ONDERWIJS. AMBTSAANVAARDING PROF. R. R. WELSCHEN O. P. dE JUISTE FORMULEERING VAN HET CAUSALITEITSBEGINSEL. Heden heeft de Zeereerw. Pater Prof. R. R. Welschen O.P., aan de Rijksuniversiteit te jijden het bijzonder hoogleeraarsambt aanvaard in de wijsbegeerte van den H. Thomas van Aquino met het uitspreken van de volgenje rede, getiteld „De juiste formuleering van Wat den mensch de verovering der waarheid eerst en vooral bemoeilijkt, is de beperktheid van zijn verstand. Ongetwijfeld kunnen ook de dingen, de kenobjecten ons hinderen bij het verkrijgen van inzicht, doch de eigenlijke oorzaak van het uiterst langzaam voortschrijden der wetenschappen ligt in onszelf. 1) Waar sprake is van een betrekking van het een tot het ander, kan een beletsel immer van twee zijden opkomen. Wanneer houdt niet wil branden, kan het vuur te zwak, doch ook het hout te vochtig zijn. Insgelijks wanneer iemand een voorwerp moeilijk vermag te zien, kan de oorzaak schuilen in zwakte van gezicht, maar ook in slechte belichting. Nu noemen we volgenc den Aquiner een ding slechts kenbaar, voor zoover het >verkelijk iets is of zonder meer is. De wannte van een voorwerp, dat warm kan zijn, doch nog niet feitelijk warm is. valt niet waar te nemen. Dat de som der hoeken van een vlakken driehoek 180° bedraagt, bliikt eerst, wanneer wij de hoeken door het trekken van hulplijnen samenvoegen, zoodat ze werkelijk een ge strekten hoek vormen. E enblok marmer kan een beeld worden, voor zoover het vatbaarheid bezit tot het ontvangen van een bepaalden vorm. üit het ruwe marmer als zoodanig, hoewel het krachtens genoemde reëele vatbaarheid iets is, dat beeld kan zijn, vermogen we toch geenszins het toekomstige kunstwerk te kennen. Het wordt geleidelük kenbaar naar de mate van zijn verwerkelijking. Iets in wording is uiteraard juist door het onvolkomen zijn een beletsel voor kennis. "Volledige kenbaarheid komt eerst tot stand wanneer liet onvoltooidei, voltooid, wanneer al wat kan zijn verwerkelijkt is, of eenvoudigweg is. Het volstrekte niets blijkt op zich genomen geheel onbegrijpelijk en elk onding, zooals een vierkante cirkel, dan ook onzin, omdat het niet is noch kan zijn. Hoe nauwer dan ook iets door zijnsarmoede aan het niets verwant is, des te minder stof levert het tot kennen. „Illa quae habent esse deficiens et imperfectum, sunt secundum scipsa parum cognoscibilia ut materia, mobus et tempus propter esr-e eorum imperfectionem . . . ." 2) Het valt lastig een zuiver inzicht te verkrijgen in het wezen der eigenlijke of successieve verandering, wijl een onveranderd ding wel werkelijk zijn bevat, doch nooit af is, zoolang de verandering duurt. We mogen echter het moeizame onzer wetenschappelijke kennis niet eerst en vooral wijten aan de objecten, dan immers zouden die dingen, welke op zich genomen, het meest kenbaar zijn, tevens door ons volkomen begrepen worden. God, Wiens wezen het is te