De „Graf Zeppelin" boven Nederland. Van heete-lucht-ballon tot bestuurbaar luchtschip. DE HERAUT VAN EEN ZEGEPRAAL. Het leek, alsof de Zeppelins tot het verleden behoorden. In Nederland had men er kort vóór den wereldoorlog nog een gezien, maar toen het bekend werd, dat de groote fabriek te Friedrichshafen, de bakermat der groote Duitsche luchtschepen, op bevel der geallieerden zoo goed als stil was gelegd, dacht men, dat de geweldige luchtkasteelen misschien nimmer meer de wolken zouden doorklieven. Onverwacht stond Nederland Dinsdagnamiddag tegenover de realiteit, die, ook na de berichten welke intusschen reeds over den bouw en de eerste proefvluchten van een nieuwe reusachtige Zeppelin gegeven waren, in sterke mate verraste. De draadlooze meldde, dat de „L. Z. 127", genaamd „Graf Zeppelin", die een proefvlucht over Noord-Europa maakte, wegens de weersgesteldheid den steven, of liever den neus, inplaats van naar Berlijn, naar het Westen had gewend en op de Nederlandsche grens aankoerste, om via Rotterdam naar Engeland te varen. In Engeland vernam men het bericht met gemengde gevoelens. Gedurende den grooten krijg waren de Zeppelins verspreiders van schrik en ellende geweest, te beginnen met 19 Januari 1915, toen de eerste luchtraid op het Vereenigd Koninkrijk plaats vond. Veertien maal werd Londen, de millioenen-city, door Zeppelins aangevallen. De laatste maal zag het op 12 April 1918 een dergelijk luchtschip. En nu, tien jaar later werd er weder één gemeld. Deze had echter geen vijandige bedoelingen. De autoriteiten gingen dan ook zoover, het luchtschip gastvrijheid aan te bieden. Op een telegrafisch verzoek werd de „Graf Zeppelin" zelfs de mast van het Cardington Airship Station in Bedfordshire ter beschikking gesteld, indien een rustkuur wenschelijk bleek. Duizenden Engelschen wachtten op de komst van het Duitsche luchtschip, maar het kwam en verdween als een dief in den nacht. In Nederland ging het echter anders. Het passeerde op klaarlichten dag de grens en zweefde over de lage landen in indrukwekkende majesteit. Nog vóór het duister viel, bereikte het Rotterdam, waarboven het zich statig voortbewoog, bewonderd door duizenden en duizenden. Het grijze gevaarte in de wazige lucht wekte een diepen indruk. Het was een stuk wereld, zooals het daar dreef met z'n lichtende oogen. Iedereen wist en z&g als het ware de menschen, die onverschrokken met hun handen en hun hersens deze geweldige massa voerden door de warreling der winden. Het beheerschte den horizon en dekte hier en daar een heele straat met zijn omtrekken af. 't Leek, of er een gordijn schoof van dak tot dak. De motoren ronkten. Ze bromden met een geluid, dat zoo een geheel eigen klank had, een ongehoord timbre. De krachten, die de Zeppelin voortstuwden, kwamen er in tot uiting, ze loeiden door de wijde ruimte en daalden over de stad, die zwijgend luisterde. In elk Nederlandsch hart, overal waar de Zeppelin passeerde, groeide de emotie, om den primeur, die onverwacht aan Nederland kwam, den primeur van het aanschouwen van één der nieuwste wonderen eener wonderlijke techniek. Een ieder voelde, hoe door de lucht een bode opdaagde, een heraut van een nieuwe periode, de zooveelste in de ontwikkeling van het menschdom, maar meer imponeerender dan al de voorgaande. En de zekerheid, de kracht, de gratie tevens van dit luchtkasteel waren voor eiken toeschouwer een waarborg voor den triomf van een menschelijk pogen, dat eeuwen lang het denken der menschheid beheerschte. Meer dan de Goliaths onder de vliegmachines gaf dit stoere luchtschip de verzekering van een bijna volkomen zegepraal. Graaf Zeppelin, 'de man, die een baanbreker was bij den bouw van bestuurbare luchtschepen en met zijn „Zeppelins" wereldberoemd werd. De stuurstoel van de „Graf Zeppelin". Men kan zich voorstellen, hoe trottgh de stuurman pan 1 groote l uchtschi p e ich hie r, moet. gewetens --- HOE DE MENSCH VLIEGEN LEERDE Op 15 October van het jaar 1783 ging te Versailles de eerste mensch de lucht in. Het was veler droom