TOONEEL. „FESTSPIELE" TE HEIDELBEUG. Dit jaar zullen de „Festspiele" te Heidelberg worden gehouden tusschen 21 Juli en 15 Augustus. Op het binnenplein van het oude slot zal „Katchen von Heil/bronn" van Kleist met de muziek van Weber, alsook „Een Zomernachtsdroom" van Shakespeare worden opgevoerd. In den stedelijken schouwburg zal Schluok und Jau" van Hauptmann worden vertoond. Op 21 Juli zullen de „Festspiele" worden geopend met een feestzitting in de aula der Universiteit. Gerhart Hauptmann zal hier het woord voeren. --- KUNST-AGENDA. ROTTERDAM. 11 Mei: Groote Schouwburg, Pygmalion (Rott. Hofstadtooneel), 8 uur (voor volwassenen) Dagelijks: Circus-Schouwburg, De Rozenkrans (Ver. Schouwspelers), 8 uur. Bioscopen: Goedgekeurde programma's tot en met Donderdag 10 Mei in: Thalia (voor volwasenen); Olympia (voor volwassenen); Grand Theatre; Corso (voor volwassenen). Tentoonstellingen : Toonkamers Eekhart, Diergaardelaan 2: schilderijen, aquarellen en pastels van Edith van Leckwück (tot 21 Mei). — Huize van Hasselt, Schiedamsche Singel 35: werken door Sara van Heukelom (tol 25 Mei). AMSTERDAM. 10 Mei: Stadsschouwburg, Pygmalion (Ver. Rott. Hofstadtooneel), 8% uur (voor volwassenen.) 11 Mei: Stadsschouwburg Het Adelaarsjong (Vereen. Tooneel), 8 uur (voor volwassenen.) 13 Mei: Stadsschouwburg, Het Adelaarsjong, (Ver. Tooneel), 8 uur (voor volwassenen.) Dagelijks: Grand Theatre, Samen uit.... samen thuis (Schouwtooneel), 8% uur. Bioscopen : goedgekeurde programma's tot en met Donderdag 10 Mei: Koxy Theater (voor volwassenen); Rem brandt-Theater; Rialto Theater, Ceintuurbaan (voor volwasenen); Cinema de Munt. Tentoonstellingen: Toonkamers Vereeniging De Brug, Frans Halsstraat 8, tentoonstelling van werken der leden (tot 15 Mei). — Nationale Kunsthandel, Heerengracht 435, tentoonstelling van werken door Clara Klinghoffer (tot en met 12 Mei). — Art! et Amioitiae. voorjaarstentoonstelling van werken der leden — Museum Amstelkring. O.Z. Voorburgwal, kerkelijke kunst — Koloniaal Instituut, tentoonstelling Schrijven en Teekenen (tot 12 Mei). — Kunstzaal Wisselingh en Co. en i Stedelijk Museum, Een eeuw Fransche kunst --- WETENSCHAP. OVERHEIDSBEMOEIING OF VRIJE REGELING ? N. a. v. de prae-adviezen aan den Partijraad. II (Slot) Mag. Alb. C. Doodkorte O. P., te Zwolle, schrijft: Uit het voorgaande kan duidelijk zijn, dat een onderneming, b.v. een industrie, onder twee opzichten onder Staatsbemoeiing kan vallen; vooreerst als economische grootheid en dus ter oorzake van het product, b.v. als het economisch volksbelang door een te veel of te weinig productie van een bepaalde soort — te veel luxe artikelen of te weinig behoefte-artikelen — zou geschaad worden; en ten tweede als zedelijke grootheid, d. i. ter oorzake van het justum en aequum in winst en looncontract. Alleen het tweede schijnt actueel te zijn in deze kwestie. Gelukkigerwijze definieeren alle prae-adviseurs met Aristoteles en de Scholastiek den Staat en bijgevolge het staatsrecht uit het staatsdoel, n.1. het algemeene volksbelang. Dit zijn algemeen menschelijke behoeften, in welker voorziening de particuliere bemoeiing noodzakelijk of feitelijk te kort schiet» Noodzakelijk, zooals bijv. algemeene rechtsvoorziening, en dit is het eigenlijke terrein van staatsrecht en staatsmacht. Feitelijk, zooals bijv. onderwijs en gezondheid van het kind, en daarin wordt terecht het staatsrecht aanvullende (suppleereende) genoemd. En uit dit aanvullende karakter schijnt te volgen, dat zelfstandige staatsbemoeiing boven het minimum suff i c i e n s, d. i. boven het minimum dat voldoende is om het tekort der particuliere bemoeiingen aan te vullen, onrechtmatig