bestaan, Die vanzelf oneindige werkelijkheid is, moest dan ook voor ons het allerbegrijpeliikst zijn. Het staat daarentegen vast, dat onze kennis van de Eerste Oorzaak zeer onvolmaakt is en al kunnen wij eenige waarheid aangaande God achterhalen, wij weten tenslotte beter wat Hij niet is, dat wat Hij is. 3) Het schort ons aan begrip en stem. Ons spreken over de Bronaar van alle zijn, blijft stamelen. De enkele mensch vermag weinig op wetenschappelijk gebied. Samenwerking is volstrekt noodzakelijk. „Mannen uit verschillende kuituurtijdvakken'", schreef professor De Groot O.P., Aristoteles, Thomas van Aquino, Herman von Helmholz, hebben de voor elkeen zoo bemoedigende g lachte uitgesproken, dat de dankers aller tijden samen te beschouwen zijn als één wijze, die over het ware heeft nagedacht .... Zoo is er ontwikkeling mogelijk". 4) „Wanneer", zegt St. Thomas, „elk der voorafgaande denkers slechts iets van de waarheid heeft gevonden, dan zijn deze vondsten tot één geheel samengevoegd voor de latere vorschers (onmiddellijk) een machtige steun voor een uitgebreide waarheidskennis. Indirect worden de liatere denkers door vroegere gesteund, doordien de dwalingen der laatste een aanleiding zijn, om na ernstig, nauwgezet onder-oek de waarheid scherper en klaarder voor te stellen." 5) Eeuwen geestesarbeid worden gevorderd voo het ontdekken, alsmede voor het zuiver stellen der wetenschappelijke problemen, en eeuwen gaan vaak voorbij vooraleer na veel dwalen en misvatten de zuivere, afdoende oplossing begrepen wordt. Werken als „Va! en Worp'" van Dr. Dijksterhuis over de geschiedenis der Mechania van Aristoteles tot Newton *n „Grepen uit de historie der chemie", van Dr. v. Deventer toonen wel allerduidelijkst, hoe lllertraagst het tempo van de evolutie der wetenschap is en hoe noodzakelijk, dat de continuïteit van den arbeid der geesten geëerbiedigd wordt als een levenswet van vooruitgang. 6) Dit klemt te meer voor den gezonden groei der wijsbegeerte, want daar geldt het een antwoord te vinden op de allerzwaartste vraagstukken, welke de mensch 7ich kan stellen. . Het allermoei'ii'kst, schreef Aristoteles, is wel inzicht te hebben in het meest algemeene, want dit ligt het verst van de zinnen verwijderd. 7) De wijsgeerige wetenschappen kunnen slechts het uiterst moeizaam verkregen resultaat zijn der geestesinspanning niet van een enkele generatie, laat staan van een enkel ®ensch. doch veeleer van de menschheid. Zeker de liefde tot de waarheid dwingt tot ontdekking van nieuwe inzichten, doch diezelfde liefde moet ook dwingen om door intens en onbevangen nadenken niets te laten verloren gaan van de reeds verworven WetenschaD. Daarom heeft Thomas yan allen willen leere n, niet door gedachteloos napraten, doch door veel en diep nadenken- Hij zocht inzicht. Jij vroeg bewijzen en keurde ze zonder aanzien persoons uitsluitend op het innerlijk gehalte. aan waarheid. In