geweest, de vlucht der vogels na te volgen. De Grieksche fabels verhalen reeds van Icarus, die bij zijn vlucht naar de zon door een noodlottige vergissing om het leven kwam. Steeds waren er denkers en droomers, die streefden naar de verovering van de lucht. Dat deze verovering mogelijk was, kon eenleder nagaan. Er waren immer dingen, lichter dan de lucht. Reeds de rook van zijn houtvuur zou een intelligenten wilde op die gedachte kunnen brengen. Maar in den loop der tijden liet de oplossing van het vraagstuk op zich wachten, tot een Franschma.n, Joseph Montgolfier, op het derk beeld kwam, om een linnen zak te gebruiken. Spoedig werd 't eerste linnen ballon-omhulsel gemaakt en stroo er onder in brand gestoken, zoodat het door de opstijgende lucht ten hemel zweefde en zelfs tien minuten lang in de lucht bleef. Daarna, op 26 Augustus 1783, liet de bekende geleerde J. A. C. Charles een omhulsel op van geverniste zijde, dat met waterstofgas gevuld was. Het rees tot 1000 meter hoogte en vloog ongeveer 24 kilometer ver. Toen het ergens op het land nederdaalde, vlogen verschrikte boeren er met hun hooivorken op af en scheurden het in stukken. Ze dachten, met een duivelschen geest te doen te hebben. Op 19 September van hetzelfde jaar ging er In Versailles weder een ballon op, ditmaal met passagiers. Deze rees 750 meter en kwam drie kilometer verder in een bosch terecht. De passagiers hebben hun ervaringen nooit kunnen vertellen, ofschoon ze gedurende de korte luchtreis met elkander slaags bleken te zijn geweest. Het waren een schaap, een kip en een eend.... De eerste mensch, die een poging tot een luchtreis ondernam, was Jean Pilatre de Rozier uit Metz. Hij steeg bij Parijs in een heete-luchtballon op, die aan een kabel met de aarde verbonden bleef, dus in een z.g. ballon capUf. Dat was op 15 October 1873. Vijf weken daarna — men ziet dat de luchtkoorts het menschdom te pakken had — gingen de Rozier en een zekere markies d'Arlandes in een vrijen ballon naar boven. Ze bleven 25 minuten in de lucht en dreven negen kilometer ver. Van toen af aan werden dergelijke luchtreisjes gewoon. Men leerde zelfs, onder den heete-lucht-ballon een fornuis brandend te houden, om een ge regelde temperatuur van de heete lucht te verzekeren en den ballon te doen rijzen of dalen. Heel lang wist men niet, dat de heete lucht de ballons deed stijgen. Men was van meening, dat de rook het omhulsel omhoog duwde. Tenslotte echter kwamen de geleerden achter de waarheid, maar tevens zon men toen op middelen om de heete lucht, die heet bleef, zoolang als het fornuis brandstof had, door leis doelmatigers te vervangen. Na kolengas kwam de groote ontdekking van het waterstofgas als geschikt vulgas voor luchtballons en daarna ging de wetenschap steeds verder in het verbeteren van de eerste luchtschepen, temeer, wijl vele jaren de meening heerschte, dat de lucht slechts door ballons kon worden veroverd. Vliegmachines achtte men onmogelijk. Zóó kwam de negentiende eeuw, na vele, soms dwaze experimenten, o.a. dat van Testu Brissy, die zich, op zijn paard gezeten, naar boven liet voeren. Men maakte den bestuurbaren ballon en naderde aldus steeds meer het type van het echte luchtschip. Velerlei waren uiteraard de mislukkingen. Evenals later met de vliegtuigen werd men door schade en schande wijs, vooral toen aan de hoogterecords begonnen werd. Op 30 Juni 1901, dus in de twintigste eeuw, de eeuw van den vliegenden mensch, bereikten prof. A. Berson en dr. R. J. Süring uit Berlijn een hoogte van twaalfduizend meter. Ofschoon ze zich er tegen gewapend hadden, maakte de ijle atmosfeer op die hoogte, dat ze een deel van deze luchtreis in bewusteloozen toestand aflegden. Trouwens, vele hooge-luchtreizigers hebben op deze wijze den dood gevonden. De onmogelijkheid, om de ballons behoorlijk te besturen, vooral bij slecht weer, deed de luchtvaarders uitzien naar andere types. De eerste methoden, om ballons te besturen, doen thans belachelijk aan. Men gebruikte groote „ooren" van met linnen overdekte geraamten, die