Pijnen van allerlei aard verdrijft U snel en zeker met MiJNHARDTJES' Koker 12 stuks 50 ci, Proeldoosja 2 stuks 10 cl Recl. 88887 14 --- BROOD VOOR TWEE MILLIARD MENSCHEN. De toekende economische publicist Anton E. Zischka heeft bij de „N.V. Het Nederlandsche Boekhuis" te Tilburg, welke ook zijn vorige werken uitgaf, een nieuw werk het licht doen zien : „Brood voor twee milliard menschen". Brood, zinnebeeld van alles, wat de menseh op aarde verlangen kan. Brood, zinnebeeld ook van alle ontbering, als er geen brood meer is. Brood. Panem quotidianum. Het dagelijksch brood, waarvoor Christus ons heeft leeren bidden in dat gebed aller gebeden. Waarvan Framgois Coppée in zijn tijd al schreef, dat dit eigenlijk alles moest zijn, wat de menseh van het leven moest vragen en verwachten. Als wij beter indachtig waren de leeringen ons twee duizend jaren geleden in de Bergrede voorgehouden, als wij waarlijk elkander liefhadden, zooals Christus het wilde, dan zouden wij allen dit brood het onze kunnen noemen, en wij zouden het rijk der rechtvaard igheid, Ihet rijk Gods zeer dicht nabij zijn. Dit schoone woord van Franco is Coppée is eigenlijk ook de grondgedachte van heel dit boek van Anton Zischka, het brood waarover zooveel strijd is op aarde, dat brood is heilig, want op deze aarde is niets duurzaam behalve de oerelementen zon, aarde en water, die ons het brood geven. Uit de in den grond gestopte zaden groeide graan, men leerde het tot meel wrijven — nog in het Latijn heet tarwe „tritdcum", het gewrevene — men at d'it meel, zoo als thans nog vele Indianenstammen eerst droog, toen met water of melk aangemengd als brij. Maar deze brij bleef niet goed, werd zuur en schimmelig, en zoo probeerde men haar op dezelfde wijze te oonserveeren als het vleesch: men braadde ze. Er ontstond brood, het gebradene". Maar Zischka heeft het niet alleen over het brood als zoodanig, al speelt de graancultuur een eerste rol in zijn statistisch boek, de menseh leeft in den waren zin des woords niet van brood alleen, Zischka omvat alles wat de akker opbrengt, ook mais, suikerbieten, bananen en tomaten, veeteelt en visch uit de'zee, het veld dat niet bewerkt behoeft te worden en toch zijn onultputtelijken buit oplevert. Wie Zisclika's boek leest, voelt de beschaming van Malthm' leer, er is overvloed voor twee milliard menschen, en toch ook in onzen tijd van overproductie sterven er nog millioenen van honger. Omdat de hebzucht der menschen het evenwicht in dezen overvloed verstoord heeft. Industrialisatie en wereldhandel waren de eenige idealen geworden, 't mocht al waar zijn, dat de aarde, boeren, zonneschijn en regen nog altijd gelden als de grondslagen der staten, de goede aarde werd niet gewaardeerd om bet brood, dat zij voor ieder deed groeien, maar alleen om de winst die er uit te trekken viel. En de boer was niet in tel. Als wij denken aan de verschrikkelijke verhongering van China in de laatste Jaren, dan getuigt Zischka: „het verschrikkelijkste is niet, dat de Chineesche hongersnood plaats had in een tijd, dat men bijna overal geweldige hoeveelheden levensmiddelen vernietigde en de „overproductie" een schrikbeeld voor heel de wereld was, doch dat deze in China kon optreden, dat een paar decennia geleden nog de hoogst ontwikkelde landscultuur bezat, dat duizenden jaren lang de machtigste boerenstaat der wereld was". En hetzelfde wat van China gezegd kon worden, geldt ook voor Rusland, Duitschland en het overmoedige Amerika, ook al spreken' hier verschillende andere factoren mee, maar hoofdzaak is dat de boer niet meer werd geteld. Dat het platteland ontvolkt werd, en de steden met haar handel en Industrie alles naar zich toe trokken. Dat stad en land van elkaar zijn getrokken, daar ligt eigenlijk de oorsprong van al het lijden van onzen tijd. Maar deze oorsprong echter ligt ver terug. Men moet over vele eeuwen en over vele grenzen heen zien. Zischka haalt dan een interessant historisch voorbeeld aan. „Het oude Rome was een boerenstaat geweest. Ongeveer 1000 jaren vóór Christus hadden Indo-Germanen zich in Italië gevestigd, in 753 daar, waar de Tiber bevaarbaar wordt, Rome gesticht en daarna stap voor stap Etrusken, Galliërs en Sammleten teruggedrongen. Zij hadden het land met de wapens veroverd en met den ploeg behouden. En toen in 250 voor onze jaartelling tenslotte de staatseenheid van Rome definitief was geconsolideerd, traden naast den