UITRUSTING INDIE . j UITRUSTING INRIF : (OOK VOOR DAMES) 1 ï 11» i POLAK VAN DEVENTER AMSTERDAM I Vraagt I DEN HAAG Leidschestr. 80 prflscrt. Korte Poten 11 SOERABAJA (STEMMERIK & Co.) --- Oranje Bootz ^^rari/eJ^oc\ i --- NEDERLAND. MGR. DR. W. H. NOLENS DE NOLENS-PUZZLE. Ia het jongste nummer van ,,De Vrijheid" „draait" de heer D. Hans nog eens een parlementaire film over Mgr. dr, Nolens af. ,.Een van de eerste beelden, die ik hier — nu ongeveer zeven jaar geleden — op m'n Film vertoonde, droeg tot titel „De groote souffleur". Dat was Nolens. Ik heb van die schets toen bijzonder veel pleizier gehad. Al dadelijk kreeg ik een zeer waardevol souvenir: het portret van den staatsir,an zélf, met z'n handteekening en een opdracht. En later wijdde Ritter in 't Utrechtsch Dagblad een beschouwing aan m'n schets, die bijzonder vleiend was. Ik mag dus aannemen, dat mijn artikel geslaagd was. En waarom, waardoor was het geslaagd? Door de wijze, waarop de figuur van Nolens mij had ge-inspir9erd. Laat mij dat maar ronduit zeggen. Want dat is toch wel het merkwaardige: er gaat van deze koele, nuchtere, zakelijke figuur een zeer bijzondere inspiratie uit, ook al omdat zij — omdat zij zooveel te raden, en te doorgronden geeft. Ik kom hierop naar aanleiding van een aardige karakteristiek over dr. Nolens, die ik las in „Het Centrum" en die vermoedelijk geschreven is door mr. Aalberse, Iemand dus die den leider van zijn fractie zeer goed kent. Bij wijze van uitzondering wil ik hier, in mijn rubriek, nu eens die karakteristiek van een ander overnemen. Zij heeft betrekking op een rede, door dr. Nolens gehouden in de vergadering der Katholieke Staatsparty. Hier is zij; ,,Dr. Nolens bezit het geheim, om een rede vol wijsheid en tintelend van actualiteit te houden, zóó, dat zij aan velen voorbijgaat als een doodgewoon openingswoordje. Dit wordt minder door de voordracht dan door den vorm veroorzaakt. Die vorm is zonder oenige berekening op oratorisch effect, precies en zoo kort mogelijk zeggend, waar 't op aan komt, geen franje, maar ook geen omschrijving, geen verduidelijking door toepassing op hedendaagsche feiten, in schijn nuchte-rtooel, inderdaad vol kradhtlg bedwongen, opstuivend temperament, eenvoudig van uitdrukking, leder woord echter precies afgewogen, weinig op schrift gesteld, schijnbaar improvisatie, maar stuk voor stuik In uren wandelens, of schijnbaar in een krant lezend op een bank aan het zeestrand, bedacht, doordacht en overdacht. Alleen wie let op ieder woord, op elke nuance, op een intonatie, op een korte rustpoos tusschen twee woorden, en dan van alle actneele omstandigheden op de hoogte is, verstaat wat dr. Nolens heeft willen zeggen, en ook werkelijk gezegd heeft. Een rede van dr. Noleais is gesproken stenografie: ze behoeft uitwerking, om door een gewoon hoorder te worden verstaan. Er is hier een dubibele vergissing, de eene veroorzaakt door de andere. Er is een vergissing !bij den spreiker. Hij meent werkelijk, dat, als hij zijn apihoriamein heeft gesegd, lang bedacht, doordacht, overdacht, zijn hoorders nu ook alles begrepen hebben, wat hij heeft willen zeggen, eai ook inderdaad, als men maar op leder woord let, gezegd heeft. De andene vergissing is bij den doorsneehoorder. Als 't uit is, 'bemerkt hij dat, omdat de spreker weer gaat zitten. De rede is steeds sonder „een slot dat pakt", 't Is uit, omdat da spreker precies alles gezegd heeft, wat hij meende dat op dat oogenblik door hem gezegd moest worden. En de doorsnee-hoorder kijkt ïijn buurman eens aan: is dat alles? En eerst voel later, na jaren, wanneer dr. Nolens zelf nog eens aan die rede herinnert en er een Btu'k van citeert — dezelfde gedachte aegt hij nooit tweemaal: hij citeert dan wat hij vroeger gezegd heeft — om te betoogen, dat hij toen al geizegd heeft, wordt dit den doorsneehoorder duidelijk, dat dit werkelijk ook zoo is". Ik aanzei niet, de hier gegeven karakteristiek van een zoo merkwaardige figuur als Nolens voortreffelijk te noemen. En: Men beschouw© het dan ook niet als critiek, doch als een opbouwende poging om het beeld van die figuur goed voor oogen te