UIT ONZE OOST. DE AARDBEVING OP JAVA. Nog steeds lichte trillingen waargenomen. DJOCJA, 29 September. (ANETA.) Gedurende den geheelen Dinsdag heeft men te Djocja lichte trillingen waargenomen. In de onderdistricten buiten Djocja zijn in totaal ruim 300 huizen ingestort. In Wedi (Klaten) zijn 100 huizen ingestort en 191 ernstig beschadigd, terwijl op andere plaatsen in de buurt van Klaten totaal 60 huizen zijn vernield. De muren van het fort te Klaten, waarin de vrouwengevangenis is gevestigd, zijn ernstig beschadigd, waarom men veiligheidshalve de gevangenen heeft overgebracht naar het gebouw van den landraad. In verschillende sawah's in de buurt van Prambanan is de grond opengespleten; uit deze spleen spoot het water tot een meter hoogte. Op verscheidene plaatsen, ook bij Wedi, ontstonden zandfonteinen, waaruit een substantie opspoot, welke een gelijkenis vertoont met vulkanische asch. Op sommige plaatsen komt deze substantie droog, op andere plaatsen als modder te voorschijn. SEMARANG, 29 September. (ANETA.) De regent van Poerworedjo meldt, dat door de aardbeving van 27 September in ZuidKoetoardjo 90 inlandsche woningen geheel vernield zijn en ruim 200 zijn beschadigd. De assistent-resident en de regent hebben gistermorgen 'n bezoek gebracht aan de geteisterde streek. De getroffen bevolking wordt ge^ steund uit het weerstandsfonds van het regentschap. Uit het Noordelijk deel van het regentschap zijn geen berichten omtrent beschadiging binnengekomen. BATAVIA, 29 September. (ANETA) Het observatorium alhier registreerde hedenochtend te 8.50 uur een zwakke beving. Door de zwakte van de beving konden afstand en richting niet worden vastgesteld. DIPHTHERIE-EPIDEMIE OP NIEUW-GUINE A. In totaal dertig sterfgevallen. MANOKWARI, 29 September (ANETA). In kustkampongs tusschen Demta en de Nederzetting Hollandia is een diphterieepidemie geconstateerd. Het eerste geval moet reeds in Augustus zijn voorgekomen. Op 22 September waren er reeds acht dooden en tien zieken, in een van de kampongs bovendien nog vier dooden en twaalf zieken. Thans verneemt men, dat in totaal dertig sterfgevallen hebben plaats gehad. Dat deze epidemie vrij lang na het uitbreken is geconstateerd, is een gevolg van het feit, dat de ziekte niet dadelijk door de bevolking is gerapporteerd. De controleur van Hollandia" vernam hiervan vrijwel toevallig op zijn laatste tournee, waarna hij onmiddellijk den gouvernements Indisch arts te Hollandia waarschuwde, die diphtherie constateerde. Op 22 September is telegrafisch aan den gewestelijk gouvernements arts te Ambon, gevraagd serum te zenden, dat op den 24en per vliegtuig te Hollandia werd aangebracht. HOOGER LOON IN DE CULTURES. De regeering oefent aandrang uit op de werkgevers. BATAVIA, 29 September. (ANETA). In een schrijven van den len gouvernements-secretaris aan de voorzitters van den Ondernemersbond, het Algemeen landbouwsyndicaat, het Suikersyndicaat en de Vorstenlandsche landbouwvereeniging, wordt medegedeeld, dat de regeering uit de notulen en besprekingen der bijeenkomst van vertegenwoordigers der ondernemersorganisaties onder leiding van den directeur van justitie constateerde, dat van de zijde van sommige organisaties reeds een aanvang is gemaakt met interne loonbewaking. In dit schrijven wordt er op gewezen, dat de kosten voor levensonderhoud voor arbeiders op het platteland in Java en Madoera circa twintig pet. hooger zijn dan in 1936, waarbij echter belangrijke plaatselijke afwijkingen voorkomen. De regeering vertrouwt, dat, nu de gunstige bedrijfsuitkomsten in het algemeen de ondernemers daartoe in staat stellen, deze