzers krachtens de vigeerende schaal, de boventalligen van het rijk, de boventalligen van de gemeenten en de zoogenaamde kweekelingen met akte. De heer Tilanus wilde een stap verder gaan en daar, waar bepaalde aantallen leerlingen dit eischen, voor het jaar 1939 onderwijzers aanstellen tegen een salaris van ƒ 500 per jaar. De bedoeling van het amendement was ongetwijfeld goed; de voorsteller dacht: beter iets dan niets en had eerst berekend, zoo wel een duizend jongelui te kunnen helpen. Later bleek dit aantal op de helft terug te vallen. Zou de nieuwe categorie de nu arbitrair door den minister aangestelde boventalligen ex art. 56, tweede lid, vervangen, dan viel het aantal nieuw aan te stellen onderwijzers, tegen veel minder geld, ook al niet mee. Paste men het amendement naast deze arbitraire regeling toe, dan zou, gezien de leerlingentallen, waarbinnen de heer Tilanus zich wel moest bewegen, de hulp van het amendement toch onder de 100 blijven. Daarbij kwamen dan nog wets-technische moeilijkheden, waarop de heeren Van Dijken en Thijssen wezen. Of deze moeilijkheden alle juist waren, is niet op slag te beoordeelen. Zoo begrepen wij niet, hoe de heer Van Dijken met art. 54 in den knoop kon komen, vermits het geld van die door het rijk toegewezen Tilanisten, zullen wij nu maar zeggen, toch niet op de gemeenterekening komt en de gemeenten daarvan dus ook niet aan de schoolbesturen behoeven terug te betalen. Maar, nog eens, men moet de materie al wonder goed kennen, om daar met een oogopslag over te beslissen. Voor veel Kamerleden was ook het verschil maken in salaris een bezwaar. Wellicht was men daar nog overheen gestapt, als er eens een duizend werklooze onderwijzers geholpen waren. Nu echter was er aarzeling. De aarzeling versterkte minister Slotemaker, die vanmiddag heeft verklaard, dat hij met minister Romme een plan uitwerkt, om meer jonge onderwijzers aan werk in school te helpen. Hoevelen er dat zullen zijn, weten wij niet. Er zal immers 'n aanvullende begrooting voor ingediend worden, als het plan gereed is. Zal, zooals de heer Thijssen meende, dat een plan zijn, dat een millioen gulden zal eischen? Wij weten het niet. Wat wij wel weten ia, dat de minister van Onderwijs veel narigheid had kunnen voorkomen, indien Z.Exc. met dit uitgewerkt plan, dat hij zelf geopperd heeft en waarmee minister Romme dadelijk instemming betuigde, eerder was gekomen. Al werd nu het amendement-Tilanus, met de stemmen der meeste katholieken vóór, verworpen, aan dezen christelijk-historischen afgevaardigde komt de eer toe, dat hij althans een weg door het dichte kreupelbosch van moeilijkheden zocht. Al overwon hij die niet, zijn moedige poging, ingegeven door een zuivere bedoeling om hulp te verleenen, verdient waardeering. Eveneens waardeeren wij, dat minister Slotemaker althans het mogelijke wil doen ter verbetering van de schaal en terecht onthield onze fractie haar stem aan de soc.-dem. fractie, welke nog eens de urgentie van deze zaak onderstreepte. Want over den zakelijken inhoud daarvan zijn het, zooals dr. Moller opmerkte, allen eens — de minister, zooals hij zelf zei, ook — en dat het kabinet in deze aangelegenheid een oplossing moet vinden, is duidelijk en blijkt ook wel uit het plan, dat nu, naar de minister zelf zei, in den maak is. Morgen wordt de begrooting verder afgehandeld; daarna volgt de interpellatieAlbarda over de vluchtelingen. Vervolgens wordt de behandeling van Binnenlandsche Zaken, welke vanavond een aanvang neemt, voortgezet. Volgende week komen dan Economische Zaken en Landbouwcrisisfonds aan de orde. --- Gemeenteraad van Den Haag. Begrooting aangenomen. Museumpolitiek. DE LUCHTBESCHERMING. In de middagvergadering van gisteren kwam eerst het voorbereidend lager onderwijs aan de orde. De heer Smitskamp constateerde, dat B. en W. van hun oude standpunt, dat het voorbereidend lager onderwijs slechts sociale zorg zou zijn, zijn teruggekomen en het tegenwoordig terecht als een deel van het onderwijs beschouwen. Hij vroeg de consequenties hiervan ook te aanvaarden in verband met de behoefte aan uitbreiding van het voorbereidend lager onderwijs. Wethouder v. d. Bilt