is. Dit nu schijnt van toepassing te zijn op de verzorging van het justum en aequum in een onderneming, zijnde dit op zich een particulier belang, als niet noodzakelijk de particuliere bemoeiing te boven gaande. Een zelfstandige staatsbemoeiing in dezen boven het minimum sufficiens is derhalve onrechtmatig en zelfs onrechtvaardig, omdat hier ook het eigendomsrecht op de onderneming in het spel is. En ditzelfde schijnt te gelden voor 't z.g. „bedrijf", waarmee bedoeld worden alle soortgelijke ondernemingen in den lande in eenzelfde branche, b.v. alle schoenmakerijen, alle boerenbedrijven enz. in het land. Immers het eenige eenheidsprincipe in dit z.g. bedrijf is niet doel-identiteit, zooals van alle burgers in één staat of van P. en A. in één onderneming, maar doel- of productgelijkenis (similitudo), gelijk b.v. tusschen twee of meer staten en twee of meer boerderijen. Die doelgelijkenis nu schijnt niets te veranderen aan den aard van een onderneming en van P. en A. als zoodanig, evenmin als de doelgelijkenis tusschen twee staten iets verandert aan den aard van een staat of rijk. 't Eenige noodzakelijk onderscheid schijnt kwantitatief te zijn, n.1. grootere productie en bijgevolg grootere invloed op de economische volkswelvaart. Deze gewichtige basis van minimum sufficiens van zelfstandige staatsbemoeiingen in zaken van particulier initiatief wordt uit het oog vèrloren, b.v. als men zegt: waarom geen publiekrechtelijke bedrijfsraden, gelijk toch ook een gemeenteraad de marktdagen regelt, het tramverkeer, wegenverkeer, enz.; immers deze laatste zijn geen zaken van particulier initiatief. Ten slotte komt dus de vraag primair hierop neer: is particuliere bemoeiing — vooral nu de P. en A. voor een deel in bonden vereenigd ijn — voldoende om zelfstandig het justum en aequum in de ondernemingen te verzorgen zonder letsel aan het algemeen belang, b.v. door onderling overleg van P. en A. desnoods met sanctie van den wetgever over de genomen besluiten, gelijk bij de collectieve arbeidscontracten geschiedt; of is zelfstandig ingrijpen van de overheid daartoe noodig: d. i. bedrijfsraad of de derde hand, gelijk Mr, Steenberghe het telkens uitdrukt? Als argumenten vóór Bedrijfsraad worden gegeven: er zijn vaste-colleges noodig en blijvende arbeidsregelingen en niet tijdelijke, die een nieuwe gevechtspositie mogelijk maken, en dat geschiedt alleen door de Bedrijfsraden. Alleen dan ook zal er vrede komen en solidariteit en organische samenwerking en zal de klassenstrijd ophouden. Alleen dan zal de mentaliteit van den arbeider verbeteren, waardeering komen voor den arbeider, zal de arbeider worden tot waarlijk medeproducent en de hem toekomende positie en medezeggenschap mogelijk zijn. Bijzonder bewijskrachtig voor de noodzakelijkheid van zelfstandige overheidsbemoeiingen schijnen deze gronden niet te zijn, vooral niet, wanneer die begrippen getoetst worden aan de in 't verloop van dit artikel gegeven definities en onderscheidingen, 't Sterkst schijnt het argument uit de tijdelijkheid van particuliere colleges en particuliere besluiten, zooals b.v. van de collectieve arbeidscontracten. Echter is de tijdelijkheid daaraan niet essentieel en in sommige gevallen een gunstige omstandigheid, gezien het volle, wisselende, en door vele factoren van plaats en tijd en gelegenheid sterk beïnvloede economische leven. Mr. Steenberghe betoogt niet zoozeer het voldoende van regeling van onderop, met sanctie desnoods van de besluiten door de overheid — hij laat daarvoor pleiten de historische ontwikkeling, het feitelijk bestaan van bonden van P. en A., het succes van de collectieve arbeidscontracten — maar hij bestrijdt de