bereid zullen zijn een mildere loonpolitiek te volgen. Erkennend, dat bij de verbetering van ïoonen geleidelijkheid dient te worden betracht, vertrouwt de regeering, dat de loonstatistieken over de laatste maanden van 1937 een duidelijke aanduiding hiervan zullen bevatten, zoodat nader ingrijpen van de overheid achterwege kan blijven. Op last van den gouverneur-generaal wordt de medewerking der organisaties ingeroepen om een dringende aanbeveling in dezen zin ter kennis te willen brengen van de leden en hun te verzoeken den gouverneur-generaal door tusschenkomst van den directeur van justitie, in kennis te willen stellen met de maatregelen terzake en de uitwerking daar­ --- DE BELANGEN VAN HET GROOTE GEZIN. Tewerkstelling van werklooze inwonende zoons. Naar de regeeringspersdienst mededeelt, heeft de minister van sociale zaken er de aandacht van de inspecteurs voor de werkverschaffing op gevestigd, dat tot nu toe de mogelijkheid bestaat, in zeer bijzondere gevallen en wel wanneer het gaat om een groot gezin, dat bij de werkverschaffing is geplaatst, ook een inwonenden werkloozen zoon boven de 18 jaar tewerk te stellen. Deze tewerkstelling vindt dan plaats, al naar gelang van de gezinsomstandigheden, gedurende een periode van b.v. een week van de 5 weken, een week van de 6 weken, enz. Met het oog op de belangen van het groote gezin heeft de minister thans besloten de inspecteurs te machtigen, ten dezen in den vervolge met wat grooter soepelheid op te treden, waardoor het dus mogelijk zal zijn in voorkomende gevallen deze wijze van plaatsing eenigszins te verruimen. --- DE DIENST STAVOREN-ENKHUIZEN Het personeel van den veerdienst StavorenEnkhuizen is, met ingang van 1 Januari a.s. ontslag aangezegd, in verband met het feit, dat deze dienst is overgegaan aan de N.V. Koppe 's scheepsagentuur te Amsterdam. --- 64 DOODEN IN AUGUSTUS. Voorts 471 ernstig gewonden bij verkeersongevallen. De tegenwoordig door het Centraal Bureau voor de Statistiek gepubliceerde voorloopige cijfers op korten termijn omtrent de ernstige verkeersongevallen geven, aldus schrijft ons de K.N.A.C., het volgende beeld: 1937 Gedood Ernstig gewond Mei 61 446 Juni 41 453 Juli 47 390 Augustus 64 471 Het drukker verkeer in de vacantiemaand Augustus heeft dus zijn tol geëischt. Nimmer kan er voldoende bij alle weggebruikers op worden aangedrongen met de uiterste aan. dacht en voorzichtigheid aan het verkeer deel te nemen. Ter herinnering aan de verkeersregels, waarvan de stipte naleving zoo veel tot de verkeersveiligheid kan bijdragen, zij iedere maand een bepaald artikel nog eens genoemd; Het is verboden eenig voertuig (ook rijwielen) of trekdier of vee zoodanig op een weg te doen of te laten staan, dat daardoor de vrijheid of de veiligheid van het verkeer noodeloos wordt belemmerd of in gevaar gebracht. Tracht dus zooveel mogelijk op de bermen te parkeeren, indien deze aanwezig zijn, of zoek anders de speoi&le parkeerplaatsen op zooals deze langs vele wegen zijn aangebracht. --- DE INDISCHE POSTVLUCHTEN. Vanmorgen is het K. L. M.-postvliegtuig „Valk", gezagvoerder Bax, te 6 uur naar Indië vertrokken. Aan boord bevinden zich tien passagiers en wel een voor de route Amsterdam—Calcutta, twee Amsterdam— Jodphur, vier Amsterdam—Karachi, twee Amsterdam—Batavia, en een Amsterdam— Allahabad, terwijl nog drie passagiers onderweg instappen, een in Calcutta voor Batavia, een Bangkok—Singpore en een Singapore—Batavia. Voorts wordt 98,620 kg. goederen 513,378 kg. briefpost en 12,110 kg. pakketpost vervoerd. --- NED. OORLOGSBODEMS IN DEN VREEMDE. De „Flores" nog niet naar