zijn edel, nederig, onbaatzuchtig hart was fceen p'aats voor ste'sel-egoïsme. Hij is in le school gegaan bij alle groote denkers, geen pikele wijsgeerige opvatting van eenig belang ® hem vreemd gebleven. De groote en grootste vraagstukken, de kernproblemen, door een 'ledendaagsch filosoof niet onaardig vergelen met circumpolair-gesternten, welke aan ®et wijsgerig uitspansel nooit verdwijnen, ten'J bij denkers van lager rang, Thomas heeft doorvorscht, principieel, in de grondslagen. We mogen vrij zegen, dat alle groote verduften vanaf de Jonïers en Bleaten tot en Wet hr. mr. R. de Mnrees van Swinderon, cur. mr, L, Ali Cohen, te Haarlem a, VELSEROORP. 3 November. P. H. C. van Vuren, aannemer, Rechter-eomm. ihr. mr. R. do Marees van Swinderen, cur. mr. T. A. M. van Löben Seis, te Haarlem. A Gerrits aannemer. Rechter-eomm. jnr. ft. do Marees van Swinderen. cur. mr, T. A. M. A. van Löben Seis. te Haarlem I.TMTTÏDEN, 3 November. AV. Op t Land, motorsehipner. Bloemstraat 46. Reehter-comm. mr. R. de Marees van Swinderen, cur. mr. F. A. Bvvoet. te Haarlem. fLOEMENDAAL, 3 November. D. van Kampen, pannenier. de Genestetweg 50. Rehter-ccomrn. mr. R. de Marees van Swinderen, Cur. mr. -T. H, J. Sim ons te Haarlerp. WIJK AAN ZEE, 3 November. ■Willem Post, koonman in manufacturen, Alkmaars^hestraatweg 33fiD. R'eeVer-eomm. phr. mr. R. de Marees van Swinderen, cur. mr. G. E. Mellema te Haarlem. Geëindigd: Door verbindend worden eenige uitdeeiingslijst: ZETST, 27 October. S Swarts, Uitkeering nihil. AMERSFOORT, 30 October. T. v. d. Pol. Uitkeering 6.85 pet. ALMELO, 31 October. J. Bos, Uitkeering 10.7 pet. P. H. Fenneberg, Uitkeering nihil. TTENGELO. (O.), 31 October. M. JP. L. Cohen. Uitkeering 10% pet. ENSCHEDé, 31 October. Johannês van den Berg. I'itkeering nihil, H. Wigger. Uitkeering nihil. F Baake. Uitkeering nihil. H. J. ter Wee. Uitkeering 80 pet. Opgeheven: Wegens gebrek aan actief: PEN HAAG, 2 November. E. L. Groenewegen. --- AANBESTEDINGEN. Middelburg, 4 November. Heden werd door den hoofdingenieur-directeur van den Rijkswaterstaalt aanbesteed het maiken van twee ijzeren roldeuren voor de derde sehutisluis te Wemeldinge met bijkomende wer'ken, behoorende tot de wérken voor dea bouw van derde sluizen in het kanaal door Zu,M-Beveland te Hansweert en te WamcJdinge. Raming ƒ 120.000. Laagste inschrijvers Louis Eilere, Hannover, voor f 109.000 Daarop volgde N. V. Gusto, Schiedam, voor ƒ 113.900. --- MARKTBERICHTEN. AMSTEEDAMj 4 November. Aardappelen. Fl:ikkeesche eigenheimers ƒ 2,80-—3, Zeeuwseho bonte / 3.40—3.65, id. blauwe ƒ 3.10—3.40, Zeeuwseho eigenheimers f 2.75—2.90, id. blauwe f 2.70—2.90, Zeeuwseho bravo's ƒ 325—330, id borgers ƒ2.65 —^2.80. Aanvoer 4 ladingen. AMSTERDAM, 4 November. Veemarkt. 