NOORWEGEN. NOBILE EN ZIJN MANSCHAPPEN IN LEVEN? DE „CITTA Dl MILANO" IN DRAADLOOZE VERBINDING. Zwakke seinteekens door storingen niet te ontcijferen. OSLO, 8 Juni. (V.D.) Naar uit KIngsbay gemeld wordt, heeft het draadloos station op de „Citta di Milano" Donderdagmiddag een zeer zwak draadloos bericht opgevangen, dat naar het oordeel van deskundigen stellig van den zender van de „Italia" afkomstig moet zijn. Het draadloos bericht scheen van Frans Jozefsland te komen. Het was echter zoo zwak; dat definitieve vaststelling niet mogelijk was. De „Citta di Milano" verzocht daarom, de draadlooze berichten om 17 uur te herhalen. Inderdaad werden toen Donderdagmiddag om yijf uur opnieuw draadlooze berichten ontvangen. De atmosferische toestand was echter opnieuw zoo ongunstig, dat ontcijfering van de telegrammen onmogelijk was. Door de „Citta di Milano" worden alle pogingen in het werk gesteld, om de verbinding te herstellen. Men meent thans te kunnen aannemen, dat Nobile en zijn manschappen zich nog onder de levenden bevinden. BADEN, 8 Juni. (V.D.) De radio-amateur QuambuBch hoorde Donderdagavond te 10.30 op korte golf S.O.S.-signalen, welke duidelijk te verstaan waren. Hij stelde hiervan het telegraafkantoor in kennis, met het verzoek te willen luisteren. Vastgesteld werd, dat in verschillende talen oproepen werden gedaan, welke duidden op signalen, afkomstig van de „ItaJia". De S.O.S.-oproepen werden het laatst Vrijdagmorgen tot 2 uur 20 min. nog zeer duidelijk gehooTd. OSLO, 8 Juni. (H.N.) Naar uit KIngsbay wordt gemeld, heeft ook de „Hobby" signalen opgevangen, die waarschijnlijk van de „Italia" afkomstig waren. KOWNO, 8 Juni. (V.D.) Naar uit Moskou gemeld wordt, is gisteren te Archaneel de ijsbreker „Malygin" aangekomen, welke op weg is voor een onderzoek naar de verblijfplaats van de „Italia". Aan boord van de ijsbreker wordt een vliegtuig vervoerd; een ander Russisch hulpschip blijft in voortdurende verbinding met den ijsbreker. Volgens een bericht uit Milaan zou de voorzitter van de commissie tot hulpverleening aan Nobile's expeditie, aldaar, van de „Citta di Milano" een telegram hebben ontvangen, volgens hetwelk het schip erin geslaagd zou zijn, weer met de „Italia" in draadlooze verbinding te treden. DE „ITALIA" TEGEN EEN BERG STUKGESLAGEN? NEW-YORK, 8 Juni. (R.O.) Draadlooze telegrammen, die, naar gezegd wordt, afkomstig zijn van Nobile. worden van tijd tot tijd in dit land bij voortduring gehoord. Het laatste nieuws is, dat een amateurstation in Altona een draadloos telegram zou opgevangen hebben van den volgenden inhoud. S.O.S. Nobile. Er blijft ons geen beschutting, behalve de „Italia", welke tegen een berg Is stukgeslagen. Onze positie is 84/15/10 Noord, 15/20/40 Oost. De temperatuur is vriezend. Wij hebben gebrek aan voedsel. Allen zijn in leven. Verscheidene gewond. Wij hebben geen signalen gehoord. Zullen weer seinen o 600 grot. NOODWEER BELEMMERT DE HULPACTIE. Donderdagmiddag is Larsen met zijn watervliegtuig te Kingsbay aangekomen. Hij was voornemens nog denzelfden dag naar de „Hobby" te vliegen, doch moest daarvan, tengevolge van een hevigen sneeuwstorm, afzien. Zoowel de „Hobby" als de „Braganza", die zich op het oogenblik ten Westen en ten Oosten van Verlegenhoek bevinden, zijn in het ijs vastgeraakt en loopen gevaar geheel ingesloten te worden. Het slechte weer, sneeuw en mist, zijn voor verdere onderzoekingen zeer ongunstig. Men hoopt echter, dat spoedig verbetering zal intreden. De Italiaansche hulp-manschappen te Vadsoe hebben bevel gekregen, naar Italië terug te keeren. Vijftien van hen zijn reeds op de terugreis Woensdag Oslo gepasseerd. DE ITALIAANSCHE VLIEGERSHULP. ROME, 7 Juni. (V.D.) De start van het Itar liaansche hulpvliegtuig „S. 25" is bepaald op heden, ingeval de weersomstandigheden gunstig zijn. De afstand Milaan—Ziirich—Kopenhagen—Vadsoe—Kingsbay moet in drie dagen worden afgelegd. De Italiaansche regeering heeft nog een ander vliegtuig voor Nobile ter beschikking gesteld. POGING OM MET DEN PHILIPS-ZENDER VERBINDING MET NOBILE TE KRIJGEN. EINDHOVEN, 8 Juni. (V.D.) In verband met de door radio-amateurs opgevangen signalen Tan de „Italia", zal de Philipszender heden tusschen 16 en 18 uur G.M.T. Nobile oproepen en hem mededeelen, dat verschillende hulpexpedities onderweg zijn. Verder zal