Shanghai. Aneta seint dd 29 September uit Batavia: Hr. Ms. „Flores" blijft gereed voor bestemming Shanghai, doch de datum van vertrek derwaarts is nog niet vastgesteld. In afwachting hiervan is de „Flores" belast met bewakingsdienst en controle van de visscherij in den Riouw-archipel. Gisteren is de „Flores" te Tandjongpinang aangekomen. De „Hertog Hendrik'' in de Spaansche ivateren. Blijkens te 's-Gravenhage ingekomen berichten is Hr. Ms. „Hertog Hendrik" 28 September in de Straat van Gibraltar aangekomen. Hr. Ms. „Johan Maurits van Nassau" is 28 September te Gibraltar binnengeloopen. --- AMBTS-JUBILEUM COMMISSARIS DER KONINGIN IN GELDERLAND. Op 16 October a.s. is het 12% jaar geleden, dat de commissaris der Koningin in de provincie Gelderland, mr. S. baron van Heemstra, zijn ambt aanvaardde. Overeenkomstig zijn wenschen zal intusschen, zoo vernemen wij, dit feit niet officieel worden herdacht. --- DRIELING GEBOREN. Vannacht is het gezin van B. W. van der Heyden—Visser te Beek (gemeente Bergh) verblijd met een drieling. De moeder en haar drie jongens maken het goed. --- WOLHANDKRAB AAN DEN HENGEL. In de Zijl bij Leiden hgeft een hengelaar met zijn hengel een wolhandkrab opgehaald. --- HONGAARSCH MONUMENT IN NEDERLAND. Als dank voor liet opnemen van kinderen. Naar de Hongaarsche bladen melden, heeft zich op initiatief van de kunstenaarssociëteit te Budapest een monumentcommissie gevormd, onder protectoraat van Aartshertog Albrecht, welke commissie zich ten doel stelt in de landen, waar men na den oorlog Hongaarsche kinderen gastvrij opnam, monumenten van dankbaarheid op te richten. Het eerste van die monumenten zal in 1938 in Nederland worden opgericht, daarna volgen in 1939 en 1940 monumenten in België en Zwitserland. --- NACHTELIJKE STATIONSBEZOEKERS. Kolendiefstallen per mud. Van het rangeerterrein der Nederlandsche Spoorwegen te Susteren (L.) verdwenen den laatsten tijd groote hoeveelheden kolen uit de daar staande wagons. Deze dieverij nam zoodanige proporties aan, dat de stationschef, de heer Gorissen, besloot met de hulp der politie paal en perk te stellen aan het euvel. Eenige beambten van het station werden bereid ge> vonden, samen met den rijksveldwachter de wacht te betrekken in de nabijheid van de kolenwagpns. Dit geschiedde niet zonder resultaat, want gisternacht om circa half twee doken twee gedaanten op, die zich voorzichtig voortbewogen in de richting van de wagons Men liet het tweetal begaan, constateerend hoe beiden de zakken, die zij meegebracht hadden, begonnen te vullen met het „zwarte goud". Plotseling werden de ijverig-werkende gasten echter in hun werk gestoord en opgeschrikt door het poliieele „halt!" dat aan hun bedrijvigheid een einde maakt. Een der mannen zag nog kans, zich uit de voeten te maken. Zijn metgezel echter, die juist een zak torste, waarin zich circa 70 kilo eierkolen bevonden, miste daartoe de gelegenheid en werd „geknipt". Voortaan zal dus het Sustersche rangeerterrein wel verschoond blijven van dergelijke nachtelijke visites. --- ZILVEREN JUBILÉ. Vrijdag 8 October a.s. hoopt de heer P. Jessen, kassier-boekhouder van de gemeentebedreven te Sittard, zijn zilveren jubilé te vieren, in dienst dezer gemeente. --- WINTERDIENST BIJ DE SPOORWEGEN. De voornaamste wijzigingen in de dienstregeling. De dienstregeling voor het winterseizoen bij de spoorwegen vertoont ditmaal al heel weinig veranderingen. De wijzigingen zijn in hoofdzaak een gevolg van den terugkeer tot den normalen tijd, waardoor de internationale treinen van, naar en over Duitschland, van en naar Zwitserland over België en de daarmede samenhangende