oorlogsgod Mars en Jupiiter, den god des hemels, de godheden, die met de aarde en haar vruchten in betrekking stonden, steeds meer naar den voorgrond. Sedert afwateringskanalen en aquaducten telkens nieuw akkerland ontsloten, de overvallen der oorspronkelijke bewoners zeldzamer werden, ontstonden ook steeds meer gewijde plaatsen voor Tellus, de godin der aarddiepte, waarin de zaadkorrel ontkiemt, voor Ceres, die den wasdom beschermt, voor Co n sus, den god der voorspoedig geborgen veldvrucht, en Ops, het symbool van den rijken voorraad. Robigus werd vereerd, die den roest van het graan moest houden, en Flora, die de bloesems zegende. Fons, de god der bronnen, kreeg een tempel, en bij den huiselijken eerediienst werd aan de Laren als beschermers van het erf en de familje geofferd". Omstreeks denzelfden tijd, dat Romulus met den ploeg de grenzen van de stad Rome trok, was daar, waar tegenwoordig de voorsteden van Tunis liggen, door Fhoeniciërs Carthago gesticht, een handelssteunpunt, dat spoedig een millioen inwoners had, huizen van zeven verdiepingen en vloten, die de zeeën beheerschten. Dit Carthago, de stad, xverd gebouwd door kooplieden, die geen belang stelden in den grond, maar wien het alleen om de gunstige ligging te doen was. De Carthagers vonden zelf niets uit, maar zij verkochten alleen. Kon het oude Rome gelden als een zinnebeeld van de permanente vestiging op eigen grond, als de typische, sterke, een gesloten geheel vormende boerenstaat, Carthago was als 't ware het symbool van de moderne handelsstad. Men kent het verdere verloop, den strijd van Rome tegen Carthago en Cato's „Carthago delenda est" Carthago werd verwoest en met den grond gelijk gemaakt. Maar na dertig jaar precies was Rome zelf dit alles vergeten. Door de overwinning op Carthago veranderde Rome van den grond af aan. Rome werd nu zelf een staat van kooplieden en bankiers, van slavenhouders en roovers. D? stad Carthago was een puinhoop maar haar geest verrees. En dit besliste niet alleen over het lot van Rome, maar over dat der boeren van geheel Europa. De geschiedenis heeft zich herhaald alle eeuwen door, tot op onze dagen, de strijd der groote steden tegen het platteland. Zischka demonstreert dit heel zijn boek door aan Rusland, Duitschland en Amerika Als Mussolini de grootheid van het vroegere Rome gedachtig den boerenstand erkent als de ruggegfaat van de natie en daarom de duizendjarige moerassen weer tot bloeiende akkers omschept, dan begrijpt Lenin, dat hij eerst den boerenstand in Rusland moet vernietigen, wilde zijn communisme bij het volk Ingang vinden. Ook Marx en Engels waren de meening toegedaan, dat de ondergang van het kleine boerenbedrijf de revolutie zou verhaasten. En de groote industriesteden moesten de sociaal-democraten aan haar aanhangers helpen. Toen Stolypin, die onder Czaar Nicolaas n minister-president was, zijn program ontwierp om den Russisehen boer zelfstandig te maken, werd hij door de nihilisten vermoord, omdat hij door den boeren meer vrijheid te geven, geacht werd de revolutie in gevaar te brengen. Rusland is altijd een landbouwstaat geweest, maar onder de sovjets moest het een industriestaat worden en daarom moesten de boeren worden geliquideerd. Het gevolg was honger en ellende, tot op den huidigen dag. Zooals China aan'het lijden van zijn boeren ten grande ging, zooals het regime van Rusland, door zijn boeren zal ineenstorten, oordeelt Zischka, zoo is 't kenmerkend voor de Amerikaansche ontwikkeling, dat daar eigenlijk nooit boeren waren, slechts kolonisten en farmers, die niet met den bodem zijn verbonden, maar alleen omwille van de winst akkerbouw beoefenen, en wel volgens volkomen kapitalistische opvattingen. Zij willen slechts goedkoop koopen en duur verkoopen. Ofschoon dus geen eigenlijke boeren, hebben zij toch nog meer invloed op de agrarische ontwikkeling der wereld gekregen dan de akkerboeren van Rusland en China. De tarwe van Canada en Centraal WestAmerika, de millioenen tonnen graan, die van de prairies kwamen vormden allereerst de meest onmiddellijke bedreiging voor de Europeesche boeren, die niet bij machte waren te concurreeren. En toch werd Amerika geëxploiteerd door het overvloedige geld van Europa. Dat geld werd belegd in spoorwegen industrialisatie en machïneering. Het geweldige open nog onbebouwde land viel als vanzelf den machtigen spoorwegmaatschappijen toe. Alleen uit winstbejag werden deze