Brieven uit Rome. VI. 20 November. Hier te Rome, als hoofdstad van 't offieiëele Italië, heerscht een zekere malaise, zelfs een onzekerheid en twijfel, al vermag 't feestgewaad, waarin heden Rome is uitgedost ter eere van den feestdag van H. M. de Koningin, die oogenblikkelyk temperen. Het zien verdwijnen van eeuwenoude kerkelijke monumenten, van paleizen en prachtige villa's dor Rom. aristocratie, gepaard aan het daarvoor in de plaats stellen vaa woonhuizen, al de kenmerken dragende van een louteren speculatie-geest, en ontdaan van den verheffenden PauBelyken kunstzin, — kan den echten Romein niet behagelijk zg'n en moet hem ontstemmen. Het getal der vreemde familiën is daarenboven in vergelijking met vroegere jaren veel minder. Wel is in deze dagen het getal van Bisschoppen, uit alle oorden der wereld hun verplicht bezoek ad limina brengende bij Z. H. bijzonder groot. Wel beweert men, dat vele familiën, eenigszics teruggehouden door het spookdenkbeeld der cholera, hun bezoek tot 't volgende jaar, 't gouden jubilé-feest van Z. H., willen uitstellen. Doch ook dit is een feit, dat velen eenigszinsafgesohrikt zijn wegens den zich steeds luider openbarenden geest dor anti-clerieale party, waaraan, zooals bekend is, 't offieiëele Italië zyne eenheid grootendeels te danken heeft. En dit laatste is niet lioht te achten. Die vrijheid aan de revolutie gelaten om zich ongestraft te uiten, moest eenige uitwerking hebben. Dit is reeds in 1870 als een waarschijnlijk gevolg voorgesteld. Op 't terrein der openbare maatschappelijke samen^ leving zyn parasieten van een geheel eigeonaardig karakter ontstaan, tengevolge van het feit der gewelddadige, gewetenlooze verovering van de Heilige Stad in 1870, en wel nadat alle zedelijke middelen om Fius IX tot afstand te nopen op zijne onwrikbaarheid waren afgestuit, en niettegenstaande Cavour zelf steeds eene gewelddadige vermeestering van Rome had afgeraden. Daaruit is ontstaan de moderne ItaliaanBche Staat, tot banier dragende art. 1. van het Statuut, en dus onder de verschillende natiën de plaats innemende van een Katholieken Staat. Doch dat art. 1. is slechts voorwendsel, een leugenachtig uithangbord. Zij die 't roer van den Staat in handen houden, rogeeren als ware Italië een staat als bijv. de Vereenigde Staten van Noord-Amerika. Eigenlijk bestaat in Italië de neutrale, zuivere rechtsstaat, de Staat namelijk zonder erkenden godsdienst. Wel willen de voorstanders van zoodanigen rechtsstaat toch aanspraak maken op de erkenning, als waren de Italianen de voorhoede van 't Katholicisme, en dus ook middellijk op 't goud en de offers, door de Katholieken der aarde aan Rome, als heilige Stad gebracht. Doch tevens stellen Italië's staatslieden zich ten doel de Kerk in alle opzichten van haren glans op 't publiek terrein, zoo duur op 't heidendom bevochten, te berooven. Zij doen dit onder 't voorwendsel, hoe vreemd ook, „ten gunste van den Staat de rechten te willen terugvorderen van de Kerk, door deze op hem abusievelijk veroverd" (Bonghi). Op deze wijze heeft 't modern Italië, met Rome tot militaire hoofdstad, den Katholieken een erger toestand verwekt dan vóór 1870. Nooit is de banier van Lucifer in Italië openbaar tegen 'l Pausdom ongestraft ontplooid! Ziehier eenige andere gevolgen van het streven naar den zuiveren rechtsstaat in strijd met art. 1 van 't statuut. De Stedehouder van Christus op aarde is, als ware hij onbekwaam als Soeverein te regeeren, onder carateele gesteld, natuurlijk onder aanbod van eene jaarlijksche som tot