UIT DE PERS. Het werkloosheidsdebat. De „Nederlander" zet de standpunten van interpellant en regeering bij het werkloosheiddebat tegenover elkaar en schrijft o.m. als volgt: Aan den eenen kant meenen wij, dat de heer Van Gelderen het „aanzwengelingseffect" van openbare werken op groote schaal te absoluut ziet, aan den anderen kant gelooven wij, dat dr. Colijn aan het effect, dat er dan toch o.i. zeker is, een te geringe beteekenis toekent. In het artikel „Wat moet er dan gebeuren" van 29 April j.1. schreven wij goede hoop te hebben, dat de gevolgen van een groote werken-politiek vérstrekkend zullen zijn in hun stimuleering van de economische bedrijvigheid. Na het gehouden debat kunnen wij deze opvatting handhaven. Maar voor het oogenblik is deze vraag niet van groot practisch belang, aangezien wij ons thans hebben in te stellen op een doorvoering van de duidelijk uiteengezette regeeringspolitiek: in de eerste plaats stimuleering van het bedrijfsleven, daarnaast tot op bepaalde hoogte openbare werken als overbrugging. Houden wij met deze realiteit rekening, dan onderschrijven wij ten volle het betoog van jhr. de Geer; dat het — juist als men, zooals de Regeering, stimuleering van het bedrijfsleven voorop stelt — een eerste plicht is om dan ook op dat terrein een uiterst krachtig offensief in te zetten. Inderdaad mag worden gevraagd, dat duidelijk worde aangegeven wat dan, naast wat reeds geschiedt, tot stimuleering van het bedrijfsleven zal worden gedaan en welke financieele offers de Regeering bereid is hiervoor te brengen. Men mag verwachten, dat de a.s. Troonrede op dit punt meer licht zal verschaffen dan thans bij dit debat reeds kon geschieden. Bonvmenwaanzin. Het „Handelsblad" begint een buitenlandsch overzicht als volgt: In Spanje en in China heerscht de ontzettende waanzin van de bom, die, door oorlogsvliegers blindweg per stuk of bij tientallen tegelijk uit hun vliegtuigen losgelaten boven weerlooze burgers van dichtbevolkte steden, dood en verderf zaait. Het schijnt wel, alsof de Japansche oorlogsvliegers en die, welke in dienst staan van generaal Franco in Spanje, met elkaar wedijveren in de uitoefening van hun luguber bedrijf en elkaar niet den voorrang gunnen. De coïncidentie van de telkens opnieuw herhaalde bombardementen van Alicante en Barcelona in Spanje van Kanton in China maakt het afgrijzen van het gedeelte der menschheid, dat niet bevangen is door oorlogspsychose en een afkeer heeft van het brute geweld van den oorlog, des te heviger. Alweer het „politiek katholicisme". Uit „de Gelderlander" : Dat in Lunteren het „politiek katholicisme" opgeld zou doen, was te verwachten. Met pathos riep de heer Mussert uit: „Wanneer het politiek katholicisme, het liberale kapitalisme en het internationale marxisme in satanische samenwerking ons onze handen op den rug willen binden, dan moet het oogenblik komen, waarop we zullen doen hooren een donderend neen en nooit. Liever dood dan slaaf!" Ons nuchter denkende volk zal zich door die rammelende bewering niet van de kook laten brengen. Afgezien nog van het feit, dat in ons vrije land wel niemand aan slavernij denkt. Bepaald kostelijk is die vondst van samenwerking van het „politieke katholicisme" met het liberale kapitalisme en het internationaal marxisme ! Waar is die samenwerking ? In het parlement soms ? Dan kunnen de Kamerverslagen den heer Mussert uit den droom helpen. En laat de heer Mussert dan ook eens kennis nemen van de aanklacht van niemand minder dan den Paus in diens Quadragesimo Anno tegen de gevaren van een onmeedoogend en niets en niemand ontziend kapitalistisch, economisch regime, zooals de H. Vader zelf zegt. En wat het socialisme betreft, constateert de Paus : „de opvatting, die het socialisme heeft van de maatschappij en van de sociale natuur van den mensch verschilt hemelsbreed van de christelijke waarheid". Toch durft men in de N. S. B. van een samengaan met kapitalisme en marxisme te bazelen ! Het is even ergerlijk als onjuist! Ook Lunteren heeft weer te constateeren gegeven, dat het de N. S. B. er vooral om te doen is, het katholicisme verdacht te maken. En dat, nu de nood van de volken, de geestelijke en de stoffelijke nood, zoo overduidelijk de noodzakelijkheid onderstrepen van een opbouw der maatschappij volgens de wetten van God. --- In de leegstaande gebouwen van de Techn. Hoogeschool te Delft wordt door In de leegstaande gebouwen van de Techn. Hoogeschool te Delft wordt door de studenten druk gewerkt aan de décors voor het spel Jan Klaassen, dat bij het a.s. lustrum zal worden opgevoerd. --- ONGEMOTIVEERDE ERGERNIS. In het weekblad „Ons Tilburg" van j.1. Vrijdag laat Pater Gervasius zich critisch uit over de Vrouwenpagina van ons blad. De schrijver doelt met name op één op onze Vrouwenpagina van Zondag 29 Mei j.1. voorkomend plaatje, voorstellend: „een meisje In een