bedrijfsraden als verderfelijk, waardoor dan vanzelf een regeling van onderop de eenige mogelijkheid wordt. Verderfelijk, omdat de vraag primair is een vraag van winst en loon — de hoofdbasis van P. en A. -bonden zelf is geen andere — en met zelfstandige bemoeiing van derden in zaken van prijs en loon „zou het bestaan der ondernemingen in handen van derden gelegd worden. Dit is onaanvaardbaar". Tot deze derden behooren dan ook de arbeiders als lid van dat zelfstandig verordenend orgaan en zoo schuilt achter den Bedrijfsraad de eisch van „medezeggenschap in de bedrijfsleiding, waardoor van het beginsel van eigendomsrecht wordt afgeweken", en dat is de eerste stap op het hellend vlak, dat leidt tot socialisatie van de productiemiddelen. Hij deelt ons mede, dat het officieel orgaan van het R. K. Vakbureau van 11 Nov. 1920 onder bedekte termen afzetting van den patroon eischte „indien de billijke verlangens der arbeiders niet zijn in te willigen als gevolg van aanwijsbare fouten in de bedrijfsleiding". Zoo verklaarde de tweede prae-adviseur, de heer Kuiper, op 18 November 1920 in de Tweede Kamer ten aanzien van de socialisatie: „Wij staan daartegenover heel objectief en ook niet afwijzend zonder meer". Dit tweede argument schijnt meer te pleiten tegen het onrechtvaardige motief van sommige arbeiders, dan tegen de Bedrijfsraden als zoodanig, d. i. tegen zelfstandige overheidsbemoeiingen, hetzij het gezag daarbij ook in de arbei ders belichaamd is, hetzij het dit niet is. Het eerste argument van Mr. Steenberghe raakt inderdaad het hart van de kwestie, vooral indien daar gelezen wordt rechtvaardige winst en rechtvaardig looncontract, in plaats van winst en loon zonder meer. Indien dit argument volkomen doorslaand is en alle zelfstandig staatsingrijpen in die dingen de ruïne beteekent van alle ondernemingen, dan schijnt de kwestie opgelost te zijn en is de weg van vrijheid en van onderop de eenig mogelijke en dus voldoende; het minimum sufficiens van staatsbemoeiing is dan noodzakelijk nul. Echter schijnt het argument niet voor elke zelfstandige staatsbemoeiing in welken vorm ook door te slaan; vrijheid en verordening kun 1 uen op zoovele wijzen gecombineerd worden; b.v. de vrije arbitrage en bij weigering verplichte enquête volgens de Arbeidsgeschillenwet en evenzoo de wel vrije, maar toch een moreelen druk bevattende Staatscontróle op de geldbanken. In 't algemeen schijnt Staatscontróle tegen groot machtsmisbruik eenerzijds wezenlijk een zelfstandige Staatsbemoeiing te zijn om te weren het malum publicum, en anderzijds niet noodzakelijk de ruïne te zijn van de betrokken ondernemingen. En zoo schijnt ten slotte het pro en contra in het pleit van deze prae-adviezen niet finaal beslissend te zijn, en blijft de vraag van het minimum sufficiens nog open, en deze regel schijnt voorloopig te wijzen op regeling van onderop volgens klare begrippen en klare beginselen waartoe dit artikel iets moge bijdragen. Immers zelfstandige besluiten van P. en A., desAods met sanctie van de overheid, schijnen inderdaad een minimum overheidsbemoeiing te zijn, en de onvoldoendheid hiervan schijnt uit wel gedefinieerde begrippen nog niet bewezen. Naschrift van de redactie. Bij het niet-philosophische gedeelte van Magister Doodkorte's betoog mogen wij eenige aanteekeningen plaatsen. In de eerste plaats wil het ons voorkomen, dat Pater Doodkorte van de argumenten vóór bedrijfsorganisatie niet een algeheel duidelijke voorstelling geeft. De bedrijfsorganisatie wordt, althans in deze prae-adviezen voor den Partijraad, bepleit: omdat zij alleen geschikt en in staat is, in het bedrijfsleven de rust en orde der samenwerking te