onderhoud. De verheven „Propaganda fide," de eenige echt cosmopolitische stichting, dewijl Pauselijk, der wereld, onder zijn tuteel gebracht. De eigendommen der Kerk , zelfa op 't gebied des Kerkelijken Staats, ingekamerd. Vrijheid van geweten feitelijk binnen Rome gehuldigd. Het schoone vaderland bezwaard met een schuldenlast van meer dan 12 milliarden. Het leger vorderde in 1885 ong. 260 millioen. Het getal emigranten, meestal landlieden, klom in 1885 tot 135.193. En niettegenstaande dit alles beweert men, dat do Kerk nooit zoo bloeiend was in Italië als thans. Dat de Paus ah ia eene gevangenis is, ia hun schuld niet, zeggen de aanhangers van het ééne Italië. De PauJ kan zich in Rome en daar buiten vrijelijk bswegen, zonder dat hom leed zal overkomen 1 — Alsof de Paus zjjne waardigheid zou willen blootstellen aan den luim van hea, dio op zulk eene voortreffelijke wijzo hun statuut in praktijk brengen! De echte Itaüaansche Katholieken hebben genoeg gewaarschuwd, daar zy alles voorden hebben. De Italianen zien zich bedrogen. Ten aanzien dar religieuse orden is dit duidelijk. Cavour zeide in 1855 ais min. president: „Ik geloof te moeten verklaren dat, mijns eraohtens, alie religieuse orden, op 't beginsel vaa aalmoezen steunende, heden radicaal nutteloos en zelfs schadelijk zijn." Cavour kwam daardoor in strijd met de tradiliën van het edele Katholieke Huis van Savooie. Nog wijlen Victor Emmsouel I gaf, na den terugkeer van Pius VII binnen Rome, aan den markies Cesare Tapparelli d'Azeglio de navolgende instructiën : „Breng ter kennis van don H. Vader de tot dusverre genomen maatregelen om de sekte der magonnerie te onderdrukken, wier bestaan wij besloten hebben in geen enkel opzicht toe te laten, noch te gedoogen." Maar verder: „ dat het onze wil is toodanige reguliere orden te herstellen, als de E. Vader zal oordeelen hersteld en be waard te moeten worden, en door ons behooren bevolen te worden, dat weder liet leven binnen onze Staten tot voordeel van onze onderdanen...." De mins. Giraldi en Tajani, als organen van den zuiveren idealen rechtsstaat, hebben zooveel mogelijk de idoo van Cavour ten uitvoer gebracht. Bonghi heeft de vervolgisg tegen de kloosters tot een wijsgeerig stelsel verheven ea gaat reeds oneindig verder. Hij wil den priester in vijandschap stellen met 't episcopaat en den Paus zelvon. Volgens B. is 't clericalisme ontstaan uit de verrotting van het eerste priesterschap (sic) en bestaat in hot eensgezind denken en willen rcot den bisschop en den Paus. Katholiek zijn daarentegen, in het zich losmaken van 't episcopaat en in hot niet eensgezind donken met den Paus. De revolutie, op hare beurt logisch en alles willende overschreeuwen, rust niet voor dat de zuivere rechtsstaat in zijn waar karakter te voorschijn trede. De revolutie eischt reeds meer dan de afschaffing van alle kloosters. Dit denkbeeld is niet meer voldoende! Het jongste anti-cloricaal comité van Faenza (15 Nov.) draagt niet meer een anti-clericaal karakter in den zin van Bonghi; maar is anti-Katholiek ! In deze vergadering , die hoogst onstuimig is geweest en waarin de grofste vcrwenschiDgen geuit zijn tegen Paus en Kerk, is als dagorde aangenomen: „Het volk van Faenza, vereenigd in comizio, uit bij deze het verlangen, dat alle ItaliaanSche volken zullen medewerken tot het onderhouden van eene voortdurende beweging , opdat do bepalingen, die de souvereiniteit van den Paus en het privilege van den Katholieken godsdienst vestigen en versterken, worden afgeschaft!" De goedgezinden