weelderig trappenhuis, met een kleedje aan van 100.000 pond!" En Pater Gervasius gaat dan woordelijk als volgt verder: „Ziet, daaraan heb ik me nu zitten ergeren. Er schijnen dus in dezen tijd nog menschen te zijn, die sommen versmijten aan weelde en ijdelheid. Mensen aan wie de ontzettende ellende van dezen tijd voorbijtrekt zonder hen te raken of te deren. Mensen, gespeend van alle elementair sooiaail gevoel. Anders zouden ze ten minste meer dan de helft weggegeven hebben aan de armen, aan enigen van die duizenden, die geen stukje goed meer in de linnenkast hebben, die hun kinderen niet naar school of kerk kunnen sturen, omdat het ééne paar schoentjes, dat ze bezitten, kapot is en er geen centen zijn, om ze te laten repareren, die hun kinderen maar zoolang te bed stoppen, als het enig pakje uitgewassen moet worden en zuinig gedroogd.... En ik heb mij afgevraagd: zijn er onder de abonné's van de Maasbode nog zulke vóórtijdse wezentjes, die zich in zulke sociale ongerechtigheden ongestoord kunnen verkneukelen, terwijl ze de beschreven weeldekindjes in het diepst van hun hart even hard bewonderen als benijden?" Tot zoover pater Gervasius. Wij hebben alle respect voor de nobele bedoelingen van den schrijver, waar hij den vinger legt op een der ergste wonden van dezen tijd: de ten top gedreven weelde eenerzijds en de ten hemelschreiende armoede anderzijds. Alléén: het uitgangspunt deugt niet. Pater Gervasius heeft klaarblijkelijk het onderschrift van het geïncrimineerde plaatje wat haastig gelezen en als gevolg daarvan zich wat al te haastig geërgerd gevoeld. Om dit te bewijzen behoeven wij slechts het bedoelde onderschrift hieronder in zijn geheel te laten volgen, waarbij wij enkele woorden duidelijkheidshalve spatieeren. „Dit is een japon van 100.000 pond. D e duurte zit daarin, dat het een proef-japon is, na veertien jaren wetenschappelijke onderzoekingen samengesteld om katoen te maken, die bij het zitten-gaan niet kreukt.. En deze japon kan niet kreuken! De volgende zullen wel iets goedkooper worden". Dit onderschrift is o.i. duidelijk genoeg en sluit, in zijn volledigen inhoud, alle gedachten aan overtollige weelde uit. De ergernis van' Pater Gervasius was derhalve, wegens haar onjuist uitgangspunt, ongemotiveerd. --- TOONEEL EN FILM. GEEN OPERA IN HET COLOSSEUM TE ROME. Toen 20 Mei 1.1. het programma van opera's en muziekuitvoeringen te Rome voor het zomerseizoen gepubliceerd werd, protesteerde de „Osservatore Romano" tegen het plan om op 23 Juni de opera „Aida" op te voeren in de arena van het „fantastisch verlichte Colosseum". De arena van het colosseum, waar zooveel duizenden martelaren gestorven zijn, wordt terecht — aldus de „Osservatore Romano" — door de geloovigen vereerd en met toestemming van de fascistische overheden werd er ook een groot kruis geplaatst. Tot groote voldoening der geloovigen kan de „Osservatore Romano" nu melden, dat de plannen gewijzigd zijn en dat de „Aida" op 28 Juni opgevoerd zal worden op het plein, gelegen tusschen het Colosseum, den Venus-tempel, den Triomfboog van Constantijn en de Via dell'Impero. --- LETTEREN EN KUNST. ST. BERNULPHUS-GILDE. Jhr. dr. J. L. A. A. M. van Rijckevorsel over de Goudsche glazen. Gistermiddag hield het „St. BernulphusGilde", een ledenvergadering in het hotel „De Zalm" te Gouda. Deze bijeenkomst werd ook bijgewoond door den vicaris-generaal van het Aartsbisdom, mgr. Huurdeman, terwijl 3e burgemeester van Gouda, de heer E. G. Gaarlandt, bericht van verhindering gezonden had. In zijn welkomstwoord wees de Deken van het Gilde, prof. J. Henneman van het GrootSeminarie Warmond, erop dat men bij het beoefenen van de moderne kunst de oude kunstwerken niet mag vergeten. Wij kunnen immers genieten en gebruiken het schoone, dat vele geslachten gewrocht en aan ons nagelaten hebben. Gouda zoo vervolgde spr. is een stad vol oude kunstwerken. De St. Janskerk getuigt nu nog op welsprekende wijze van 'n bloeiend geloofsleven in oude tijden, terwijl het stadhuis herinnert aan den goeden burgerzin van de inwoners uit die dagen. Jhr. dr. J. L. A. A. M. v. Rijckevorsel hield vervolgens een inleiding over de Goudsche glazen. Nadat spr. eenige historische bijzonderheden vermeld had over het stadhuis en de Waag ,weidde hij uit over het groote kerkgebouw, dat reeds in de 13de eeuw op de plaats stond, waar het zich thans bevindt. Herhaalde malen werd de kerk door branden vernield maar ze werd telkens herbouwd. De groote brand van 1552 was zoo hevig, dat alleen de buitenmuren overeind bleven. Twaalf pilaren, die bleven staan waren echter zoo gescheurd, dat zij omver gehaald moesten worden. Het stadsarchief, dat hier bewaard werd, en een deel der paramenten konden echter gered worden. De gebrandschilderde glazen werden eveneens vernield, slechts enkele fragmenten hiervan zijn behouden gebleven. In het midden