antwoordde, dat een voorstel tot uitbreiding van het voorbereidend lager onderwijs, waarbij rekening is gehouden met de belangen der buitenwijken den gemeenteraad eerlang zal bereiken, ofschoon de zaak moeilijker is geworden door de verlaging van de straatbelasting, waardoor de inkomsten der gemeente met 4 ton zijn verminderd. De heer De Jong wees op de onbillijkheid, dat voor de onderwijzeressen bij het bijzon, der voorbereidend lager onderwijs die jaren als voor pensioen geldende jaren medetellen, gedurende welke op haar salarissen, toen zij kweekelingen of tijdelijk onderwijzeres bij dat onderwijs waren, bedragen zijn ingehouden gelijk aan de pensioenpremie welke zou verschuldigd zijn, wanneer zij bij het openbaar voorbereidend lager onderwijs zouden zijn aangesteld. Wethouder v. d. Bilt deelde mede, dat een onderzoek naar de financiëele gevolgen van opheffing dier onbillijkheid binnen niet al te langen tijd geëindigd zal zijn. De resultaten zullen dan aan B. en W. en aan de commissie van bijstand voor het onderwijs worden meegedeeld. De heer Paans pleitte voor de stichting van een middelbaar technische school voor meer gespecialiseerde vakken, zooals vliegtuigbouw, automobieltechniek, boortechniek en metallurgie. De heer Spiesz brak een lans voor verbetering der salarissen bij het M.O. Vroeger behoorden de leeraren M.O. in Den Haag tot de beste betaalde, thans tot de slechtst gesalarieerden. De heer Folmer herinnerde aan het bestaan van een particuliere technische school in de Residentie. Wethouder v. d. Bilt merkte op, dat het technisch onderwijs behoort tot het Nijverheidsonderwijs, dat niet door de overheid maar door het particulier initiatief wordt verzorgd met subsidie van de overheid. Bij een onderzoek aan de ambachtsscholen is niet gebleken, dat er behoefte bestaat aan uitbreiding der opleidingen, waarom de heer Paans vroeg. Wat de bestaande middelbare technische school betreft, moeten de resultaten van het examen in 1940 worden afgewacht om te kunnen beslissen, of deze school van overheidswege kan worden gesteund. Wat de salarissen bij het M.O. betreft, deze zijn nog niet zoo slecht, dat zich bij vacatures niet voldoende geschikte sollicitanten aanmelden. Bij den post voor Kunsten en Wetenschap, pen meende de heer Westerman te moeten opmerken, dat er weliswaar mooie dingen zijn in het gemeentelijk museum, maar van alles iets en van weinig veel, zoodat het geheel een chaotisch karakter heeft. Zoo kan men nooit een prachtige verzameling van ons museum maken. Men moet zich beperken tot in hoofdzaak twee gebieden, tot datgene, n.1. dat betrekking heeft op de geschiedenis van Den Haag en tot de moderne schilderkunst. De heer v. Beresteijn was het in groote lijnen met den heer Westerman eens,'maar, merkte hij op, de scheidingslijn is moeilijk te trekken. Van het een komt men tot het ander. Men moet echter voorzichtig zijn en niet te ver gaan. Ook de hooge kosten dwingen tot beperking. De heer Vliegen verdedigde de aanvulling van het fonds voor nieuwe aankoopen, daar dit fonds sterk is verminderd. De burgemeester sloot zich bij het betoog van den heer Vliegen aan. Het is niet de bedoeling de gelden van het fonds ook zoo spoedig mogelijk te besteden, maar te wachten totdat een gunstig aanbod wordt gedaan. Wat de, door den heer Westerman bepleite museumpolitiek betreft, meende de burgemeester, dat de museumdirectie dat betoog grootendeels zal kunnen onderschrijven. Inderdaad is aan het museum een beperkt gebied aangewezen: moderne kunst, muziekinstrumenten, ceramiek en oude kunstnijverheid. De aanwezigheid van verschillende voorwerpen van oude kunstnijverheid is gewenscht tot het maken van vergelijkingen. Bovendien wekken die voorwerpen bij de rondleidingen altijd zeer de belangstelling van de bezoekers en worden zij door deskundigen zeer gewaardeerd. De aankoopen daarvoor stop te zetten zou zeer te bejammeren zijn. Het ligt niet in de bedoeling van de directie het aantal afdeelingen uit te breiden, verklaarde ten slotte de burgemeester. Het hoofdstuk Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen werd hierna goedgekeurd. fj uch t bescherm ing. Bij het hoofdstuk Openbare Veiligheid was de post voor de luchtbescherming aangehouden. Deze kwam thans in behandeling. De heer Paans vroeg, of Den Haag gereed is voor de provinciale luchtbeschermingsoefening van 19 Januari a.s. en of er, wat de luchtbescherming betreft, overleg wordt gepleegd met het Departement van Defensie. De sector-commandanten zouden volgens hem ook uit gepensionneerde officieren behooren te worden benoemd. De hulp aan de politie moet opgedragen worden aan de Burgerwacht en de ondersteuning van den Geneeskundigen Dienst aan de E.H.B.O.