226 vette kalveren le kwal, ƒ 1.18—1.28, 2e ƒ1—1.14, Se kwal. ƒ 0.80—0.98 per kg,, 44 nuchtere kalveren ƒ 14—23, 484 vette varkens. Hollandsche le kwal ƒ 1.09—1.09, 2e kwal. ƒ 1.05—1.07, Orerzeescho en Geldersche le kwal. ƒ 1.10 per kg. ALPHEN AAN DEN RIJN, 3 November. N .V. Tuinbouwveiling A. a/d. R. Appelen f 10—15, spruitkool ,1e srt f 10—11, 2e srt ƒ 4—6, kroten ƒ4.80 per 100 kg., peen f 9—10, andijvie ƒ2.60 —2.80, 2e srt ƒ 1.60—1.80 per 100 bos, bloemkool le srt ƒ 20, 2e srt ƒ 7—11, savoye kool ƒ 7, witte kool ƒ 5—6 per 100 stuks. CULEMBORG, 3 November. Fruit. (Veiling Culemborg en omstreken.) Goud reinetten le soort 12^ — 15 et., zure bellefleur le soort 13J^—18 et., zoete id. le soort 9 ct., campagne zoet le soort 9%—13 et., zoete reinetten le soort 14 ct., zure bloemée le soort 7ct., liolgaten 6 ct„ gertroelof 7 et., blankzoet 8 ct., huismannen 7 et., mispels 1214 et. alles per kg. DEN HAAG, 4 November. Neder!. Eierveiling Groenewegje. Kipeierea ƒ K.75—13.30. Aanvoer 15.000 stuiks. i.-' < < DELFT, 4 November. Vette varkens ƒ 0.9»; 0.92—0.89 per Kg., Londenoehe varkens ƒ 0.80 0.88 per Kg. zouters f 0.82—0.89, per Kg. Aanxc 239 vette varkens. DEVENTER, 3 November. Op de eierenveili waren aangevoerd 14.000 stuks. De prijzen wai. ƒ13.06—15.20 per 100 stuks. DOETTNCHEM, 3 November. Op de heden < houden veemarkt, waren aangevoerd 850 rundeai en 600 biggen. Vette koeten ƒ 300—360, per P ; ƒ i.o6—1.14, melk- en kalfvee f 250—id.0, kalvert ƒ 60—130,, biggen ƒ 12-18. Handel goed. EINDHOVEN, 3 November. Op de varkei] markt aangevoerd 41 maaiden, inhoudende ' bigden, prijs f 13—18 per stuk. Handel sljg Eieren. Aangevoerd 4000 eier«n; prijs 14 Mg ■16 ct. per stuk. GOES, 3 November. Kleine aanvoer, han j slap. Tarwe ƒ12—13.50, wintergerst ƒ12—11.; zomergerst ƒ 11—12, haver ƒ 10—11 kookerw3 f 14—16, kroonerwten f 14—17.50, bruine boor;! ƒ.12—16.50, maanzaad ƒ 30—42, karweizaad ƒ1 GOES, 3 November. Eioren ƒ 11.80, boter ƒ 2 .1 Aanvoer V, P. Z. 2706 stuks, f 11.90 per stuks. LEIDEN, 3 November. Vette varkensmar. Aangevoerd 246 stuks. Vette vaTkens le srt Sj 95—93 ct, id. licht _ soort 12. 80-88 ct per "1 Aanvoer middelmatig. Handel slap. LONDEN, 2 November. Vleeschmarkt. HecJ aangevoerd 2525 tons, Hollandsche kalveijra (vette) 6/8 a 8/-. (nuchtere) 4/- & 4/8, idem J jarige schapen (5/4 a 7/4. idem varkens 7/4|| 8/4. alles 2 alles per stuk; spruiten I 10—15 et., idem ; 2—5 ct.. appelen I 10—16 et,., spinazie 8—18 |; mispels 15 ct., alles per kg.; wortelen 15—il ct., kroten 24—27 ct., alles per 10 bos; anuij j; 5—S et. per 10 stronk; bl. druiven 34 ct. j pond. VEEXENDAAL, 3 November. Eieren ƒ18.5® 15 per 100. Aanvoer 70.000 stuks. Biggen f 14per stuk, Aanveor 230 stuks, Handel traag. WOERDEN, 4 November. Kaas. (Bericht v | de f irma E. Huys.) Aangevoerd 284 partijen, p|| rijksmerk le soort ƒ64—68, 2e soort ƒ 62— | zwaardere tot ƒ 70, zonder rijksmerk f 60—66 ] 50 kg. Handel matig. ZALTBOMMEL, 13 November. Op de heden ; 4 houden najaarsimarkt werden a.angevoer:t.iS»2ïr ril deren. 