den ballons vaak een monsterachtig aanzien gaven. De „ooren" werden gebruikt zooals een roeier zijn riemen hanteert. In 1852 echter plaatste Henri Giffard een kleine stoommachine in een siigaarvormigen ballon en met dezen vloog hij zelfs tegen den wind in. Langzaam ging het voorwaarts. Op 19 October 1901 stuurde de Braziliaan Santos— Dumont, die later verongelukte, een sigaarvormigen ballon van 108 voet lengte en 20 voet diameter, welke door een petroleum-motor gedreven werd, met een snelheid van 30 kilometer rond den Eifeltoren. Hier begint de periode, waarin het initiatief voor de experimenten in de luchtvaart van Frankrijk op Duitschland overging en wel voornamelijk door de activiteit van Graaf Zeppelin. --- Twee knusse hoekjes in de groote gondel van de „Graf Zeppelin". Links een kijkje in de Twee knusse hoekjes in de groote gondel van de „Graf Zeppelin". Links een kijkje in de keuken van het luchtschip. Menige Hollandsche huismoeder zou zulk een paradijs op den beganen grond tot haar beschikking willen hebben. Rechts het interieur van een slaapcabine. De rustbank kan gemakkelijk in een heerlijk bed veranderd worden. Het uitzicht is iets ruimer dan dat vanuit een scheepspatrijspoort.... --- GRAAF ZEPPELIN Men zegt, dat deze Duitsche luchtschepenbouwer, die zijn eigen naam gaf aan zijn scheppingen — de Engelschen spreken steeds familiaar van een „Zepp", wanneer ze een Zeppelin bedoelen — toen hij tijdens den Amerikaanschen burgeroorlog als jong milita'.r attaché aan het Duitsche gezantschap te Washington verbonden was, op zijn verzoek vergunning kreeg, om met één der observatieballons van de Noordelijken de lucht in te gaan. Wat hij zag, overtuigde hem van de militaire waarde van luchtballons. Hij keerde in Duitsch land als een voorvechter van het luchtwapeu terug. Intusschen zou zijn practische arbeid in deze richting nog eenigen tijd op zich la r en wachten. In den Fransch-Duitschen oorlog was hij officier. Hij verwierf zich bekendheid door een dapperen verkenningsrit tegen de stellingen van maarschalk Mac Mahon. Van 1887—90 was hij gezant van Würtemberg in Berlijn, in 1891 werd hij luitenant-generaal en in 1901 ging Graaf Zeppelin als generaal der cavalerie op non-activiteit, om zich geheel aan den bouw van door motoren gedreven luchtschepen te wijden, waarmede hij in 1898 begonnen was. (Graaf Zeppelin, die in 1838 te Constanz geboren was, stierf 8 Maart 1917, dus tijdens den wereldoorlog, die uitwees, dat de Zeppelins als gevechtswapen betrekkelijk weinig beteekenis hebben en wat „bedrijfszekerheid" betreft, zeker voor de vliegmachines moeten onderdoen). Na 1897 werd zijn groote kunde bij den bouw van luchtschepen benut. Hij streefde al direct naar een ander en beter type dan dat van Santos—Dumont. Graaf Zeppelin ervoer, dat het lange omhulsel der nieuwste luchtschepen, ofschoon aangewezen, om een beduidende snelheid en stabiliteit te bereiken, het nadeel had, dat het steeds in het midden dreigde in te deuken, vooral wanneer het luchtschip tegen den wind in ging. Daarom construeerde hij een sterk geraamte van aluminium, dat hij in compartimenten verdeelde, die alle afzonderlijke gashouders bevatten, welke natuurlijk aan de einden bij den vorm van het luchtschip werden aangepast. De geheele constructie werd vervolgens met geverniste zijde bedekt. Het geraamte maakte het daarbij mogelijk, de schroeven aan den ballon zelf te bevestigen, inplaats van in de gondel. Tevens konden ook de gondels dichter bij den ballon worden aangebracht. Dit alles verhoogde den weerstand van het luchtschip en deed het beter bestand zijn tegen den luchtdruk. De keurig ingerichte salon van de „Graf Zeppelin". Van hieruit kunnen de passagiers rustig gezeten de prachtige tafereelen gadeslaan, die het reizen tusschen hemel en aarde biedt. IDoor de eon verlicht en overgoten met een zilverglans, zweefde de „Graf Zeppelin" boven Berlijn. Op ge foto passeer t het luchtschi p den „ Parizet , Plats f - giet den „ Brandenb urgertor?'