-vereenigingen. De schuilloopgraven dienen te worden gemaakt in de nabijheid van de bewoning en niet op grooteren afstand van de stad, zooals bijvoorbeeld in de duinen. Een bezoldiging voor den administrateur van de Vereeniging voor Luchtbescherming achtte hij overbodig. Ook de secretarisadministrateur van het Haagsche CrisisComité en de commandant van de Burgerwacht werken pro deo. De heer Drees was van oordeel, dat het Rijk, wat de luchtbescherming betreft, materieel op verschillende punten in gebreke is gebleven, maar ook de gemeente heeft nog niet alles gedaan wat tot haar taak behoort. Het organiseeren van sommige voorbereidingen gaat te langzaam. • Wat is de taakverdeeling tusschen de gemeente en de Vereeniging voor de Luchtbescherming, vroeg hij. Een afzonderlijk hoofdstuk van den Luchtbeschermingsdienst achtte hij gewenscht. De heer Drees wenschte dat de gemeente via de Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten aan het Rijk kenbaar maakt, dat de gemeenten zullen doen, waartoe de wet haar verplicht en de rest aan het Rijk over te laten. De burgemeester deelde mede, dat de gemeente een papieren luchtbeschermingsplan reeds eenige jaren geleden gereed had, maar de verwezenlijking er van ging niet gemakkelijk. Er was aanvankelijk weinig mede­ Werking van 'de bevolking. De organisatie van de verschillende sectoren is met opzet eenigszins vertraagd om eerst ervaring te hebben met den sector Benoordenhout. De aanwijzing van den hoofdcommissaris als hoofd van den luchtbeschermingsdienst is geschied om dezen dienst in te schakelen in den dienst van brandweer en politie. In verband ook met deze voqr de hand liggende inschakeling zijn politiemenschen aan het hoofd der sectoren gesteld. De recruteering en oefening van personen voor hulpdiensten is in de laatste maanden in vollen gang. De voorlichting der bevolking voor de verduisteringsproef van 19 Januari zal nu massaal ter hand moeten worden genomen. De zorg voor de publieke diensten bij de luchtbeschermine is de taak van de gemeenten. De secretaris van de Nederl. Vereeniging voor de Luchtbescherming heeft een drukke dagtaak. De samenwerking tusschen hem en de politie is uitstekend. Een salarieering van ƒ 1200 per jaar is zeker niet te hoog. Wat de verdeeling van de kosten tusschen Rijk en gemeenten betreft, staan B. en W. op het standpunt, dat wat het Rijk moet doen de gemeente niet do.et. De drie andere groote gemeenten nemen hetzelfde standpunt in. Een gemeenschappelijke brief dienaangaande zal binnenkort aan het Rijk worden gezonden. Een groote moeilijkheid biedt het dooven van de straatverlichting hier ter stede, omdat elke lantaarn zijn eigen automatische in- en uitschakeling heeft. Deze kwestie is met den minister besproken, die daarvoor een kleine commissie heeft benoemd, omdat het dooven der straatverlichting voor rekening van het Rijk komt. Voor schuilkelders wil het Rijk niet zorgen. Toch zijn die in de binnenstad, waar geen loopgraven kunnen worden aangelegd, noodzakelijk. De bestaande kelders worden thans opgenomen en een plan wordt uitgewerkt om voor zoover deze geschikt zijn, ze als schuilkelders in te richten. In de buitenwijken zullen schuilloopgraven worden aangelegd, waarvan het Rijk de kosten voor zijn rekening neemt. Wethouder Feber deelde nog mede, dat de schuilloopgraven in de nabijheid van de bewoning zullen worden aangelegd. Het algemeene plan van de ligging der schuilloopgraven zal binnenkort aan de commissie van bijstand worden voorgelegd. Evacuatie van de schooljeugd in geval van oorlog zou voor Nederland practisch onuitvoerbaar zijn. Bij de geringe strategische