der 16de eeuw is dit machtig kerkgebouw uit zijn asch herrezen. Niet alleen Dirk en Wouter Crabeth, maar ook andere kunstenaars hebben de beroemde glazen geschilderd. Van hen moeten vooral genoemd worden Adriaan Gerritszoon de Vrije uit Gouda, Dirk van Zijl te Utrecht en Willem Thibaut te Haarlem. Een bijzondere collectie vormen de zeven glasvensters, die door een leerling van Dirk Crabeth gebrand en in het klooster der Regulieren van Stein geplaatst werden. In 1580 werden ze naar de St. Jan overgebracht. Thans hebben ze een plaats in een kleine kapel, die aan de groote kerk is aangebouwd. Hieruit blijkt wel duidelijk de groote piëteit van de Goudsche ingezetenen voor de vermaarde glazen, die zooveel mogelijk intact gehouden zijn. Een treffend voorbeeld hiervan is het raam, dat de Boodschap aan Maria door den engel Gabriël voorstelt. Dit venster, dat een geschenk is van den abt van Berne in 1559, werd door onweer beschadigd. Ondanks het feit, dat de kerk in de handen der Hervormers was overgegaan, werd dit glas, dat een voorstelling van een bijzonder Katholiek karakter weergeeft, door D. Tomberg in 1655 vernieuwd. De Deken dankte den heer van Rijckevorsel voor zijn vakkundige toelichting der Goudsche glazen. Mr. A. Rijksen, de voorzitter van het tentoonstellingscomité, was op de vergadering als gast aanwezig en spoorde de aanwezigen aan om de expositie te bezoeken, die van 24 Juni tot 31 Augustus in de kerk gehouden wordt. De Deken deelde verder mede, dat het bestuur twee reizen organiseert n.1. een reis naar Denemarken van 2 tot 10 Augustus en een reis naar Zeeland, Antwerpen en Gent van 25 tot 28 Juli. Daar het St. Bernulphus-Gilde het volgend jaar zijn 70-jarig jubileum viert is het bestuur van plan een algemeen register uit te geven, van artikelen en afbeeldingen, welke, in deze afgeloopen periode door het Gilde gepubliceerd zijn. Na afloop van de bijeenkomst begaven de leden zich naar de St. Janskerk, waar de glazen onder leiding van den heer van Rijckevorsel bezichtigd werden. VEREENIGING „REMBRANDT". Bezichtiging van de aanwinsten in het Museum Bovmans. Naar wij vernemen, heeft de voorzitter van de commissie van het Museum Boymans, het bestuur en de leden der vereeniging „Rembrandt", benevens de honderd schenkers van het schhilderij „Man met roode Muts" van Rembrandt, uitgenoodigd tot een bezichtiging van dit laatste stuk, benevens van de „Emausgangers" van Johannes Vermeer, op Zaterdag 18 Juni a.s. in het Museum Boymans. Beide aanwinsten zullen eerst voor het publiek te zien zijn op de groote tentoonstelling „Meesterwerken uit vier eeuwen van 1400 tot 1800", welke aan het einde der maand geopend zal worden. DE HOOGE VELUWE. De bouw van het museum op het landgoed „De Hooge Veluwe" voor de kunstschatten van mevrouw Kröller—Müller is voltooid. Thans is men bezig het in te richten met de waardevolle collectie welke inmiddels van het buitengoed Groot Haesebroek te Wassenaar naar het jachtslot Sint Hubertus was overgebracht. Aangezien het museum niet de volledige collectie zal kunnen bevatten, zal het tentoongestelde periodiek verwisseld worden. Over eenige weken zal het museum voor het publiek te bezichtigen zijn. De officieele opening zal met eenige plechtigheid gepaard gaan. LIMBURGSCHE KUNSTKRING. De Limburgsche Kunstkring houdt een tentoonstelling van werken der leden. De opening heeft plaats Zondag 12 Juni te 1230 uur in het Stedelijk Museum, Vrijthof, Maastricht. HAAGSCH, GEMEENTE-MUSEUM. Gistermiddag had in de werkkamer van den waarnemend-directeur van het Haagsche Gemeentemuseum, dr. G. Knuttel, de overdracht plaats van een schilderij van den Italiaanschen schilder Bruno Capacci, wiens werk onlangs in de kunstzaal Kleykamp werd tentoongesteld. De Haagsche afdeeling van de vereeniging „Dante Alighieri" had het schilderij, een stilleven, aangekocht en het daarna aangeboden aan het Haagsch Gemeentemuseum, welks directie het gaarne had aanvaard; Mevrouw L. van Wassenaer— Crocini, presidente van genoemde afdeeling. hield een korte toespraak. Dr. G. Knuttel aanvaardde het schilderij uit naam van den'door afwezigheid verhinderden directeur dr. van Gelder. Hij bracht ook den dank over van het gemeentebestuur van Den Haag. TENTOONSTELLINGEN. De kunsthandel Santee Landweer te Amsterdam exposeert schilderijen van E. Hoffmann—Ostermann. en litho's van M. van Hoogstraten. Mevrouw Crommelin—Boissevain exposeert haar naald-schilderwerk bij „C3" Noordeinde 117, Den Haag. Tot 1 Juli 1938 exposeert „De Schakel" te Rotterdam de werken van de kunstenaars Cornelis van Leeuwen, lid R. 33, Jan Buys en Wim L. van Dijk. HET BEIAARD-CONGRES. De bijeenkomst van de Nederl. Klokkenspel-vereeniging te Bergen op Zoom. De officieele ingebruikneming van het nieuwe carillon, dat een plaats heeft gekregen in den alouden stadstoren der markiezenstad, heeft Donderdag niet plaats