. --- DE EERSTE PROEFVLUCHTEN De eerste proefvlucht met een Zeppelin werd in Juni 1900 gemaakt. Over een korten afstand bereikte zij ©en snelheid van 18 mijlen in het uur. In 1906 vloog een Zeppelin rond het meer van Constanz, allerlei bochten en wendingen makend en door lastige manoeuvres toonend, hoe gemakkelijk en zeker het te besturen viel. Daarna — in Augustus 1908 — vloog een Zeppelin elf uur achtereen, daarbij een afstand van 400 kilometer afleggend, maar het ging in een onweer bij Echterdingen ten gronde. Deze proefvluchten waren het resultaat van jarenlange studie en oneindige berekeningen. Men had soms met de meest ongedachte bezwaren te kampen. Eén der eigenaardigste incidenten bij een Zeppelin-proefvlucht had reeds vóór het starten plaats. De Zeppelin zou naar buiten worden gebracht, uit de reusachtige hangar te Friedrichshafen en moest zich daartoe een weinig verheffen. Maar wat men ook deed, het luchtschip bleef te zwaar en wel ongeveer een honderd kilo, naar men ijlings berekende. Hoe Graaf Zeppelin en zijn helpers ook zochten en piekerden, men kon de oorzaak niet vinden. Tenslotte zocht Graaf Zeppelin het luchtschip zelf af, om het waarom van het gebrek aan stijgkracht te ontdekken. En tot zijn stomme verbazing, doch tegelijkertijd tot zijn groote vreugde, voni hij achter in de verbindingsdraden van de Zeppelin een grooten zwaren kerel, die ronkte als een os. Ten zeerste opgelucht, haalde de luchtschipbouwer den onbekenden slaper uit zijn zoete droomen. Het bleek een zwerver te zijn, die gedurende den nacht in de hangar een toevlucht had gezocht. De man kreeg een duchtig standje, maar werd tevens uit dankbaarheid van een paar goede sigaren voorzien. Lustig dampend zag hij het luchtschip langzaam de hangar verlaten. Toen het echter de lucht in ging, als een groote zilveren sigaar, werd de bruin-gebrande zwerver zoo wit als een lijk. Indien Graaf Zeppelin's berekeningen niet dérmate precies waren geweest, had de man wel eens een onaangenaam ontwaken kunnen beleven .... Door zijn ondernemingen verloor Graaf Zeppelin zijn kapitaal. Hij kon slechts voortgaan met steun der Duitsche regeering, die tot dusver aarzelend tegenover zijn pogen had gestaan. Het „Reich" trok een bedrag van 2.15 millioen mark uit voor den bouw van luchtschepen van het stijve type. Na de ramp bij Echterdingen bracht een inzameling door heel het land zes millioen mark op. Drie millioen hiervan werd gebruikt voor de oprichting van de maatschappij „Luftschiffbau Zeppelin", terwijl de rest voor een stichting tot bevordering van het vliegwezen werd aangewend (Zeppelinstiftung). In 1910 kwam het eerste handelsluchtschip „Deutschland", in 1912 het eerste luchtschip „L 1", dat bij de marine in dienst werd gesteld. Met den wereldoorlog begon voor de Zeppelins een belangrijke periode. In 1915 vond de eerste luchtaanval op Engeland met Zeppelins plaats. Sinsdien zijn deze luchtschepen voor de Engelschen het symbool van een aanval vanuit de lucht. De Zepps worden er nog steeds met een minder vriendelijk oog aangezien. Een belangrijke tocht was die van een Zeppelin, de „L 59" naar Oost-Afrika, in 1917 (6800 K.M.) Na den wereldoorlog vloog een Zeppelin, die door de Vereenigde Staten was besteld, over den Atlantischen Oceaan. Tijdens den oorlog waren aan de fabrieken van het Zeppelinconcern twaalf duizend personen verbonden. Van 1900 tot 1919 werden er 115 Zeppelins gebouwd, waarvan 103 stuks voor leger en vloot. Het is nog altijd een geheim, hoeveel zeppelins er in den wereldoorlog verongelukt zijn. De vrede van Versailles maakte aan de glorie van Zeppelin een einde. Het werd Duitschland zoo goed als onmogelijk gemaakt, om deze luchtschepen te bouwen. In Engeland en Amerika werkte men intusschen met man en macht aan een eigen type, even groot en zeker als de Zeppelins en hierin slaagde men. Maar deze bouwerij stelde Duitschland in staat, zich aan al te knellende banden een weinig te ontworstelen. Men hoopte, Zeppelins te kunnen gaan maken voor handelsdoeleinden, speciaal voor de groote transatlantische verbindingen met