diepte van ons land is te verwachten, dat in oorlogstijd heel Nederland slagveld zal zijn. De post voor de luchtbescherming werd hierna goedgekeurd. De begrooting goedgekeurd. Wethouder Snoeck Henkemans deelde vervolgens mede, dat de post Onvoorziene Uitgaven was gewijzigd en gebracht op ƒ 257.457,80 en dat de gewone dienst sloot op een bedrag aan inkomsten en uitgaven van ƒ 68.840.118,50. De heer Westerman deelde mede namens de heeren Van Kesteren, Paans en Eschauzier, dat zij, omdat hun principiëele opvattingen weinig bevrediging vonden in deze begrooting, er tegen zouden stemmen. De heer Vliegen verklaarde mede namens zijn sociaal-democratische partijgenooten, dat zij van meening waren, dat deze begrooting niet voldoet aan den eisch, dat inkomsten en uitgaven elkaar dekken. Zij zouden er evenwél niet tegen stemmen, echter onder voorbehoud, dat de raad volledig zou worden ingelicht omtrent de voorzieningen, welke B. en W. zouden treffen om de ƒ 400,000 minder ontvangsten tengevolge van de verlaging der straatbelasting te dekken. De heer Joëls verklaarde, dat hij slechts Onder protest tegen de wijze, waarop zij is sluitend gemaakt, vóór de begrooting zou stemmen. De burgemeester deelde mede, dat het voorbehoud van den heer Vliegen door B. en W. werd aanvaard. De begrooting werd hierna met de 4 stemmen van de heeren Westerman, v. Kesteren, Paans en Eschauzier tegen goedgekeurd. Nadat de burgemeester nog had meegedeeld, dat de volgende bijeenkomst van den raad zal gehouden worden op li December a.s., werd de vergadering gesloten. --- VERSLAG VAN DE ZITTING. Onderwijsbegrooting. Voortgezet wordt de behandeling van hoofdstuk VI (onderwijs, kunsten en wetenschappen) der rijksbegrooting voor 1939. Gestemd wordt over 't amendement-Moller cs., (verhooging art. 41, subsidiën aan handelshoogescholen, met ƒ 1.—), strekkende eén principeele uitspraak te verkrijgen over 't subsidieeren van de Katholieke Economische Hoogeschool te Tilburg, Het amendement wordt aangenomen met 47 tegen 46 stemmen. Vóór de R.K., anti-revolutionairen en christelijk-democraten). Over het hiermede verband houdende amendement-Moller om art. 231 te verminderen met ƒ 1.— (dit is de post voor onvoorzien) staken de stemmen met 47 tegen 47 Morgen wordt opnieuw gestemd. Het amendement-Moller om art. 66 met ƒ 1.— te verminderen (geen gelden toe te staan voor de afdeeling A van de rijks H. B. S. te Leeuwarden, als zijnde overbodig naast de gemeentelijke H. B. S.) wordt aangenomen met 58 tegen 36 stemmen (vóór N. S. B. ( en rechterzijde, tegen de linkerzijde). Art. 40 der begrooting, waarover gisteren de stemmen staakten, wordt nu verworpen met 52 tegen 42 stemmen (tegen de R. K., de A. R, de N. S. B. en de Staatk. Geref.) Het betreft het toestaan van gelden voor het doen van wetenschappelijke onderzoekingen ten dienste van de techniek aan de Technische Hoogeschool). De artt. 41 en 66 zijn z.h.s. goedgekeurd. --- VERSCHILLENDE ONDERWERPEN. Aan de orde zijn de volgende wetsont werpen: 1. Wijziging van het tweede hoofdstuk der rijksbegrooting voor 1937 (verschillende onderwerpen); 2. wijziging en verhooging van de begroo ting van inkomsten en uitgaven van het Zuiderzeefonds voor 1937; wijziging en verhooging van de begrooting van inkomsten en uitgaven van het Verkeersfonc^s voor 1937; wijziging en verhooging van het negende hoofdstuk der rijksbegrooting voor 1937 (verschillende onderwerpen); 3. voorziening in de behoefte aan kasgeld voor den Indischen dienst hier te lande gedurende 1939; 4. goedkeuring van besluiten van den G. G. van Ned.-Indië tot wijziging en aanvulling van de afdeelingen 3, 4, 5, 5a, 6 en 7 der begrooting van Ned.