verzocht worden, de huidige ligging van de „Italia" te seinen. Gelijktijdig zal te Eindhoven met behulp van eenige korte-golfontvangers geluisterd worden. Ongetwijfeld bestaat, indien de door radioamateurs ontvangen signalen werkelijk van de „Italia" afkomstig zijn, er inderdaad kans, dat antwoord ontvangen wordt en hierdoor de redding van de expeditie mogelijk zal worden gemaakt. --- PORTUGAL. SAMENZWERING ONTDEKT. Talrijke arrestaties. LONDEN, 8 Juni. gemeld wordt, heeft ring tot omverwerpi dekt. Talrijke arrest; 1 i reeds zijn «enig» • Tot de gea i r officieren. Daar del komen van een lijst verwacht worden, •uilen plaats vinden. (V.D.) Naar uit Lissabon de politie een samiemzweng van de republiek ontJijljberi plaats gehad en i", weerde ra verbannen, i belmoren marine;,, ,uie in het bezit is gevan samenzweerders, kan dat nog meer arrestaties --- ZWITSERLAND. HET EINDE DER ST. GOTTHARDAFFAIRE DE EENIGE BRON VAN OPHELDERING ONBENUT. I —• Onvolkomen onderzoek door Italië's houding. Tengevolge van storing in onze verbinding met Genève kon het slotgedeelte van het verslag van onzen Geneefschen correspondent over de afwikkeling van het mitrailleusen-incldeat van St. Gotthard geen plaatsing vinden iti ons oohtendblad. We laten het alsnog hier volgen: Men kan de veronderstelling maken, dat de nu in beslag genomen zending mitrailleuses is voorafgegaan of moest gevolgd worden door andere zendingen, of dat de Hongaarsche regeering den tusechentijd tusschen de ontdekking van het oorlogsmateriaal te St. Gotthard e«i de bemoeiingen van den volkenbond om een onderzoek in te stellen heeft gebruikt om een gedeelte van den gevonden voorraad te verduisteren. Zoowel de eene als de andere veronderstelling is zeer verontrustend, zoodat de bevindingen van de wapendeskundigen er allerminst toe kunnen leiden, gerustheid onder de bevolkingen der kleine entente te wekken. Intusschen was men algemeen van meeoing, dat het nutteloos was, nog verdere onderzoekingen te bevelen. Eén onderzoek zou misschien hebben kunnen helpen, n.1. bij den expediteur der mitrailleuses, het Italiaansche handelsgenootschap te Verona. Maar niemand waagde het, dit uit te spreken en nog minder waagde men het, een beroep te doen op de medewerking van de Italiaansche regeering en Scialoja zelf bleef zich den geheelen dag in stilzwijgen hullen. Dit was uit angst voor Mussolini'3 ongenade. Reeds in 't begin van de aangelegenheid had hij te kennen gegeven, dat Italië buiten de zaak moest blijven. Daardoor heeft de volkenbondsraad deze eenige Ibron om opheldering te krijgen niet durven gebruiken. Dit is de groote zwakke plek van het onderzoek van den volkenbondsraad in deze aangelegenheid. DL INTERN. ARBEIDSCONFERENTIE EEN INCIDENT. De werkgeversgedelegeerden verlaten de zaal GENèVE 7 JunJ. (B. T. A.) Vandaag heeft zich op de arbeidsconferentie een incident voorgedaan. In de commissie voor de veiligheid der havenarbeiders verlieten de werkgeversgedelegeerden de zitting, nadat met 9 tegen 9 stemmen en 5 onthoudingen verworpen was een hunner voorstellen, tot het verwijzen van zekere vraagstukken naar de bijeenkomst der paritaire maritieme commissie. Na het vertrek der werkgeversgedelegeerden besloot de commissie, een redactiecomité te vormen, dat tot taak zal hebben, een ontwerpvragenlijst op te stellen, op den grondslag der in de jongste zittingen der commissie genomen besluiten. --- FRANKRIJK. DE CRIENTATIE DER FRANSCHE POLITIEK POINCARé's PROGRAMREDE. De buitenlandsche politiek. — Regeering en parlement. — De ambtenaren. — De schoolkwestie. — De malaise in den Elzos. (Van onzen correspondent.) Parijs, 8 Juni 1928. De nieuwe Kamer heeft haar eerste groote zitting gehad. Er waren minder dames in de publieke tribunes, die niettemin dicht-bezet waren. De „mondaine élégance" vindt het proces Mestorino veel meer passionneerend. Veel belangstelling was er in de speciale tribunes, die der diplomaten en ex-député's vooral. Een toast van den wedergekeerden voorzitter, wiens kwaliteiten om de debatten te leiden natuurlijk door niemand ontkend worden en die reeds aanstonds zijn onpartijdigheid demonstreerde, door den socialist Uhry tot de orde te roepen. Uhry had zich een ongepaste insinuatie aan het adres der rechterzijde gepermitteerd op het oogenblik, dat hij de tribune verliet bij de