scheppen in de plaats van den strijd der produceerende groepen, strijd, die door vakorganisatie en collectief contract niet wordt opgeheven. En voorts geldt als argument voor bedrijfsorganisatie, dat het alleen langs dien weg mogelijk is duurzaam de bestreving van de rechtvaardigheid en billijkheid in de plaats te stellen van het recht" van den sterkste, dat in het systeem van contract en conflict altijd zal blijven zegevieren. In de tweede plaats vestigen wij er de aandacht op, dat het door Mag. Doodkorte behandelde „eerste argument" van Mr. Steenberghe zich niet richt tegen het begin van bedrijfsorganisatie, als voorgesteld in het advies van den Hoogen Raad van Arbeid en waarover in de prae-adviezen aan den Partijraad thans practisch het geding gaat. MAANDBLAD VOOR DE ANTIEKE CULTUUR. BÜ den uitgever W. E. J. Tjeenk Willink te Zwolle zal in September a.s. een maandblad beginnen te verschijnen, dat gewijd zal zijn aan de antieke cultuur. Het zal een omvang hebben van ongeveer 160 pagina's per jaargang en wil pogen door het publiceeren van korte artikelen de belangrijkste levensuitingen der GriekschRomeinsche beschaving in haar blijvende waarde en beteekenis in het licht te stellen en de resultaten van de studie der klassieke oudheid in ruimeren kring bekend te maken. Het richt zich derhalve tot allen, die voor het geestelijk en maatschappelijk leven der ouden belangstelling gevoelen, in de eerste plaats tot oud-leerlingen en leerlingen van Gymnasia en Lycea, De redactie zal bestaan uit: Dr. L. Alma, Prof. Dr. D. Cohen, J. W. Kemper S.J., Prof. Dr. W. E. J. Kuiper, Dr. A. Sizoo, Dr. E. Slijper, Dr. C. Spoelder, Dr. H. Knorringa, secretaris (Noorder Amstellaan 103, Amsterdam). De abonnementsprijs bedraagt ƒ 2.50 per jaar. Abonnementen kunnen reeds thans bij den uitgever W. E. J. Tjeenk Willink te Zwolle worden opgegeven. --- TECHNIEK. INTERN. CONGRES VOOR TRAMWEGENTE ROME. De eenmans-wagen. Den 7cn dezer is te Rome het 21e congres gehouden van de „Union Internationale de chemin de fer d'interet local et de transports publiés automobiles". Er waren directeuren en ingenieurs van tramweg ondernemingen en bedrijven uit België, Bulgarije, Denemarken, Duitschiand, Engeland, Frankrijk Hongarije Italië, Lithauen, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Spanje, TsjechoSlowakië, Zweden en Zwitserland. De heer Bacqueyrisse, directeur-generaal van tramwegen en autobusdiensten te Parijs, bracht rapport uit over het eenmans-wagen-systeem. Spr. gaf een uiteenzetting van de toepassing van dit stelsel in Amerika en wees op de zeer gunstige financieele resultaten er van. Het is echter niet gewenscht dat in Europa dit stelsel blindelings wordt nagevolgd. Elk land zal het op eigen wijze willen toepassen, maar men kan daarbij gebruik maken van de groote ervaring in Amerika Naar de overtuiging van dezen rapporteur zullen er bij elk tramnet wel één of meer lijnen zijn, waarop toepassing van het eenmans-wagan stelsel mogelijk en voordeelig zal blijken te zijn. De heer P. M. Nieuwenhuis, directeur van de Gem. Electr. Tram te Arnhem, was mede rapporteur over dit onderwerp. Spr. gaf een beschouwing over do bezuinigingen in Nederderland met het éénmane-wagen stelsel verkregen en wees op de voordeelen in Amerika daarmede verkregen. In Arnhem, waar het stelsel geheel is ingevoerd, heeft men nog geen fare-box en kaartjesautomaat. Spr. achtte deze echter bevorderlijk voor een goede bediening en zeide te verwachten, dat een uniform-toestel, dat niet kostbaar behoeft te zijn, wel binnen korten tijd zal worden ingevoerd, nu het éénmans-wagensysteem, ook in Frankrijk steeds meer toepassing vindt --- RADIO STORING