gronden in graanvelden omgezet en daartoe ondeskundig uitgebuit. Er werd roofbouw gepleegd, de machines deden den arbeid, de boer raakte overbodig. Er kwam een geweldige overproductie, de tarwe raakte onver, kocht, de agrarische crisis ontstond. Een algeheel verval trad in, nog bespoedigd door langdurige droogten met als gevolg de zoo gevreesde stofstormen, en dan weer geweldige overstroomingen; de bodem werd geruïneerd, de humuslaag verwoest. Alle hulpmiddelen kunnen er niets aan veranderen, dat Amerika nu woekerprijzen moet beitalen voor de oogsten, die zijn machines het berachten. De deskundigen beweren, dat alleen de Missisippi thans jaarlijks meer dan 300 millioen ton goede aarde op zijn bruine wateren naar de zee draagt. En eindelijk Duitschland. Bij het lezen van het boek van Zischka kan men niet aan den Indruk ontkomen, en dat niet alleen uit dè toegevoegde illustraties en de lijst van geraadpleegde bronnen, die overwegend Duitsche literatuur zijn, dat de schrijver zeer sterk Duitsch georiënteerd is. Om bij de laatste decennia te blijven, vermeldt Zischka dat Duitschland evenals Rusland gedurende den wereldoorlog niet genoeg boeren meer had om het bouwland te verzorgen. Er kwam honger. Ook gedurende de eersrte crisisjaren ging de landbouw nog meer achteruit. Maar thans is de boer er weer in waardeering gekomen, men zou zeggen juist op tijd, nu Duitschland weer geheel op zichzelf is aangewezen. Het portret van den Duitschen rijksboerenleider, R. WalUher Darré, rijksminister der voedselvoorziening, het eenige portret, dat in dit boek voorkomt, wordt op opvallende wijze afgedrukt. Maar als men nu bij Zischka leest,' hoe de Duitsche landbouw zich weer geheel uit zijn verval heeft opgericht, een mais kweekt met de hoogste korrelproductie, de synthetische stikstof ontdekte, zoodat minstens een derde van het volk leeft van de voedingsstoffen, die uit lucht en water worden gewonnen, hoe hét steeds meer de schatten der zeeën verovert, die onbeschrijflijk groot en onbeschrijflijk rijk zijn, dat er Duitsche koeien zijn als de stamkoe Agathe, die in 342 dagen onder ambtelijke controle 17.025 kilo melk gaf, het vijfvoudige van de normale prestatie, en dat in 1939 reeds 60.000 ton vet uit kolen wordt getrokken dat zich door niets van het natuurlijke onderscheidt, dan vraagt men zich toch verbaasd af wat zou een Engelsche blokkade ter zee voor Duitschland dan nog voor bedenkelijks hebben. En hoe moeten wij het dan verstaan dat er in Duitschland met alle hulp van Rusland er bijna geen vleesch, geen visch, geen vet, geen boter en geen zeep te verkrijgen is? Daarop hebben wij bij Zischka geen antwoord gevonden. Het boek van Zischka is overigens zeer leerzaam, breed opgezet, erudiet en buitengewoon interessant. Bijzondere belangstelling verdient ook in het hoofdstuk „Verzadigden, die van honger sterven" zijn uiteenzetting over de vitaminenleer. Heel zijn boek is ook een warme overtuigende apologie voor den noodzakelijken terugkeer naar het land, en dat op aarde niets duurzaams is behalve de oerelementen zon, aarde en water. P. HYACINTH HERMANS. in wel baar de . als valt over nu te van een blok van Peter --- Sociale idealen van Sint Franciscus. Het program der Derde Orde. Wij leven in een tijd van worsteling naar een andere wereld. In stoffelijken zin openbaart zich dit in grensverleggingen van gevestigde rijken en spiritueel in ideologieën, die daartoe worden aangevoerd en in lande-' lijke acties, zooals b.v. in Nederland die van de „Geestelijke en Moreele Herbewapening", I „Naar de Nieuwe Gemeenschap", den „Bond' Zonder Naam". Sommigen zien In deze pogingen tot geestelijk reveil, Iets Amerikaansch, waarmede ze dan bedoelen iets wat massaal is, met leuzen werkt en meer imponeert door uiterlijkheid dan door innerlijke vernieuwing, en daarom is het des te meer interessant om het licht te laten vallen op een werkelijke Amerikaansche geestelijk-re veil-beweging, welke vele merkwaardige aspecten biedt en die ons, Katholieken, zeker iets te zeggen zal hebben. We vinden deze uiteenzettingen in het boek „Sociai Ideals of S. Francis" van James Meyer O.F.M. (in de Nederlandsche uitgave „Sociale Idealen van St Franciscus"), dat het resultaat is van de besprekingen op het vierde vijf-jaren Congres der Franciscaansche Derde Orde in de Vereenigde Staten, dat in Loulsville werd gehouden. Dat dit document werkelijk maatgevend mag worden