gehad. De oorzaak hiervan is geweest, dat H.K.H. Prinses Juliana den wensch te kennen heeft gegeven, den nieuwen beiaard persoonlijk in gebruik te stellen. Zooals men weet, draagt deze beiaard den naam van de Prinses, terwijl in de grootste klok haar beeltenis is gegoten. Heden, Vrijdag zal dus de ingebruikneming plaats vinden. Donderdagmorgen kwamen bestuur en leden van de Nederlandsche Klokkenspel-Vereeniging om 11 uur ten stadhuize bijeen, om bij het gemeentebestuur zijn opwachting te iriaken. Het Juliana-Beiaard-comité en het stichtingsbestuur van de Markiezaatsfeesten waren daarbij ook tegenwoordig. Burgemeester Blom hield een korte toespraak en riep den congressisten een hartelijk welkom toe. Dr. Casparie als voorzitter der vereeniging, verklaarde, dat Bergen-op-Zoom een beiaard had gekregen, die er wezen mag, een beiaard die zeer goed klinkt in dezen alouden toren. Spr. prees daarbij den goeden burgerzin der bevolking,' waardoor het mogelijk was geworden een zoo kostbaar geschenk aan de gemeente aan te bieden. De beiaardier de Groot voerde hierop een klein programma uit, waarbij vooral de sonate van Marcello en het liedje van de zee uit „Valerius Gedenck-clank" zeer goed tot hun recht kwamen. Na een gemeenschappelijke koffietafel werd in de restauratiezaal van de soc. Thalia de algemeene jaarvergadering van de Ned. Klokkenspel-Vereeniging gehouden, waarbij de voorzitter na een kort openingswoord mededeelde, dat de secretaris der vereeniging, de heer Swillens uit Utrecht, helaas als zoodanig had bedankt, alsmede de penningmeester, ir. Waller. Na een dankbetuiging aan de heeren voor het vele werk, dat zij voor de vereeniging hadden verricht, werden bij acclamatie benoemd tot secretaris de heer Jac. Hoogslag uit Gorssel en tot penningmeester ir. Boumans uit 's-Hertogenbosch, die zich bereid verklaarden deze functie te aanvaarden. Veel werk heeft de adviescommissie in het afgeloopen jaar verricht. Allereerst hield deze commissie zich bezig met het inrichten van een carillon te Bergen-op-Zoom en met de inrichting van een carillon te Leiden, terwijl haar bemoeienissen zich uitstrekten tot Hoorn en contact werd verkregen met Kampen. Door het bedanken van de heeren Vremans en Swillens als leden der advies-commissie ontstonden vacatures, waarin werd voorzien door benoeming van de heeren de Bruijn uit Enschede en Hoogslag, den nieuwen secretaris. Nadat nog eenige algemeene zaken waren afgedaan werd deze bijeenkomst gesloten en werd direct daarop in de groote zaal van Thalia het congres geopend. Dr. Casparie hield een korte inleiding en gaf daarop het woord aan den heer Slootmans, gemeente archivaris te Bregm-op-Zoom die een voordracht hield over: Het vroegere Bergen-opZoomsche klokkenspel en zijn bespelers. Na deze zeer interessante rede, die met aandacht werd gevolgd, sprak dr. Casparie zelf over den nieuwen beiaard van Bergen-opZoom. Na een keurige uiteenzetting, sprak spr. den wensch uit, dat het ideaal van den burgemeester van Bergen-op-Zoom om eens een beiaard in C te mogen Jsezitten spoedig in vervulling zal gaan. Na het congres gaf de heer A. de Groot het eerste beiaard-concert, dat door de congressisten en vele belangstellenden vanuit den tuin van Thalia werd beluisterd. De vereeniging V.V.V. bood daarbij een thee aan. Om 5 uur werden de congressisten op het stadhuis door het gemeentebestuur officieel ontvangen. Begunstigd door een ideaal zomerweer werd in de avonduren een beiaard-concert gegeven door J. W. Meijll, stadsbeiaardier van Nijkerk en F. Timmermans, stadsbeiaardier van Rotterdam en Schiedam. Het volgende congres zal in Mei 1939 te Leiden worden gehouden. --- CONSUMPTIE-MOGELIJKHEID DIENT VERGROOT. Om productie-proces te stimuleeren. Talloos is het aantal van hen, die de laatste maanden hun licht hebben laten schijnen over de mogelijkheid om verbetering in onzen huidigen economischen toestand te brengen en daardoor tot vermindering der werkloosheid te komen. In haar Memorie van Antwoord aan de Tweede Kamer inzake het wetsontwerp tot verhooging van het crediet voor het Werkfonds — zie ons ochtendblad van 21 Mei — heeft de regeering dienaangaande terecht verklaard, dat de werkloosheidsbestrijding allereerst moet worden gezocht „binnen het kader van het bedrijfsleven door opvoering van dit bedrijfsleven,' doch dat, daar deze tijd vordert en bovendien niet alle arbeidskrachten zal absorbeeren, openbare werken noodig zijn". Intusschen voelt zich een dienaar — zij het indirect — van de Kroon, n.1. de president van de Nederlandsche Bank gedwongen, ernstige en — wij moeten het tot onze spijt constateeren — niet met redenen omkleede en zeker niet met feiten geschraagde kritiek op dit beginsel uit te oefenen. Mr. Trip verklaart nl. in zijn jaarverslag, niet meer of minder dan „dat het niet voor tegenspraak 'vatbaar is, dat in bedenkelijke mate