discussie over de dagorde. De socialisten waren trouwens zeer opgewonden. Ze willen wel helpen, Ricklin en Rosse amnestie te verleenen, maar niet zonder iets voor Cachin en zijn makkers te doen, om niet allen hagel uit het communistisch jachtgeweer in de vleugels te krijgen. Maar de kamer zelf nam nauwelijks nota van deze bakkeleipartij. Ze zat met open handen en smeekende blikken te wachten, te wachten, wat uit den schoot van het gouvernement zou komen. De gebeurtenissen bij de verkiezing van het bureau hadden veel linksche vermetelheid doen vermoeden. Poincaré is wijzer geweest en heeft zich aan die „mentaliteit" niet gestoord. Hij heeft zich bij de opstelling der regeeringsverklaring weinig laten influenceeren. Hij is geheel de oude gebleven, de Poincaré zelfs van bijna 30 jaar geleden. Vooral in dat opzicht, dat hij nog steeds niet geleerd heeft, dat in der Beschrankung sich der Meister zeigt. Een verklaring van Pnincaré, zelfs een regeeringsverklaring, is altijd een geweldig lange redevoering en een die gereciteerd wordt met geen prettig geluld maar met een frappante nauwgezetheid jegens den tekst. Die verschrikkelijk lange redevoering heeft kamer en tribunes dan ook ontzettend lang in spanning gehouden, want men luistert niet om den inhoud, maar om de „mouvements de séance", dat wil zeggen, de wijze waarop de verschillende artikelen, die de minister-president het parlement aanbiedt, worden opgenomen. Bij die gelegenheid hangt al wat toeschouwer is over de balustraden, want men hoopt de afteekening der toekomstige gouvernementeele combinaties te zien. De lange verklaring heeft aan een ieder naar zijn gading gegeven, en er was letterlijk elck wat wils, zelfs „de la bouillie pour les chats!" zooals men hier zegt. Alleen de communisten kregen de gard en de socialisten ook wel eenigszins, maar minder in het oqgjJ$j>Pend. 'I B*T Het begin was natuurlijk een toast. V)a,t de regeering in den verkiezingsuitslag een tot aanblijven zou vinden, was nog al duid&ijk. Dat Poincaré nog in de doelmatigheid van het parlementaire stelsel geloöft, was ook bekend. Maar hij waarschuwde 1och, het reglement te veranderen en in de gelukkige samenwerking van oude en nieuwe kamerleden een middel te vinden, om de werkmethode te perfectionneeren. De kamer heeft daar niet bijzonder fanatiek op gereageerd. Alle overige punten gaven aanleiding tot applaus, tot veel applaus, tot applaus op bijna alle banken en alle variaties die het applaus kan hebben. Maar wat het pikante van de zaak was, het applaus bracht niet altijd dezelfde handen op elkaar en vaak maar een gering aantal, dat steeds een kleine middengroep bevatte, maar dat overigens zich nog al eens naar links of naar rechts kon verplaatsen. Het zou dan ook een gooien met de muts zijn, thans reeds eenige conclusie te trekken over de toekomstige meerderheid. Om enkele punten bleef de rechterzijde vrij koel. Om belangrijke redenen waren de kartelpartijen zeer geïrriteerd. Over het algemeen kan men wel zeggen, dat Poincaré met zijn stoot aan de stuurstang niet naar rood heeft gekoerst en sommige punten zullen zelfs een agitatie gaan wekken. Hij heeft eenige toezeggingen aan de conservatieven gedaan ,die, zoo ze verwezenlijkt zullen worden, het politieke leven hier zeer kunnen verzuiveren. De vrijheid van vereeniging vir.dt hij best voor de industrieetle, agrarische, pa'tunale en werknemersgroepen, hij heeft duidelijk gezegd, dat die gunstige revolutie niet de dingen op hun kop moet gaan zetten en in buitensporigheden laten verloopen daar de ambtenaren en staatsdienaren ook al gaan syndicaliseeren, om over de overheid den baas te spelen. Zoo men zich niet den een of anderen dag in volle anarchie wil bevinden, moet het uitvoerend bewind de president van de republiek met zijn verantwoordelijke ministers blijven en de kamer de wetgevende macht, doch de ambtenaren hebben ambtenaren te blijven en niet door wanorde en Indiscipline hun functies te compromitteenen. Poincaré meent, dat een statuut dringend noodig is, waarin rechten en plichten van hen, die in overheidsdienst zijn, nauwkeurig zijn omschreven. Dat was naar den zin van de rechterhelft der kamer. Het tweede punt was voor de linkerhelft. Het was de gebruikelijke toast op de ,,wetten van de republiek", die de ziel van het kind heeten te beschermen