binnenlandsche treinen gewijzigd moeten worden. In de nieuwe spoorboekjes zijn, evenals in de vorige uitgaven het geval was, de wijzigingen opgenomen, welke een gevplg zijn van de invoering van den zomertijd in België en Frankrijk (de datum van invoering staat nog niet definitief vast) en in Engeland op 10 April 1938. De voornaamste wijzigingen zijn volgens een opsomming in „Spoor- en Tramwegen" de volgende: Binnenland. Gestaakt is het reizigersverkeer op de baanvakken: Neede—Ruurlo; Neede—Winterswijk en Neede—Enschede. De N.V. Geldersche Tramweg Matschappij rijdt tusschen bovengenoemde plaatsen een aan de treinen aansluitende autobusdienst. Een nieuwe rechtstreeksche spoorwegverbinding kwam tot stand tusschen Amersfoort en Arnhem over Barneveld/Voorthuizen— Barneveld—Ede. Op werkdagen zullen tusschen Amersfoort en Arnhem 12 paar treinen (2e en 3e klasse) en op Zon- en Feestdagen 9 paar treinen (2e en 3e klasse) rijden. De afstand Amersfoort —Arnhem wordt afgelegd precies in één uur hetgeen een belangrijke bekorting van reis'duur beteekent ten opzichte van de vroegere verbinding van Arnhem over Eist— Kesteren, over Ede—Nijkerk óf over Utrecht. De treinen op deze lijn zullen voorloopig met stoomtractie worden gereden. Het ligt echter in het voornemen de stoomtractie te vervangen door motortractie, zoodra de nieuwe dieselmotorrijtuigen, welke voor deze lijn in aanbouw zijn, gereed zijn. Buitenland. Over Roosendaal. In de treinen D 7 (Amsterdam C.S. V. 10.04, Den Haag H.S. V. 10.56, Rotterdam D.P. V. 11.21, Roosendaal V. 12.16, Parijs P.L.M. A. 17.25, Marseille St. Charles A. 5.32, Menton A. 10.12) en D 28 (Menton V. 18.45, Marseille St. Charles V. 23.40, Parijs P.L.M. V. 12.32, Roosendaal A. 19.27, Rotterdam D.P. A. 20.19, Den Haag H.S. A. 20.43, Amsterdam C.S. A. 21.33) loopt een doorgaand rijtuig le en 2e klasse van Amsterdam C.S. naar Menton van 1 December '37 t/m 14 Mei 1938 en van Menton naar Amsterdam C.S. van 2 December 1937 t/m Mei 1938. Bovendien loopt in deze treinen steeds een doorgaand rijtuig le en 2e klasse Amsterdam C.S.—Parijs P.L.M. v.v. De dagtrein naar Bazel (le, 2e en 3e kl.) D 26 Den Haag H.S.—Bazel vertrekt ruim een uur vroeger van Den Haag H.S. ten 8.54 (was 9.59), Rotterdam D.P. V. 9.19 (was 10.24), Roosendaal V. 10.19 (was 11.19), Antwerpen-Oost A. 10.54 (was 11.53), Brussel-Leopoldskwartier A. 11.50 (was 12.48), Bazel S.B.B. A. 19.42 (was 21.00). In omgekeerde richting vertrekt trein D 17 van Bazel S.B.B. ten 6.45 (was 7.10), de vertrektijden van Brussel-Leopoldskwartier 15.08, van Antwerpen-Oost 16.07 en de aankomsttijden te Roosendaal (17.03), te Rotterdam D.P. (18.14) en te Den Haag H.S. (18.37) veranderen echter niet. De Pullmantrein le en 2e kl. „Edelweiss" P 56 Amsterdam—Bazel is belangrijk later gelegd. Amsterdam C.S. V. 10.32 (was 8.06), Den Haag H.S. V 11.20 (was 8.56), Rotterdam D.P. V. 11.42 (was 9.18), Roosendaal V. 12.34 (was 10.10), Antwerpen-Oost A. 12.44 (was 10.20), Brussel-Noord A. 13.21 (was 10.57), Luxemburg A. 16.18 (was 14.04), Bazel S.B.B. A. 20.12 (was 18.00); Luzern wordt bereikt ten 23.20 (was 20.22) en Zürich ten 22.56 (was 20.00). In omgekeerde richting wordt P 57 niet gewijzigd. Over Maastricht. Van de het vorig jaar voor het eerst ten behoeve van de wintersport ingelegde dagtreinen van en naar Bazel over Maastricht is slechts een uiterst gering gebruik gemaakt, zoodat deze treinen dit jaar niet worden ingelegd. De treinen over de Duitsche grensstations vertrekken als regel een uur vroeger van de Nederlandsche stations en komen eveneens een uur vroeger op die stations aan. Naar