-Indië voor 1938; 5. naturalisatie van G. Biram, weduwe van W. Hiby, en 21 anderen; 6. goedkeuring van een onderhandschen verkoop van grond onder Dordrecht, tusschen den Weeskinderendijk en den Straatweg aan de gemeente Dordrecht; 7. goedkeuring van den onderhandschen verkoop aan de gemeente Noordwijk van duingrond benoorden den vuurtoren te Noordwijk aan Zee. De nos. 1—6 worden zonder debat en z. h. s. aangenomen. Bij no. 7 betoogt de heer J. TER LAAN (S. D.) dat men zuinig moet zijn met het natuurschoon in de duinen. De minister van Financiën, de heer DE WILDE, verklaart dat de heer Ter Laan zich niet ongerust behoeft te maken; het duinterrein wordt zooveel mogelijk gespaard No. 7 wordt z. h. s. aangenomen. --- ONDERWIJS. Voortgegaan wordt met de behandeling van hoofdstuk VI (Onderwijs, K. en W.) der rijksbegrooting voor 1939, en wel met de afd. lager onderwijs. De heer TILANUS (C.H.) bestrijdt de meening van den heer Thijssen dat het vluchtheuvelartikel niet telken jare behoeft te worden onderzocht. We kennen allen de moeilijkheden van het onderwijs en de defensie behoeft daarbij niet te worden aangehaald. Spr. bepleit beperking der onderwijzersopleiding; men zou per kweekschool bijv. slechts tien kweekelingen tot de eerste klasse kunnen toelaten. Spr. — die moeilijk te verstaan is, hij spreekt van zijn plaats en niet van het spreekgestoelte — betoogt dat het effect van zijn voorstel tot het benoemen van surnumerair onderwijzers, beperkt moet zijn. Immers de begrooting wordt er niet noemenswaard door verhoogd. Spr. is des verlangd, bereid den naam „surnumerair" door een ander woord te vervangen. De leeftijdsgrens van 25 jaar heeft spr. gesteld omdat het alleen jongemenschen moet betreffen. Men moet ook niet te oude surnumerairs tegen te laag salaris laten werken. Het nut van de motie-Thijssen (urgentverklaring der wijziging van de leerlingenschaal) kan spr. niet inzien. De minister aan het noord. De minister van Onderwijs, kunsten en wetenschappen, de heer SLOTEMAKER DE BRUINE, zegt dat ieder het belang van verlaging der leerlingenschaal inziet. De heele Kamer zal onder den indruk zijn gekomen van de rede van den paedagogisch-deskundigen heer Thijssen. Onder het kabinet-Ruys de Beerenbrouck is de verhooging der leerlingenschaal aangebracht wegens de noodzakelijkheid, de kosten van het onderwijs te drukken. Kan de dus bespaarde ƒ 5 millioen permanent nu weer op de begrooting worden gebracht? De toestand van 's Lands financiën is zeker niet gunstiger dan in 1932, toen de verlaging in trad. Voorshands acht de regeering het niét mogelijk, de leerlingenschaal te verkleinen. De motie-Thijssen kan deze meening niet wijzigen. Ook langs achterdeuren kan wijziging der leerlingenschaal niet worden aangebracht. Spr. bestrijdt in dit verband den heer van Houten. Spr. wil echter niet zeggen, dat er niets voor de kweekelingen met acte ware te doen. Een extra-belasting van vreemdelingen, zooals de heer Woudenberg aangaf, zou 'n grondige verandering eischen in 't systeem van belastingheffing. Van spr.'s begrooting ad ƒ 146 millioen gaat ƒ 133 millioen weg aan salarissen, pensioenbijdragen en wachtgelden. Er blijft dus ƒ 13 millioen over. Daarop is al geen verdere bezuiniging, waarover de heer Deckers bij de algemeene beschouwingen sprak, mogelijk. Verschuiving van salarissen stuit ook op overwegende bezwaren. Over eenigen tijd is het perspectief voor de jongere onderwijzers beduidend beter. Reeds thans beginnen jonge onderwijzers in het onderwijzers-corps te groeien. De Quaestie der jeugd-salarissen is reeds in 1935 aan de orde geweest in de Kamer, die er bezwaren tegen maakte. Voor een discriminatie van de reeds werkende onderwijzers was b.v. de heer Suring niet te vinden. Niettemin heeft de regeering toch de quaestie onderzocht, doch moest het denkbeeld voorloopig prijsgeven. Spr. kan dus niet anders zien, dan dat verlaging der leerlingenschaal thans niet mogelijk is. Het verleden jaar toegezegde wegnemen van excessen heeft spr. zooveel mogelijk volbracht. Men kan niet zeggen, dat de regeering niets doet om den toestand te verbeteren. Hoogstens, dat men meent, dat ze niet genoeg doet. Zij, die een acte hebben gehaald en geen ebtrekking kunnen vinden, zijn zeiven verantwoordelijk voor hun beroepskeuze. Het recht op een betrekking ontkent spr. Er is gezegd, de regeering is door de kweekscholen mede oorzaak van het surplus. Maar als iemand pas na drie jaar bemerkt, dat er voor hem geen plaats is, ligt dat aan hem. Aan zes kweekscholen heeft spr. het bestaan onmogelijk gemaakt, van 12 de subsidie weggenomen. Twee werken er door zonder subsidie. Daar is de regeering toch niet