LETTEREN EN KUNST WILLEM KES. 1856 — 16 FEBRUARI — 1926. Willem Kes zeventig jaar! De datum van morgen is er dus een van beteekenis, wijl de jubilaris zelf een man var. beteekenis is geweest voor de ontwikkeling van het nationale muziekleven in het laatst der vorige eeuw. Want is als stichter van het Amsterdamsche Concertgebouw-Orkest in 1888 zijn roem met de geschiedenis onzer hoofdstad zeer nauw verbonden, in niet geringer mate is hij daardoor de hervormer van het Amsterdamsche ja, van het geheele Nederlandsche muziekleven geworden. De hoofdstad kende hem reeds jaren vóórdien als een uitnemend violist, pianist en kamermuziek-speler. In laatstgenoemde functie kwam hem de blijvende verdienste toe alle groote Beethoven-kwartetten te hebben geïntroduceerd, aangezien de beroemde kwartetgezelschappen uit het buitenland van toen en later nog niet hier waren geweest. Daar kwam opeens zijn aanstelling tot leider van het in genoemd jaar opgericht Orkest van het Concertgebouw. Met een vast-omlijnd programma en een scherp-vooropgezet hoofddoel toog Willem Kes aan den arbeid. Zijn idealen gingen hiernaar uit: het orkestspel hier te lande naar de hoogst-bereikbare hoogte op te voeren. Dat was in die jaren gemakkelijker gezegd dan gedaan. En van welke zijde natuurlijk de minste medewerking zou worden ondervonden, was van de „heeren" musici zelf. Er heerschte een ware verslaafdheid aan populaire programma's, er werd in het orkest maar wat „geteerd" op bekende stukken, soms moppen, er werd soms wat „geflodderd" en „geslobberd". Daar komt Kes. Nieuwe heeren, nieuwe wetten! Hij kiest zich voor het splinter-nieuwe Concertgebouw-ensemble menschen van ernst, van groote musikale bekwaamheid, Zelf musicus in merg en been, toonkunstenaar, toebedeeld met een zeer scherp en fijn gehoor, dicteert hij gestrengheid , nauwkeurigheid, volharding. Hij reorganiseert het programmasysteem, voert als het ware de symphonische wetgeving in. Dat bracht de gemoederen van de gewoonlijk niet al te gemakkelijk hanteerbare orkest-mannen in revolutie. Maar of men hem nu ook nog zoo ondra&glijk-lastig en koud van hart en natuur noemde. Kes stoorde zich er niet aan, hij ontzag niemand en niets; zijn ijzeren wil werd opperste wet. De enkele oudere leden, die thans nog „zitting" hebben in het Concertgebouw-Orkest, kunnen volmondig getuigen, dat de leider het toch ten slotte bij het ware einde had. In die ouderen leeft daarom ook nu nog een warme sympathie tegenover den eersten dirigent. Kes kwam, Kes zag, Kes overwon! Want al viel er met het nieuwe ensemble in de eerste jaren zelfs nog na 1888 een moeilijken tijd te doorworstelen, ook financieel niet te vergeten, het streven van den leider begon zijn vruchten af te werpen. Al was er nog een tweede remmende factor aanwezig: het publiek. Dat publiek moest Kes veranderen, van gewoonte, van smaak, van aanzien. En ook dat puibliek zou Kes wel „klein" krijgen! Hoe moeilijk kunnen we ons thans nog de concertzaal-zeden en -gewoonten dier reeds lang vervlogen tijden voorstellen! En toch: ze bestonden inderdaad. Want die concertzalen waren toenmaals niet ver boven het oafégenre verheven. De zaal-inrichting was van dien aard, dat het publiek aan tafeltjes heel gemoedelijk bij een kopje van dit of een glaasje van dat de meest interessante( ?) gesprekken voerde. Het rooken was schering en inslag; on men kwam binnen en eclipseerde, wanneer men zulks goed dacht. Maar Willem Kes legde ook dat publiek al heel spoedig zijn eischen Voor: op tijd komen en anders buiten blijven, zwijgen onder de muziek, absoluut rook- en consumptie-verbod, niet heen en weer loopen tijdens het musiceeren. Verkoos men aan meerdere dier eischen niet te voldoen, dan ontzag Kes zich zelfs niet midden in een compositie af te „tikken" en de niet volgens zijn zin opvoedbare elementen danig aan de kaak te stellen. Het gevclg van deze en dergelijke maatregelen werd natuurlijk, dat zich een kern van een oprecht muzieK-minnend auditorium ging vormen, voor wie het door Kes op een grootsche hoogte gebracht orkestspel eer. openbaring van waro schoonheid, een noodzakelijke levensbehoefte zelfs was geworden. Zoo had Kes dus allengs zijn doel bereikt. Zoo „vermaakte" hij bij zijn vertrek uit ons land op 28 Octo'oer 1895 aan zijn opvolger Willem Mengelberg een basis, op welke deze veilig kon voortbouwen. Ons land zou den grooten, nog veel te weinig gewaardeerden man vooreerst niet terugzien. Eerst zestien jaren later, in 1911, dirigeerde Kes al? gast de „Missa Solemnis" tijdans een Haagschen Beethoven-cyclus. Hoe bevreemdend echter, dat de orkeststichter in 1913 bij het zilveren jubilé van het Concertgebouw-ensemble niet is geïnviteerd. Een groote gebeurtenis beschouwde men weliswaar de dagen van 1 en 2 December 1917, toen Willem Kes de uitvoeringen der Amsterdamsche Koninklijke Oratorium-Vereeniging kwam leiden. Maar voor dat toen georganiseerde feest-betoon en voor de uitbundige huldiging was op dat tijdstip hoegenaamd geen aanleiding. Wel thans, nu Willem Kes morgen zeventig jaar wordt er. nu de tegenwoordige Coblenzer General-Musikdirektor nog dit jaar met stedelijk pensioen zal „gaan". Laat thans een verzuim worden goedgemaakt, inzonderheid door muzikaal Nederland, dat steeds indachtig zal moeten blijven, hoe Kes niet slechts rechtstreeks de grondslagen heeft gelegd voor het Amsterdamsch Orkest, doch door zijn wijs-gebleken paedagogiek ook zijdelings voor alle andere groote Hoilandsche instrumentale ensembles, welke immers ten slotte alle moesten worden gebouwd op door Willem Kes bevestigde grondslagen. J. A. F. V. Ter viering van den honderdsten gedenkdag der geboorte van den Duitschen dichter Victor von Sclieffel is Vrijdag te Karlsruhe in Baden in een vleugel van het vroegere groothertogelijk slot een Scheffel-museuim geopend. D. O. Z. O. De Falla's „La vie brève". Men schrijft ons uit Amsterdam: Zoo heeft ook Amsterdam haar eerste uitvoering van