door het een school te geven, die de ziel helaas maar al te vaak blijkt te verwaanloozen, althans het essentieele voor de ziel negeert en in steeds toenemende mate de kinderziel vergiftigt. Poincaré spreekt over de schoolkwestie als een antiek liberaal. Hij zweert nog bij de neu- ' trallteit. Hij meent, dat de neutrale school de religieuse, filosofische politieke en sociale overtuigingen niet noodzakelijkerwijs zal kwetsen en hij sluit zijn oogen voor de werkelijkheid, da* onderwijzers, die de neutraliteit schenden meer nadeel aan die school toebrengen dan de tegen, standers. Zij hebben echter voldoende getoond, het willens en wetens te doen en Poincaré heeft bovendien Herriot naast zich zitten, die van de neutraliteit zijn eigen opvatting heeft. Maar het moet gezegd, dat Poincaré zijn laïciteits-belijdenis niet in dien agressieven vorm gegoten heeft, ais Herrlot dat zou hebben geii non f zoodat men niet weet, of hij een status quo wenscht of een rechtmatige genoegdoening van de ouders, die hun kinderen niet willen overgeven aan de roode onderwijzers. Maar het meest waarschijnlijk is, dat hij zal laten begaan, en in het bijzonder Herriot zal laten begaan' en dat deze aan de onderwijsparagraaf in de praktijk zijn stempel zal geven. Natuurlijk is ook de malaise van den Elzas aangevoerd. Het gouvernement staat er op, te herhalen, eena te meer, dat het den ElzasrLothartngera toezegt, zoolang de drie departementen zelf willen, intact te bewaren het schooien godsdienstig regiem, dat zij altijd hebben gehad," Had het ongelukkig kartedgouvernement die daad van recht, gezond verstand en liefde voor de hervonden provincies, voor oogen gehouden, met de malaise in den Elzas zou het zoo'n vaart niet hebben genomen. Merkwaardig genoeg was deze verklaring aillea behalve naar den zin der „vrijheidlievende" en ,,minderheden erkennende" socialisten. Natuurlijk was het de buitenlandsche politiek, die algemeene instemming vond. Over den inhoud van die paragraaf zijn onze lezers reeds door de telegrammen ingelicht geweest. Dat Poincaré gezegd heeft dat het de overwinnaar is, die den overwonnene de hand moet toesteken, kan alleen maar verwonderen dengene die den pacifieken geest der Franschen niet kent en het karakter van Poincaré slechts heeft geleerd uit het geïnteresseerd propagandamateriaal, dait weinig er op uit was, de waarheid te dienen. Dat hij .wil, dat de overwonnene zich aan de tractaten houdt en niiet meit bijbedoelingen de toenadering aangrijpt, is het bewijs, dat hij geen zwakkeling is, die het moeilijk hersteld evenwicht zou doen vernietigen. WOLDEMARAS TE PARIJSZaleski verwacht. PARIJS 7 Juni. (V. D.) De L/itauschë minister-president Woldemaras is heden uit Genève konlende te Parijs aangekomen; hij zal door Briand warden ontvangen. Zondagochtend komt hier ook de Poolsche minister van buitenlandsche zaken, Zaleski; deze zal een onderhoud hebben met Briand en Poincaré! DE VERKEERSSTAKING TE PARIJS. PARIJS, 7 Juni (W.B.) De gedeeltelijke verkeersstaking van het communistisch personeel der Parij3che verkeersbedrijven leddide In de avonduren tot stillegging van het tramverkeer in de Oostelijke voorsteden. • In verband met de staking kwam het op verscheidene plaatsen tot samen scholingen, waarbij acht personen wegens het niet opvolgen van de bevelen der politie werden gearresteerd. De Tsjeoho-Slowaksche handelsdelegatie voor het sluiten van een handelsverdrag met Frankrijk, is Donderdag voor het voortzetten van de onderhandelingen te Parijs aangekomen. --- DE BALKAN. PARLEMENTSONTBINDING IN ALBANIë. TIRANA, 8 Juni (B.T.A.) Het Albaneesche persbureau meldt, dat de senaat en de kamers, na geconstateerd te hebben, dat zij incompetent waren terzake van een algemeene herziening van de grondwet, zich ontbonden verklaard hebben. PANGALOS. ATHENE, 8 Juni (B.T.A) Met 97 tegen 77 stemmen heeft de kamer de stemming over de kwestie, of generaal Pangalos in vrijheid zal worden gesteld, vijf dagen uitgesteld. --- TSJECHO-SLOWAKIË. DE TSJECHO-SLOWAKIJSCHE MINISTERPRESIDENT. PRAAG, 8 Juni (V.D.) Donderdagavond is een bulletin uitgegeven omtrent den gezondheidstoestand van den minister-president Svehla. Hierin werd medegedeeld dat de toestand onveranderd is. --- ITALIE. COMMUNISTEN VOOR HET GERECHT ROME 7 Juni. (V. D.) Voor Ihet speciale gerechtshof