verantwoordelijk voor. Er is gezegd, het staatsexamen stop te zetten. Dit zou niets beteekenen. Het neemt de moeilijkheden niet weg, wegens het geringer wordend aantal examinandi en geslaagden. Men heeft aangedrongen, de kweekschoolopleiding stop te zetten. De regeering heeft dit in 1935 voorgesteld, doch het is bezweken onder de critiek. Thans zou het stopzetten der kweekscholen niet meer mogelijk zijn, wegens de differentiatie van het onderwijs. Spï.'s maatregelen zijn en waren er reeds op gericht, de werkkracht der kweekscholen te verminderen. De gedachte van den heer Tilanus over een numerus clausus zou ook moeilijkheden meebrengen. Gehuwde onderwijzeressen die kostwinster zijn laat spr. blijven; het komt zooveel niet voor, dat er z'jU die feitelijk een dubbel tractement trekken. Het aantal wachtgelders was verleden jaar om dezen tijd 1107, nu 681. Het aantal gehuwde vrouwelijke wachtgelders is sinds 1936 van 200 teruggeloopen tot 22. Binnen niet te langen tijd zal de sollicitatie weer vrij kunnen zijn. Men bedenke echter ook dat soms naast menigen jeugdigen werkloozen onderwijzer een wachtgelder met een gezin staat met 65 pet. van zijn inkomen. In dat geval kiest spr. den wachtgelder, en elk schoolbestuur geeft spr. gelijk. Dus is er perspectief door de maatregelen, door de regeering genomen. Spr. is nog niet geslaagd in zijn streven op te komen voor de jeugdige werklooze onderwijzers. In een vergadering van voormannen heeft spr. gevraagd, welken nood ware te lenigen als spr. eens de beschikking had over een millioen daarvoor. Het antwoord was: 0,0. Men kon of wilde niets zeggen. Voor de tot onderwijzer opgeleiden zal het dikwijls noodig zijn, een anderen werkkring te zoeken. Het is moeilijk, maar moet, Spr. bevordert dit via het capitulanten-bureau; 459 zijn er door ondergebracht en 53 krijgen een beurs voor technische opleiding Voorts is het niet zoo, dat alle kweekelinken met acte -paedagogisch in de school noodzakelijk zijn. Het verleenen van steun aan de V.O.J.O (Vereen, tot steun aan jonge onderwijzers) acht spr. niet mogelijk, omdat er allerlei practische moeilijkheden zijn. Spr. kan zich in dit wespennest niet steken. Het laten medetellen van den diensttijd als kweekeling met akte kan niet, om de financieele gevolgen en omdat een nieuw, onaanvaardbaar element in het bezoldigingsbesluit zou worden ingevoerd. Wat te doen om de werkgelegenheid voor de intellectueelen te vergröoten? In of buiten de school? De quaestie van 't jeugdsalaris is daarbij uitgeschakeld. Reeds is in de stuk ken medegedeeld, wat de regeering bezig is uit te werken. Er is te dezer zake een commissie van het dep. van sociale zaken, waaraan spr.'s departement medewerkt. Spr. heeft in overweging gegeven, dat de normale en boventallige onderwijzers voor rekening van onderwijs zouden komen, en dat overigens sociale zaken en onderwijs gezamenlijk een aantal actedragers in de school zouden brengen. De minister van sociale zaken heeft, is verwezenlijking mogelijk, medewerking toegezegd. Wat de heer Tilatus wil met zijn amendement, kan dan in hoofdzaak verkregen worden zonder de daaraan verbonden bezwaren en voor een grooter aantal personen. Aan dit plan wordt nu gewerkt. Verlenging van den leerplicht zou niet alleen gericht moeten zijn op het intellectualisme — zoo is er gezegd — doch meer op de mogeijkheid van wijziging van het leer plan. Het is niet af te keuren, als de inspectie naar verbetering van het leerplan streeft. De wet opent de mogelijkheid dat de inspectie adviseerend optreedt. De inspecteurs leggen het leerplan echter niet op. Steeds is er gewaakt tegen een soort staatspaedagogie. Spr. erkent dat het vraagstuk thans iets meer beteekenis heeft dan vroeger. De inspectie weet het gevaar te onderkennen, ook al mag ze niet voorschrijven doch moet ze adviseeren. Er is een commissie betreffende de vraag, hoe het staat met het zevende leerjaar voor leerlingen die niet gaan naar Ulo, middelbaar- of nijverheidsonderwijs. Men vroeg wanneer het rapport komt. Spr. wijst op het moeilijke en ingewikkelde dezer materie. Het streven naar vernieuwing van het onderwijs heeft spr.'s steun. Over het ambulantisme is te praten bij de behandeling van het wetsontwerp tot wijziging van het lager onderwijs, dat thans wordt voorbereid. De kwestie van het U.L.O.