Manuel de Falla's „La vie breve" gekregen en wel ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van „De Onderwijzers-zangorganisatie" (D. O. Z. O.). Eerlek gezegd is het werk ons niet meegevallen, hoewel dit voor een groot deel aan de uitvoering moet worden geweten. Want met alle respect voor den dirigent, van den Broecke, de dappere Haarlemsche Orkestvereeniging mitsgaders zangers en zangeressen, heeft het geheel toch een lauwen en slappen indruk opgewekt, wat o. i. vooral aan de te langzame tempi te wijten was. Men had in 't geheel niet de impressie van felheid en flitsing, het leek alsof de componist er zich afmaakte, door het locale coloriet met wat typische Spaansche meiismen aan te duiden. Hoe het wèl moest, bleek even uit de episoden, waar Louis van Tulder zong (het noodlot-achtige leidmotief „Malheur a qui nait encluime au lieu a'êtrc né marteau"). Ook de sopraan To van der Sluis, een nog jonge en veelbelovende zangeres, wist even een dramatische sfeer te scheppen, doch overigens waren de solisten (mej. Blooker, mej. Bosman, Joh. Vlaming en Jac. Caro) benevens de koristen erg mat, de laatsten zelfs niet steeds zuiver, vooral de bassen niet. Vooraf ging Wolff-Ferrari's „La vita nuova", dat zoetelijk en naief extract van Dante's teedere jeugdwerk. Behalve eenige goede passages (o. a. het lyrische, wat opera-achtige slot van de proloog, het fragment na Beatrice's dood) is deze muziek toch niet erg sterk; vooral de te omvangrijke taak van den bariton (overigens subliem vervuld door Jac. Caro; weinig Hoilandsche zangers zullen hem dat nadoen), doch ook de thematische armoede en. de harmonische eenvoud (het werk staat onder hegemonie van den „fauxbourdon") doen u des te meer waardeeren, dat het zoo bescheiden van lengte is. To van der Sluys was in de kleine rol van Beatrice (akelig die zelfprijzing in den proloog!) zeer goed; vooral het slot werd door haai- tot een apothéose, zooals de componist die bedoeld heeft. Een jongenskoor onder T. Stiphout was er in het begin even uit, doch zong later rolvast en, juist door de ijlheid van het geluid, aandoenlijk. Jac. Bonset gaf goed werk aan het orgel, terwijl Willem Knikker om zijn solo na Bice's dood veel waardeering verdient. Van den Broecke leklde enthousiast, maai zijn geestdrift heeft weinig nuttig effect, omdat hij geen oog uit de partituur heeft, waardoor hij niet dat overwicht op zijn medewerkers krijgt, dat hem anders mogelijk ware. MAX KLOOS. Rotterdam, 15 Februari 1926. Max Kloos hooren, wil zeggen: de pure vergeestelijking genieten van een zanger, een kunstenaar, een dichter, een mensch. En het zal moeilijk zijn in ons moederland een tweeden artiest aan te wijzen, wiens geheele zangwijze, wiens psychische aanvoeling zulke vergeestelijking doet uitstralen. Kloos, als rijkbegenadigd zanger met een orgaan zonder eenige rimpeling of oneffenheid, in staat een bei-canto en mezza voce te ontplooien van celeste schoonheid, plaatst alles in de daar^, wor meest-geschikte atmosfeer, elk lied, elke» dichtregel, elk woord, ja welhaast elke letter. Zingend doceert hij de ascese, hij vergeet de wereld om zich heen, brengt zich in een sfeer van hooge kunst-intelligentie en geen stemming in welk lied — serieus ge ten denseerde liederen vooral! — of Kloos legt er de dichterlijkheid van open als een bloemkelk bij ■weldadigen zonneschijn. V/elk een vruchtbaar terrein tot ontplooiing van de boeiendste poëzie-, welke mee-voerende expressiviteit ging er als niet direct van die vocale juweelen der oude Italianen Cesti, Caecini, Bassani en Durante uit. Dan die onvergankelijke pracht van Schuberts „Gesange des Harfners" met hun stille vermanende prediking van vergankelijkheid en waar Kloos' subliem uitdrukkingsvermogen als het ware de kille eenzaamheid van het graf deed gewaar worden. Moesten we niet aan „Der Abschied" uit Mahler's „Das Lied van der Erde" (Seine stimme war umflart) herinnerd worden, toen de bariton met heilige ontroering „Nachtstück" voordroeg? • Maar dan die intense blijheidsuiting, die tot reine kinderlijkheid geworden dictie in „Fruhlingsglaube". De concertgever had ook een programmanumimer voor de moderne Fransche lied-kunst ingeruimd. Eerst een paar verfijnd-gezongen Debussys, voorts een klankstudie-proeve in den vorm van Milhaud's „Catalogue des Fleurs" en Chabrier's sarcastische „Pastorale des cochons roses". Doch de beide laatste liederen passen niet bijzonder in het kader van Kloos' uitbeelding, welke zich bijna uitsluitend voor het genre van ernst en religieusheid leent. Of de zanger dit zelf begrepen heeft, door weer naar vijf Hugo-Wolf-liederen terug te keenden? Die werden hem triomfen, zoowel vocaal als plastisch. Hij had een eminent klavier-begeleider in Anton va.n der Horst en een klein, maar erkentelijk en stil-vereerend en bewonderend gehoor in de Groote Nutszaal. CONCERTGEBOUW. Men schrijft ons uit Amsterdam: De voor het Zondagmiddag-concert ongewone 'belangstelling zal wed in de eerste .plaats den solist van het acht en twintigste abonnementsconcert gegolden hebben: Bronislaw Hu.berman speelde het viool-conosrt van Tsjaïk of ski, diat volgens het overigens interessant programma-artikel over virfcuo'zendom, tegenwoordig in het bereik van alle meer gevorderde leerlingen onzer conservatoria ligt, doch dat in waarheid slechts door enkelen boeiend voorgedragen kon worden. Want deze prachtige combinatie van virtuozendom en lyriek komt ^ alleen dan tot 'haar recht, wanneer de tjchnische moeilijkkeden er uit komen met de vanzelfsprekendheid, waarmede Gorter's jongen langs de avondgracht floot. En dat. is bij Huberman zeker het ge-val: van alle moeilijkheden, die op superieure wijze door hem „genomen" worden, dunkt ons de spiccat o-techniek van dezen zeldzaimen violist wel het wonderlijkst. Maar ook van zuiverheid — vergelijk deze eens met de interpretatie van andere violisten, vooral in het spel op de lage snaar bij het poco meno mosso in de