VAN HUIZEN. Door de harmonische van Kootwijk. De directie der N. V. Nederlandsehe Draadlooze Omroep wendde zich tot den directeurgeneraal der Posterijen en Telegrafie met het verzoek om maatregelen te nemen tegen de harmonische van het radio-telefonie-station Kootwijk, welke harmonische op de golflengten van 1600—1900 M. iedere ontvangst, met name in de provincies Overijssel en Gelderland ongenietbaar maakt. Zoowel in de programma's van Daventry als in die van. Radio Paris en Hulzen maakt het gepiep van Kootwijk zich voortdurend hoorbaar. Thans is naar de „Stand." meldt, door voornoemde directie van het Hoofdbestuur der Posterijen bericht ontvangen, dat maatregelen ter voorkoming van genoemde storingen in overweging zijn genomen, zij het ook, dat in verband met de hooge daaraan verbonden kosten, nog geen definitieve beslissing is genomen. Waar techinsche voorziening zonder eenigen twijfel mogelijk is, mag worden verwacht, dat ook zoo spoedig mogelijk die voorziening wordt getroffen. GEEN TRAMSTORINGEN MEER IN NIJMEGEN! In hoe vele steden des lands wordt nog steeds door de radioluisteraars geklaagd over tramstoringen, die elke radioontvangst onmogelijk maken! Helaas behooren de gemeenten, die door het monteeren van Fischer-beugels op de electrische tramwagens deze storingen uit den weg ruimen, tot de uitzonderingen. De directie der Nijmeegsche Tram heeft hier het goede voorbeeld gegeven door alle tramwagens van Fischer-beugels te voorzien, met het gevolg, dat de vroeger zoo ernstigs tramstoringen in Nijmegen thans volkomen verdwenen zijn. Alleen op enkele punten, waar seinlichten branden, komen nog storingen voor, doch ook deze zullen binnenkort met behulp van condensatoren opgeheven zijn. De radio-luisteraars in geheel Nijmegen zullen dan dus niet meer merken, dat er electrische trams loopen! De sleepstukken zijn ongeveer 4 maal duurder dan de normale, doch gaan ook driemaal langer mee, terwijl de slijtage aan den rijdraad door de polijstende werking veel geringer is. Van groot belang is een goede smering van het sleepstuk. HET OPSPOREN VAN STORINGEN. Het vinden van eenvoudige storingen wordt zeer vergemakkelijkt, indien men de beschikking heeft over een betrouwbaar meetinstrument. Met behulp van een goeden voltmeter en wel bij voorkeur van het draaispoeltype, kunnen allerlei metingen worden verricht, die voor de controle op de goede werking van het toestel van waarde zijn. Niet alleen kan men met een dergelijken voltmeter nagaan of de vereischte gloeispanning voor de lampen aanwezig is en of de anodebatterij of de batterijtjes voor de negatieve roosterspanning nog in goeden staat verkeeren, doch men kan dit instrumentje ook gebruiken als milli-ampèremeter om den plaatstrdom der lampen te controleeren resp. om eventueele fouten in het toestel op te sporen. Voor het verrichten van dergelijke eenvoudige metingen, waarvoor verder geenerlei hulpmiddelen vereischt zijn, is het echter noodig dat de gebruikte voltmeter inderdaad van het, draaispoeltype is d.w.z. de verplaatsing van den wijzer moet verkregen worden door de-draaiing van een draadlampje in een magnetisch veld. Gewoonlijk wordt dit draadraampje rechthoekig uitgevoerd en direct op het asje van den wijzer aangebracht, zoodat men bij beschouwing van het instrument veelal zonder moeite dit onderdeel kan herkennen. Bovendien is een ander kenmerk hiervan, dat de schaalverdeeling van het nulpunt tot de maximale waarde geheel gelijkmaitig is d.w.z. tusschen alle opvolgende schaalwaarden bevinden zich gelijke afstanden. Uit don aard der constructie van een voltmeter van het draaispoeltype vloeit de eigenschap voort, dat dit instrument in