op het nationaal vermogen wordt ingeteerd en dat de schuldenlast van jaar tot jaar aanmerkelijk sterker stijgt dan toelaatbaar is en dan de openbaar gemaakte cijfers aangegevên, zoodat de toekomst slechts met zorg kan worden tegemoet gezien". Wij willen iemand, die, als Mr. Trip, in een positie verkeert, welke hem tot oordeelen over onze economische ontwikkeling bevoegd maakt, niet het recht ontzeggen zijn meening aan de regeering kenbaar te maken, maar dan moet zulks — nog afgezien van de vraag, of het jaarverslag van de Bank daarvoor de juiste plaats is — ook met redenen omkleed en gefundeerd zijn en niet met argumenten, die elkaar hier en daar tegenspreken en grootendeels door de feiten in de laatste jaren reeds gelogenstraft zijn. Als men op pag. 5 van het verslag leest, dat het doel, hetwelk een gezonde en op het algemeen belang gerichte politiek dient na te streven, bestaat in een ruimere voorziening van de menschheid met goederen en diensten en men leest dan op pag. 14 precies het tegenovergestelde nl. „dat de werkelijk doelmatige oplossing, die op den duur onvermijdelijk zal blijken, bestaat in het aanvaarden door overheid en volk van een politiek en een levensvoet die een goedkoopere productie mogelijk maken, de bestaansvoorwaarden van het particuliere bedrijfsleven verbeteren en daarmede afzetmogelijkheden en werkgelegenheid doen toenemen" dan vraagt men zich af, wat mr. Trip heeft bewogen om tegen de huidige regeeringspolitiek te velde te trekken. Wij zouden met de uiteenzettingen van Mr. Trip als lezenswaardige en aanbevelenswaardige literatuur nog vrede kunnen nemen, indien er inderdaad middelen werden aangegeven om althans een gedeelte van onzen veel te overvloedigen kapitaalvoorraad in het productieproces ter bestrijding van de werkloosheid te „activeeren", zooals in genoemde memorie van antwoord van de regeering aan de Tweede Kamer en in het adres van het R. K. Werkliedenverbond aan de regeering — zie ons avondblad van 14 Mei — wèl is geschied. Wij hadden hier zoo graag constructieve inplaats van negatieve denkbeelden gezien, doch elke zweem daarvan ontbreekt. Een enkel voorbeeld ter illustratie. Wie houdt thans nog in ernst de stelling, dat de werkloosheid te groot is, omdat de loonen te hoog zijn? De consumptie — een ruimere voorziening van de menschheid met goederen en diensten, om de terminologie van Mr. Trip zelf te gebruiken — is het doel der productie. Daar tegenwoordig een groot gedeelte der consumenten slechts in uiterst of zeer beperkte mate aan de consumptie kan deelnemen, dienen alle krachten erop gericht te zijn om de consumptiemogelijkheid van de groote massa te verhoogen; daartoe behoort ook het uitvoeren van openbare werken. Wij hebben in dit verband onlangs eens als stelling, waarin een kern van waarheid zit, ihooren verkondigen door een wereldervaren man, dat, als vandaag aan den dag de loonen van alle Javanen, Maleiers, Chineezen, Japanneezen in het geheele Verre Oosten verhoogd zouden worden van 10 a 20 cents per dag tot 20 a 40 cents per dag, dan de wereldcrisis economisch zou zijn opgelost, omdat de grootere consumptiemogelijkheid het thans braakliggende kapitaal en den arbeid gelegenheid zou geven „actief" te worden. Mutatis mutandis geldt dezelfde gedachte van het stimuleeren der consumptie ook voor de binnenlandsche markt, al zijn de toestanden hier ingewikkelder en al weet men dan hier te lande in beperkten kring ook niet beter te doen dan zijn afkeuring te uiten over de „koopkrachtverhoogingstheorie" zonder er constructief gebleken plannen tegenover te stellen. Met de regeering en met Mr. Trip weten wij wel, dat de rentabiliteit van het bedrijfsleven de voornaamste voorwaarde is voor het instandhouden van het productieproces, maar in den geest van Mr. Trip beteekent dit niet anders dan concurrentiemogelijkheid met het buitenland. Maar nu doet het merkwaardige feit zich voor, dat deze concurrentiemogelijkheid thans in* zeer vele gevallen wel terdege aanwezig is, — voorzoover het .buitenland geen tegen deze tendenz gerichte maatregelen neemt resp. heeft genomen — al is het steeds moeilijk dit mathematisch te bewijzen, en al zijn er ook steeds wel bewijzen voor het tegenovergestelde aan te voeren. En bovendien vormt het binnenland toch nog steeds verreweg het voornaamste afzetgebied voor het Nederlandsche productieproces. Men zal ons wel niet van te verregaande autarkische neigingen, die ook wij, vooral voor Nederland uit den booze achten, verdenken, als wij ten bewijze hiervan een onverdachte bron als het Centraal Bureau voor de Statistiek te 's Gravenhage als getuige oproepen. Volgens omvangrijke berekeningen van dit bureau, al is er dan misschien in details wel iets op de gegevens af te dingen, was de buitenlandsche afzet van een aantal Nederlandsche industrieën in 1936 als volgt (uitgedrukt in procenten van den totalen afzet). Zeepnijverheid ,^'q Ledernijverheid ij'? Schoennijverheid Rubbernijverheid „2'e Machinefabrieken enz Constructiewerkplaatsen jo,u Scheepsbouw i'n IJzer-, en staalgieterijen enz °, a Fabr. van electr- mach', toestellen en werktuigen 22,7 Fabr- van bouten, moeren, draadnagels etc. 14,8 Metaalwarenfabrieken en metaalgieterijen 13,9 Blikwarenfabrieken 0,5 Rijwielnijverheid 2,3 Papierfabrieken 16,3 Katoen-, en linnennijverheid 23,1 Wolnijverheid 2,5 Tricotagefabriek (incl. fabr. van kousen en sokken) 1,9 Brouwerijen 7J Cacao- en chocoladefabrieken 41,9 Margarinefabrieken 11,7 Meelfabrieken !" " . 