de wintersport. Ten behoeve van de Wintersport worden ingelegd de nachttreinen D 285/D 286 van Amsterdam C.S. naar en van Bazel over Emmerik. Trein D 285 loopt van 17 December 1937 t/m 9 Januari 1938 (Amsterdam C.S. V. 16.15, Bazel S.BB, A. 5.40, Interlaken A. 9.54, Chur A 10.33) en trein D 286 in omgekeerde richting van 18 December 1937 t/m 10 Januari 1938 (Chur V. 19.53, Interlaken V. 19.12, Bazel S.B.B. V. 23.27, Amsterdam C.S. A. 11.58). In deze treinen loopen doorgaande slaaprijtuigen le en 2e kl. Amsterdam —Interlaken v.v. en Amsterdam—Chur v.v., alsmede een doorgaand rijtuig le, 2e en 3e klasse Amsterdam —Interlaken v.v. Bovendien loopt in trein D 283 (Amsterdam C.S. V. 13.37 Den Haag S.S. V. 12.59, Rotterdam-M. V. 1*2.59, Bazel S.B.B. A. 6.06) van 10 Januari t/m 9 Maart 1938 een doorgaand slaaprijtuig le en 2e kl. Amsterdam— Interlaken (A. 9.54) en van 10 Januari t/m 15 Maart 1938 een doorgaand slaaprijtuig le en 2e kl. Amsterdam—Chur (A. 10.33). In omgekeerde richting vervoert trein D 284 (Bazel S.Blï. V. 0.00, Amsterdam C.S. A. 15.50, Den Haag S.S. A. 16.20 Rotterdam-M. A. 16.14) van 11 Januari t/m 10 Maart 1938 een doorgaand slaaprijtuig le en 2e kl. Interlaken (V. 19.12)—Amsetrdam en van 11 Januari t/m 16 Maart 1938 een doorgaand slaaprijtuig le en 2e kl. Chur (V. 19.53)— Amsterdam. Over Oldenzaal. De verbindingen met Kopenhagen over Hamburg—Warnemünde— Gedser zijn, met uitzondering van de nachtverbinding Hamburg V. 21.48, Kopenhagen A. 6.48 (was 6.51), met ongeveer 50 minuten versneld. Zij worden: Hamburg V. 8.54, Kopenhagen A. 17.24 (was 18.15); Kopenhagen V. 23.00 (was 22.17), Hamburg A. 7.10 en Kopenhagen V. 11.20 (was 10.30), Hamburg A. 19.42. De verkorting van den reisduur is het geVolg van het in dienst stellen van de nieuwe brug over den Grooten Stroom tusschen Seeland en Falster. --- De stad Groningen, welke te land en te water het knooppunt vormt van de hoofdwegen De stad Groningen, welke te land en te water het knooppunt vormt van de hoofdwegen der provincie, heeft om, aan de tegenwoordige verkeers-eischen te voldoen reeds vele bruggen gemoderniseerd• Een opname van de nu gemoderniseerde Plantsoenbrug in het stadsbeeld, welke brug een schakel in den belangrijksten verkeersweg naar het Noorden vormt. 1 --- DE NATUUR ALS GENEESHEER. T.B.C.-BESTRIJDING OP HELIOMARE. Warmte en zon, koude en wind als medicijnen. Het Hollandsche zeeklimaat is ruw en onbestendig. Het kent grillige overgangen van dagen van groote hitte, wanneer de zon brandt op de bruinende huid van menschen, die hun ontspanning aan den zeekant zoeken, naar plotseling intredende perioden van kilte, die den vacantieganger doen huiveren en hem een min of meer onbehaaglijk gevoel geven. Het kent dagen, dat er in de lucht nauwelijks eenige strooming te bespeuren valt en dagen, dat de storm de duintoppen geeselt met felle striemen. Voor den vacantieganger, die eens per jaar met zijn heele gezin naar Wijk aan Zee trekt zijn deze grillen van ons klimaat niet altijd even aangenaam. Welkom zijn zij hem zelden. Maar voor hen, die in Wijk aan Zee genezing komen zoeken van de geheimzinnige en gevreesde ziekte, die bij voorkeur wordt aangeduid met de drie bekende en voor bijna iedereen onheilspellende letters t. b. c., is ditzelfde klimaat met al zijn grillige eigenaardigheden, ja juist omdat het die eigenaardigheden in zoo hooge mate bezit, een onschatbaar medicament. Als een leek een sanatorium moest bouwen zou hij het waarschijnlijk doen op een goed beschutte plaats en het gebouw uitrusten met een groot aantal goed afgesloten 'serres, waarin winter en zomer een