vragen zich af waarom de groote Mogendheden, voor wie de Fransche Revolutie zoo geducht eene les geweest is, niet in een, tenminste Europeesch congres de tijdelijke macht des Pausen geregeld hebben. De regeling dier macht is het beste bolwerk tegen den opdagenden stroom des anarchistischen geestes. Geen der Mogendheden heeft in 1870 den toestand, destijds tusschen Italië en den Paus gevestigd, erkend, slochts als een voorloopige, als proefneming, gedoogd; ieder hunner heeft zich alle rechten voorbehouden. Het gouvernement van 't offieiëele Italië schijnt steeds onwillig te zijn tot het nemen van eenig initiatief tot reconciliatie. Het beseft niat, dat een eventuëel vertrek des Pausen het steeds als 't zwaard van Damocles boven 't hoofd hangt. Het zenden van 3 Capucijner monniken als missionnarissen naar de kolonie Massaud toont aan, dat de regeering den invloed der religieusen niet ontkennen kan; maar kan niet als een initiatiel tot reconciliatie strekken. Van zijne zijde heeft de H. Stoel by eene hernieuwde nota aan de Mogendheden doen uitkomen dat de beloften , bij de wet der garantiën aan de wereld gedaan (nimmer door den H. Stoel erkend), zijn geschonden. De toestand van den H. Stoel is op dit oogenblik zoo ondraaglijk, en het leedwezen der Katholieken wegens de barbaarschheid van 't liberalisme ten aanzien van den H. Vader zoo innig, dat de Civiltil Cattolica het er voor houdt, dat de logische voortzetting van den geest, in deze dagen aan den dag gelegd, den Paus VROEGER OF LATER ZAL NOODZAKEN ROME TE VERLATEN. Wie ziet niet in, dat Italië bij een eventuëelen Europeeschen krijg, even a l 8 1870, partij kan trekken van de ongelegenheid, waarin do Mogendheden zich dan zullen bevinden, om den Paus ter zijde te staan. De proef van een één Italië, met Rome tot militaire (in plaats van eere-) hoofdstad, is genomen. Men kan zeggen, dat is bevonden, dat de enge grens Van don Italiaanschen idealen rechtsstaat niet geroepen is de tijdelijke macht des Pausen te kunnen omhelzen: — eene macht, die slechts de noodwendige en natuurlijke uitzetting is op aarde van eene echt cosmopolitische geestelijke souvereiniteit. Mgr. Agliardi, apostolisch delogaat in Engelsch OostIndië, zal nog wel eenige weken in Italië vertoeven, alvorens zijn terugtocht derwaarts te ondernemen, cn dit do wijl zija gezondheidstoestand een onmiddellijk vertrek nog belet. Het is aan het groot beleid en de voorzichtigheid van dezen uitstekenden prelaat te danken, dat het concordaat tusschen den H. Stoel en Portugal, alsmede de constitutie betrekkelijk de invoering der Kerkelijke hiërarchie in Engelsch Indië zijn totstandgekomen. De groote achting, die deze prelaat zioh onder de Oostorsche bevolkingen heeft weten te verwerven, zal een waarborg te meer zyn dat de invoering dier hiërarchie met niet minder goed gevolg zal plaats grijpen na zijn terugkeer. Het juiste oogenblik van het Consistorie, waarbij 7 kardinalen zooden gecreëerd worden, en reeds vermeld was nog in November te zullen plaats grijpen, ia op dit oogenblik nog niet door 't Vaticaan bepaald. --- BUITENLAND. Italië. Het N. Wiener Tagebl. brengt weder het gerucht te berde , dat de Paus zich zoo ernstig over de houding van Italië beklaagt — nu tegen den keizer van Oostenrijk — dat Z. H. zegt, te zullen genoodzaakt z\jn Rome te verlaten, als daarin geene verandering komt. Op deze nota des Pausen is volgens de Spaansche Correspondentia door de Oostenrijksche regeering in gunstigen zin geantwoord. De Spaansche, tot wie da B. Vader zioh aet