finale — geeft Huberman uitzonderlijke prestaties te genieten, terwijl voorts zijn pianissimo niet alleen treft door de mechanische zekerheid, doch vooral door het psychische, de uitbeelding van volkomen rust en harmonie. Men is over Huberman door het dolle heen verrukt geweest; na vele malen terugroeipen moest het — uiteraard groote zeldzaamheid voor een abonnementsconcert — tot een toegift komen: wij kregen het Graye uit Bach's c-rwol sonate in een weldadig rustige en harmonieuze vertolking, al verbleekt het vuurwerk van Tsjaïkofski wel wat bij deze appolinische schoonheid. Voor de pauze zorgde Mengelberg voor een uiterst geacheveerde, en tock bezielde weergave van Beethoven's tweede symphonie, waarvoor de dirigent lang en hartelijk beklapt werd. CONCERTGEBOUWORKEST. Marix Loevcnsohn. Onze Haagsche muziekreferent schrijft ons nader: Al hield de uitstekende en (kunstzinnige solo-cellist van het Concertgebouworkest nu ook nog zulk een welgemeende pleitrede voor Boccherini's artistieke nalatenschap, al heeft deze laatste ook levensfactoren gehad die sommigen na hun dood beroemd maken, n'.l. miskenning en armoede, het nu gesipeeld-e concerto no. III „per il vicloncello obligato con due violini, viola e oasso", bracht het toch niet veel verder dan een succes d'estime. Gladde, vlotte oeLlomuaek, met een vrij eenzelvige thematiek, welke in het eerste allegro geperst blijft in het enge keurslijf van een zeer monotone begeleiding. Het Adagio toevat nog wel de meeste chaime in zangrijkheid en boeiende melodie. Het .geheele werk is echter — hetgeen uit de geciteerde omschrijving blijkt — meer gedacht in den karaeranu'zieksrtijl. Loevensohn oogstte een welverdiend applaus voor zijn mooie spel; Mengelberg speeldie het clavecymlbalo. Het concert was ingezet met Brahms' inaugurale rede ter gelegenheid van zijn benoeming tot doctor L .C. aan de Breslauer universiteit. Zooals Mengelberg deze ouverture doet spelen, zwiert de panache wel zeer lustig om-hoog. Vooral in de magnifieke doorwerkingen was Mengelbergs dirigeeren meesterlijk vtan doorzicht en beheersching. Tot slot de eerste symiphonie van Mahler, de heerlijke „Naturlaut", de zingende en klinkende schoonheid van de natuur, met als persoonlijk element erin ,*der fahrende Gesell". Toch dunkt ons de controverse tusscken den zingenden geest die de eerste twee deelen beheersöht en dien welke rondwaart in het derde en vierde deel zeer merkwaardig, zelfs zoodanig .dat het verband er tusschen voor menigeen niet te onderkennen zal zijn. De droefenis van „des Jagers Leichenbegangnis" (subliem geschilderd vooral in rhybhmisch opzicht) staat vrijwel gdheel los van de vorige deelen. Een inzinking in inspiratieven zin vertoont naar onze meening wel de Finale, die als een klankentornado inzet om dan plots te vervallen in hajast overdreven sentimentaliteit; merkwaardig, aan het slot hervindt de componist de accenten en de sfeer van het eerste deel. De vertolking was onder Mengelberg, het spreekt van zelf, grandioos en prachtig, al meenden wij toch degelijk te kunnen bespeuren, dat het orkest in geruimen tijd Mahler heeft veronachtzaamd. Een ovatie a^n Mengelberg en zijn orkest gebracht was alleszins verdiend. ! CAPET-KWARTET. Men schrijft ons uit Amsterdam: Den laatsten avond van den Beethovenkwartet-cyolus, j.1. Zaterdag bracht het Capetkwartet de beide kwartetten opus 132 en opus 135, plus de groote fuga opus 133, naar men weet aanvankelijk bedoeld als finale van opus 130. Zwaarder programma laat zich bijkans niet denken en toch is het ons geen oogenblik te lang geworden; en dit ligt wel in de eerste plaats aan de creatie door Capet en de zijner.. Het is zoo treffend eigenaardig dat in deze uiterst moeilijke opgave het Cap-; kwartet verreweg superieur is aan zijn eigen prestatie in de vroegere kwartetten, vooral die uit opus 18. Het geheim van deze aparte schoonheid van samenspel laat zich lastig analyseeren; in elk geval is er grooter mogelijkheid van contrastwerking in de laatste dan in de eerste kwartetten. Neem slechts de tegenstellingen in opus 132; wij herinneren ons van geen ander ensemble een zoo groot verschil van stemming tusschen het „Heiliger Dankgesang" (in den lydischen Tonart) en het „Neue Kraift sich fühlend". In de eerste episode spelen Capet c.s. zonder vibrato met opzettelijk strakken streek, waardoor een effect als van een ideaal-harmonium wordt bereikt, terwijl in het volgend gedeelte een aristocratisch zigeunerdom in opperste extase bloeide. Wat de groote fuga betreft, zij heeft onze liefde niet, zélfs, niet, zooals zij superieur door dit ensemble gerealiseerd werd; maar hst heeft onze intense bewondering, dat de Franschen deze onmenschelijke en wereldvreemde muziek zóó levend weten te maken. De cyclus is één der vele belangrijkheden van dit overvloedige seizoen geworden, en men heeft dit den spelers op dezen laatsten avond demonstratief doen voelen: was de feeststemming er reeds door den krans aan den lessenaar van den primarius, voordat de spelers er reeds waren, de waardeering heeft nog een geheele climax doorgemaakt, welke slechts stuitte op de grenzen van het me lijke en welke haar. uiting vond in bijna naieve kreten en geluiden. MUZIEK IN DEN HAAG. Op het zevende abonnementsconcert door het Concertgebouworkest in serie A op a.s. Zaterdagavond 20 Februari te geven zal worden verklankt, de tweede symphonie van Anton Bruekner, het vioolconcert in D-dur van Mozart (solist Ferd! Helmann) en drie deelen uit „La daomnation de Faust" van Berlioz. Een som van 1000 pond per jaar, aan te wenden tot den aankoop van schilderijen, door Britsche kunstenaars van dezen tijd vervaardigd, is ter beschikking eener kleine commissie gesteld door sir Joseph Duveen, bekend deskundige op kunstgebied. WILLEM NIEUWENHUIS IN VLAANDEREN. De kunst der journalistiek. Onze Antwerpsche redacteur schrijft Ad. 13 dezer: Collega Nieuwenhuis is thans ook op tournée in