gelijkmatige, vooral behaaglijke temperatuur zou heerschen. Zoo'n sanatorium zou in alle opzichten het tegendeel zijn van het sanatorium ,,Heliomare", dat door de „Vereeniging Roomsch Katholieke herstellingsoorden voor longlijders en kinderen" is gesticht even buiten het dorpje Wijk aan Zee midden tusschen de duinen voor lijders aan been-, gewrichts- en kliertuberculose en chronische beenziekten. Maar één ding staat vast: in het door den leek gebouwde sanatorium zouden weinig of geen patiënten de zoo vurig begeerde genezing van hun kwaal hebben gevonden, terwijl „Heliomare" in de zes jaar, dat het bestaat, reeds honderden en honderden van deze menschen, die zwak en vaak zelfs min of meer gebrekkig waren bij hun aankomst, na een kuur van eenigen tijd geheel hersteld aan hun gezin en aan de maatschappij heeft teruggegeven. Met zijn breede, ruime terrassen aan de zonzijde maakt „Heliomare" op den bezoeker, die het gebouw voor het eerst plotseling voor zich ziet liggen aan een kromming van den weg, een bijna exotischen indruk. Het is een gebouw dat men eerder zou zoeken aan de kust van de Middellandsche dan van de Noordzee. Het is er kennelijk op gebouwd om zijn bewoners in de gelegenheid te stellen zooveel mogelijk te vertoeven in de open lucht. En dat gebeurt dan ook. 's Zomers zijn deze terrassen dag en nacht bezet met witte bedden en het weer moet 's winters al heel erg guur zijn, wanneer de patiënten niet met bed en al uit hun vroolijke, propere kamertjes naar buiten worden gerold. Want wie in Heliomare verbluft, moet het juist van de zon en de warmte, den wind en de koude hebben. Zij zgn de levenskrachtige medicijn die een door deze tuberculose aangetast en gedeeltelijk ondermijnd gestel weer doet herstellen en een langdurig ziekteproces tot een einde brengt. De geneesheer-directeur van deze instelling, waarop Katholiek Nederland zeker trotsch kan zijn, dr. M. H. P. P. van Haeff, heeft ons dezer dagen bij een bezoek, dat wij aan het sanatorium brachten, een en ander ovte® de op „Heliomare" toegepaste geneeswijze en de daarmede bereikte resultaten verteld. Dr. van Haeff is een charmant gastheer. Hij is iemand, die over zijn vak met liefde en met enthousiasme kan vertellen, zóó, dat ook de leek het niet alleen begrijpt maar er ook door wordt geboeid. Hij is een man van de wetenschap, ongetwijfeld, maar hij is het met een bijna dichterlijken inslag. Hij spreekt niet zoozeer over ziektegevallen als over lijdende menschen, die op „Heliomare" de gezondheid hopen terug te vinden; hij is niet iemand, wiens aandacht alleen maar uitgaat naar een door de tuberculose aangetast gewricht of orgaan, maar hij geeft zijn volle belangstelling aan den mensch, die door de kwaal is getroffen. Ziel en lichaam van den mensch vormen een twee-eenheid, die niet gescheiden kan worden en wie den mensch van een lichamelijk lijden wil genezen moet zijn zorg wijden aan de geheele menschelijke persoonlijkheid. Dat is zijn principe, en naar dit principe wordt heel het leven en bedrijf in het sanatorium geregeld. Het inzicht in het karakter van de tuberculose heeft in den loop der jaren reeds vele wijzigingen ondergaan, zoo vertelt ons dr. v. Haeff. Telkens zijn nieuwe gezichtspunten ontdekt, waardoor men meende het middel tegen de gevreesde ziekte is hebben gevonden en herhaaldelijk bleek de gedane ontdekking toch niet van zóó beslissende beteekenis voor de bestrijding van de tuberculose te zijn als men aanvankelijk had verwacht. Niet dat die ontdekkingen op zichzelf van geen'beteekenis waren, men hechtte er slechts een te absolute waarde aan. Alle bij elkaar