genoemd voor de richting van de Franciscaansche beweging op sociaal gebied, moge hieruit blijken, dat het de goedkeuring draagt van de drie Generale Oversten van de Orde. Het werd in het Nederlandsch vertaald in opdracht van de leiding der Derde Orde in Nederland (uitgave N.V. De Gelderlander, Nijmegen). Het gaat er dus om de sociale en economische consequenties goed te zien, die volgen uit de persoonlijke levensveranderng in Franciscaanschen geest. De schrijver zet daartoe eerst uiteen de sociale structuur in Franciscus' tijd, welke een strijd was tusschen de leenheeren en den opkomenden handelsstand. In dien tijd verscheen Franciscus. Een van zijn grondbeginselen in die totale ontreddering op een keerpunt der tijden was: persoonlijke plichtsvervulling-. Op het persoonlijke in deze vervulling van den plicht mag hier wel de nadruk worden gelegd. Het is een direct uitvloeisel van de spiritualiteit van Franciscus, die deze gedachte ontleende aan zijn overweging van de verhouding van den menseh tot God, n.1. de persoonlijke verhou ding van een kind tot zijn vader. Wij denken doorgaans te veel in getallen en organisaties. Wij zien de machtsformaties groeien en toch gebeurt er weinig. Dit komt uitsluitend en alleen, omdat we niet onszelf inzetten en onzen plicht denken af te koopen door een contributie aan een organisatie, en daarbij rustig op anderen wachten. Doen wat men persoonlijk verplicht is, werd door een bij zondere genade bij Franciscus een radicale Evangelie-navolging, waarvoor hij persoonlijk de verantwoording op zich nam en waardoor hij, zonder dat hij het beoogde, de leiding nam in een geestesstrooming naar een betere wereld, welke zich snel uitbreidde over Europa, Azië en Afrika. Naast het persoonlijk plichtsbesef staat als tweede kenmerk van Franciscus' maatschappelijke visie: de diepe eerbied voor de men schelljke waardigheid. Beide kenmerken hebben eigenlijk tot grondslag: de vrijheid Dwang is in Franciscus' oogen iets afschuwelijks. Hij heeft een diepen eerbied voor zijn evenmensch als vrij handelend wezen, alleen afhankelijk van God. Deze gedachte heeft een directen weerslag op het sociale leven, waarin de persoonlijkheid wordt gedood en de massa-mensch-mentaliteit steeds meer en meer doordringt. Goede sociale verhoudingen hangen geheel van dit princiep af. De onrechtvaardigheden in het moderne sociale en economische leven vinden juist hun oorsprong in de minachting van den menschelijken persoon De gedachte van onafhankelijkheid en zelfrespect werd ten zeerste geschraagd door de wijze, waarop Franciscus aandrong op beperking in het gebruik van stoffeMibe goederen in dien zin, dat men in de door hem gestichte orden, met inbegrip van de Ieekenformatie in de Derde Orde, mocht gebruiken wat noodig was, doch dat men de volmaaktheid meer nabij was, hoe meer men ïieh tot het strikt noodzakelijke beperkte, alle weelde vermeed en zijn overvloedig bezit aan anderen schonk. Een van de bepalingen, die Franciscus in zijn regel gaf, luidde, dat niemand in de orde kan worden opgenomen, die niet bereid was een of ander handwerk te verrichten. Maar wat beteekende dit anders dan een lofprijzing van den arbeid; aan de geschiktheid tot arbeid gaf hij den eerenaam: genade. Geld of Rijkdom betitelt de schrijver het derde hoofdstuk van zijn boek. In een zeer interessante beschouwing gaat hij in op dit „kernprobleem van de huidige wereldcrisis, zooals het ook het kernprobleem was in St, Franc iscusl- tijd". Toen 1 .ciscus in zijn tijd het gevecht om het geld zag, wierp hij, de rijke koopmanszoon, het geld weg. Zoo kon hij het best tegen de kwaal van dien tijd strijden. Natuurlijk kantte Franciscus zich niet tegen geld en bezit uit prlncipleele bezwaren. Want al zag hij er rh zijn eigen leven en in zijn orde radicaal van af, bij het opstellen van zijn regel voor de menschen in de wereld, de Derde Orde, hield hij tenvolle rekening niet den eiseh van hun maatschappelijke verplichtingen en liet hij zelfs bepalingen opnemen welke bun een zekere mate van economische onafhankelijkheid verzekerden. Doch wel hield hij aan allen één les voor, het hoofdthema van het Franciscaansche leven: dat zij de juiste houding moesten leeren aannemen tegenover geld en bezit en dat zij de goddelijke en menschelijke aanspraken en overwegingen moesten laten gelden boven ego isme en hebzucht. In de hoofdstukken die alsdan volgen „God en de Eigendom", „De