Noord- en Zuid-Amerika, de laatste via Spanje, dat zijn uiterste best doet, de lang verbroken relaties met de voormalige, steeds in belangrijkheid toenemende koloniën te verbeteren. Het resultaat van deze pogingen is voorloopig belichaamd in het nieuwste, kolossale luchtschip „Graf Zeppelin." --- DE „GRAF ZEPPELIN" De Zeppelin-fabrieken maken aluminium pannen, ketels, auto-onderdeelen en Zeppelins, onder directie van Dr. Eckener, den waardigen opvolger van Graaf Zeppelin, die kort na den oorlog een geregelden Zeppelindienst tusschen Friedrichshafen en Berlijn organiseerde, welke echter door de Entente verboden werd: de luchtschepen moesten daarbij uitgeleverd worden. De „Graf Zeppelin" of L. Z. 127, is de grootste Zeppelin, die er tot dusver gebouwd werd. Men stelt zich echter voor nog grootere te maken. Engeland bezit reeds grootere luchtschepen. De R 100 heeft een grooteren omvang dan de L. Z. 127. Het luchtschip wordt door vijf luchtgekoelde motoren gedreven, die door een nieuwe soort brandstof gevoed worden, het z.g. blauw-gasmengsel, een geheim procédé, dat niet zwaarder dan de lucht is. In de passagiersgondel, welke uiterst luxueus en gerieflijk is ingericht, bevinden zich tien slaapcabines voor passagiers. In totaal kunnen minstens 75 passagiers worden vervoerd, terwijl de bemanning uit 39 personen bestaat. Voor alles is gezorgd; er bevinden zich een keuken en een prettige salon in de passagiersgondel, waarin ook de commandohut ligt. De L. Z. 127 loopt ruim 120 kilometer per uur en men rekent, dat ze ongeveer 10.000 kilometer in de lucht kan blijven. Ze heeft'een inhoud van meer dan 105.000 kub. M. De lengte is 237 M. Wat de technische uitrusting aangaat, de groote radio-zender heeft een antenne-energie van 120—140 Watt en een straal van 1500 kilometer. Over de geheele lengte van het schip loopt, zooals dit ook bij andere Zeppelins en dergelijke luchtkasteelen het geval is, binnen het geraamte een corridor, die door de Engelschen de „catwalk", het „kattenloopje" wordt genoemd. Deze corridor is uiteraard uiterst smal en zij dient om de verschillende gondels te bereiken, waarin de motoren en de voorraden staan. Ze loopt tusschen de gashouders door, die daartoe, eveneens ten dienste der gondels, zijn ingekeept. Een heel systeem van ladders voert naar de verschillende punten van het geraamte, dat uit duraluminium bestaat, een sterker metaal dan het vroeger gebruikte aluminium. Dit duraluminium is 'n legeering van aluminium met 3 pot. koper en 1 percent nikkel. Het is vijfmaal zoo sterk en veel lichter dan aluminium. Toen de „Graf Zeppelin'' gedoopt werd — den dag na den negentigsten verjaardag van Graaf Zeppelin — werd er een flesch vloeibare lucht stukgeslagen, inplaats van de gebruikelijke flesch champagne. Gelijk men zich herinneren zal, maakte het luchtschip een succesvolle proefvlucht over de Alpen. 't Is bestemd voor den dienst Spanje—ZuidAmerika, maar dr. Eckener wil er nog een vlucht naar Noord-Amerika mede maken. Daar, in de Vereenigde Staten, bestaat een groote belangstelling voor de nieuwe Zeppelin en met de grootste bereidwilligheid is de luchthaven van Lakehurst voor de ontvangst van de „L. Z. 127" in gereedheid gebracht. De Amerikaansche autoriteiten willen zelfs hun eigen „Los Angelos" zoo lang een „straatje om stiuren", opdat het Duitsche luchtschip het in de hangar niet te bekrompen zal hebben. Het staat nog niet vast, wanneer hét luchtschip zal vertrekken, de toebereidselen worden echter reeds getroffen en men denkt a.s. Woensdag te starten. Ongetwijfeld zal deze luchtreis van de „Graf Zeppelin" van groote beteekenis voor het transatlantische verkeer blijken. Velen in Nederland, die de Zeppelin aanschouwden, zullen dien tocht met een bijzondere belangstelling volgen. De radio.hut van de „Graf Zeppelin" is zóó ruim en zóó goed ingericht, dat menig marconist mn gen oceaanstooinez eyn vliegenden collega zal kunnen benijden M Dr. Hugo Eckener, voorzitter van de Luftschiffbau-Gesellschaft Zeppelin, commandant van de L. Z. 127. ---