4,1 Hieruit blijkt afdoende van welk eminent belang voor de „activeering" van kapitaal en arbeid in Nederland koopkrachtverhooging op onze binnenlandsche markt is. Aan de bevordering hiervan dient o.i. meer aandacht besteed dan tot nu toe is geschied. Dat dit besef langzamerhand ook in ruimer kring begint baan te breken, blijkt duidelijk uit een artikel, dat niemand minder dan de heer Luysterburg, de agent van het Ministerie van Finantien, onlangs in het Amsterdamsch Effectenblad heeft geschreven. In een slotartikel hopen wij de middelen aan te geven, die wij gewenscht achten om tot die koopkrachtverhooging te komen. --- v. ROSSEM's POORTERS-TOEBACK v. ROSSEM s POORTERS-TOEBACK 20,25 en 30 Cts. --- Een oude legende herleeft. Jeanne d'Arc zou niet verbrand zijn. Een poosje geleden werd mij ter kennismaking toegezonden een nieuwe Fransche publicatie van een zekeren Grillot de Givry ,,La Survivance et le Mariage de Jeanne d'Afc". Met historische documenten tracht deze schrijver ons te suggereeren, dat Jeanne d'Arc niet is verbrand, maar door den Inquisiteur Cauchon is vrijgelaten. Een ander zou in haar plaats zijn geschoven; drie jaar na haar dood is Jeanne d'Arc weer levend en gezond te voorschijn gekomen, is herkend door haar eigen moeder en haar twee nog levende jongere broers, en niet minder ook door de inwoners van Rouaan, die bij haar marteldood tegenwoordig waren geweest. Meer zelfs en dit geldt voor den auteur als een der sterkste argumenten: de inwoners van Orleans hadden een fundatie gesticht, waarbij jaarlijks voor de rust harer ziel een rouwmis werd opgedragen in de kerk van Saint-Samson. Maar nadat in 1439 Jeanne d'Arc zich in levende lijve als ontsnapt aan de vlammen van den brandstapel weer aan de inwoners van de stad had verto.ond, werd dit jaargetijde natuurlijk afgeschaft en komen de kosten hiervan niet meer voor in de gemeentelijke rekeningen. De Maagd van Orleans, zoo wordt ons verder verteld, is later getrouwd, heeft twee kinderen gehad en heeft een vrij scabreus leven geleid. Begrijpt u de blamage van de Katholieke Kerk, die deze vrouw heilig verklaarde? Zoo bij het eerste lezen van dit ernstig en schijnbaar wetenschappelijk gehouden betoog moet de leek wel onder indruk komen. Als dit nu werkelijk de vruchten zijn van de laatste wetenschappelijke historische studiën over Jeanne d'Arc, dan komen de Heilige en de Katholieke Kerk er wel vreemd voor te staan. Er bestaat een eindelooze historische literatuur over de maagd van Orleans, om van de dichterlijke en gefantaseerde literatuur nog niet te spreken. Men moet werkelijk vakman zijn om in deze materie thuis te raken. Toch het geluk heeft ons gediend. Wij hebben het standaardwerk opengeslagen van Vallet de Viriville „Histoire de Charles VII", onder wiens fel bewogen regeering het Jeanne d'Arc-épopée zich afspeelde, wij hebben eveneens het groote werk ingezien van H. Wallon „Jeanne d'Arc", maar geen van beide hebben mij zoo groote voldoening gegeven als het geweldige werk „Vie de Jeanne d'Arc" van niemand minder dan van Anatole France, die toch zelf niet -katholiek en zelfs verwoed vrijdenker, in zijn boek zoo goed als met regel bij regel het geschrift van Grillot de Givry weerlegt. Men stelt zich zelfs de vraag hoe een modern Fransch schrijver nog met deze legendairen ouden kost durft aankomen, nadat een man als Anatole France zoo fundamenteel met dit sprookje heeft afgerekend. En het vreemde van het geval is, dat deze Grillot de Givry in zijn geschrift allerlei historische autoriteiten aanhaalt en bestrijdt, maar zijn eigen beroemden landgenoot nergens noemt of vermeldt. Jeanne d'Arc dan werd in 1431 te Rouaan op den brandstapel gebracht en verbrand. In 1436 verschijnt te Lotharingen een jong meisje van 25 jaar, Claude genaamd, die zich in de stad Metz uitgeeft voor de maagd van Orleans. In deze jaren waren de vader en de oudste der broers van Jeanne d'Arc al gestorven. Haar moeder Isabelle Romée was nog in leven en haar twee jongste broers waren in dienst van den koning, die de beide boerenzoons om de verdiensten van hun zuster in den adelstand had verheven onder den naam ridders Du Lys. Zij beiden meenden niet anders dan dat hun zuster in Rouaan was verbrand, maar nu zij