-examen, bedoeld in de nota-Thijssen, wordt onderzocht. Nog beantwoordt spr. eenige vragen, gedaan op speciale punten. Het buitengewoon onderwijs groeit geleidelijk. Ten aanzien van de organisaties voor het onderwijs aan schipperskinderen overweegt spr. een soort top-organisatie, ook het openbaar onderwijs omvattend. Het vluchtheuvel-artikel wordt thans juist geinterpreteerd. Spr. beroept zich op den Raad van State. Spr. verdedigt zijn beleid, op grond van de desbetreffende artikelen, in de kwestie-Bergen op Zoom en in die van Haren. Hier waren verschillende onzekere elementen. Spr.'s beleid was het eenig juiste. Met de vlag der Duitsche school in Den Haag is in de memorie van antwoord de juiste toedracht weergegeven. Replieken. De heer THIJSSEN (S.D.) had wel verwacht, dat zijn motie geen instemming zou vinden. Spr. verdedigt haar nader. Spr. is in zijn motie zooveel mogelijk aan de bezwaren der Kamer tegemoet gekomen De heer Dr. VOS (Lib.) heeft nooit bedoeld, dat de minister niets doet. Doch wel, dat de minister blijkbaar voor de leerlingenschaal niets zal doen. Met veel genoegen heeft spr. vernomen 's ministers mededeelingen over de technische herziening der L. O. wet en over de plannen voor het schippersonderwijs. Mevr. BAKKER—NORT (V.D.) meent, dat de tewerkstelling van een aantal nieuwe onderwijzers de slechte resultaten van het onderwijs niet zal verbeteren. Wederom bepleit spr. subsidieering van openbaar onderwijs aan schipperskinderen. De heer VAN SLEEN (S.D.) dankt den minister voor zijn toezegging in zake het onderwijs aan schipperskinderen. Wordt voor 1939 het openbaar onderwijs aan deze kinderen in de subsidieregeling betrokken? De heer VAN HOUTEN (Chr. Dem.) constateert, dat de minister geen enkele toezegging heeft gedaan voor de kweekelingen met akte. Ten aanzien van de leerlingenschaal sluit spr. zich bij den heer Thijssen aan. Spr. zal vóór de motie doch tegen de begrooting stemmen. De heer WOUDENBERG (N.S.B.) acht de motie-Thijssen te weinig scherp gemotiveerd, om succes te bereiken, temeer waar geen lid der R.K. fractie gesproken heeft en begaan blijkt met het lot der jeugdige onderwijzers. De heer MOLLER (R.K.) interrumpeért. De VOORZITTER zegt, dat de heer Moller straks het woord kan krijgen (daverend gelach). De heer DREES (S.D.) wil gaarne aannemen, dat de bedoelde Duitsche school in den Haag een ander karakter heeft dan werd Aangenomen. Spr. vraagt aandacht voor meer toezicht op de Duitsche scholen in het algemeen. Spr. wijst er op, hoe heel anders men in Duitschland handelt ten aanzien van Nederlandsche scholen, dan Nederland ten opzichte van Duitsche. Deze zaak mag niet als afgedaan worden beschouwd. De MINISTER zegt, dat de leerlingenschaal van alle kanten in den ministerraad is bekeken, en er ook de belastingplannen zijn behandeld. Nieuwe elementen kunnen er niet meer in gebracht worden. Overigens zijn bij de replieken verschillende eerder gemaakte opmerkingen slechts herhaald. Spr. kan ook langs een omweg de verlangde toezeggingen niet doen. Gestemd wordt over de motie-Thyssen, luidende: „de Kamer, van oordeel, dat verbetering van de personeelsvoorziening voor het lager onderwijs door wijziging der thans geldende leerlingenschalen urgent is, gaat over tot de orde van den dag". De heer MOLLER (R.K.) is het met den zakelijken inhoud der motie eens. Daar het kabinet een ernstige oplossing blijft zoeken, is de motie overbodig. Daarom zal spr. tegen stemmen. Motie Thijssen verworpen. De motie-Thijssen wordt verworpen met 53 tegen 39 stemmen (vóór de linkerzijde, de N.S.B. en de Christ. Dem. Tegen de R.K.; A.R., Chr. Hist. en Staatk. Geref.). De artikelsgewijze handeling van de afd. lager onderwijs wordt voortgezet. De heer TILANUS (C.H.) verdedigt thans zijn amendement op art. 117 om bij wijze van proef voor één jaar, 1939, tegen een salaris van ƒ 60 per maand surnumerair-onderwijzers te benoemen, beneden den leeftijd van 26 jaar. Elke grens ten dezen is wel wat willekeurig, maar dit is niet te