vond een proces pdaats tegen een aantal communisten, van revodutionnaire propaganda en aanhitsing tot den burgeroorlog. Zeven personen werden tot tuchthuisstraffen van 1 tot 7 jaren veroordeeld. Drie verdachten werden vrijgesproken. Men schrijft ons uit Rome: Het groote historische ziekenhuis van Rome, het Ospedale di S. Spirlto, waarvan de bouw oorspronkelijk in 1200 door Innocentius III werd begonnen, doch dat later door Sixtus IV afgebroken en in 1476 opnieuw prachtig herbouwd werd, was in den loop der tijden door aanbouwen erg van zijn schoonste bouwkundige gedeelten beroofd. Door nieuwe plannen van stadsverruiming bij de nieuwe brug over de Tiber moest een gedeelte der aanbouwen weer worden afgebroken en kwam een gedeelte, dat vroeger door allerlei onmogelijke gebouwen was ingesloten, weer vrij liggen naar het open stadsgedeelte van den Tiber. Om dit een schooneren aanblik te geven, is men onlangs begonnen, hier een nieuw front aan te bouwen en men heeft daarvoor gekozen de plannen van het oorspronkelijke front van Sixtus IV, die nog bewaard waren in een der prachtige fresco's van Botticelli in de Sixtijnsche kapel, waar deze de bekoringen van Christus voorstelt. In de voorstelling der bekoring, waar Christus geplaatst wordt op de tinne van den tempel, heeft Botticelli destijds als tempelfront gereproduceerd het oude front van het H. Geesthospitaal, ontworpen door den beroemden architect Baccio Pintelli. Dit schilderachtige front in den Florentijnschen stijl der 15e eeuw wordt thans weer aangebracht. --- TAALSTRIJD IN NOORWEGEN ARNE GARBORG'S WERK EN BETEEKENIS EEN DIALECT, DAT EEN LEVENDE TAAL VERDRINGT door Dr. FELIX RUTTEN. De taalkwesties zijn aan de orde van den dag in Europa. Maar zooals. wij den taalstrijd kennen bij onze eerste buren, de Belgen, is dat een duel van twee vijandig tegenover elkaar staande rassen. Evenzoo is dat het geval in Elzas-Lotharingen, in Tyrol. Het is er de sterkere, die den zwakkere poogt te overheerschen in cultuur-opzicht, een overwinnaar die óók in de volksziel, in het diepste nationale bewustzijn van het overweldigde geslacht, zijn heerschappij in geestelijk opzicht tracht te bevestigen: overheersching van een sterker ras over een zwakker ras, uitgedrukt in 't gesproken woord. Ditzelfde is niet het geval in Ihet moderne Griekenland, noch in Noorwegen. In Griekenland ging de strijd tusschen Grieken en Grieken, tusschen Grieksch en Grieksch. Hier stonden geen verschillende rassen tegenover elkaar; alleen maar verschillende klassen van eenzelfde volk. Aan beide zijden, bij elk der strijdende partijen, een diep gevoeld nationaal bewustzijn! Alleen maar voelden hierbij de professoren anders dan de kooplui, de hooger ontwikkelden anders dan de mfcnschen van de straat. Terwijl de eersten als hun kostbaarste bezit het Grieksoh der klassieken beschouwden, verdedigden de anderen tegenover de doode taal het levende woord, de levende taal van markt en plein, van straat en huis. Hier werden de conservatieven de klassiekvoelenden, de warme vereerders van een taal, die niet meer leefde in het volk en enkel nog bestond in de literatuur. En de democraten waren de vooruitstrevenden, die het volk den vrijen teugel lieten, om zich zelf zijn taal te scheppen, en deze volkstaal de meest geschikte uitdrukking vonden voor hedendaagsche wetenschap en levende kunstZoo ongeveer is ook ihet karakter van den taalstrijd in Noorwegen, — al heeft die dan toch ook weer zijn nuancen. Toen Noorwegen zich in 1814 van Denemarken afscheidde — waarjpee het 400 jaar lang een politieke eenheid had gevormd, — sprak het Noorsche volk zuiver Deensch. Daar waren wel woorden, die hier niet, en ginds wèl gebruikt werden; daar zal ook wel een verschil van uitspraak geweest zijn: maar zeker is ihet, dat destijds alle Noorsche schrijvers eenzelfde taal schreven als in Denemarken gebruikelijk was. De Noorsche boeren, die van de Westkust vooral, hadden hun eigen dialect. Dat is van-zelf-sprekend. En even van-zelfsprekend was het, dat dit Westlandsch dialect niet meetelde, noch in het politieke leven, noch op den kansel, noch in de kunst. Ja maar, zei Ivar Aasen (1813—1896), toen tot zich zelf: Wij zijn toch Noren, — en geen Denen! En sinds we nu los van Denemarken zijn, moeten we trachten, nog méér Noorsch te worden. Welnu, als