tot hun verrassing vernamen, dat hun zuster nog in leven was, gaven 'zij haar een rendez-vous te Grange-aux-Ormes, op een mijl afstand ten Zuiden van Metz. Op deze plaats aangekomen zagen zij hun gewaande zuster en herkenden haar als zoodanig, en zij op haar beurt herkende haar broeders. In hun gezelschap was een zekere Nicole Lowe, een kamerheer van Charles VII, en deze heer wordt ook in het boekje van Givry speciaal als getuige genoemd. Op welke manier zij aan den dood ontsnapt was, weten wij niet, zegt Anatole France, maar laten wij aannemen dat zij haar redding heeft toegeschreven aan haar heiligheid (?) Zeer waarschijnlijk heeft zij te verstaan gegeven, dat in haar plaats een andere vrouw is verbrand. Hoe het zij, ze werd geloofd, een Maagd van Orleans sprak nu eenmaal tot aller verbeelding. De nieuwe Jeanne d'Arc verstond de kunst, hoe zij moest optreden. Zij sprak in profetische bewoordingen, in beelden en vergelijkingen, zonder haar eigenlijke bedoelingen bloot te geven. Men geloofde gaarne dat de Maagd van Orleans nog in het leven was, vooral nu zij door haar broers was herkend. Het gerucht verspreidde zich alom, de een nam 't gaarne als waarheid aan, de ander verwierp 't als een onmogelijkheid, maar de herrezen Jeanne bleef in aller belangstelling staan. De oudste broer, Jean du Lys, vertrok naar Orleans om daar de blijde mededeeling te doen dat zijn zuster nog in leven was. Zijn boodschap werd rijkelijk gehonoreerd. Op hun beurt zonden de magistraten 'n bode, een zekeren Coeur- of Fleur de Lis — ook in het boekje van Grillot de Givry genoemd — en deze kreeg weer van haar een brief mede, waarschijnlijk om een audiëntie te vragen bij den koning. Onderwijl deed ook Jean du Lys alles wat hij maar doen kon, alsof hij waarlijk zijn wonderbare zuster had teruggevonden. Ook hij ging naar den koning om dezen de buitengewone boodschap over te brengen. De koning wilde het blijkbaar ook wel gelooven, want hij gaf Jean du Lys een extra belooning van honderd franc. Maar toen deze de gelden ging opvragen bij den betaalmeester, reduceerde deze den prijs tot twintig franc, spot Anatole France niet onaardig. Jean weer terug te Orleans beklaagde zich bij het stadsbestuur dat hij nog slechts acht franc over had, wat wel wat weinig was om met vier personen in zijn gevolg naar Lotharingen terug te keeren. De stad Orleans liet hem twaalf franc uitbetalen. Tot dusver werd het jaargetijde voor Jeanne d'Arc altijd gevierd op den voormorgen van Sacramentsdag in de l.erk van Saint-Sanxon — Saint Samson schrijft Grillot de Givry —. In het jaar 1435, getuigt Anatole France, droegen acht religieusen van de vier bedelorden ieder een H. Mis op voor de zielerust van Jeanne d'Arc. Maar op het gerucht dat de Maagd nog in leven was, werden deze diensten gestaakt. Dit moet het groote argument beteekenen voor Grillot de Givry, die er dan ook bijzonder den nadruk op legt. Maar hij verzuimt mededeeling te doen, dat deze jaarlijksche uitvaartdiensten reeds in 1439 wederom werden hervat, toen het grove bedrog van de pseudoMaagd van Orleans was uitgekomen. En hiervan maakt Anatole France toch nadrukkelijk melding. Terwijl deze dingen zich in Frankrijk afspeelden, vertoefde de pseudo-Jeanne bij de hertogin van Luxemburg, waar zij den jongen graaf Ulrich van Wurtemburg ontmoette, die in haar wel een gewillig werktuig begroette voor zijn persoonlijke belangen. Hij liet haar een prachtig harnas maken en voerde haar naar Keulen. Ook hier fungeerde de Lotharingsche Claude als de door God gezonden Maagd van Orleans. Ook hiervan maakt Grillot de Givry melding in zijn fantastisch boekje, maar hij karakteriseert haar als weer een andere Jeanne d'Arc, terwijl Anatole France zeer duidelijk aangeeft dat deze Keulsche Jeanne d'Arc een en dezelfde mystificatie is als de Lotharingsche Claude, die door graaf Ulrich van Wurtemberg naar Keulen werd gevoerd. Wegens haar verdachte intriges moest Claude weldra uit Keulen de wijk nemen, bovendien nog bestraft met een excommunicatie, en zocht zij weer haar toevlucht bij de hertogin van Luxemburg. Hier ontmoette zij Robert des Armoises, heer van Tichemont Waarschijnlijk onder aanmoediging van de hertogin v*fti Luxemburg trad de pseudoMaagd van Orleans met dezen man in het huwelijk. Met hem vertrok zij naar Metz en noemde zich daar hardnekkig Jeanne du Lys, de Maagd van Frankrijk, vrouwe van Tichemont. Hier werden uit dit huwelijk twee kinderen geboren. Anatole France teekent hierbij aan, dat toen Jean d'Aulon, een eerzaam man, die bij Jeanne d'Arc huismeester was geweest, van deze geboorte vernam hij ernstig in twijfel trok, dat deze vrouwe des Armoises een en dezelfde persoon kon zijn als Jeanne d'Arc, van wie hij uit den mond van goed ingelichte vrouwen de zekerheid had dat deze niet geschapen was om ooit kinderen te krijgen. Anatole France vermeldt