vooruitzichten", „Een orde voor leeken" wordt op ampele wijze besproken het eigendomsrecht en het redmiddel, dat St. Franciscus de wereld bood in de intensieve beoefening van het Christendom in zijn zeer sterk op het sociale leven uitkomende orde voor de menschen in de Wereld, de Derde Orde. Alle hervormingsmaatregelen, die Franciscus in zijn tijd toepaste, waren doordrenkt Wet zijn zeer sterke armoede-gedachte. In ■wezen is dit het geld-probleem gezien in het licht van de eeuwigheid. Het „goddelijke" geld beheerscht ook nu het wereldbestel en ligt op den bodem van al het kwaad: dat van de onderlinge twisten tusschen personen en staten. Het geld symboliseert de alomtegenwoordigheid van den demon: het is de twistappel in de wereld, de nooit aflatende verleiding tot machtsposities, De armoede-gedachte, de onthechting, is een fcaar binnen gericht besef, een verlangen naar E. op ook de de in lijk der de ons nog nog met deze men het de niet wat uit te ming twee tijd zijn, regen der deerd te P®re«>nliJ«e verbetering | maatschappelijke verbete en daardoor naar aatschappelijke verbetering. De gedachte van den rijkdom gaat uit naar buiten, om uit wendi'ge grootheid n.1. de macht. Deze uit wendige grootheid voert jammerlijk tot een maatschappelijke afbraak. Wie nog eenig besef heeft van het feit, dat het goede economische bestel afhangt van het bedwingen van de natuurlijke hartstoch ten i.e. de geldzucht, zal het een maatschappelijke weldaad noemen, wanneer het mogelijk zou zijn een ommekeer ten dezen bij de menschen te bewerkstelligen in den zin van een min. of meer aanzienlijke beperking Van de natuurlijke zucht van den menseh om bezit te verwerven en daarvan te genieten Wie nadenkt, zal dit redelijk natuurbedwang met alle reden betitelen als cultuurarbeid. Welnu dit beoogt de Derde Orde en om I no ® dll 'delijker aan de leden voor te houflen ' heeft bet Congres te Loulsville als resultaat van zijn besprekingen een nationaal actie-program opgesteld, aangeduid als het „Drie-punten-'program" en als zoodanig overgenomen door de Nederlandsche D. O. Deze drie punten zijn: le Geen zonde doen met het hart of door dfr daad om aardsche goederen; 2e Gematigdheid bij het verbruiken en het verwerven van aardsche goederen; 3e Aardsche goederen deelen met God en den evenmensch — en dit niet zoozeer in dezen zin, dat we naar best vermogen aalmoezen geven als wel, dat we datgene, waarmede God ons gezegend heeft, gebruiken op de manier en waar dit het meeste goed zal doen vooral door een zelfstandig bestaan te leiden en door anderen bij te staan, die pogen een zelfstandig bestaan te leiden. Wij meenen, dat een dergelijk program, wanneer dat vleesch en bloed wordt in de talrijke groepen derde-ordelingen over de geheele wereld, een onweerstaanbaren in. vloed zal uitoefenen op de ontwikkeling van het maatschappelijk leven. Van alle aangeprezen redmiddelen bevat dit program de meest fundamenteele richtlijnen voor maatschappij-verbetering en het bezit de aantrekkelijkheid, dat men er vandaag mee kan beginnen, niet noodzakelijkerwijs in een orga' nlsatie, maar op persoonlijk initiatief. Dit program siert de Derde Orde, die daarmede treedt uit een sfeer waarin deze instelling van Franciscus door veel wanbegrip is gebracht. Met dit program gaat het niet meer aan, haar te passeeren met de welwillende onverschilligheid voor een. gebedsgenootschap of een devolioneele groepeering Méér nog: dit program moet — als zijnde In dezen tijd van leuzen het meest Katholieke — doordringen in onze Katholieke organisaties, opdat het zoo snel mogelijk in ons sociale leven dat element brenge, dat de persoonlijke verantwoordelijkheid in de huidige maatschappelijke constellatie het scherpst voor oogen stelt. Tot dat doel wenschen wij het boek van James Meyer een ruime verspreiding en spoediger herdruk toe. JAN VAN DER PUTTEN. --- LETTEREN EN KUNST. Don Ramón Péres de Ayala. Een voordracht van prof. dr, C. F. A. van Dam. Gisteravond heeft prof. dr. C. F. A. van Dam voor het Genootschap „Spanje -Spaansch Amerika" in het American Hotel te Amsterdam een voordracht in de Spaansche taal gehouden over „Don Ramón Pérez de Ayala". Onder de aanwezigen bevond zich de nieuwe consul van Spanje te Amsterdam, de heer Don Rafael Morales y Fernandez, Nadat de voorzitter mr dr. W. Dijckmeester, de bijeenkomst geopend en den nieuwen vertegenwoordiger van Span je in de hoofdstad begroet