wij dan op een zelfstandige Noorsche cultuur aansturen, dan is de groote levensvoorwaarde daarvoor ook juist: een eigen Noorsche taal. Hebben we die nu, of niet, in ons Westersch dialect? En zoo kwam hij tot de samenstelling van zijn Woordenboek der Noorsche volkstaal (1850). Wat hij vooral in zijn tweede werk deed, — „Proeven van landstaal", (1853), — was: een genormaliseerde taal opbouwen uit de verschillende dialecten. Aasen had het woord „Landsmaal" gebruikt; het lokte de tegenstelling uit, die zich cristalliseerde in het woord „Riksmaal". In deze twee woorden stond de levende taal, althans van een deel van 't Noorsche volk, tegenover de officieele rijkstaal, — taal van een land, waarmee men had afgedaan. Elk der beide woorden was voor zich zelf een heel programma; — elk was een strijdleuze. De grootste steun kwam Ivar Aasen toe van twee dichters, die zich voor de zaak interesseerden, De eerste was Vinje (1818—1870), de tweede was Arne Garborg. Toen beiden gedichten begonnen te schrijven in Landsmaal, werd de aandacht van het leergrage publiek gewekt. Maar zij deden méér voor de zaak, waaraan zij zich wijdden; Vinje stichtte het eerste weekblad, en Arne Garborg in 1877 het eerste dagblad in de volkstaal, in Landsmaal. En nu kwam de politiek en begon de beweging te steunen. Het was haar niet ontgaan, welk een groote nationale gedachte daarin lag. En de linkerpartij, die voornamelijk bestond uit de boeren van het Westen, begunstigde haar. Het Westen is trouwens het meest vooruitstrevend gedeelte van het land, en de stad Bergen staat er altijd aan de spitse van iedere nieuwe beweging. Bergen is in Noorwegen de stad der ideeën, der groote energie. In 1897 deed de staat een eerste poging om in te grijpen. Het waren maar een paar, en nog weinig beteekenende veranderingen, die werden voorgesteld. In plaats van de weeke „g" in het woord „pige" (meisje), zou voortaan, krachtiger, geschreven worden: pike. Hetzelfde voor het woord „gade", dat gate worden zou. De officieele afkondiging werd niet opgevolgd door de groote conservatieve organen der hoofdstad „Morgenbladet" en „Aftenposten". De conservatieven vormden de minderheid, maar zij vertegenwoordigden toch een niet gering getal van de bevolking. En wanneer den 17den Mei het nationale feest gevierd wordt — de herdenking van de afkondiging der Grondwet in 1814 — en héél Noorwegen zich zoo Noorsch voordoet als maar mogelijk is, moet men toch niet vergetyen, dat een groote massa destijds tegen afscheiding van Zweden was. Het waren de radicalen der linkerzijde, volbloed-nationalisten, die zoowel de afscheiding van Zweden als de taalverandering doorzetten, —en daarbij vonden zij juist in de hoofdstad de grootste oppositie. Oslo vreesde dat het niet buiten Zweden kon. De groote handelslui waren gekant tegen elke verandering, die de verhouding tot het buitenland ook maar in 't minst zou bemoeilijken. Zij wilden maar liever „Deensch" blijven schrijven, om op de Deensche markten geen vreemdelingen te worden. De „vijftig gekozenen" uit den koopmansstand, wat wij het best weergeven door ons begrip Kamer van Koophandel, verzetten zich tegen het Landsmaal. Zelfs waren de kunstenaars niet eenstemmig over het vraagstuk: vernoorschen of niet, en velen van hen gaven de voorkeur aan den ouden sleur, de ingewortelde gewoonte. Maar zooals minister Michielsen de beweging had Ingezet, werd ze door zijn opvolger Knudsen verder voortgezet. Bij de verkiezingen maakte het een beduidend punt van een candidaats-programma uit, of hij voor Riksmaal, of voor Landsmaal was. Het Westen hield voet bij stuk, en vooral de boeren van de Westkust beschouwden het als een heilige zaak. En toen het Nationale gevoel zegevierde bij de afscheiding van Zweden, die verliep zonder slag of stoot, zonder dat er een druppel bloed vloeide, geheel alsof het zoo moest en niet anders kon, — toen kwam ook tevens, en als van zelf, een vloed van sympathie de voorstanders en verdedigers van een eigen nationale taal toevloeien en stegen de kansen van het Landsmaal aanmerkelijk. Toen volgde dan ook, in het begin van den oorlog, in 1917, de derde taalwet, — al begonnen de conservatieve bladen eerst toen weer de regels van 1907 te volgen: en ieder is er van overtuigd, dat, nog nieuwe veranderingen zullen volgen en de toekomst van het