ook, dat in den zomer van 1439 vrouwe des Armoises zich naar Orleans begaf. De magistraten der stad boden haar als hulde wijn en vleesch aan. Op 1 Augustus werd haar ter eere een maaltijd aangelegd en schonk men haar tweehonderd en tien pond voor de weldaad, die zij de stad tijdens het beleg had bewezen. Deze uitgaven komen voor op de rekeningen der stad. Als de inwoners, zegt Anatole France, haar hielden voor de echte Maagd Jeanne, dan was dit minder door hun eigen oogen dan wel om het vertrouwen in de 'gebroeders du Lys. Zij hadden haar zelve ooit maar weinig gezien. Altijd maar even in vogelvlucht, in een harnas en te paard. En nu lagen daar alweer negen jaar tusschen. Negen jaar gaan niet straffeloos in het gelaat van een vrouw voorbij. Zij hadden haar gezien als een jongmeisje, en nu was zij vrouw en moeder van twee kinderen. De inwoners van Orleans hadden er maar weinig vertrouwen in. Vrouwe der Armoises vertrok dan ook overijld uit deze stad binnen de veertien dagen. Zij wilde nu ook naar Parijs, maar vóór dat ze kans kreeg om de stad binnen te komen, werd ze gevangen genomen en voor de rechtbank gevoerd. Zij werd ondervraagd en veroordeeld tot openbare aanschouwing voor het volk. Volgens gewoonte moest zij een openlijke biecht spreken. Nu verklaarde zij dat ze niet de Maagd was geweest, dat ze getrouwd was en twee zonen had. Ook dat ze als soldaat verkleed gediend had in het leger van den Paus, en twee keer doodslag had gepleegd. Vrouwe des Armoises verdween uit Parijs en liet na dien tijd niets meer van zich hooren. Waarschijnlijk is zij naar Metz teruggekeerd naar man en kinderen en leefde rustig in haar huis boven welks poort het wapen van Jeanne was gebeeldhouwd, het zwaard, de kroon en de lelie. Deze zwendel had vier jaren geduurd. Men moet er geen al te groote verwondering over toonen, meent Anatole France. Te allen tijde heeft het volk moeite te gelooven aan een onherstelbaar einde van een bestaan, dat nu eenmaal op zijn verbeelding heeft gewerkt. Menschen als een vrouwe des Armoises vinden altijd aanhang. En zij verscheen juist in een tijd, die zeer gunstig was voor leugen en bedrog. De menschen waren afgestompt, door een langdurige misère, de oorlog verhinderde het geregelde verkeer, men wist niet wat op eenigen afstand gebeurde, de geesten waren verward en onwetend. Maar wat hebben wij 'nu te houden van de twee gebroeders Du Lys? Waren zij dupen of medeplichtigen? Hoe zwak van geest zij ook waren, 't is niet denkbaar dat zij zich lieten bedriegen door een avonturierster. Leek de vrouw op de dochter van Isabelle Romée? Als de gebroeders Du Lys geen dupen waren, hoe dan hun gedrag te verklaren? Zij hadden veel verloren met den dood van hun zuster. Toen Pierre du Lys naar Grangeaux-Ormes kwam, was hij juist uit de Bourgondische gevangenschap ontslagen, met den bruidschat van zijn vrouw was hij vrijgekocht en zoodoende zonder eenig middel van bestaan. De andere broer Jean was al niet beter af. Deze dingen, constateert Anatole France, verklaren veel. Toch twijfelt men of zij beide zonder ruggesteun dit hachelijke spel hebben kunnen spelen. Met het weinige dat men over hun leven weet, denkt men beiden toch te eenvoudig en te naïef om zulk een intrige op touw te zetten. Eerder is men geneigd te gelooven dat zij medegesleept werden door anderen. Misschien door de hovelingen van koning Charles VII, die zich hevig in zijn eer gekrenkt achtte door de veroordeeling en doodstraf van Jeanne d'Arc. Is 't niet mogelijk dat al te ijverige vrienden de vreemde verschijning van Claude des Armoises begunstigden om het geloof ingang te doen vinden dat Jeanne niet dood was, maar dat zij door de deugd van haar onschuld aan de vlammen was ontkomen. Dit alles zou het gedrag van de gebroeders Du Lys kunnen verklaren. Men heeft ook de veronderstelling gewaagd dat Claude een zuster zou zijn geweest van Jeanne d'Arc, maar ook dit kan niet bewezen worden. En hiermede eindigt bij Anatole France het sprookje van de valsche Jeanne d'Arc, het sprookje en de legende, welke nu weer door dezen Grillot de Givry opnieuw worden opgewarmd, zelfs zonder eenige nieuwe fantasie of vondst daarbij. Het grappige van het geval is nog dat deze nieuwe historicus nog opkomt voor de eer van de Katholieke Kerk, welke hij anderzijds wil blameeren doordat zij Jeanne d'Arc onverdiend heeft heilig verklaard. Grillot de Givry betreurt het uitermate dat een nieuw symbool van de vrouw-soldaat het heiligdom van de Kerk is binnengedrongen, en daar bezig is het oude, troostende en vreedzame beeld te verdringen van de Moeder-Maagd, de Onbevlekte Maagd, die de moeder is geworden van God mensch geworden voor de verlossing der wereld. 5 En met deze laatste phrase lijkt ons de waarde van het historisch geschrift van Grillot de Givry wel voldoende geteekend. Exit Grillot de Givry! P. HYACINTH HERMANS ---