had, ving prof. van Dam zijn rede aan, waaraan wij het volgende ontleenen. Een auteur, die niet vervalt in veelschrijverij en voldoende zelfbeheersching bezit om meer op de kwaliteit dan op de kwantiteit te Ietten, is in Spanje, het land van onverbeterlijke polygrafen, die gaarne ongebreideld gevolg geven aan den scheppingsdrang van het ras, een witte raaf. Zulk een „rara avis' is Don Ramón Pérez de Ayala, romanschrijver dichter en essayist. Geboren in 1880 te Oviedo het hart van het oude Asturië, het meest Europeesche van de Spaansche gewesten, is hij in \*ele opzichten een man van het Noorden. Hoewel wat jonger dan „Azorin", Baroja, Benaventa, Unanuno en Valle-Inclèn, rekent men hem gewoonlijk tot het geslacht van 1898, omdat ook hij krachtig deelgenomen heeft aan de z.g.n. „europeiración" van zijn land. Dat Pérez de Ayala in het buitenland minder bekendheid heeft verworven dan andere mannen van 1898, moet worden toegeschreven aan de omstandigheid, dat hij een allesbehalve populair auteur is. Kunstenaar met een zeer ongemeen talent, zeer belezen in de West-Europeesche letterkunde, vooral in de Engelsche literatuur, Ayala kent Engeland heel goed, — hij. is ook eenige jaren ambassadeur van Spanje geweest bij het hof van St. James — is hij te wijsgeerig aangelegd, is hij een te serieus pessimist om zich er mede tevreden te stellen zijn publiek aangenaam bezig te houden. Het geheele oeuvre van dezen Spanjaard is zeer cerebraal. Ook In zijn beste verzen laat de emotie altijd nog plaats voor de gedachte. De houding welke Pérez de Ayala bij voorkeur tegenover de omringende wereld aanneemt, is die van den toeschouwer, die tracht te begrijpen. Wil de lezer zich de moeite getroosten den auteur op dien weg te volgen, dan ziet hij zich weldra rijkelijk beloond, want weinigen kunnen hem zooveel leeren omtrent de Spaansche ziel als Pérez de Ayala. Dit voor zoover het den inhoud betreft. Maar ook wat den vorm aangaat, stelt de auteur aan zijn lezers geen geringe eiscben. Hij beheerscht het Spaansch als maar weinigen van zijn tijdgenooten en bij geen van hen vindt men een rijker woordenschat. Hoewel als dichter begonnen, is hij in de Spaansch-sprekende wereld in de eerste plaats als romancier bekend. De romans van de eerste periode, hoe interessant ook in hun details, laten nog vrij veel te wenschen over, vooral wat compositie betreft. De tweede periode zet in met „Prometeo, Luz de domingo y La Caida de los Limones" (1916). Spr. weidt echter uit over twee andere werken uit Ayala's vruchtbaarsten tijd: „Belarmino y Apolonio" (1921) en „Tigre Juan" (1926). Raakt de cerebrale kunstenaar nimmer bevrijd van problemen die hem boeien, allerminst is dit het geval met het in Spanje en Zuid-Amerika veel gelezen „Tigre Juan" dat den auteur den eersten „Premie Nacional de Literatura" bezorgde. Want, hoe voortreffelijk dit werk ook is gecomponeerd en hoezeer de aandacht geconcentreerd wordt rondom de hoofdpersoon, de romanschrijver behandelt hier toch niet minder dan twee belangrijke traditioneele problemen van Spanje: het „donjuanismo" en de „pundonor". Het groote succes van het werk is natuurlijk niet uitsluitend te danken aan deze ideologische waarden, maar vooral aan de uitmuntende schildering van den held en aan den prachtigen stijl van dezen auteur, die in Spanje sedert lang erkend en gevierd — reeds in 1928 deed hij zijn intrede in de Koninklijke Spaansche Academie — in Nederland in den steeds groeienden kring van Spaansch-lezenden en Spaansch-studeerenden beter bekend dient te worden. 365 BRIEVEN VAN VERDL Mussolinl heeft aan de Koninklijke Italiaansche Academie 365 brieven van Verdi geschonken. Deze eigenhandig door Verdi geschreven brieven waren gericht aan Giuseppe Piroli, wiens zoon deze brieven in zijn testament aan den Duce had vermaakt. Binnenkort zullen ze in een boek worden gepubliceerd. MILITAIRE KUNSTENAARS EXPOSEEREN TE '« HERTOGENBOSCH De directie van de Openbare Leeszaal te 's-Hertogenbosch heeft het initiatief voor een bijzondere tentoonstelling genomen. Onder auspiciën van O. en O. zullen van Zaterdag 23 December tót Zaterdag 6 Januari in haar tentoonstellingszaal geëxposeerd worden werken van den reserve -eerste-luitenant Jo Spier (teekeningen), sergeant Leo Halewijn (schilderijen) en korporaal Hub. van Lith (beeldhouwwerken). Militaire en burgerlijke autoriteiten zullen bij de opening het woord voeren en de heer Jo Spier