Vlaanderen. Brugge, Oostende, Leuven, Lier en andere steden van het Vlaamsche land hebben hem toegejuicht, toen hij zoo vol humor en liefde sprak over ons vak: de kunst der journalistiek. Gisteravond was hy de gast in Borgerhout bij het Kath. Vlaamsch Verbond, afdeeling Volksontwikkeling. De heer Nieuwenhuis begon met te vertellen hoe hü als journalist het eerst met Vlaanderen in kennis kwam in den persoon van pastoor Verriest om vervolgens tot het onderwerp van zijn voordracht over te gaan. Indien ik deze lezing vijftien of twintig jaar geleden had moeten houden, dan zou ik lofzangen hebben moeien houden op de pers als de koningin der aarde. Thans beschouwen wij deze koningin met zekeren afschrik, want wij weten dat aan hare handen bloed kleeft. Spreker stelde de vraag of de moderne pers een goed of een kwaad is ? Of wij, wanneer op heden de moderne journalistiek niet bestond, goed zouden doen, haar uit te vinden. Spr. zou het niet doen. De moderne krant brengt mede het onrustige, het gejaagde in den tijd. Zü maakt den mensch tot een wetenschappelijke avonturier. Een moderne krant is een cultuur-lunchroom, welke voor niet gezonde geesten gevaarlijk kan worden. Voor mij moet de krant belangstelling wekken, zü moet u binnenleiden tot aan de poorten van kunsten en wetenschappen, doch gij hebt dan zelf verder te gaan. Wij hebben de krant te aanvaarden als een stuk van het moderne leven. Op zeer geestige wijze gaf de heer Nieuwenhuis zijn toehoorders een beeld van het spannende en prozaische leven en werken op een redactie-bureau om echter dadelijk daarnaast een dichterlijke lofzang te houden van den mensch van verbeelding. Spr. beschouwt dan het hoofdkarakter van het werk van een journalist n.1. de berichtgeving. De krant is een winkel, die, nieuwtjes verkoopt. De krant moet actueel zijn of zal niets zijn. De berichtgeving kan voor staat en maatschappij een kwestie van leven of dood zijn. De journalist moet het actueel gebeuren beschouwen volgens zijn levens-beginselen. Met de priesters, onderwijzers en kunstenaars moet hij leiding geven en den arwaren last van opvoeding des volks dragen. Zijn werk is geen beroep, maar een roeping. Hij schrijft de geschiedenis van het heden; hij moet z-ijn een kind van zijn tijd, een goed waarnemer en een toelichter voor zijn volk. Zijn kunst is geven, zijn verbeelding houdt zich vast aan het dagelijksch leven. Zijn kunst is die der versche ontroering, welke moet weten uit te gaan tot het volk, want zij heeft geen waarde meer zoo zij zich niet richt tot het volk, om het hooger op te voeren. Ten slotte wijst spr. op de moeilijke taak van den Katholieken journalist, welke hij illustreert met de schoone Iersche soheepslegende, waarbij de helden niet vergingen omdat zij God aan hun roer hadden. De Katholieke journalist en het Katholieke Vlaanderen kunnen daaruit ieder voor zich conclusio trekken. De voordracht, vol fijnen humor en welsprekendheid, lokte geestdriftige toejuichingen uit en de bestuurderen dankten den heer Nieuwenhuis recht hartelijk voor den heerlijken avond. J. W. ENSCHEDE t Zaterdag is te Overveen, waar hij sedert korten tijd woonde, na een betrekkelijk kortstondige ziekte overleden de heer J. W. Enschede, bekend vooral door zijn studiën op het gebied van de boekdrukkunst, het boek- en bibliotheekwezen en de muziekwetenschap. J. W. Enschede, aldus lezen wij in een necrologie in de N. R. Ct., werd te Haarlem geboren op 17 Augustus 1865. Zijn vader was lid van de bekende boekdrukkers- en lettergietersfirnia, drukkers ook van de Oprechte Haarlemsche Courant, en J. W. Enschede zou er almede in worden opgenomen. Een sterke tegenzin tegen het studentenleven van die dagen en ongetwijfeld ook zekere persoonlijke eigenaardigheden deden hem echter zijn studiën in de rechten aan de Hoogeschool te Leiden afbreken en een andere richting uitgaan. Naar Haarlem teruggekeerd, bekwaamde hij zich door zelfstudie. Eerst werd hij er volontair op het Rijksarchief onder Gonnet; daarna was hij verscheidene jaren gemeente-bibliothecaris. Vervolgens vestigde hij zich metterwoon te Amsterdam. Talrijk zijn zijn publicatiën geweest over de boekdrukkunst. Ofschoon opgévoed in de Costerstraditie, heeft hij den moed gehad, op grond van zijn wetenschappelijk onderzoek te concludeeren, dat Lourens Janszoon Ctfster niet de uitvinder van do boekdrukkunst is geweest. Men vindt het resultaat van zijn studie te dezer zake in het Maartnummer 1903 van Taal en Letteren. Wat betreft het bodewezen in het algemeen moge herinnerd worden aan zijn rijft gedocumenteerd werk in twee deelen over A. C. Kruseman, verschenen tusschen 1898 en 1902, in verband waarmede hij benoemd werd tot; eerelid van ds Vereeniging tot bevordering van de belangen des boekhandels. Zooals gezegd, was de heer Ensahede ook muziekgeleerde. Omtrent de voordrachtwij ze der Fransche psalmen in de kerk van Calvijn te Genève voor het midden der lGde eeuw is hij tot een eigen theorie gekomen. Een gevolg van zijn studie nopens de psalmen is ook geweest, dat hij de oude Wilhelmusmelodie terugvond, gelijk die in 1606 in Berlijn gedrukt is en die aanmerkelijk verschilt van het oude Wilhelmus van Valerius, gelijk wij dat kennen en nog altijd gebruiken. /Ook bracht die studie hem tot het vinden van een aantal oudHollandsche marschmelodieën. Uit de 18de eeuw bracht hij er een dikke 150 voot den dag, meerendeels ontstaan in de jaren 1702 en 1713; tijdens den Spaanschen successieoorlog dus. Zestien daarvan zijn door de Vereeniging voor Noord-Nederlandsche Muziekgeschiedenis uitgegeven. De Amsterdamsche schutterijmarschen zijn verschenen als feestuitgave van het Genootschap Amstelodamum, waarvan de heer. Enschede verscheidene jaren bestuurslid is geweest en waarvan hij het populaire maandblaadje redigeerde. Een bijzondere studie heeft hij ook gemaakt van de orgeltechniek. Hij was een werkelijk deskundige op dit terrein en werd meermalen als adviseur geraadpleegd. Ook