het algemeen een hoogeren weerstand heeft dan de electpomagnetisehe, weekijzer- of hittedraadvoltmeters, hetgeen voor radio-doeleinden een j 3 gunstige eigenschap is. Zelfs de kleine zakvoltmeters hebben als draaispoel-instrument nog een zeer voldoenden weerstand voor de bovenomschreven metingen, terwijl daartegenover de weerstand van het instrument bij ge bruik als milli-ampèremeter voor het meten van den plaatstroom toch geen nadeeligen invloed heeft op de meting. Men vervaardigt grootera draaispoelvolbmeters tot een weerstand van 100 ohm per volt. Dit beteekent, dat voor een maximale schaalwaarde van 300 volt het instrument een weerstand krijgt van 30.000 ohm. Dè kleinere zakvoltmeters van het draaispoeltype bezitten gewoonlijk een weerstand van omstreeks 50 ohm per volt, d.w.z. bij een meetbereik van 10 volt heeft het instrument een weerstand van 500 ohm. Om den voltmeter als milli-ampèremeter te gebruiken moet men dezen weerstand kennen i deze staat gewoonlijk op de schaal gedrukt. Om dan de schaalverdeeling in milli-ampères te verkrijgen, behoeft men slechts de maximale schaalwaarde in volts te vermenigvuldigen met 1000 en daarna te deelen door den weerstand in ohms. Het aldus verkregen getal geeft dan de maximale schaalwaarde in milliampères aan en, daar de schaalverdeeling geheel regelmatig is, kan men alle andere schaalwaarden in verhouding omrekenen. Neemt men als voorbeeld een voltmeter met een schaal tot 12 volt en een weerstand van 000 ohm, dan loopt de schaal in milli-ampères 12 x 1000 — — 20 milli-ampère. 600 Geeft de wijzer van het instrument dus 12 volt aan, dan beteekent dit bij gebruik als milli-ampère 20 milli-ampère; bij 6 volt is dit 10 milli-ampère, enz. De prijs van een dergelijken draaispoelvoltmeter is gewoonlijk iets hooger dan van voltmeters van het electromagnetisch type; voor metingen aan radio -toestel'' n verdient het eerstgenoemde instrument echter verre de voorkeur. ( EEN NIEUW OMROEPSTATION IN TSJECHO-SLOWAKIë. Nog dit jaar zal te Enyicke in Ts«echo-S!owakië een zender gebouwd worden met een energie van 10 K.W., werkende op een golflengte tusschen 260 en 300. Deze wordt nog nader vastgesteld. De zender te Kaschau fKosice) met een energie van 1.3 K.W., zal, zoodra de bovengenoemde zender gereed is, hoofdzakelijk als telegrafie-station dienst doen voor het uitzenden van weerberichten. DE 60-KW-ROSENH ü GELZENDER. De bouw van den nieuwen Rosenhügelzender bij Weenen is zoo ver gevorderd ,dat de Ravag over enkele weken reeds met proefultzendingen hoopt te kunnen beginnen. RADIO EN ONDERWIJS. In Noorwegen zijn door de regeering plannen opgeworpen om in een viertal scholen te Oslo radio-ontvang-installatdes te plaatsen .speciaal bestemd voor het onderricht per radio in de Duitsche en Engelsche taal. In Engeland zijn reeds meer dan 5000 scholen van radio-installaties ten dienste van het onderwijs voorzien. RADIO IN CANADA. Het station CKY te Winnipeg, werkende op een golflengte van 384.4 M., zal nog dezen zomer zijn energie van 500 W. verhoogen tot 5 KW. „RADIO IN HOTELS". In de Vereenigide Staten Is in de zgn. Statler-ihotels In Boston, New York, Buffalo, Cleveland, Detroit en St. Louis, een grootsdhe radio-installatie in bedrijf genomen. In bijna alle kamers van het hotel zijn radio-ontvangapparaten opgesteld, waarmee men naar keuze twee programma's kan ontvangen, terwijl ook de muziek van het hotel zelf of speeches in de een of andere groote zaal van het hotel met deze ontvangtoestellen kunne® worden gevolgd. Br zijn in bovengenoemde hotels 1156 luidsprekers aangiebracbt en 6552 hoofdtelefoons. "Voor de uitvoering van het werk waren 200- elektriciens noodig. ■ LUISTERAARS IN ZWITSERLAND. Het aantal luisteraars in Zwitserland bedraagt in Genève 5000. Lausanne 6000, Bern 16.000, Zuricih 32.000 en Basel 3000. VOOR- EN NADEELEN VAN GROOTE SELECTIVITEIT. Eenlge jaren geleden werd algemeen de meening gehuldigd, dat een ontvanger, welke voor het ontvangen van telegrafische signalen bruikbaar was, ook zonder meer geschikt was voor het ontvangen van telefonie. Toen men echter een nauwkeurige studie ging maken van de processen, welke zich bij het zenden en ontvangen van telefonie afspelen, kwam men alras tot het inzicht, dat aan een telefonie-ontvanger nog wel andere eischen gesteld moeten worden dan voor het ontvangen van telegrafische signalen noodig is. Een der voornaamste vereisebten van een goeden radio-ontvanger is groote selectiviteit. Deze geeft twee voordeelen: le. de signalen van storende stations kunnen door scherpe afstemming geëlimineerd worden. 2e. bij scherpe afstemming is de geluidsterkte het grootst. Hieruit blijkt, «lat voor een telegrafie-ontvan. ger groote selectiviteit een eerste vereischta is. Bij ontvangst van telefonie daarentegen kan te groote selectiviteit de kwaliteit der reproductie zeer ongunstig beïnvloeden. Hier blijken dus twee belangen met elkaar in strijd te zijn. Gelijk bekend, vindt de uitzending van telefonie in den regel plaats door een z.g. draag, golf d.w.z. een voortdurend uitgezonden trilling in één golflengte, te moduleeren door de trillingen, welke door de microfoon geleverd worden, indien hierbij gesproken wordt. Uit theoretische overwegingen is af te leiden dat, indien een door de microfoon geleverde trilling inwerkt op de draaggolf, een trilling van andere frequentie (golflengte) ontstaat; tijdens het spreken varieert dus de golflengte. Indien men de golflengte-variaties berekent voor alle in de practijk voorkomende toonhoogten blijkt, dat een golfban cl Van niet te verwaarlozen breedte benoodigd is. Daar een zeer selectief toestel practisch slechts één golflengte ontvangt, blijkt dat hierdoor gedeelten van den golfband zullen wegvallen resp. zwakker zullen worden ontvangen. Men kan dus zeggen, dat van de uitgezonden klanken bepaalde toongroepen niet ontvangen worden, hetgeen dus het geluid „vervormt". Zeer duidelijk kan men dit verschijnsel constateeren bij sommige suPerheterodyne toestellen, welke, zooals bekend, buitengewoon selectief kunnen zijn. De muzie£ klinkt dan in vele gevallen hol. Te sterke terugkoppeling van een normalen ontvanger geeft 'een dergelijk resultaat; de selectiviteit is nJ. omgekeerd evenredig met de demping in het toestel. Door terugkoppeling wordt de demping kunstmatig gereduceerd, welke „dempingsreductie" een verhoogde selectiviteit tengevolge heeft. Ook om deze reden is het geWensc'at terugkoppeling met voorzichtigheid en overleg toe te passen. Uit het voorgaande blijkt, dat, hoewel groote Selectiviteit bijdraagt tot storingsvrije ontvangst, de natuurgetrouwheid der niuziekr fcproductie hierdoor kan bedreigd worden. Met ingewikkelde schakelingen is het weliswaar mogelijk met behoud van de selectiviteit, ook 'ten geheelen modulatieband te optvangen. in de normale ontvangtoestellen zal men meestal tot een compromis komen, waarbij de reproductie ons bevredigt en toch een voldoende selectiviteit behouden blijft RADIO BIJ DE ZUIDERZEEWERKEN. Bij de uitvoering van een grootschen op^et, welke een zeer uitgestrekt arbeidsterrein heeft gekozen, moet een vlotte regeling van het verkeer den gang der werkzaamheden belangrijk bevorderen. Vandaar, dat ook bij de uitvoering der Zuiderzee-werken aan een gemakkelijke onderlingen seindienst veel waarde werd gehecht. Het behoeft ook geen verwondering