zal een inleiding houden. Het ligt in het voornemen deze tentoonstelling roepsgewijze te doen bezoeken door de in Den Bosch gelegerde militairen: uiteraard zullen burgers niet geweerd worden! Na Den Bosch komen verschillende kantonnementen van het veldleger, waar dit eenigszins mogelijk is, aan de beurt om de kunstwerken te bezichtigen. MUZIEK TE ROTTERDAM. Het Rotterdamsch Philharmonisch Kamerorkest geeft 16 December te 8.15 uur een concert in de Groote Nutzaal. Uitgevoerd worden „Ma mère 1'Oye" van Ravel, „Chinesische Flöte" van Toch en „Tragische symphonie'' van Schubert. Soliste is Else Rijkens. Het Zondagmiddagconcert te geven door het Residentie-orkest op 17 December, zal onder leiding staan van Frits Schuurman. De soliste van dien middag is de violiste Maria Neuss. Het programma luidt als volgt: Ouverture „Die verkaufte Braut", Smetana; Vioolconcert a kl. terts, Dvorak; Symphonie no. 4, Brahms. Het Conservatorium voor Muziek (dir, Jos. Holthaus) geeft Dinsdag 19 December te kwart voor 8 uur In de Nutszaal een leerlingenavond, door leerlingen uit de kunstklassen. --- De grondlegster van het Kröller-mitseum op de Hooge Veluwe, mevrouw H. De grondlegster van het Kröller-mitseum op de Hooge Veluwe, mevrouw H. Kröller-Muller is overleden. Een opname van wijlen mevr. Kröller tijdens een rondgang door het museum in gezelschap van minister Weiter. --- Een borstbeeld van H. M. Koningin Wilhelmina. WERK VAN PETER ROOVERS, Een onderhoud met den kunstenaar in een houten blokhuis aan de Maas. D EZER dagen kwam het bronzen borstbeeld gereed van H. M. de Koningin, dat de beeldhouwer Peter Roovers, de Rotterdamsche beeldhouwer, vervaardigde en waarvoor H. M. welwillend heeft willen poseeren. Het borstbeeld werd in brons gegoten en is bestemd om een plaats te krijgen in de vergaderzaal der Illustere LieveVrouwe -Broederschap in de Hinthamerstraat te 's Hertogenbosch. Wij hebben den beeldhouwer opgezocht, toen we vernamen, dat hij met zijn arbeid gereed was gekomen, om het een en ander over zijn leven en werk te vernemen. Het groote fouten huis van den beeldhouwer staat bijna vlak onder den ouden toren van Mook. Op tien meter afatand Btroomt de Maas voorbij, de Maas, die, ala het hoogwater is, bijna de fundeering van dit huis bespoelt. De rivier ia nu weer wat gevallen. Zij stroomt strak en wit in den grijzen wintermiddag voorbij. Het houten huis staat in den zinkenden dag aan den oever der rivier. Naast de deur hangt een ijzerdraad voor de bel. Als men daaraan trekt, begint boven op het dak de klok te luiden. Een oude klok, twee honderd jaren oud, die de beeldhouwer bij een Brabantsch klokkengieter heeft opgesnord. Als öe bakker bij Peter Roovers belt, kan men het in heel het dorp hooren. Onmiddellijk na hot eerste gelui klinken luide schrtflen op den houten vloer binnen In huis. De beeldhouwer Peter Roovers doet zelf open. Het is een reus van een kerel, een lange figuur in grijs-bruin manchester met groote handen en een paar kinderlijke oogen 'in het stoere hoofd. Hij begrijpt de reden van ons bezoek onmiddellijk: we komen om l't bronzen borstbeeld van H. M. de Koningin te zien. In het hooge atelier dat reikt tot onder de dakspanten van het buis hangt schemering en kolendamp. De beeldhouwer gaat met ons eerst alle ramen van het huis af en wijst op de vergezichten over de Maas, over de uiterwaarden. Elk uitzicht is een "(klaar schilderij. Het a/telier ia groot en vier►kant; in den hoek aan de Oostzijde loopt een 'trap naar boven, naar een galerij, waar de bovenkamers op uitkomen. Onder de galerij, gelijkvloers ligt zijn huiskamer, als een lage hoek in het atelier met een antieke kloostertafel, de oude melkkast en een notarisstoel. „Een notarisstoel?" vragen we. „Ja, dat zijn beelden uit mijn jongelingsjaren. Ik had notaris willen worden, Maar het lot heeft anders gewild. In Rotterdam geboren liep Jk daar de H. B. S. af. Maar reeds in de vijfde klas ging ik des avonds van zes tot tien naar de academie, inplaats dat ik huiswerk maakte. Na de H. B. S. ging ik notarlaats-cursussen volgen, maar bleef intusschen op de academie. Ik kreeg daar les van Van Maasdijk, van Edema van der Tuijk, van den portretschilder Mees, Ik teekende, schilderde en studeerde notariaat Na de 5 jaren academie ging ik naar Parijs en kwam daar ta. relatie met het atelier van Bourdelle. Daarna ging ik naar België om mij te oefenen bij van Uijtvanck in het