vermijden. Na het 26e jaar kan de betrokkene als onderwijzer worden behouden. De scholen en de jonge onderwijzers moeten worden geholpen. Liever had spr. het voorstel nagelaten. Normale salarissen kunnen niet worden gegeven. Teveel geld mag het niet kosten. Daarom spr.'s voorstel, dat dan ook zeer bescheiden is. Misschien zal het 500 kweekelingen in de school brengen. Laten we iets doen om de scholen en de jonge menschen te helpen. Wijziging van art. 28 en 130 der wet ware beter, doch die weg is versperd. De heer THIJSSEN (S.D.) acht het amendement van weinig beteekenis. Een onbekend aantal kweekelingen zal de ƒ 60 krijgen. Hoeveel, is niet te zeggen. En het gaat ten koste van volledige onderwijzers. Weldra zullen er geen wachtgelders meer zijn en krijgen de jeugdige onderwijzers hun volle kans. Maar die wordt hun dan weer ontnomen. Het is tragisch, al is het zoo niet bedoeld. En de minister zal bij toepassing terechtkomen in een wespennest. En wie zal de rollen verdeelen ? De heer KERSTEN (Staatk. Oer.) acht het amendement een verbetering, nu de leerlingenschaal niet kan worden verlaagd. Voor vele aktebezitters zal de maatregel van financieel en moreel nut zijn. Het Rijk zal hij niet veel kosten. Een tegemoetkoming van ƒ 720 's jaars stelt menigeen in staat, in de eerste behoeften te voorzien. Bovendien is het amendement een welkome hulp voor verschillende kleine scholen, als de heer Tilanus een kleine wijziging aanbrengt. Mevr. BAKKER-NORT (V.D.) brengt hulde aan de sympathieke poging van den heer Tilanus. Een dergelijke technische wijziging kan echter niet uitgaan van een Kamerlid. Alleen de regeering kan de materie overzien. Spr. kan haar stem niet aan het amendement geven. De neer TILANUS wijzigt in zijn amendement de woorden „beneden den leeftijd van 26 jaar" in: „voor zoover het tweede lid van art. 56 L.O.-wet geen toepassing vindt". De heer v. DIJKEN (A.R.) verwacht dat ook nu niet meer dan 500 onderwijzers in de school komen en dat het amendement weinig baat brengt, bovendien verplaatsing van werkloosheid veroorzaakt naar mannen van middelbaren leeftijd. De heer VAN HOUTEN (Chr. Dem.) zou welwillender staan tegenover het amendement als het normale salaris-normen stelde. Thans is het een vergapen van een loozen schijn. Spr. onderschrijft de bezwaren van de heeren Thijssen en van Dijken. De heer ALBARDA (S.D.) ziet in het door den heer Tilanus voorgestelde eigenlijk een wetswijziging, zij het van tijdelijken aard, en die behoort bij de wet te geschieden, niet bij een begrootingspost. Was het amendement al moeilijk te overzien, na de wijziging is dit heelemaal niet meer mogelijk. Een materie als deze eischt een afdeelingsonderzoek. De MINISTER brengt hulde aan den heer TILANUS voor diens initiatief. Doch het is een wetswijziging door middel van een begrootingsartikel, en bovendien zijn de gevolgen onmogelijk te overzien. Volgens spr.'s gegevens zullen er niet meer dan 471 nieuwe onderwijzers komen doch in verband met de boventallige onderwijzers zullen er niet meer dan 75 méér in de school komen dan thans het geval is. Met spr.'s voornemens zullen dat er eenige honderden zijn. De rechtspositie van wie één jaar komen werken, is volkomen onzeker. Spr. heeft bezwaar, bij de voornemens der regeering, dit jeugdsalaris in de wet vast te leggen. Wil de heer Tilanus niet wat geduld hebben ? De suppletoire begrooting zal weldra komen. En dan is er geen kwestie van jeugdsalaris. Dat plan kan ook financieel worden overzien. De heer Tilanus neme thans zijn voorstel terug. De heer TILANUS (C.H.) repliceert. Spr. heeft den naam surnumerair en de leeftijdsgrens reeds teruggenomen. Er zal niemand uit de school worden gedreven. Spr. handhaaft zijn amendement. Amendement-Tilanus verworpen. Nadat nog de heeren VAN DIJKEN (A.R.) en de MINISTER kort het woord hebben gevoerd, waarbij de laatste nog eens wijst op het financieel duistere aspect dezer zaak en verklaart, dat hetgeen de regeering wil, beter is, wordt het amendement-Tilanus verworpen met 52 tegen 33 stemmen (vóór de R.K., de Chr.-Hist., N.S.B., en de Staatk. Geref.). De vergadering wordt te zes uur geschorst tot hedenavond acht uur. ---