te wekken, dat de radio-telefonie het aangewezen middel werd geacht om een vlugge onderlinge verbinding tusschen de verschillende punten en posten tot stand te brengen. Een directe onderlinge Vérbinding van dé 1 belangrijkste kantoren van de Maatschappij tot Uitvoering van Zuiderzeewerken (M. U. Z.) te Den Oever (Wieringen), Harlingen en Medemblik werd zeer wenschelijk geacht, terwijl een verbinding met de voornaamste uitvoeringswerken, n.1. op het Kornwerderzand, Oude Zeug en Meerdijk, noodzakelijk was; deze laatste verbindingen waren practisch alleen met de radio te verwezenlijken. Aan de Nederlandsche Selntoestellen Fabriek (N. S. F.) werd het installeeren van de zes radio-telefonie installaties, die hiervoor noodig zijn. opgedragen. De radio-zenders zijn kleine telefonie-zenders met ongeveer 50 Watt antenne-energie die elk op vijf verschillende golflengten tusschen 135 en 175 meter kunnen werken. Als zendlamp wordt een Philips T. B. 1 '50 gebruikt en als modulator eenzelfde lamp, terwijl anode-modulatie wordt toegepast. De ontvangers zijn superheterodyne ontvangers, met drietraps middelfrequent versterking en ééntrap laagfrequent versterking. Om met een zestal telefoniestations het onderling verkeer mogelijk te maken, is een gemakkelijke wijze van oproepen gewenscht. Dit wordt in het onderhavige geval bereikt door, zooals aangegeven, de ontvangers alle op een verschillende golflengte af te stemmen en eiken zender uit te rusten met een schakelaar, die de golflengten van de vijf tegenstations geeft, Deze schakelaar 'ls met de plaatsnamen van de op te roepen stations gemerkt Op den zender bevindt zich een knop, waarmede het mogelijk is den zender te schakelen voor „telefonie" of voor „oproep". In het laatste geval wordt een terugkoppelspoel op de modulatorlamp aangesloten, |oodat deze in een 1000 perioden toon genereert. Door te drukken op een daartoe aanwezigen drukknop, wordt nu het zend-ontvangrelais gesloten, waardoor met den zender teekens met 1000 perioden toon kunnen worden gegeven. De bedoeling is, dat het roepende station zijn eigen naamsein in een combinatie van strepen en punten geeft. Bij den ontvanger behoort een bedieningskastje, bevattende een haak met schakelaar voor de tele-microfoon, een toonversterker met relais in de anodeleiding, een zend-ontvang schakelaar en een schakelaar, die het mogelijk maakt, dat de zender van uit de bedieningsruimte of van af een telefoonlijn besproken wordt, of dat de bedienende telegrafist zelf op de lijn spreekt. Hangt de tele-microfoon aan den haak, dan is de toonversterker op den ontvanger aangesloten en zal een inkomend oproepsignaal via het relais in de anodeleiding van den toonversterker op een alarmbel worden overgebracht. Wordt nu de telefoon van den haak genomen, dan wordt de toonversterker uit: en de tele-microfoon ingeschakeld en kan de oproep beantwoord worden. Een vijftal van het totale aantal installaties is reeds gemonteerd en werd dezer dagen met succes beproefd. Na indienstótelling zal de .verbinding tusschen de verschillende afdeelingen van de M. U. Z. op het uitgestrekte werkterrein zeer zeker belangrijk worden verbeterd. RADIO IN ROEMENIE. In Roemenië is de radio nog niet zoo populair als elders. Er zijn slechts twee kleine zenders, beide in Boekarest, die met een energie van 2 kW en 1Ö0 W werken, resp. op een golflengte van 1800 en 280 M. De zender met de laatsigenoemde . golflengte werkt uitsluitend voor experimenteels doeleinden. Wel bestaan er plannen om eveneens te Boekarest een nieuwen 'zender, te bouwen, maar in het gunstigste geval kan deze eerst tegen den herfst gereed zijn. Do energie zal 30 KW bedragen. ---