benaderen zij het karakter van de tuberculose, maar toch ook weer niet volkomen, omdat zij zich beperken tot den physieken kant van de ziekte. Men moet echter ook aandacht schenken aan de psyche van den lijder. Immers, zooals prof. Leriche het uitdrukt, „souffrir, c'est donner è quelque chose une attention suprème". Een van onze eerste zorgen, wanneer een nieuwe patiënt op „Heliomare" komt, is dan ook, zijn aandacht, die in zijn eigen omgeving natuurlijk hoofdzakelijk op het zieke lichaamsdeel is geconcentreerd geweest, daarvan af te leiden. En och, dat gaat vanzelf. De patiënt komt immers automatisch met andere lotgenooten in aanraking, bovendien wordt hij overdag actief bezig gehouden met handenarbeid, zoodat hij eigenlijk geen gelegenheid tot piekeren krijgt, en tenslotte is het feit, dat de patiënt dagelijks kan waarnemen, hoe zyn eigen gezondheidstoestand en die van anderen vooruitgaat een krachtige psychische stimulans voor het begeerde herstel. Men moet hier niet denken aan suggestie, want daarvan is geen sprake. Wanneer een patiënt ziet, dat fistels na een of twee weken zich beginnen te sluiten en niet meer etteren is dat geen suggestie maar een nuchter feit. Het mysterie van het *klimaat. De vaak zeer snelle genezing wordt zonder eenigen twijfel iij belangrijke mate veroorzaakt door de klimaatkuur, die de patiënten ondergaan. Geheel te verklaren is die gunstige invloed van het klimaat op den toestand der patiënten niet, maar het staat vast, dat het ruwe klimaat van de Hollandsche zeekust voor de t. b. c.-lijders zeer heilzaam is. De patiënten krijgen, wanneer zij eenmaal op „Heliomare" zijn, zeer spoedig hun eetlust terug, terwijl de eventueel aanwezige koortstemperatuur daalt. Ook op de psychische gesteldheid van de patiënten schijnen de klimatologische omstandigheden een sterken opwekkenden prikkel uit te oefenen. Maar hoe dat precies komt, is eigenlijk nog een mysterie. De eigenaardige samenstelling van de zeelucht met haar rijk ozon-, zout- en jodiumgehalte verklaart wel veel, maar niet alles. Eén ding weten wij echter met stelligheid. De huid van den mensch produceert voornamelijk onder invloed van het zonlicht vitaminen, waarvan de aanwezigheid in het menschelijk lichaam den weerstand van het organisme tegen de tuberkel-bacillen vergroot. De op „Heliomare" toegepaste geneeswijze bestaat nu hoofdzakelijk hierin, dat men door het klimaat te laten inwerken op het lichaam der patiënten de huid steeds nieuwe prikkels verschaft en daardoor aanzet tot grootere productiviteit. Op die manier slaagt men erin den weerstand van het lichaam op te voeren, waardoor ten laatste het ziekteproces der tuberculose wordt afgesloten. Vele menschen betwijfelen of duurzame genezing van t. b. c. mogelijk is. Zeker is zij dat. Vroeger deed zich de moeilijkheid voor, dat men niet kon vaststellen of het ziekteproces inderdaad geëindigd was. Tegenwoordig kan men met behulp van Röntgenfoto's en bloedonderzoek zoo niet met absolute dan toch met groote zekerheid vaststellen of dit al dan niet het geval is. Een patiënt, die als genezen ontslagen wordt, is dan ook weer geheel voor zijn werk geschikt. Wel wordt hem dan echter altijd aangeraden een ietwat gewijzigden leefregel te volgen. Veel profiteeren van de vrije lucht, sportbeoefening e. d zijn de beste middelen om een genezene ook gezond te houden. Natuurlijk kan een ontslagen patiënt opnieuw worden geïnfecteerd. De grootste moeilijkheden leveren altijd die gevallen, waarin het ziekteproces slap verloopt en de grens tusschen ziekte en genezing vervaagt. Wij zijn nog doende te zoeken naar de mogelijkheid