krijgen, wanneer ik niettemin verklaar, dat de beschrijving onvolledig is. Dat redevoeringen van den heer Nolens zijn, kunnen zijn, als gecondenseerde argumentatie, saamgeperste zakelijkheid, is volkomen juist. Een ander Rooms ch iblad heeft, naar aanleiding van bovenstaande toeschrijving, de aardige, maar toch eenlgszins wrange opmerking gemaakt, dat men dus altijd zoo iiets als oen philologen-coogres zal moeten beleggen, om een rede van Nolens te verstaan, te verklaren, uit haar windselen te halen. Hoe komt dit alles? Ik stipte het in den aanvang aan: omdat Nolens toch dikwijls zoo veel te raden geeft. Inderdaad — daarin heeft de schrijver in „Het Centrum" gelijk — er is misschien nooit een staatsman geweest, die eoo absoluut-weinlg hechtte aan den vorm van een rede, als Nolens. Zijn redevoeringen zijn nooit ln een zekeren stijl opgebouwd, nooit gedecoreerd, nooit oratorisch verzorgd. Wil dit zeggen, dat ze slordig zijn? In geen enkel opzicht. Ze zijn alleen maar zakelijk. Van franje moet Nolens niets helbbem. Vuurwerk-uitspattingen versmaadt hij. Aan peroraties heeft hij heele families dood. Z'n speechen eindigen even plotseling als een moderne jara-bard-mop: men vergeve mij de vergelijking, die overigens de dwaasheid zelve is. Maar — en bu komt er een kant van Nolens' bljaondere figuur, die in da Centrum-karakteristiek over het hoofd is gezien — terwijl Nolens gewoonlijk spreekt om véél, spreekt hij toch ook wel eens om weinig te zeggen. Diplomaat. Er zijn redevoeringen van hom, waar zelfs het meest-deskundige philologen-oongres geen uitgewerkte en verklarende schets van zou kunnen geven, omdat hij — aan een zekeren plicht tot spreken niiet kunnende ontkomen — zich fijn op de vlakte heeft willen houden. Toegegeven, vele zijner speechen zijn als gesproken stenografie, juweeltjes van cordatie, pra.cti.iche, knappe zakelijkheid; noten, die men moeilijk pellen kan, maar als men ze gepeld heeft, komt de blanke en rijke pit te voorschijn. Doch andere redevoeringen.... men zet de noot tusschen de kiezen ze is gekraakt, dadelijk.. maar de pit, néén, die Is er eigenlijk niet. Zie — dan heeft Nolens niets willen zeggen. Dan heeft hij het vertikt om te stenografeeren. En, juist door deae twee-zijdighedd is deze staa/tsman soms zoo moeilijk te doorgronden. O!: dat hij niets zonder eenige bedoeling doet, staat vast. Hij is een practicus van den eersten rang, een strateeg van zeer bijzondere kwaliteiten en verrassende beslissingen- Maar beteekent dit, dat men de stenografie slechts heeft uit te werken, om tot den zin te komen? Weineen. Het moeilijke van de stenografie is immers juist de uitwerking, en dan vooral voor anderen: wie de stenografie van Nolens wil gaan uitspinnen, nu, die moet ter dage oppassen. Laat mij een groot voorbeeld noemen: Nolens' houding in het moment, toen beslist moest worden over de afschaffing van bet gezantschap bij dien Paus, als gevolg waarvan het kalbinet-Colijn viel. Er zijn tal van verklaringen van die houding gegeven, tal van hoogpolitieke uitleggingen, maar is er iemand die weet, welke de juiste is? Alleen Nolens zelf.' Hij i3 de eenige, die z'n stenografie kan uitwerken. Dat is het interessante van deae figuur: ze geeft zooveel te raden. De Noiens-puizzle! Daarom moet men het niet zoo voorstellen, of men een rede van den staatsman slechts heeft uit-te^werken, om tot haar inhoud en bedoeling te komen. Dit is zeker dikwijls juist. Maar lang niet altijd. Want soms komt men dan tot géén enkele bedoeling. En soms tot twee, of drie, of vier. En zou dan het aantal van die bedoelingen juist niet — in de bedoeling hebben gelegen? Nog iets. Nolens spreekt in het parlement betrekikelij'k weinig en stellig het minst van alle leiders. Maar hij hoeft er den meesten Invloed. Eenerzijds natuurlijk door de sterkte van z'n fractie. Anderzijds echter, omdat hij zoo dikwijls voor zioh spreken laat. Het komt herhaaldelijk voor in hot debat, dat men een rede van den katholieken leider verwacht, maar dat een ander lid der fractie optreedt. Weest overtuigd, dat Nolens dan s-preekt door zijn mond. ■ Dat de Spreker een dictaat voorleest, zoo