hieromtrent had hij zijn eigen, oorspronkelijke denkbeelden. Ongetwijfeld is met J. W. Enschede een zeer veelzijdig man heengegaan! TENTOONSTELLINGEN. De Vereeniging „Voor de Kunst" te Middelburg, die telken jare in het winterseizoen enkele acht-daagsche tentoonstellingen organiseert, heeft thans in het Kunstmuseum gedurende deze week eene tentoonstelling van Kunstnijverheid-voorwerpen ingericht» Naast de degelijke moderne meubels van Gomperts „de Distel", Rotterdam, hangen er de mooi gebatikte voorwerpen van Ragnild d'Ailly, en het weefwerk van mej. de Neeve, dat ook het bewonderen ten volle waard is. Uit de ateliers van Winkelman te Amsterdam zijn er enkele voorwerpen van ijzer, als een vuurscherm, een hout- en turfbak enz. Van J. Kriege te Woerden is er een collectie zilver-, tin- en koperwerk volgens de nieuwste ontwerpen vervaardigd. --- Wat niemand kan, volbrengt Wat niemand kan, volbrengt een Kabouter. --- WETENSCHAP. KON. NED. AARDRIJKSKUNDIG GENOOTSCHAP. De Karakorum-Expeditie. In de Zaterdag in „Artis" te Amsterdam gehouden algemeene bestuursvergadering van het Kon. Ned. Aardrijkskundig Genootschap verwelkomde de voorzitter, de heer Th. F. A. Delprat, het echtpaar Visser en overhandigde hun het diploma van het hun verleende eerelidmaatschap. Hij deelde verder mede, dat het bestuur aan den heer Visser de hoogste onderscheiding verleend had, welke het Genootschap kan geven, n.1. de Plancius-medaille, welke tot dusver slechts éénmaal, te weten aan dr. j. W. IJzerman, is uitgereikt. De heer Visser dankte daarop voor deze hooge onderscheiding en voor den steun, welke de expeditie van het Genootschap had' ondervonden. De heei 1 Visser had zich bereid verklaard in deze vergadering een kort overzicht te geven van de wetenschappelijke resultaten van zijn jongste tochten in het Karakorumgebied. Na een korte inleiding over de moeilijkheden der voorbereiding van de expeditie — uit den weg geruimd grootendeels door Lord Reading, den onderkoning van Britsch-!ndië, zelf en door de Survey of India — herinnerde spr. aan de enkele vroegere expedities in die streek; van Gen. Coquerill, Sir. F. Younghusband en majoor Mason; zij exploreerden gedeelten der rivieren en vonden bergpassen aan den oorsprong van de Sjinisjal en de Khunjerab. Daar men toen in den winter reisde, waren de gletschers echter ten deele onherkenbaar. Moeilijk was het voor de Nederlandsche expeditie, de vaste punten, oa. door de expeditie der Bullock-Workmans vastgesteld, te identificeeren. Ten slotte bleek dat met een geringe uitzetting van een der kaarten, de Engelsche en Nederlandsche vaste punten nagenoeg samenvielen. Het voornaamste doel was het in kag.it brengen van de Centraal-Aziatische waterscheiding. Deze waterscheiding wordt tot een zeker punt gevormd door de hoofdketen yan de Karakorum, verder westelijk echter breekt het water, dat uit het noorden komt, zich een weg door de hoofdketen (omdat de hoogvlakten in het Noorden en Oosten hooger zijn dan in het Hunza-gebied). De waterscheiding volgt dan een veel lagere keten, die N.N.W. gericht is. Hetzelfde gecompliceerde stelsel vindt men bij de zijrivieren van de Hunza: de Sjinisjal e.a. De Ghujirab bleek niet, zooals men vroeger dacht, door een nauwe kloof te loopen, maar grootendeels door een vallei, met een dorpje er in. De zijrivieren en gletschers hebben een neiging naar het Oosten af te vloeien, daarna buigen ze zich scherp naar het Z.W. Conway wist niet dat er achter de hoofdketen van de Karakorum (ten N. van de Hispar-gletscher) een andere keten liep, welker toppen hooger zijn dan die van de andere, o.d. de Malangoeti-Jas (verbasterd tot Dias). Een pashoogte was hier niet te beklimmen, de keten is als met een mes afgesneden. Later heeft onze expedite lanigs den Hispar-gletscher deze streek toch verkend. De meteorologen vermoedden dat de gletschers slechts aan den Zuidkant van de Karakorum-keten zouden voorkomen, ten Noorden zou de neerslag niet sterk genoeg zijn. Onze expeditie bewees echter, dat het anders is: ook ten N. zijn tal van gletschers, deze komen echter wellicht uit Sir M. Conwa's, „snow-lake", ten W. van de Kailasja. De Z. hellingen van de Karakorum zijn veel minder steil dan de Noordelijke. Het „gewachte"hangt ook Noordwaarts. Een bijzonder gevaar vormt de steenslag van de oude morainen, die soms 14 uren achtereen doorgaat. De „moraine-dalen" ten N. van den Batoera-gletscher zijn honderden meters breed, en vol planten en zelfs bosschen. De gletscher kan soms deze wanden niet naderen, door (in gunstige omstandigheden) de buitengewone hitte die daar heerscht. Een qnkele gletscher (bij Nigar) gaat met enorme snelheid terug, Noordelijker vertoonden ze weinig verandering; over 't geheel schijnen ze echter vooruit tè gaan. De afsmelting bovenop den gletscher was bijzonder groot. Spr. eindigde met de hoop uit te spreken, dat het Oprang-gebied, ten N.O. van het nu geëxploreerde, nog eens door Nederlanders onderzocht zal kunnen worden. In dezelfde vergadering heeft dr. G. G. Kloeke een voordracht gehouden over „de dialectkaart als historisch document". ZUIDNEDERSAKSISCH . WOORDENBOEK. Vragenlijst I. De redactie van het Zuid-Nedersaksisch woordenboek, prof. Dr. Th. Baader, Sumatrastraat 10, Nijmegen, verzoekt ons, in aansluiting aan den oproep in ons ochtendblad van gisteren, de volgende vragenlijst op te nemen, die nog door andere zal worden gevolgd. „Wij verzoeken U de op deze vragenlijst voorkomende Nederlandsche woorden en uitdrukkingen in de overeenkomstige vormen van het Zuidnedersaksisch te willen overbrengen. Om eventueele vergissingen te voorkomen is aan sommige uitdrukkingen de I-Ioogduitsche of Nederduitsche vorm toegevoegd. Voor de_ wetenschappelijke waarde van het materiaal is het noodig, dat bij ieder zelfstandig naamwoord het geslacht wordt aangegeven, of bijv. „spek" mannelijk of onzijdig wordt gebruikt. Zinverwante woorden of woorden met dezelfde beteekenis verzoeken wij eveneens op te geven. De dialektische woorden gelieve men met het oog op de klankwaarde zoo nauwkeurig mogelijk te schrijven en lange vokalen in open lettergrepen door een circumflex aan te geven bijv. a (vader), ê, i, enz. Voor 't geval oa, ui, uo, ue, ie als tweeklanken voorkomen, verzoeken wij een accent te plaatsen op het meest beklemtoonde gedeelte van den tweeklank, bijv. büater of buater of bwatter „boter", vüegels, of vuógels „vogels", nietelen, niételen of njételen „netels". Wij verzoeken U onderscheid te maken in scnerpe f en zachte v, scherpe s en zachte z. Waar de s klinkt als Hoogd. sch, moet de sch gebruikt worden, zoodat uit de schrijfwijze opgemaakt^ kan worden, of men dialektisch zegt: schnê, schnêe (met tweeklank), schnéi, schnai of met scherpe s aan het begin, dus sne, snee enz. Men gelieve nauwkeurig den naam van de plaats, waar het dialekt gesproken wordt, op te geven. Anderen bladen wordt verzocht dit over te nemen. Hieronder volge het begin van de eerste vragenlijst, waarna op gezette dagen het vervolg komt. 1. aal; 2. hij is op (hd. er ist ac—ermüdet) 3. alle avonden; 4. a) tachtig kippen, b) hoenderpark; 5 maar; 6. op werkdagen (tegenstelling van Zondag, hd. Alltags); 7. dat zijn andere boomen; 8. a) leunen tegen, b) zich laten aanleunen; 9. dienstboden aannemen; 10. a) appel, b) appels liggen op het veld; 11. a) oog, b) oogen; 12. kwikstaartje; 13. hij bond; 14. a) baard, b) baarden; 15. het land bebouwen; 16. de boom; 17. a) de bes, b) bessen; 18. a) been, b) beenen; 19; bijten; 20. je bijt; 21. a) bengel, b) bengels; 22. barsten; 23. a) berg, b) bergen; 24. beter; 25. verbetering; 26. bedriegerij; 27. a) het bed, b) hij is naar bed; 28. gemakkelijke bedden; 29. bedovertrekken; 30. bier brouwen; 31. a) loon bieden, b) ik bied niets, c) jij biedt iets, d) hij biedt mij veel, e) wij bieden veertig, f) gij biedt zeventig, g) zij bieden negentig, h) ik bood niets, i) wij boden niet veel, k) hij heeft het jou geboden, 1) bied mij dat niet; 32. jij bent bleu (hd. blode); 33. hij is ons genegen (hd. er ist uns gut zu); 34. dat was over (hd. übrig); 35. wij waren boos; 36. hij is mee geweest; 37. a) binden, b) jij bent kort aangebonden; 38. a) bies (boordsel), b) bies (plant) 39. a) peer, b) peren; 40. een beetje; 41. a) blad, b) bladeren; 42. blauwe doeken; 43. a) schapen blaten, b) koeien loeien; 44. de bloemen bloeien; 45. bloedige handen. DE GEDEELTELIJKE ZONSVERDUISTERING VAN 14 JANUARI J.L. Men meldt ons uit Amsterdam d.d. 14 Fefof. In open zee getuige zijn van een zons-ver• (luistering. , . dat is iets, waarvan maar weinigen kunnen meepraten! Tot die uitverkorenen toehoorden passagiers en opvarenden van het stoomschip ,,Vondel" van d« maatschappij „Nederland", die in straat Banka het bijzondere schouwspel van lidht en donker hebben gadegeslagen. Zij waren de bevoorrechten, die zich op dart tijdstip op een gedeelte van den aardbol bevonden, waar de zonsverduistering totaal was, waar ook Benkoelen en Palembang liggen, de steden die door verschillende wetenschappelijke expedities waren uitgekozen voor Let verrichten van waarnemingen. Wij hebben de gelegenheid benut om naar de bijzonderheden der 'zonsverduistering te informeeren. Toen de „Vondel" heden na een voorspoedige reis, te half drie n.m. aan de Sumatrakade te Amsterdam meerde, begaven wij ons aan boord, waar wij den gezagvoerder, den heer G. Kruyt, opzochten, die zich dadelijk bereid toonde, ons het een en ander omtrent zijn ervaringen te vertellen. In zijn gezellige trut bracht de heer Kruyt ap vlotte, duidelijke wijze verslag tut, ons in de gelegenheid stellend, de bijzonderheden der zonsverduistering — uit zee gezien — getrouiw weêr te geven. Op 13 Januari j.1. vertrok de „Vondel" van Batavia. Den volgenden dag, te 'half twee, toen het schip zich aan het einde van straat Banka ter hoogte van Muntok bevond, kwam het begin van het groote, machtige „Proces", dat ruim twee uren duren zou. De natuur, wispelturig als immer, toonde helaas ook in deze streek li'aar luimen; het weer was regenachtig en in de lucht dreven groote sombere wolken. En todh, allen, die aan boord waren, konden zacihizelven nog geluk wensohen, want wolken drijven voorbij en bij een egale grijze lucht — ook die kans had men immers geloopen? — ware het wondermooie schouwspel zonder mededoogttn achter een ondoordringbaar gorden geborgen gebleven. De Nederlandsche expeditie weet daarvan tnee te praten! Thans zagen op de „Vondel" de vele, gretig opwaarts gerichte oogen, beschermd door een zwart anica-plaatj^, „de raon langzaam zakken in den sdhaduiwkegel van de maan." Alleen aan de voorbijtrekkende wolkengevaarten was het te wijten, diat het schouiwspel niet volmaakt wais. Het was toen nog niet donker. Velen aanboord, meende de kapitein, moet dit machtig geibeuren, dat ziöh daar voor hen oip zee voltrok, ontroerd hebben, al merkte men dat niet, daar ieder „met zichzelf"^ bezig was. Een groot uur later, te ruim half drie, — de golven hadden inmiddels een diepen, donkeren tint gekregen — was de verduistering totaal en werd de dag voor korten tijd — slechts 2 minuten — inktzwarte nacht. Helaas waren door de sombere lucht geen sterren zichtbaar. Op dat oogenblik moesten , -op gres voor Natuur- en Geneeskunde, het 13e Congres voor Rechtsgeleerdheid, het 8ste Congres voor Philologie en het 3e Congres voor Economische wetenschappen. Van 6 tot 9 April zullen openbare lessen en lezingen gehouden worden over geneeskunde, natuurwetenschappen, kunstgeschiedenis en andere takken van wetenschap, terwijl tevens tentoonstellingen van instrumenten en boeken op deze gebieden worden ingericht. Kunstavonden en gezellige bijeenkomsten zullen eiken dag besluiten. („Tel.") NIEUWE UITGAVEN; ,-,Wéténschappelijke Graphologie' door Robert Saudek. — H. P. Leopold's Uitgevers-Maatschappij, 's Gravenhage. De recensent kan, als hij dit boek, tot wij Jfadden haast gezegd: het bittere einde, doorgeworsteld heeft, een gevoel van teleurstelling niet onderdrukken — teleurstelling, omdat de aanwending van zooveel energie door den schrijver en de graphologische onderzoekers, cp wie hij steunt, niet die in wetenschappelijken zin overtuigende resultaten heeft opgeleverd, welke de opzet van dit werk zou doen verwachten. In een 250-tal bladzijden, royaal formaat, wordt ons een massa lees-materiaal geboden, waarbij veel bijzonderheden omtrent de jhysiologie en de psychologie van het scnrift, die men evenals den truc met het Columbus-ei, lelf zou kunnen vinden, als men zich moeite gaf in de vereischte richting te zoeken, waartoe de leek natuurlijk zonder graphologische voorlichting niet komt. Wij willen aan deze bijzonderheden stellig niet het recht op belangstelling ontzeggen, in zoo verre ze ons lichamelijk en geestelijk waarnemingsvermogen tot scherpere activiteit prikkelen en ons met meerdere of mindere zekerheid een aantal op het eerste gezicht onbekende factoren doen kennen, die door de bestudeering van handschriften vallen vast té stellen. Dat er in het algemeen uit iemands handschrift met zekere mate van waarschijnlijkheid iets valt af te leiden omtrent opleiding, jjntwikkeling en karakter van den schrijver — wie zal het betwisten ? We spreken van keukenmeidenschrift, een kantoorhand, doktersof geleerdenschrift, ook minder parlementair van een „boerenpoot", van „zenuwachtig"- en jongejuffrouwen-schrift, enz. We kunnen ook vrede hebben met de weerlegging door den schrijver van 'n aantal bezwaren, die tegen graphologie worden aangevoerd. Maar ons hoofdbezwaar, na nauwkeurige bestudeering van dit werk zich nog sterker aan ons opdringend, is: De psychologische analysen, die ons van personen op grond van hun handschrift gegeven worden, zijn wetenschappelijk onbewijsbaar. Zelfs als men een of ander hoofdkenmerk in het schrift neemt, dat volgens de graphologen in duizenden en duizenden handschriften die onderzocht zijn, steeds zou gebleken zijn parallel te loopen met een bepaalden menschelijken karaktertrek of geesteseigenschap, dan heeft men reeds dadelijk moeilijkheid: Is het wetenschappelijk bewezen, of zelfs waarschijnlijk gemaakt dat bedoelde karaktertrek of geesteseigenschap bij al de schrijvers, wier manuscripten onderzocht zijn, inderdaad voorkwam ? Als men ziet, hoe moeilijk het is, het karakter en de mentaliteit van menschen, met wie men jarenlang intiem omgaat, te kennen; wanneer men voor oogen houdt, hoe verschillend over karakter en geestelijkheid van bekende groote mannen geoordeeld wordt, dan voelt men reeds dadelijk al de zwaarte van onze bedenking. Doch nog klemmender wordt ons bezwaar, wanneer we komen te staan tegenover de psychologische verklaring van de individueele kenmerken van handschriften. Ondanks het eerbiedwekkend aantal factoren, die de graphologen pogen na te gaan, en die op zich weer zekere marge voor technisch meeningsverschil, onnauwkeurigheid, vergissing enz. openlaten, kan men niet ontkomen aan den indruk: naar het groot aantal overblijvende onbekende factoren, die misschien beslissend kunnen zijn voor het beoordeelen van iemands karakter, gooien de heeren graphologen met hun pet. Verschillende conclusies, uit de psychologische analyses van sommige handschriften getrokken, komen ons uit het oogpunt van wetenschappelijke betrouwbaarheid zelfs lachwekkend voor. Men zal misschien opperen: wij willen bij onze psychologische analyses slechts benaderen. Maar ook dan zeggen wij: die benadering lijkt ons niet wetenschappelijk, daar immers wetenschappelijke benadering veronderstelt, dat men tot de benaderingsgrens toe zijn stellingen bewijst. Hetgeen niet gebeurt. Ons eind-oordeel ? De wetenschappelijke beteekenis van dit boek lijkt ons niet zoo groot als titel en opzet doen vermoeden; ondanks de zeer uitvoerige en gedetailleerde behandeling der stof door den schrijver, dien wij als één der drie erkende autoriteiten op graphologie gebied zagen aangediend. De autoband, door Ir. R. Houwink, Universiteits-B-oekcentrale," Delft. Zooals de schrijver in het voorwoord zegt, ia het doel van het schrijven van het boekje geweest een werkje samen te stellen, waarin de verschillende verschijnselen, die den levensduur van de autoband beheerschen, in samenhang gebracht worden, daar zulk een werk nog niet bestaat. Bij aandachtige lezing van het geheel komt men tot de overtuiging, dat de schrijver hierin uitstekend is geslaagd. Aan de hand van vele diagrammen worden de verschillende eigenschappen van het rubbermengsel en de factoren, die de vernieling en slijtage van de band beïnvloeden, nauwkeurig nagegaan en de methoden behandeld volgens welke in de pracbijk de banden worden beproefd. Daar het type „iballonband" eerst van recenten datum is, kon helaas hier niet veel over gezegd worden, daar de practijk moet uitmaken of deze op den duur zal voldoen. De voorkomende vreemde woorden als hysteresis (33), twist (39), creep (69) zijn alle verklaart of worden door den tekst duidelijk gemaakt, zoodat het geheel iederen autoof moborfbezitter op een aangename wijze meer kennis zal bijbrengen omtrent het toch altijd precair blijvende onderdeel zijner machine. Een inhoud je of register zou het boekje nog aangenamer hebben gemaakt. --- ASPIRIN Heb} Gij rfoeumatiek! Lijdt Gij aan jicht? Aarzelt dan nlei maar gebruik» A.SpiriSl-teb!etleiï fêiayeh In origineele verpakking met den oranjen bend. Masseer dan nog met Spirosal -oplossing./S»^" het eenige w r i j f m i d d e 1, dat diep in de huid dringt, en Gij verkrijgt oogenblikkelijk verzachting van al uwe pijnen. Want AspMn en Spfrotal Genezen U geheel cn aU Recl. 51687 47 --- KERKELIJK LEVEN. BLIND EN DOOF. tallooze protestantsche sokten behoo■otde * ' ^ d v e n t i s t e n. De vader van 0& r _ -prelike dateert van 1831, is de .