Landsmaal als officieele taal, binnen langeren of korteren tijd, verzekerd is. De wet van 1917 bracht in elk geval al vast de officieele gelijkstelling van Landsmaal en Riksmaal. Nochtans is, wat de wetgeving op deze drie verschillende tijdperken heeft voorgeschreven, geen Landsmaal, maar alleen een verandering in de spelling langs een lijn, die naar het Landsmaal toeloopt; en tevens beoogt ze een vernoorsching van de vreemde woorden, die nu eenmaal niet meer te weren zijn uit de taal. „Schrijven zooals wij spreken", is ook hier de leuze, — maar dan wordt daarbij vooral het oog gehouden op een kernachtige volksspraak, die niet anders kan dan het nationaal bewustzijn streelen, en het zelfstandigheidsgevoel van het Noorsche volk verhoogen, „Wij hebben eigen postzegels, eigen geld: wij zullen dan eerst meer ons zelf zijn, naarmate wij ook meer een eigen taal spreken en schrijven". Men ziet het: de kwestie ligt voor Noorwegen toch eenigszins anders dan vo($r Griekenland. Terwijl de Helleensche conservatieven steunen op den roem van het verleden, die tegelijkertijd een nationale roem, een roem der voorvaderen is, kunnen de conservatieven van -Noorwegen alleen maar gronden van practischen aard naar voren brengen. Zij verdedigen tegenover de ultra-nationalisten ten slotte de taal van een land, dat ze een eeuw geleden afzwoeren, — een taal die in de beide betreffende landen nu zóó verschillend wordt uitgesproken, dat de twee volkeren elkaar haast niet meer verstaan. Dat het intusschen mogelijk is, zich in het Landsmaal, in de z.g. boerentaal artistiek uit te drukken, heeft vooral de bovengenoemde Arne Garborg afdoende bewezen. Er schaarden zich anderen om hem heen, als de novellist Jens Tvedt en de lyrische dichter Per Sivle; zijn vriend en levensbeschrijver, dominé Ivar Mortensen, werd vooral bekend door een drama uit den sagatijd. Maar misschien is er géén landsmaal-schrijver zoo vruchtbaar geweest als Garborg; zeker is er geen zooveel gelezen als hij. Wat zijn opvattingen geweest zijn, komt er hier minder op aan, waar alleen sprake is van taal en uitdrukking. Hij heeft in den loop van den tijd de meest tegenstrijdige stelsels voorgestaan en zijn standpunt telkens weer gewijzigd. Door zijn oeuvre loopt een stijgende lijn, die niet anders is dan een zoeken naar hetgeen inderdaad een volgend tijdperk der Noorsche letterkunde gekenmerkt heeft: een neo-Romantiek. Juist zijn laatste werken „Hangtussa" (1895) en „I Helheim" (1901) zijn de hoofdwerken van de lyriek in het landsmaal, en hij schroomde niet zich voor 't eerste daarvan bij Goethe's Walpurgisnacht aan te sluiten, voor 't tweede bij 't Inferno van Dante. In zijn laatste levensjaren vertaalde hij nog Homerus' Odyssea in het hem zoo dierbare dialect (1918). Zoo bleef hij zijn ideaal getrouw tot den dood, en zag hij bij zijn leven nog zijn liefste droomen in vervulling gaan. Het was een stout bestaan wat hij aandorst: met het verleden te breken. Maar hij won wat hij waagde. De tijd gaf hem gelijk. Maar nog is er ook dit verschil tusschen den Noorschen taalstrijd en de Grieksche taalbeweging: terwijl het in Athene een levende taal is, die het wint van een doode taal, is het in Noorwegen een dialect, dat een levende taal verdringt. Tegenover de anarchie, die er heerscht in het kamp der Vlaamsche letteTen, waar ieder schrijver een eigen, zelfgemaakt dialect schrijft, staat voor het Noorsche Landsmaal de vaste omslotenheid, die het een onweerstaanbare kracht geeft naar buiten. Bij dit vechten voor een meer eigen, kenschetsende en krachtiger nationale uitdrukkingswijze, zooals de taalstrijd van Noorwegen zich voordoet, is ons Nederlandsch gedoe van vereenvoudigde spelling toch maar futiel gepeuter. Oslo; D« --- AZIË. MISLUKTE MOORDAANSLAG OP DEN JAPANSCHEN PREMIER DE DADER GEVAT. TOKIO, 8 Juni (R.O.) Vanochtend Is een poging gedaan, welke echter mislukte, om den Japanschen premier t e vermoorden. Toen de premier aan het Uyene -station arriveerde, op weg naar Utsunomiya, waar hij een partijvergadering zou bijwonen, trad plotseling een als arbeider gekleede man op hem toe en wilde hem met een dolk te lijf. De aanslag mislukte door het ingrijpen der politie en van de lijfwacht van den ministerpresident. De dader is onmiddellijk gearresteerd. DE BURGEROORLOG IN CHINA FENG'S TROEPEN NAAR PEKING? PEKING, 7 Juni (R.O.) De troepen van den christen-generaal, Feng Joe Siang, bereikten Langfang, halverwege Peking en Tientsin. Zij verbraken de spoorwegverbindingen en het telegrafisch en telefonisch verkeer. TOKIO, 8 Juni. (V.D.) In Moekden, de hoofdstad van Mantsjoerije, ie de staat van beleg afgekondigd. TJIENTSIN, 8 Juni. (V.D.) De buitenlandsche militaire deskundigen beraadslagen over den toestand. De Noordelijken legden beslag op spoorweg-materiaal en voorraden. Van de vier duizend wagons en drie honderd locomotieven hebben zij slechts ongeveer een percent achtergelaten. Volgens een bericht uit Tientsin hebben de laatste troepen der Noordelijken gisteren Peking verlaten. De stad zal vandaag door de Zuidelijken worden bezetGeneraal Yen Hsi Sjan heeft er van afgezien, persoonlijk Peking binnen te rukken, teneinde een conflict met generaal Feng te vermijden. Feng schijnt zijn oogmerk vooral op Tientsin te hebben gericht, nu de Japanners Tsiifcgtao en den Shantungspoorweg vast in handen hebben als een compensatie-object bij de aanstaande onderhandelingen. Te Peking is het standrecht afgekondigd. De poorten van de stad zijn gesloten en sedert 5 dagen is geen enkele trein of post aangekomen. De telegrafische en telefonische verbindingen zijn gestoord. Vreemde troepen, die per auto van Tientsin kwamen, zijn onderweg beschoten, doch, hoewel de auto met kogels doorzeefd was, werd niemand getroffen. Overigens is de toestand te Peking en in de naaste omgeving van de stad rustig. DE TOESTAND VAN TSJANG TSO LIN. Nog steeds tegenstrijdige berichten. LONDEN, 8 Juni. (V.D.) Nieuwe particuliere berichten over den toestand van Tsjang Tso Lin weten te melden, dat een herstel van Tsjang Tso Lin nauwelijks verwacht kan worden. Tengevolge van een ernstige verwonding aan het hoofd, is een hersenontsteking ontstaan, terwijl de linkerarm van den maarschalk gebroken is. Hij zou nog steeds niet tot bewustzijn zijn teruggekeerd. Naar uit Moekden gemeld wordt, heeft men nu ook in een communiqué over het Moekdenleger de geruchten tegengesproken betreffende het overlijden van Tsjang Tso Lin. De toestand van den maarschalk is zoodanig, dat ihij de gebeurtenissen nauwkeurig kan volgen. De leiding van het leger houdt hij in zijn hand. Intusschen zal een Voorloopige commissie, bestaande uit 3 personen, de ambtsbezigheden van Tsjang Tso Lin verrichten, zoodang deze niet geheel hersteld is. In deze commissie hebben zitting: de zoon van Tsjang Tso Lin, de vice-maarschalk Yoean en de vertrouwensman van den maarschalk bij den Oostelijken spoorweg, generaal Tsjang Tsoean Sjang. --- AFRIKA. EGYPTISCH-AFGHAANSCHE VRIENDSCHAP. De voornaamste punten van het verdrag. CAIRO, 7 Juni (R.O.) Het AfghaanschEgyptisch vriendschapsverdrag, den 30sten Mei geteekend, bevat vier clausulen. In de eerste heet het, dat de relaties tusschen beide landen en de respectieve bewoners ervan zullen worden beheerscht door een permanente vriendschap. De tweede luidt, dat beide partijen wederzijdsche politieke betrekkingen zullen vestigen op den grondslag der internationale gebruikenDe derde bevestigt, dat partijen genegen zijn, te gelegener tijd economische overeenkomsten te sluiten. In de vierde wordt vastgesteld, dat het verdrag in werking zal treden na de ratificatie door beide landen, welke zoo spoedig mogelijk zal plaats hebben. De Egyptische ministerraad heeft de grondslagen van ihet vriendschapsverdrag tusschen Egypte en Afghanistan goedgekeurd. --- SPANJE. BIJ EEN STIERENGEVECHT GEDOOD. Toeschouwer in de arena gesprongen. In de omgeving van Madrid heeft tijdens een stierengevecht een ernstig omgeval plaats gehad. Een toeschouwer, die in de arena gesprongen was, werd door een stier aangevallen; hij werd op slag gedood. --- BELGIË. ZELDZAME LOURDES-REIS. Een Belg rijdt zijn 70.-jarige moeder naar Lourdes. Een eigenaardige pelgrimstocht naar Lourdes is ondernomen door den Belg Frangois Wilmes, een Luxemburger van geboorte. Deze is namelijk uit Bovigny, een stadje in de Belgische Ardennen, te voet naar Maria's genadeoord vertrokken, waar hij na een reis van 50 dagen hoopt aan te komen. Hij duwt een oudcrwetsch wagentje, waarin zijn 70-jarige moeder gelegen is, die heelemaal lam is. De peJgrim legt gemiddeld per dag een afstand af van 85 K.M, --- Odol Recl. D 2209 11 ---