om ook in die gevallen met absolute zekerheid te kunnen uitmaken, dat de ziekte overwonnen is. En na deze „inleiding", die met talrijke voorbeelden wordt geïllustreerd, gaat onze gastheer ons voor door de verschillende afdeelingen van het sanatorium. De verrassendste ervaring, die wij daarbij opdoen is eigenlijk wel, dat wij op onzen rondgang in 't geheel geen zieke menschen tegenkomen, alleen maar gezonde menschen of menschen, die hard bezig zijn gezond te worden. De patiënten zien er stuk voor stuk dikwijls heel wat gezonder uit dan de gezonden, die wij dagelijks in onze eigen omgeving tegenkomen. En er heerscht dan ook een gezonde, prettige geest, een opgewektheid en een levenslust, die aanstekelijk werken en waarover geen schaduw van sanatoriumtragiek valt. De oudere patiënten houden zich onder de voortreffelijke leiding van mej. Reith bezig met handenarbeid, houtsnijwerk, leerbewerking en wat onder hun handen uitkomt zijn soms ware kunststukjes. De kinderen worden in hun intellectueele ontwikkeling niet door de ziekte geremd. Want „Heliomare" beschikt over drie leerkrachten, die den kinderen les geven. Bij goed weer worden de scholieren in hun bedden op een van de terrassen gereden, waar schoolborden en andere benoodigdheden aanwezig zijn. Bij slecht weer wordt het onderwijs binnenshuis gegeven. En overal waar men komt, zijn de eerw. zusters van de Congregatie van den H. Carolus Borromaeus, die een bijzondere scholing hebben genoten voor de verpleging van tuberculose-patiënten, bezig met de uitvoering van haar ongetwijfeld zware, maar dankbare taak. Want — en dit is de laatste en misschien sterkste impressie, die wij bij ons bezoek aan „Heliomare" hebben opgedaan — wat zou het best georganiseerde sanatorium voor goeds kunnen uitwerken, wanneer daar niet bij allen, van hoog tot laag, die hun geheele persoonlijkheid geven aan dit mooie werk, de toewijding en de zorgende liefde bestonden? Meer dan het klimaat zijn zij een mysterie, een mysterie, dat ontspringt en zijn geheimzinnige kracht ontvangt in de kleine, intieme kapel van het sanatorium, de woning van Eén, Die de Schenker is van alle gezondheid. Exterieur van het irt de duinen van Wijk aan Zee gelegen Sanatorium „Heliomare --- MILITAIRE AUTO OMGESLAGEN. Vijf soldaten licht gewond. Vanmorgen om half zeven is een militaire auto in het dorp Vaassen (Veluwe) tegen een betonnen paal opgereden. Hierbij werden 5 soldaten gekwetst. Hun verwondingen waren echter niet van ernstigen aard. In de vroegte passeerde het corps motoiartillerie uit Naarden, onder leiding van den commandant majoor Wannikhof, den vroegeren commandant van het kamp Oldebroek, het dorp Vaassen. Het corps kwam terug van Oldebroek, waar het stukken gehaald had. Op den terugweg naar Naarden kwam een der auto's, welke een stuk geschut voorttrok, in de Dorpsstraat van Vaassen, ter hoogte van de Hervormde kerk, in botsing met een betonnen paal, tengevolge waarvan het voertuig omsloeg. Vijf milhairen werden aan het hoofd en de armen gewond. Na door den plaatselijken arts behandeld te zijn, konden zij met de colonne, welke hierdoor eenige vertraging verkregen had, verder trekken. --- MINISTER VAN BOEIJEN. Heeft het ziekenhuis verlaten. De minister van binnenlandsche zaken, de heer Van Boeijen, die voor het ondergaan van een operatie in het diaconessenhuis „Bronovo" te 's Gravenhage was opgenomen, heeft heden deze inrichting verlaten. De minister zal yoor algeheel herstel nog eenigen tijd in zijn woning rust moeten houden. --- OMLIJSTEN VAN PLATEN OMLIJSTEN VAN PLATEN Massawerk. C. Klarenbeek, Kalverstr. 9, tel. 56983 ---