al niet naar den vorm, dan toch naar dien Inihoud. Dan heeft Nolens Inderdaad gestenografeerd, en dan werkt de spreker in min of meer vrije vertaling uit. ... .Echter: de opmerking van het roomsche blad inzake het philologen-oongres kan ik mij best voorstellen. Want juist omdat Nolens een man is van zoo strenge zakelijkheid en van gecomprimeerde argumentatie, juist daarom is hij geen volksredenaar, geen spreker voor groote vergaderingen: voor eenvoudigen van geest Is hij weinig-boeiend en voor hen zou inderdaad ©en populaire overzetting van Nolens' redevoeringen gewensoht zijn. Wat mij betreft: deze groote acteur op het staatkundige on parlementaire toonoel, die z'n rol altijd zoo boeiend speelt, wiens stille spel en mimiek verrukkelijk zijn, en die er nooit tegen op ziet vain het tooneel te verdwijnen, mits bij dan maar (maar!) in bet souffleurshokje mag zitten — een plaats waarvoor hij zelfs eien zekere voorliefde koestert — deze groote acteur is altijd waard dat men hem gadeslaat. Men kan nooit genoeig over hem schrijven. Hij inspireert altijd. Hij is van een romantische, half en half mysterieuze zakelijkheid. Zijn stenografie is niet het stelsel-Gr cote of het stel sel-Stolze-Wery, maar zij is geheel oorspronkelijk: SitelseiUNolene. Beklagenswaardige, d'ie het moet uitwerken!" KAMER VAN KOOPHANDEL VOOR DE LANGSTRAAT. In de Donderdag gehouden vergadering werd het nieuwe lid de heer C. Jansen, te Geertruidenberg, geïnstalleerd. Uitgebracht woidt de rekening en verantwoording over 1927. Besloten wordt pogingen aan te wenden om te komen tot verlaging van het tarief voor telegram adressen. Aan adressen van de Kamer te Utrecht betreffende het zevende leerjaar en van de Bredasche Kamer inzake het ontwerp tot regeling van het voorbereidend hooger- en algemeen vormend middelbaar onderwijs wordt adhaesie betuigd. Naar aanleiding van een schrijven van het hoofdbestuur der Posterijen en Telegrafie inzake de doorloopende openstelling van de telefooncentrale te Waalwijk, deelt de voorzitter mede, dat de gemeente Waalwijk zich bereid heeft verklaard de garantie op zich te nemen voor de aan die openstelling verbonden kosten; dat het personeel voor de bediening in de nachturen ter benoeming is voorgedragen, zoodat de openstelling binnenkort kan worden tegemoet gezien. Besloten wordt deel te nemen aan de actie van de Nationale Vereeniging voor Handelsonderwijs tegen de Wet tot regeling van bet Voorbereidend Hooger en Algemeen vormend Middelbaar onderwijs, zooals deze in een voorontwerp is neergelegd. Besloten wordt stelling te nemen tegen de voorgenomen afschaffing van den controlestempel bij den besteldienst der Posterijen, voorts om het adres van het P. C. W. aan de Tweede Kamer inzake het Rijkswegenplan te steunen en eveneens (met 14 van de 16 stemmen) het adres der Bossche kamsr inzake het Klompenwetje. Verzocht zal worden om enkele verbeteringen ln de dienstregeling der A.T.O.bussen. Besloten wordt te bevoegder plaatse te wenschelijkheid te bepleiten, dat alle aangeteekende stukken door de brievenbestellers aan huis worden bezorgd. Bij Ged. Staten zal worden aangedrongen op voldoende vervanging van den dienst der opgeheven Citobussen. BEEK (L.), 9 Juni. De gemeenteraad besloot tot electrificatle van de gehuchten Kelmond, Groot en Klein Genhout; de kosten zijn door de Stroomverkoopmaatschappij globaal begroot op ƒ 28.000. DELFT, 9 Juni. Hedenmiddag heeft de burgemeester, mr. G. van Baren, de Middenstandstentoonstelling, welke in Stads Doelen tot 16 Juni a.s. wordt gehouden, officieel geopend. SCHIMMERT, 9 Juni. Door den Hoogeerw. Pater Generaal-Overste der Montfontanen (Paters van het Gezelschap van Maria) zijn de nieuwe kapel en de nieuwe schoolgebouwen van de Apostolische school Sainte Marie alhier op plechtige wijze ingezegend. VOORBURG, 9 Juni. B, en W. stellen den raad voor aan de woningbouwvereniging ^Patrimonium" alhier, voor den bouw van 56 arbeiderswoningen, gezien den uitslag van de gehouden aan- en herbestedingen, een aanvullingsvoorgchot toe te kennen van ƒ 18.205. BEGROOTING WEGENFONDS 1928, Voorloopig verslag der Eerste Kamer. