OVER TOONEEL WERFEL OF DE GRIEZELINGEN VAN HET INTELLECT „S c h w e i g e r", drama_ in drie bedrijven door Franz Werfel. Vertaald door dr. Arnold Saalborn. Ten toosieele gebracht door Louis Saalborn. (N.V. „Het Nieuwe Nederlandsch Tooneel".) Goede lieden: ge ziet me in een lastig parket anders de beste plaats in een Schouwburg, iu kille buien de stad teisteren en de blaren vallen met een spokig geritsel. Doch het parket is niettemin lastig, want ge verwacht toch iets naders te vernemen omtrent dit drama met zijn Seheimzinnigen titel. En dit is niet zoo heel gemakkelijk, want ik moet beginnen met u te vertellen, dat Schweiger eigenlijk Forster is, doch Forster daarentegen geen Schweiger, aliQsbsh&lve.... Een jong geleerde, dr. Forster, heeft jaren Seisden, in een vlaag van zinsveroijstering, een «nd ge>' -od. In de. kliniek van prof. Burgaardt von Viereck wordt Forster volgens zooets als een anti-freudlaansche methode behaneld ' zoodat een deel van zijn geheugen wel wordt uitgewischt, doch achter slot geh.ouea - en de professor heeft den sleutel. Als fcchv /eigej. k eert Forster in de wereld terug: hij is gehuwd, woont als de horlogemaker in een kleine stad, waar hij zoo gezien is, dat de sociaal-democraten hem een candidatuur voor den gemeenteraad aanbieden. Natuurlijk zijn de vermaledijde verkiezingen hier weer een begin van misère, want de professor-met-densleutel is Arisch-nationaal óf zooiets, en Schweiger wordt weer even Forster, om in te zien, dat het met die candidatuur niets gedaan is. Terzelfder tijd vliegt op de rivier een schip met kinderen, die thuiskomend van een vacantie-toentje, in brand, en Schweiger vliegt de deur uit om ze te redden. En dit zou, naar de schrijver verzekert, hem hebben bevrijd, bevrijd van Forster dan waarschijnlijk, doch nu komt na de verkiezingen de vrouw op de proppen : wat nog grooter malheur blijkt.... Inmiddels lijdt de dappere Schweiger aan brandwonden een aan bezoeken. Eerste bezoek: een anarchist of een spook — ik kwam er niet achter, misschien is 't hetzelfde — die den professor heeft gedood, en nu ook al bevrijd is; dan de socialist, die de kinderen een demonstratie wil doen houden voor hun levensredder die lui kunnen het niet laten; dan een zonderlinge pastoor, die vau Schweiger een visioen heeft gehad, waarin hij hem zag in een cel, van hemelsch licht omstraald. Terloops zij opgemerkt, dat de menschen bij Werfel veel droomen en dat iedere droom een visioen is, weshalve de visioenen voor het grijpen liggen. Maar nu komt de vrouw op de proppen en het blijkt, dat zij haar kind heeft willen dooden uit vrees, dat 't kind van Schweiger de manieren, zullen we maar zeggen, van Forster zou hebben: en om zich op haar beurt van een moordenaar-uit-waanzin te „bevrijden", wordt zij een moordenares in koelen bloede. Exit vrouw. Schweiger roept om den pastoor als de eenige, die hem nog helpen kan, doch wanneer pastoor niet subiet verschijnt, wordt hij weer Forster, dus waanzinnig. De kinderen komen demonstreeren; de muziek speelt „Lang zal-ie leven" en op het eigenste oogenblik springt Forster uit het raam. Stervende binnengedragen, vangt de pastoor zijn laatste woorden op, zooiets als: ik moet mezelf helpen of redden. Een der mannen zegt: hij is niet meer. En een spiritistische juffrouw, wier bestaan wij nog verzuimden te vermelden, zegt, de oogen ten hemel slaande: hij is Doek. * * * Er zou heel wat te redekavelen zijn over het al of niet aanvaarden van „Schweiger", doch wij zullen met de discussie niet beginnen. Wij geven aan „Schweiger" geen aanbeveling mee, omdat hij werkelijk nu op de Hollandsche planken behoorde te zwijgen. Alleen om het moeizame pogen van Louis Saalborn en de zijnen; alleen om te waarschuwen, dat ons toch reeds op krukken strompelend tooneel zich hier in een doodloopend slop waagt, schrijven wij iets uitvoeriger over het werk van Werfel. Franz Werfel is, zooal geen groot, dan toch een begaafd dichter; of hij ook een dramaturg is, wagen wij nog niet te beoordeelen, Dit werk, in het eerste jaar na den oorlog spelend, heeft alle kenmerken van de koortsachtige overspanning, het najagen van fantomen, het gejaagd zoeken naar een uitweg uit des levens verschrikkingen. Wij begrijpen dit alles en wij spotten niet over deze woelende wanhoop en geloken of brandende onmacht, ook is als de artistieke verwezenlijking meestal beneden nul. Doch waar men over de grenzen dit dood-loopend slop reeds wederom verlaat, is het toch wezenlijk te mal — zelfs in Holland, in het vaderland van Jan Treuzel — om ons n u mede te lokken in dit slop, als zouden fabelachtige schatten ons d&ar wachten. Wat is nu dit dood-loopend slop? De verwachting, als zou op gegevens der psycho-analyse, de Freudiaansche of de Adleriaansche of nog andere, ooit een nieuwe dramaturgie kunnen worden gebouwd. Wij vellen geen oordeel over de wetenschappelijke waarde der psycho-analyse, al zouden wij de meening van Molière's Béralde uit „Le Malade Imaginaire" over de geneeskunst wel tot de onze willen maken over de psycho-analyse: „que les ressorts de notre machine sont des mystères, jusques ici, oü les hommes ne voient goutte; et que la nature nous a mis devant des yeux des voiles trop épais pour y connaltre quelque close" Wij v.illen niet twisten over de vraag, of de psychoanalyse alleën gegevens verschaft, dan wel reeds gevolgtrekkingen wettigt, doch gelijk Béralde niet gelooven wil aan den „roman de la médicine", zoo weigeren wij instantelijk te gelooven aan het drama der psycho-analyse. Wanneer de tooneelkunst zóó speuren wil naar de in het verborgen rustende wortels van on3 bestaan, ontbindt zij haar eigen bestaan. Het is tijd, dat de tooneelkunst terugkeert tot h e t leven en d e n mensch. Nog altoos klimt ieders verlangen tot boven de sterren, tezij in de afgeknotte levens; nog altoos komt iedere lente met het prevelen van minne in struik en beek; nog altoos gaat de mensch om tusschen de ongemeten hemelen en de omstrengelende aarde: godenzoon, die het draf kent; worm-der-aarde met een goddelijke vonk. Dien mensch te doen zien in dezen nieuwen tijd, zij de taak der tooneelkunst, waarvan zij niet droomen, doch waaraan zij naarstig arbeiden moet, Dat in het pogen dien mensch te beelden, vormen zullen worden verscheurd en vaneengereten, deert ons niet. De tyrannie van uitgeleefde vormen ondergaan wij niet; wanneer een genie het kaartenhuis van het huidig theater ineentrapt, is 't ons wel, wanneer ruimte komt voor het spel tusschen hemel en aarde, dat weet, hoe het diepzinnigste in eenvoud wordt beleefd, hoe de symboolen, als de parabelen van het Evangelie, een waarheid moeten verhelderen en niet verduisteren.... Wanneer iets onze waarschuwing zou kunnen versterken, dan is 't wel, meenen wij, de opvoering van „Schweiger" in' den Hollandschen Schouwburg. Want het moet ons van het hart: de spelleider Saalborn, de door-en-door knappe Saalborn, heeft met dit stuk geen weg geweten. Zóó zelfs, dat het hem niet klaar werd, welk karakter aan het stuk diende gegeven, in welken toonaard diende gespeeld: hij weifelde tusschen drama en groteske. Zelf als de professor louter grotesk, een Svengali met rooden pruik, die tastende drukknoppen vindt in de hersenspang! het geheugen is weergekeerd. Slechts enkele nuances anders, en deze professor kan zóó overstappen in de klucht. Louis de Vries daarentegen als Schweiger was vol-op in het drama, zelfs in het ouderwetsclie, en hij wist zoodoende heel wat te redden. Hij liet al 't geheimzinnige varen, zoodat niémand iets begreep van den ons uit den treüre verkondigden mysterieuzen invloed van Schweiger. Daarentegen wist hij in de waanzin-scène, waarin zijn spel aan Paul Wegener herinnerde, een groote, zij 't lugubere hoogte te bereiken. De anderen — krachtige spelers allen, maar zonder veel nuance — gaven allerlei voorbeelden van wat uiterlijk nog is te bereiken, zonder innerlijke overtuiging, alleen Goban was er èrg naast als de pastoor; zijn hard en wat heesch stemgeluid maakt hem trouwens niet geschikt voor een rol, die zalving en gloed vraagt, terwijl de beide socialisten weinig van de hier toch wel eens fijne ironie van den schrijver terecht brachten. Doch wij maken niemand een verwijt van zijn of hare tekortkomingen, want de meesten zullen wel instemmen met onzen wensch: Verlos ons van den Freudtoon, Heerf Geef ons natuur en waarheid weer. W. N. --- LETTEREN EN KUNST DE SCHENKING VAN Dr. HOFSTEDE DE GROOT. Kunstwetenschappelijk materiaal. Zooals wij in ons ochtendblad hebben bericht, heeft Dr. C. Hofstede de Groot zijn aanzienlijke collectie kunsthistorisch studie- en documentatie-materiaal aan den staat deiNederlanden ten geschenke aangeboden. Dit is de tweede groote schenking van Dr. de Groot die aan ons land is te beurt gevallen. Reeds in 1906 heeft Dr. de Groot naar aanleiding van het Rembrandtjubileum 65 teekeningen van Rembrandt aan den Staat geschonken en in 1914 heeft hij een gedeelte zijner overige schitterende collectie van teekeningen van oud-Hollandsche meesters alsmede eene kleine collecte van schilderijen (waaronder een Hercules Seghers en twee werken van Carel Fabritius) aan zijn vaderstad Groningen geschonken, naar aanleiding van het 300-jarig bestaan der Academie aldaar. Omtrent de beteekenis en den omvang van deze nieuwe schenking schrijft men aan de „N.R.Ct." het volgende: „Zij omvat de geheele studie-verzameling van photographieën en andere reproducties naar schilderijen, teekeningen en etsen van Hollandsche meesters, voornamelijk der 17e eeuw; op 't oogenblik bestaande uit een kleine dertigduizend stuks, in 182 banden vereenigd. Voorts een zeer uitgebreide# collectie van veilingscatalogi, waaronder vele met prijzen en aanteekeningen omtrent toeschrijvingen, signaturen, jaartallen, wapens enz. der schilderstukken, voorzoover Dr. de Groot zelf op de kijkdagen geweest was. En inderdaad was hij in al die jaren meestal op alle belangrijke verkoopingen in binnen- en buitenland aanwezig. Verder behoort tot de schenking een unieke verzameling van catalogi van de musea en par ticuliere collecties van vrijwel de geheele we reld. Want er is nauwelijks een plaats, al is die nog zoo afgelegen en moeilijk bereikbaar, of Dr. de Groot is er zeker wel ééns geweest op een zijner tallooze reizen. Hij schreef dan zijn aanteekeningen van stijlkritischen aard, aanvullingen en verbeteringen op den vaak bekopten, slordigen of ondeskundigen gedruk ten tekst van den betreffenden catalogus. Ten slotte maakt deel uit van de schenking het geheele materiaal, van wetenschappelijke aanteekeningen, die Dr. de Groot over Hollandsche kunstenaars heeft bijeengebracht. Alle zijn zij op fiches van gelijk formaat getypt, alpliabetisch gerangschikt en in 114 doozen opgeborgen. Hun aantal is niet bij benadering te noemen." Omtrent de plannen van Dr. Hofstede de Groot meldt de „N.R.Ct." nog het volgende: „De bedoeling van den schenker is, dat hij vooralsnog alles bij zich zal behouden en voor de voortzetting en de verdere uitwerking van een en ander zal zorgen gelijk tot dusver geschiedt. Eerst na zijn overlijden zal de schenking in Staatsbeheer overgaan. De regeering heeft zich verplicht, voor behoorlijke voortzetting van den arbeid door een specialist op het gebied der oud-vaderlandsche schilderkunst in den geest van Dr. de Groot zorg te dragen. Bij de schenking heeft Dr. Hofstede de Groot uitdrukkelijk erop gewezen, dat — zooals trouwens reeds tot dusver steeds het geval was geweest — dit geheele studie-apparaat te allen tijde voor ieder wetenschappelijk geïnteres seerd persoon kosteloos toegankelijk zal zijn en te zijnen huize kan worden geraadpleegd. Gelijk Dr. Bredius dat doet, heeft ook hij zich steeds op het breede standpunt gesteld dat het geen hij aan materiaal heeft bijeengebracht beschikbaar was voor een ieder, die ermee wilde werken/' MUZIEK-ANALYSECURSUS. Blijkens een verschenen prospectus zal aan het „Conservatorium voor Muziek" te Rotterdam en te 's-Gravenhage een muziek-analysecursus worde begonnen op grondslag der beginselen van de „Ecole supérieure" der Schola Cantorum te Parijs, een en ander onder leiding van den heer Marius Monnikendam, oudleerling van genoemd instituut en thans hoofdleeraar aan het Conservatorium te Rotterdam. De beteekenis van dit feit wordt verhoogd op de eerste plaats omdat hier te lande de ideeën der Schola Cantorum nog nimmer aan een muziekinstituut werden gepropageerd, ten tweede omdat deze cursus speciaal de gelegenheid opent om kennis te maken met de Gregoriaansche en Palestijnsche toonkunst, door welke de hedendaagsche muziek veelal werd beinvloed. DE GEBROEDERS KEMP. Van Pierre Kemp zullen in dit najaar twee bundels kindersprookjes worden gepubliceerd. Van Mathias Kemp verschijnt dit seizoen het reeds in „Roeping" geloopen hebbende drama „De groote Drijver". Door de beide Keippen samen wordt thans gewerkt aan een roman spelende in de Limburgsche mijnstreek, getiteld: „De Ci-Devants van Birkemig". RICHARD STRAUSS. Een Wolff-bericht meldt dat de besprekingen over den terugkeer van Richard Strauss naar Weenen tot een overeenkomst hebben geleid, die waarschijnlijk door het Oostenrijksche ministerie goedgekeurd zal worden. De bekende watermolen aan de Bennemëer in West-Friesland valt in sloopershanden. PK1LOLOGISCH GENOOTSCHAP. Over Silius en Commodianus. De Societas Philologica Lugduno-Traiectina heeft 25 Sept. j.1., haar 59e bijeenkomst gehouden te Utrecht onder voorzitterschap van Prof. dr. P. H. Damsté. Dr. K. H. E. de Jong voerde het woord over: „Silius Italicus als dichter". Men laat den bekwamen dichter der Punica vaak geen recht wedervaren hij heeft een groote stof behandeld en vele vloeiende en treffende versregels geschreven. Meer in het bijzonder stond spr. stil bij de wijze waarop Silius de figuur van Hannibal opgevat heeft. Vervolgens sprak Dr. C. Brakman over de gedichten en het leven van den laten Romeinschen schrijver Commodianus. Spr. besprak diens eigenaardige versificatie, mede naar aanleiding van geschriften van Dr. H. Vroom en Prof. dr. A. W. de Groot. Commodianus kan " niet geleefd hebben in de derde eeuw na chr. zooals meestal gezegd wordt l Gennadius heeft hem terecht eerst na Lactantius geplaatst. ST. GREGORIUS-DAG TE LEEUWARDEN. Men meldt ons: Te Leeuwarden werd Zondag een St. Gregoriusdag gehouden voor de R.K. Kerkkoren in het dekenaat. De deelnemende koren waren die te Leeuwarden (St. Bonifacius en Gez. en St. Dominicus), Oosterwierum, Wytgaard, Irnsum, Warga, Dronrijp, Harlingen, Franeker en Dokkum. Te half vier werd in de St. Bonifaciuslterk een lof gehouden, gezongen door het zoo uitstekende St. Bonifacius-koor onder leiding van zijn directeur, kapelaan Bruggeman, terwijl daarna te kwart over vieren alle deelnemende koren hun zangkunst demonstreerden in de St. Dominicuskerk. Het verplichte nummer was daarbij Viri Galilaei, introïtus van 's Heeren Hemelvaart, terwijl ieder koor bovendien nog een zelfgekozen nummer zong. Te zes uur volgde daarna een vergadering in Amicitia, onder voorzitterschap van Kap. Bruggeman. Kap. De Bruyn bracht als waarn. secretaris in de plaats van pater Biesta, naar Amsterdam vertrokken, verslag uit van het verrichte sedert den laatsten zangersdag in 1922. Professor Vroom te Kuilenburg bracht verslag uit over den zang. De algemeene indruk was, dat er zeer goed was gezongen. Hij noemde de'af deeling dekenaat Leeuwarden een voorbeeld voor het geheele land. Prof. Vroom hield ook een voordracht, waarin hij o.a. wees op de drie voorwaarden, waaraan elke zanger moet voldoen. Hij moet n.1. zijn stem goed gebruiken, 'ten tweede kennis hebben van de muziek en ten derde muzikalen smaak bezitten. Om bovendien de stemming van den zang goed weer te geven moet hij den gezongen latijnschen tekst verstaan. Alleen dan zal hij als het ware met zijn ziel zingen. Nadat de voorzitter eenige mededeelingen van internen aard had gedaan, werd bij de rondvraag de wensch uitgesproken, dat de volgende St. Gregoriusdag niet weer drie jaren op zich zal laten wachten. 's Avonds werd door de leden en introducée's een gezellige bijeenkomst gehouden als slot van den uitstekend geslaagden dag. HET BELGISCH HOFTRIO. Onze Limburgsche redacteur schrijft ons: De pianist E. Bosquet, de violist H. Clokers en de violoncellist M. Dambois, samen vormende „Le trio de la Cour de Belgique" hebben Zondagavond j.1. te Maastricht gemusiveerd, voor de Kon. Zangvereeniging „Mastreechter Staar". Het ensemble voerde uit „trio in fa majeur" van Saint-Saens en „trio in sa mineur" van César Franck. Als solisten gaven de drie kunstenaars nog werk van Saint-Saens, Moupon, Infante en Popper. Het trio, uitmuntende door spel van voorname gevoeligheid en fijn evenwicht, evenals het spel der virtuosen afzonderlijk, vond een enthousiast gehoor. Er moest worden gebisseerd. MUZIEK TE ROTTERDAM. Ka mer muziekvereenigin g. Men schrijft ons: De trouwe bezoekers van de bekende concertavonden der Kamermuziekvereeniging, zullen zeker met leedwezen vernemen, dat de heer Gaston Poulet, de eminente violist van dit naar hun genoemde ensemble, aan een vooral voor hem ernstige ongesteldheid lijdende is. Een zenuwontsteking in den rechterarm makat het hem onmogelijk zijn instrument te bespelen. Het herstel zal geruimen tijd vorderen en hem is volkomen rusthouden voorgeschreven. Het kwartet is daarom tijdelijk uiteengegaan. Deze week zouden de artisten hun tournée in Holland met een reeks van 26 concerten hebben aangevangen. Voor hem een ontzettende schadepost en een groote teleurstelling voor de verschillende kamermuziek vereen gingen. Het bestuur van onze kamermuziekvereeniging is er in geslaagd voor het concert vastgesteld op 18 October in plaats van het Pouletkwartet te engageeren „Het Triestiner Strijkkwartet", een Italiaansch ensemble, dat reeds grooten naam in het buitenland heeft gemaakt. MUZIEK IN DEN HAAG. Bij de uitvoering van „Der Fliegende Hollander", op 3 Oct. a.s. te geven door de Haagsche Onderwijzers-zangvereeniging (H.O.Z.), worden de Matrozenkoren gezongen door het Mannenkoor „De Vereenigde Zangers". Deze vereeniging heeft voor haar eerstvolgend concert o.m. in studie genomen „De Ruïne" van Brandts-Buys, „De Zee" van Anderson en „Goemorgen" van Hol. Verder zal op het programma voorkomen de eerste uitvoering van „Drei Lieder" van Berh. Gekles voor koor, sopraansolo en piano. Hedenavond begint Paus Schramm in Diii gentia zijn Beethoven-cyclus. Hij zal in 4 avonden 16 klaviersonates ten gohoore brengen. VEILINGEN. PERZISCHE KUNST. Op 5 en 6 October zal in den Rotterdamsehen Kunstkring een veiling worden gehouden van Perzische kunst, tapijten, miniaturen en aar dewerlc. De veiling staat onder directie van de firma Mak uit Amsterdam en de kijkdagen zijn vastgesteld op 2, 3, en 4 October van 10 tot 4 uur TENTOONSTELLINGEN. LIMBURGSCHE KUNSTKRING. Boosten, Jonas en Vos. Onze Limburgsche redacteur schrijft ons: Het Stedelijk museum te Maastricht herbergt thans werk van een drietal vooraanstaande katholieke Limburgsche kunstenaars. De architect Boosten, de schelder Jonas en de beeldhouwer Vos hebben hier verwant materiaal samengebracht. Alf. Boosten geeft werk van uitgesproken moderne lijn, waaronder ontwerpen, maquetten en foto's van waarlijk geslaagde kerken en landhuizen, als het met J. Ritzen samen gebouwde kerkje te Eygelshoven. Jonas komt uit met ontwerpen voor glas in lood, vloerkleeden voor een kerk en een paar groote studies. In zijn glas-in-lood ontwerpen kon men de compositie soms nog iets strakker wenschen en de koppen meer varieerend van uitdrukking. Overigens vertoont dit werk weer de groote kwaliteiten van dezen kunstenaar; in de studies en ontwerpen een monumentale soberheid, in de vloerkleeden een weelde van forsche kleuren. Van Charles Vos klein beeldhouwwerk van religieuzen en profanen aard. Behoudens enkele meer decoratief-streng gehouden stukken, munten de anderen uit door een verholen-vroolijk bewegen. Er zit een blijde bewogenheid van-binnen-uit ln dit werk. Geëxposeerd zijn mede foto's van een zijner Prix-de-Rome beelden. Deze courant verschijnt eiken dag des morgens en des avonds, behalve Zondagavond en Maandagochtend. De abonnementsprijs is bij vooruitbetaling en bedraagt voor Rotterdam en Schiedam per kwartaal ƒ 3.75 Voor de overige plaatsen in Nederland, hetzij aan huis bezorgd of fr. p. post, per kwartaal ƒ 6. Buitenland en Indiê p. kwart. ƒ15.-. Per zeepost ƒ 10.- per kwartaal. In sommige (niet alle) landen zijn post-abonnementen verkrijgbaar tegen gereduceerden prijs, Men informeere op de postkantoren. Afzonderlijke nummers 9 cent. Bureau Groote Markt 30, Rotterdam. * --- KERKELIJK LEVEN DE PROTESTANTEN EN SINT FRANCISCUS 2eer Geachte Heer Redacteur! m het Nr. van Vrijdag 17 Sept. j.1. deed beer P- K. mij de eer mijn artikel over ranciscus van Assisi te willen bespreken. Doordat een enkele zin uit dit artikel den zers voorgelegd, kreeg deze zin een verkeerden klemtoon. Jlag ik een kleine plaatsruimte van u vragen 0 Ór eene korte nadere uiteenzetting mijner be -dceling? Geenszins wensch ik een vTuchte loos debat. Mij trof altijd de sfeer van stilheid, waarmee de Stigmata in de oudste Franciscus-litteratuur •gorden omhuld. In de oudste uitgave: „Sancti Francisci Segendam Trium Sociorum" (ex cod. Fulg.) klinkt daar zoo hèel-rustig het verhaal van" het mystisch gebeuren. 1) On the 4the day of October, a Sunday, did de'part in most happy wise unto Christ" „that Apostolic man, Francis". En daarnè. eerst het verhaal der Stigmatiseering op de „Monte Alverna": „Since he did t, e ar in his heart this fewour of love and continual remembrance of Christ's Passion, the Lord himself..,. did adorn him in mar vellous wise while yet living in the flesh with the special privilege of a singular distinction." Met een sfeer van heilige stilheid is alles wat Franciscus aangaat omhuld. Een der drie genooten, broeder Leo („frate pecorello di Dio") wordt uitverkoren door Franciscus om te vernemen „het heilig geheim des Heeren" (capt 54 Fioretti). 't Is alles ootmoedig, schuchter, Zoo gespeend aan ophef. Van ontroerende schoonheid en innigheid. Vol reflecteerend beleven. Gaarne wil ik aanvaarden dat „the Lord himself did adorn Francis with the special privilege of a singular distinction." Tijden geleden las ik eens een zakelijknuchtere studie van een geleerd physio-psycholoog, die de Stigmata ook aanvaardde. Aanvaarden is relatief. Neen, ik, Protestant, voel „het verhaal der Stigmata niet aan als iets dat mij gênant lijkt", zooals mijn bestrijder meent. Maar het zwaartepunt ligt, voor mij, NIET in het miraculeuse. De apostolische machtige belijdenis trekken we hierdoor: „vleesch en bloed kunnen 't Gods-Rijk niet beërven" (I Kor. 15 : 50) en de Evangelische tegenstelling houdt ons vast: „De Geest is het die levend maakt, het vleesch is niet nut!" (Joh. Ev. 6 : 63). Wat Bernard van Clairvaux eens sprak, toen mep hem aanviel, naar aanleiding van een prediking, neem ik over: „Ik zal door geen verstandige over het verschil geoordeeld worden, mits slechts de waarheid van beide kanten ons beschermt en de liefde, welke de Schrift behoort te dienen en meerderen sticht, naarmate meerderen ware uitleggingen uit haar in hun werk hebben opgenomen." Zwaartepunt ligt voor mij, den Protestant nooit in de feitelijkheid van het mirakel, noch in het miraculeuze der feiten: aanvaarden zonder meer is van relatieve waardij voor ons bewustzijn. In uw artikel wordt herinnerd aan Paulus, die (Gal. 6 : 17) ook van stigmata spreekt 2). Het Grieksche woord (stigmata) beteekent: brandteeken voor een weggeloopen slaaf; ' { magisch-werkend brandmerk; verwonding. (Met prof. v. Nes denken wij aan Paulus' woorden, in den dienst van koning Jesus ontvangen van z'n vijanden). Zwaartepunt lag voor Paulus ook niet in z'n verwondingen (stigmata). Hij spreekt voordat hij hierover iets zegt aldus in hooge geestelijke roeping: „het zij verre van mij dat ik zou roemen anders dan in het kruis onzes Heeren Jezus Christus". (Gal. 6 : 14). Deze stigmata zijn relatief. Absoluut in waardij is Christi Kruis! Absoluut in waardij is voor ons het dragen door F. v. A. van de „dood-verwinnende Genade Christi in het hart!" De geachte schijver las mijn artikel eenigszins onjuist. Ik verzeker NIET aan de lezers van de „Nederlander" dat F. v. A. een voorlooper der Hervorming was. Ik schreef: „Men heeft F. v. A. een voorlooper der Hervorming genoemd. Is dit juist?" Ons antwoord vatten we saam in het woord van prof A. Harnack. Deze schreef (Dogm. Gesch. III bi. 373): „Die universalgeschichtliche Bcdeutung der ungeheuren Bewegung der Bettelorden alszt sich überhaupt nicht an neuen Sehren und Institutionen nachweisen, obgleich solche nicht ganz gefelilt haben, sondern sie liegt in der religiösen Erweckung, die sie wahrend eines Zeltraums von 150 Jahrenhervorgerufen haben. „Der Einzelne begann über die Heilswahrheiten der Christlichen ReHgion nachzusinnen, selbst in ein persönliches Verhaltnis zu dersolben zu treten." Das ist die höchste Bedeutung der Bettelordenbewegung. In diesem feinne sind die Orden eine Vorstufe der Reformation geworden!" En dezelfde prof. Harnack herhaalt later breeder (K.D.G. 1922 bl. 375) „Die universalgeschiehtliche Bedeutung.... liegt in der religiösen Erweckung und in der zum religiösen Individualismus führenden Unruhe die sie erzeugt haben. Sofern sie den einzelnen zum NACHSINNEN über die Heilswahrheiten gebracht haben, sind die Bettelorden und die „vorreforniatorischen" Bewegungen eine Vorstufe der Reformation geworden." Wie zoo Franciscus zien mag, kan spreken van eene „Vorstufe der Reformation!" Steph. Beissel S.J. (Gesch. V. M. bl. 252) schrijft hoe F. v. A. op het Antependium van de kapel bij San Gemine deed stellen eerst deze woorden: „Fürchtet Gott und ehret Ihn! Dit vermeen ik te beluisteren bij Franciscus en noemde hem daarom: Zoeker en Vinder naar God's Gemeenschap. Ons anders-zijnde Hollanders der 20e eeuw roept deze volbloed Zuiderling toe: „Fürchtet Gott und ehret Ihn!" Hoorn, September 1926. J. C. V. v. BEMMEL, Herat. Ev. Luth. Pred 1) Ik citeer in het Engelsch omdat ik hier thans slechts een Engelsche uitgave heb. 2) A. Grieksche Grondtent. Naschrift: De Kerk is heilig en brengt altijd heiligen voort, leert ieder Katholiek kind in zijn kleinen catechismus. Franciscus is voor ons niet alleen een voorbijgegane, eenzame groote, maar hij is het levend bewijs van de waarheid, dat de Kerk waartoe hij met hart en ziel behoorde, heilig is. En de heiligheid van den Arme van Assisi blijkt niet alleen uit zijn boven-aardsch leven, maar vindt haar bevestiging door de wonderbare feiten waarmee God, die alleen echte wonderen doen kan, die heiligheid wilde toonen aan de wereld. Een dier wonderbare feiten nu zijn voor ons de stigmata welke Sint Franciscus, volgens inwraakbare getuigen, in zijn verstorven ledematen ontving. Wie toegeeft dat Franciscus een heilige was — en dat doet ieder; wie toegeeft dat hij de stigmata werkelijk ontving — en dat doen de meeste ernstige onderzoekers; wie toegeeft, dat Franciscus' gedrag, zoowel vóór al3 na de ontvangst dier stigmata, bewijst, dat louter-natuurlijke factoren alleen, het feit dier stigmata niet uitleggen; die moet er een bovennatuurlijk feit in zien De gevolgtrekkingen die uit zoo'n feit te maken zijn, laten wij nu buiten bespreking. Maar de waarheid van het feit blijft. En terecht heeft de Leidsche professor de Graaf in zijn inaugureele rede gezegd: „Wij kunnen het toch niet uithouden zonder de waarheid". Nu verklaart ds. v. Bemmelen dat hij dit feit aanvaardt — het blijkt niet uit zijn artikel in „De Nederlander" van 11 September — „maar", schrijft hij, „het zwaartepunt ligt voor mij niet in het miraculeuse". Mogen wij eens hooren waarin dat zwaartepunt dan wèl ligt? Want als het feit niet bovennatuurlijk is, is het onnatuurlijk. De „Evangelische tegenstelling" is hier misplaatst en de door ds. v. Bemmel aangehaalde teksten doen in dit verband niets ter zake, weshalve we daarover niet discussieeren. Wij hebben het immers niet over de verklaring van het feit maar over het feit zelf, dat door tijdgenooten geconstateerd werd en door hen als een gevolg van Gods' rechtstreeksch ingrijpen werd beschouwd. Ds. v. Bemmel verwondert zich over den stillen eenvoud rondom dat feit. Maar dit is voor hen die in de heiligenlevens thuis zijn, niets nieuws. Heiligen" zijn nooit ostentatief wanneer het geldt te spreken over datgene wat God in hen wrochtte. Waar ter wereld trouwens worden de reusachtigste feiten nuchterder, bedaarder, kalmer, stiller en als vanzelfsprekender voorgesteld dan in de levensgeschiedenissen van Jesus? En ligt het zwaarte-punt dier feiten juist niet in hun wonderbaar karakter? En waren er geen zintuigen noodig om ze te constateeren? Zwaartepunt ligt voor mij, den Protestant", aldus ds. v. Bemmel, „nooit in de feitelijkheid van het mirakel, noch in het miraculeuse der feiten; aanvaarden zonder meer is van relatieve waardij voor ons leven". Dit is een vreemde redeneering. Een mirakel, ontdaan van zijn „feitelijkheid", is een fictie of een kunstje maar geen zaak die een ernstig mensch lang bezig houdt; en een feit zonder miraculeus karakter kan een kostelijk gebeuren wezen, doch komt helaas zooveel voor, dat we er in gewone omstandigheden geen acht op slaan. Maar als er verteld wordt van een zeer heilig mensch die kruiswonden draagt in zijde en armen en voeten, is het de moeite waard te weten of die mededeeling steunt op een feit. En het is van belang te weten of dat feit natuurlijk verklaard kan worden, ja of neen. Zoo tenminste schijnen de Evangelisten en de Christenen aller eeuwen het te hebben ver staan, wanneer het ging om verhalen van wonderbare feiten. Natuurlijk is „aanvaarden zonder meer van relatieve waardij voor ons leven". Maar de nadenkende mensch aanvaardt zulke feiten „niet zonder meer" ! En &ls hij ze mèt meer aanvaardt, zijn ze toch zeker niet van „relatieve waardij" voor het leven? Als Christus' verrijzenis een feit is, dan is ze een reusachtig wonder; dan is ze een bewijs voor Zijn Godheid en dan beteekent de aanvaarding van dat feit, de erkenning dier Godheid. Is die erkenning misschien „van relatieve waardij"? En zou het „van relatieve waardij" zijn te aanvaarden of de stigmata een feit zijn en of dat feit van miraculeus karakter is? Op „ware uitleggingen" komt het aan, zei Sint Bernard. Maar wat zou hij zeggen van een, die aan de feitelijkheid" van iets geen waarde hecht? • • • Wat 'de wondteekenen of stigmata van St. Paulus betreft: wij wezen er in ons artikel reeds met een nootje op, dat het woord liier een andere beteekenis heeft dan bij St. Franciscus. Ook wij verstaan er hier onder: wonden tijdens het apostolaat ontvangen. rte ;ij ! i t Natuurlijk lag voor St. Paulus het zwaar punt niet in die wonden op zich. Maar legden wel degelijk getuigenis af van een f e waaraan de apostel hechtte; dat hij „pèliko grammasin tei émci cheiri „in groote letters eigenhandig" meedeelde aan de Galaten; ar~ welker aanvaarding hij wel degelijk waar hechtte. Want de aanneming van dat feitw niet „van betrekkelijke waardij", maar voor Galaten volgde er uit dat, het gezag van Paulus weigeren hetzelfde was als gehoorzaamheid weigeren aan den dienaar van Christus Diens Evangelie verwerpen. In zoover was het al of niet aanvaarden van het feit dier stigmata dus zeker niet relatief Zij dienden om het gezag te bevestigen van den Apostel des Heeren in Wien, — het spreekt van zelf — alleen alle heil is, maar die zijn heilsboodschap gaf dóór den mensch Paulus, die blijkens zijn „stigmata" 's Heeren dienaar was. Zoo zijn voor ons de stigmata van Sint Franciscus de bewijzen voor het feit dat hij inderdaad een man Gods was, drager van de genade Christi. Als dit vaststaat, is bewezen dat de weg dien St. Franciscus ging, de ware weg was. Als de historie uitmaakt, dat St. Franciscus Katholiek was in den alouden zin des woords, dan is de Katholieke weg, die hij volgde en door anderen gevolgd wilde zien, de war~ weg. Kan men nu zeggen, dat die weg door Luther en de zijnen is gevolgd? Ds. v. Bemmel beweert dat op Harnack's gezag. Maar deze citaten bewijzen niets; Harnack past hier de zelfde methode toe als bij de studie der Evangeliën en van het oer-Christendom: de zuivere en onbesmette essentie van dat Christendom is zijn Protestantisme; ditzelfde partijdig en subjectief inzicht maakt ook het Francisca nisme maar tot voortrekker van het Protestan tisme. De onpartijdige beoordeelaar mag uitmaken of men „zóó zien mag". Vreemd is in elk geval hoe dankbaar de „Hervormers" voor dien voorbereidings-arbeid der monniken zijn geweest ! Uit loutere erkentelijkheid zijn zij hier en elders ver jaagd, opgehangen, verbrand en van have en goed beroofd ! Zegt dit ds. v. Bemmel niet dat er iets moet haperen aan de verwantschap? Is het niet vreemd dat in Franciscus juist die dingen de Protestanten afstooten, die uitwijzen hoe in-Roomsch hij was? „Vreest God en eert Hem !" Jawel, dat leerde Franciscus. Maar welke „Hervormer" dééd het zooals hij? En welke Protestantsche secte deed dat en leerde dat in die mate als het reusachtige ieger dat Franciscus volgde? Franciscus was ongetwijfeld de over de wereld wandelende barmhartigheid Gods; hij brandde het heidendom weg uit de Christelijke samenleving. Zijn volgelingen zijn zij, die de wereld kent als mannen van ontwikkeling, versterving en eenvoud, die in zijn geest de menschen opwekken steeds meer te doen voor God om te voldoen voor hun groote schuld. En als wij hen nu naast elkander zetten: Franciscus en Luther en hun leven vergelijken en hun levensavond en hun volgelingen en hun werk — waar vinden wij dan dat bovennatuurlijke waaruit voor ons Christenen vooral de vrucht van het „Nachsinnen über die Heilswahrheiten" blijkt? Nochtans, wij weten: niet aan ons komt de eer toe maar aan Hem die óm ons zulke wonderen wrochtte in het arm menschenkind dat ook Franciscus was. En in zijn geest wenschen wij onzen waardigen oponens: pax et lux den vrede en het licht des Heeren P. K. BENOEMINGEN ïn het Aartsbisdom Utrecht. Z.D.H. de Aartsbisschop van Utrecht heeft benoemd tot kapelaan te Leeuwarden (H. Bonif. en Gez.) den WelEerw. heer S. Bouwhuis, tot Kapelaan te Kabauw den WelEerw. heer J. B. Pothof (25 Juli 1.1. priester gewijd); tot Kapelaan te Almelo (II. Egbertus) den WelEerw. heer H. W. M. van den Bergh en tot Kapelaan te Musselkanaal den WelEerw. heer G. A. Blankenheym (25 Juli 1.1. priester gewijd.) ZEGENDE EEUWFEEST VAN ST. FHANCISCUS VIERING TE WEERT. Men schrijft ons nog uit Weert : Op 3 October, des avonds te 5 uur, den historischen avond van St. Franciscus' afsterven, zal de volledige Scliola Cantorum van het Minderbroedersklooster te Weert het Officie (Metten en Lauden) zingen, dat Julianus van Spiers O.F.M. kort na den dood van Franciscus vervaardigde en waarvan Pater dr. Eliseus Bruning O.F.M. onlangs tekst en compositie in de beste lezing uitgaf. Wegens de nationale hulde te 's-Hertogenbosch zullen op 4 October geen buitengewone plechtigheden plaats vinden. Op 5 October zullen alle klokken der stad de opening der plaatselijke feesten inluiden, terwijl heel Weert in vlaggentooi zal prijken en een passende versiering wordt aangebracht aan het Minderbroedersklooster. Op 6 October zal mgr. Laur. Schioppa, Pauselijk Internuntius een Pontificale Hoogmis opdragen. Op 10 October zal de plechtige H. Mis worden gecelebreerd door den Hoogeerw. Pater Provinciaal van de Orde der Dominicanen, op 12 October door den Hoogeerw. heer Ed. Haenen, Pastoor-Deken van Weert. De feestpredicaties worden gehouden op 6 Oct. door den Zeereerw. Pater Franciscus \t ilens O. Carm., op 8 Oct. door den Zeereerw. Pater P. J. J. Kok O.E.S.A., op 10 Oct. door den Zeereerw. Pater P. Willekens S.J., op 12 Oct. door den Zeereerw. Pater W. Jonckbloedt C.ss.R. Grootsche toebereidselen worden gemaakt, om de feesteen schitterend te doen slagen. --- ASPIRIN Hebt Gij rheumaiiek! Lijdt Gij aan jicht? Aarzelt dan niet maar gebruikt Aspiriïl-labletten t&agek In origineele verpakking met den oranjen band. Masseer dan nog met Spirosaï"Opiossing„®«jfe^" het eenige wrijfmlddel, dat diep in de huid dringt, en Gij verkrijgt oogenblikkelijk verzachting van al uwe pijnen. Want Atpirin Genezen SpirosaI Becl. 650II 47 ---