42 kalveren. Met tragen handel wor.tèn 1 navolgende prijzen besteed; vaarzen f '259—f hokkeïingen f iöO—220, pinken ƒ 100—150, kal r?n ƒ 70—'100. --- - LONGZIEKTEN - „TAESCHNER'S PEUIOSSSil is een zeker werkend middel tegen - LONGZIEKTEN - Bij Apothekers en Drogisten verkrijgbaar. Recl. D1577 --- RETRAITEN. RETRAITENHUIS „MANRESA", VENLO. 6—9 Nov.: Kring Bergeiik. 10—13 Nov.: America, blitterswijk, Broekh zen, Broekhuizenvorsl, Castenray, Geyser Griendts veen, Grubbenvorst, Lottum, Mee] Oirlo, ijwolgen-Tienray, Wanssum. 14—17 Nov.: Kring Asten, Grashoek. 17—20 Nov.: Pandingen, eni 21—24 Nov.: Kring Venray. 24—27 Nov.: Helden, Koningslust en! 28 Nov.—1 Dec.: Eindhoven, Geldrop. 1—4 Dec: Dienstplichtigen. 5—8 Dec.: Baarlo, Blerick, Maasbree. 11—14 Dec.: Kring Horst. 15—18 Dec.: Neer. 24—27 Dec.: Arbeiders Venlo. 31 Deo.—3 Jan. 1926: O. V. Helmond 23—26 Jan.: Heeren uit den Middenstand. 30 Jan.—2 Febr.: Helenaveen, Liessel, Neerka 6—9 Febr.: Kring Deurne. 20—23 Febr.: St. Anna, Nijmegen. 26—29 April: St. Raphaël afd. Amsterdam. ST, ALFONSUSRETRAITENHUIS. AMERSFOORT. 6—9 Nov.: Mannen uit Arnhem e.a. pl, 1 20—23 Nov.: Jonge Werkman e.a.. 28 Nov.—1 Dec.: Landbouwers, vooral leden v den A. B. T. B. 2—5 Dec.: Meisjes. 11—14 Dec.: Burgermeisjes. 15-18 Dec.: Landbouwers (ongeh.), vooral led van den A. B. T. B. 19—22 Dec.: 'Landbouwers, voor al leden y den A. B. T. B. 24—27 Dec.: Mannen en jongelingen. EETRAITENHÜ1S „TE THABOR", TE ROTTERDAM. 8—11 Nov.: Meisjes gewonen stand. :j"f 11—14 Nuv,: Jonge dames middenstand. .17—20 Nov.: Gehuwde middenstand. 23—26 Nov: Gehuwden gewonen stand, 30 Nov.—3 Dee.: Gehuwden gewonen stand. 8—1.1 Dec.! Jonge dames middenstand. 13—16 Dee.: Jonge dames defticen stand. 31 Dec.—3 Jan.: Mannen en jongelingen, < BETRAITENHUIS KLOOSTER V. I). H. GEE UDEN. 3—6 Nov.: Zelatricen v. d. Retraitepenning, !j| 7—10 Nov.: Zelatricen v. d. Retraitepenning, « 24—27 Nov.: Meisjes. 14—17 Nov.: Meisjes. 28 Nov.—1 Dec.: Verloofden, 1—4 Dec.: Meisjes. 12—15 Deo,: Meisjes. 19—22 Dee.: Meisjes. 26—30 Deo.: Gereserveerde retraite. RETRAITENHUIS „CENAKEL", TILBUR'JH 8—7 Nov.: Geh. dames deftigen stand. 9—13 Nov.: Huismoeders uit 's-Bosch e. | plaatsen. 13—17 Nov.: Ong. dames deftigen stand. 17—21 Nov.: R. K. verpleegsters e. a. dan| i middenstand. 21—24 Nov.: Meisjes gewonen stand. 28 Nov.—1 Deo.: Meisjes uit Best e. a. plaats 2—11 Dee.: Gereserveerd. 11—14 Dec.: Meisjea uit Kaatsheuvel, Loon Zand, Raamsdonk e. a. plaatsen. 19—22 Dee.: Meisjes gewonen stand. f'; 24—27 Dee.: Meisjea uit Tilburg. 27—30 Dec.: Eucharistische retraite voor mej jes uit Nijmegen e. a. plaatsen. 30—31 Dee.: Eucharistische dag voor ondem! zeressen, 2—5 Jan.: Eucharistische retraite voor Tiltral; e. a. plaatsen. 15—18 Jan.: Meisjes 15 jaar. . t. IH 18—21 Jan.: Meisjes burgerstand. 22—25 Jan.: Meisjes 15 jaar. 30 Jan,—2 Febr.: Meisjes gewonen stand. 6—9 Febr.: Meisjes Congreganisten. 13—16 Febr.: Meisjes gewonen stand. ---