kappen van hout en van steen. Onder - tusschen deed ik exament het eerste en tweede deel van het notariaat, en ik weet wel niet hoeveel keer voor het derde deel. Ik ging naar Nijmegen en begon daar zelfstandig te werken. Ik haalde mijn middelbaar boetseeren in den Haag, waarna ik aan de koninklijke school voor kunstteclmiek en ambacht te 's Hertogenbosch August Falise . als leeraar opvolgde." De beeldhouwer doet het licht aan. Het valt over de boetseertafels vol werkstukken, over de bronzen en de terra-cotta's, over de mallen en gipsmodellen, die hangen aan den houten wand, over de meisjes-figuur in grauw-groene klei met haar rechtgeheven hoofd, over het gipsmodel van St Paulus, die nu In brons staat boven de Katholieke economische hoogeschoal, over het kleine ontwerp van hertog Hendrik H van Brabant te paard, dat bestemd was voor het raadhuis van Vught, over het nog ruwe ontwerp van een Madonna vol van gratie met haar openzwierenden mantel. Op een klein glanzend blok travertijn staat een afgietsel in brons van het model van H M. de Koningin, dat Peter Roovers te Soestdijk modelleerde. Maar in het midden van het atelier, onder twee sterke lampen staat op een hoogen boetseerstoel het groote borstbeeld in brons der Koningin, 82 c.M. hoog en 74 cJVT. breedDit is het beeld, dat straks zal prijken In de vergaderzaal der illustre Lieve-VrouweBroederschap in de Hinthamerstraat te 's-Hertogenbosch, waar ook xpeds het beeld staat van prins Hendrik, gemodelleerd door August Fa Ilse. Het borstbeeld van H.M. de Koningin is meer dan levensgroot. Het is levendig en beweeglijk geboetseerd met den rechter schouder iets naar voren. Over dien schouder plooit zich te zware bontplooien de staatsiemantel, die van den linker schouder afglijdt. Over de borst draagt het beeld het groot-lint van de Orde van Oranje-Nassau. Op den slanken, eenigermate naar voren buigenden hals rust het hoofd, een weinig naar rechts gewend : het rijpe en vriendelijke gezicht, waarin nog altijd de trekken van de jeugd zich weerspiegelen, maar waaraan toch het lief en leed van een regeering van veertig jaren niet zonder sporen zijn voorbijgegaan, tuurt even naar rechts. De gelaatsuitdrukking is nobel en vol koninklijke beheersching. Het geheel vertoont een Franschen beweeglijken inslag, de levendig gemodelleerde haren, de majesteitelijkheid van uitdrukking, die door den lichten glimlach niets verliest. WU loopen door het atelier van Peter Roovers en vragen hem naar zijn opvattingen : zün er jn zijn werk weer geen aanknoopingspunten te vinden met de Barok ? „Mijn grootste Btreven is om een beweeglijke monumentaliteit te bereiken. Dit allereerst wel, omdat monumentaliteit een gezonde grondslag is voor de plastiek en op de tweede plaats, omdat de beweging altijd boeiend is. Als meil in een kunstwerk de monumentaliteit kan verbinden met de beweeglijkheid, krijgt men steeds iets, wat belangwekkend is. Ik neem immer bij mijne onderwerpen de natuur als grondslag. Deze transformeer Ik, Idealiseer ik desnoods, voor zoover Ik dat noodig acht, om aan mijn ideeën uiting te geven, maar nooit tot over geoorloofde grenzen, zoodat de natuur geweld zou aangedaan worden. Bij de Zuidelijke beeldhouwers is op het oogenblik een toenemend streven naar beweeglijkheid waar te nemen. In hun werk zijn reminiscenties aan de barok te bespeuren. Dit als een natuurlijke reactie tegen de periode van stijve en steile stileering, die achter ons ligt". De lange gestalte van den beeldhouwer staat voor een boetseerstoel. Hij vormt een kop van een professor. Zijn groote duimen dunnen en strijken over den breeden nek. schuiven over de kleimassa der haren. HU gebruikt rijn spatels bUna niet, de formidabele duimen doen bijna alle werk. Er is de rustige tik van de Zeeuwsche staartklok. Er is het waaien van den wind hoog in den nok van h«t atelier, over het dak. De Maas stroomt voorbij in den vroeg ingevallen nacht. Roovers werkt met een rustige beheersching en het werk vervolmaakt zich onder zijn handen. ü. N. Het door Peter Roovers vervaardigde bronzen borstbeeld van H. M. de Koningin. --- Waar de Meren bruisen FINLAND IN HET BRANDPUNT DER BELANGSTELLING Iedereen leest de machtige FJnsche roman aar de Meren bruisen --- Skrip Geef-Uw pen de juiste behandeling. yu I mef Sheaffefcs # • Doe . tvondaag lt: ' t nog en U btijft ze gebryikeii«,V. 0. MARRIS IMPORT COMP. SIMGfl 24, AMSTERDAM C. HecL 3646 11 ---