^ v " e n WiUiam Mi 11 er. Zij verduizendjarig v r e d e s - & ien , , rae] pen aich op Openbaring XX-1-7, t J'p i s dat de duivel voor duizend ^iVeiooeM- worden en op 2 Petr. 111-10-13, a 'T looste! schrijft, dat hemel en aarde ff "j-gaaa door vuur, maar dat er een Je» T e ^ ie i en een nieuiwe aarde zal komen, 'rechti.gbeid woont. De adventisten *0° ,^,'nten de wederkomst van Christus, TêrW et Zijn uitverkorenen duizend jaren ^ÏLve "aarde aal bewonen. Daarna komt ^ hen bet algemeen oordeeL ^.I-hoeven onzen lezers wel niet te zeg^1J £> euv dat deze verwachting door de Kerk en > „" Vaders nooit is geleerd; zij berust {ie op een valsche en g;eheel willekeu'''verklaring van enkele blind-uitgebroken Lr-iftmuJ -teksten. #> duizend jaren zijn voor ons een on.bef r(X) t tijdperk, waarin liet Christendom fevieren over ihet heidendom, daarna f t de tijd van beproetving, waarin de duivel korten tijd weer losgelaten wordt. De * kent geen drie komsten van Jesus Chrisdoch slechts twee. En deze tweede zal ts hebben op 'het einde der wereld, bij het ®een oordeel. __ . . . ■ju adventisten zijn imaar wemig in getal, meeste aanhangers vindt men in Amejjhalve door het bovenbeschrevene zijn Mi hierdoor bekend, dat zij tegen-alles-in I-Houden aan zes scheppingsdagen en w vieren van den Sabbat h. Ze hebben ' bïjwHideren haat tegen den Paus. freest men 'hunne geschriften, dan is het IdeMik, dat deze beweging gedragen wordt . 'gen' verschrikkelijk f anatisme. Een fana° "dat niet alleen blind maakt voor de gelijkheid, maar ook doof voor de redeering van anderen. Wij hebben ooit met jee menschen gesproken, imaar 't is verIhrikkslijk. Inderdaad, zij hooren niet eens, ^ a zegt. Zij dreunen achtereen allerlei 'ster. op, geheel uit het zinsverband weggenen en draven met hun averechtschen uitleg har'door, dat er geen houden aan is. [Verschillende projpagandablaadjes werpen ze Uig onder 't volk. Maar hun werfkracht is Jterst gering- Natuurlijk wordt op de eerste laats de Katholieke Kerk bestookt. Zij druk!n"heele bladzijden imet Bijbelplaatsen af, die ïemaal een veroordeeling moeten inhouden m de Katholieke leer! Tracht men langs den weg hunner geschrifai'de psyche van deze menschen te benadejn, wordt men van medelijden vervuld ^.'zooveel verstandsverbijstering en gensteHke gevangenschap. Zij leven 'zoo ver van den jaren zin der H. Schrift, zoo ver buiten het fcbiei der gezonde wetenschap. Ze he >ben Lh opgesloten achter het ijzeren tralie verk tei duizend verdraaide en fanatiek-gel «.ndfcafde Bijbelteksten. jlsmaind zendt ons een adventistisch p.ropa•andaiblaadje toe: „Wachter op Sions muren." jaar aanleiding daarvan schreven iwe 't boler,staande. De wachter op de muren, in de |ene hand een trompet, terwijl de andere wijst de klok van 1926, welke staat op éé i mlvoor twaalf, doet mij denken — door [ouding en gelaatsuitdrukking — aam zoo jieni* profeet, welken wij ontmoetten in een pachting, die wij tegenwoordig zoo dikwijls bezoeken. Sén minuut voor twaalf. Het moet betee(Ifhen, dat het einde der wereld, nabij is. „In (Je godsdienstige kringen heeft zich de we" chap, dat het einde aller dingen nabij genen is, baan gebroken''... „Thans naderen Hj ht groote doel der reis"... „Deze voorpeilingen, met de vele andere der H. Schrift, loonen ons duidelijk, dat we werkelijk aan het f" e der reis zijn aangeland''... „Slechts nog «n korten tijd, dan zal het einde komen."... "edert 1844 wordt de boodschap des gerichts aarde verkondigd en sedert dien tijd heeft den hemel de groote zifting der menschen •■Mts... en een klein hoopje stelt zich geheel (de zijde des Heeren, een schare, die de efcoden Gods met inbegrip van den Sabbat, :n zevenden dag der week, houdt" ... „Spoezal het werk van den Almachtige afgeslo*n worden" .. „Wij leven in de laatste dagen wereldgeschiedenis. Gebeurtenissen van «paptsta beteekenis zullen zich spoedig afWen" ... „Wij staan aan den rand der «twigheid"... „Nog een korte spanne tij ds rc het groote drama der zonde komt ten ! ®de\ ,.De wetenschap vindt he; kinderachzich da schepping te denken, als te hébPlaats gehad in zes dagen van vier en uren... De H. Schrift zegt op duiE 5 ! ' ra wijizej dat het .heelal in zes dagen gespen is." ji, f? 235 ".enkele .grepen uit dit propaganda'' 2ai| jc. Zij teekenen voldoende de mentaliteit Ij" p® 23 menschen. Wat wordt er toch van Bij'bel,^ wanneer deze overgeleverd wordt 'tanrl van het feilbare menschenverjj | Tn aar vooral aan den uitleg van fanaen' zoca ' 3 ^eze menschen zijn! Het pleit voor Het l ^ e . 3tmi ? en zin van ons nuchter volk, dat kiet aan deize beweging, ten minste ln beduidend getal, gewonnen geeft. R hoon - P. VAN DORP. E Ve RZOEKEN tot beatificatie . VAN PAUS PIUS X Z. G. ij 6 j s ctrijft ons uit Rome d.d. 12 dezer: :5n J. 'aatste dagen zijn verzoeken om een 'bet vl?® < ' 0r ^ ea ^ificatie van Paus Pius X >eken •+ aan o^^'an&en. Naast talrgke verBef. i ï lt verscheidene Italiaansche diocesen, i orziH° i mevrou ' w Steenberghe, de algemeene ■ou, st f va n den Internationalen Katholieken K^T r ' d ' naa m van alle Katholieke [iardi n J ri T 0: ? t ' en ' die onder protectoraat van . Merry del Val staan, den wensch [tot de p a ® n > dat Paus Pius X z.g. spoedig er aer altaren zal verheven worden. °eken c. jonckbloedt 0j üarïp r - ^ ^ ern6me n is als opvolger van den |t°t dtv 0Ver ^ en deken A. Vergeer benoemd Van Wervershoof en pastoor te ï$cto r v Q i Zeereerw. heer C. M. Jonckbloedt, ^°°ïhout n ^ttardus Maj el Ia- stichting te kapelaan starmans ,aatl vaii 6 'f erwaart ' e ^ eer P- Starmans, kapeHie vooj. Joseph-parochie te Rotterdam, «et g(. i ® n keie dagen op medisch advies in 0 ' . Jran 2iscus-gasthuis ter verpleging "•'■'elke f n °men, onderging heden een operatie, gunstig verloop had. R etraiten. fiEtp, EN ST. GERAEDUSHUIS rB SBPrE AQ i 8 —2i Fehr : ?. reis i^ s (voltallig). :°^28 i.' * 'Gerenzoons. i . ü 0 i r, H Ms#." Reisje# (voltallig). ® Ma n -' ■ _ anDen en lengen] Plannen en jongelingen. Mini. >? es y l i - middenstand. (voltallig) - Maan' ?®® ren kerkzangers. Uehuwde dames. ---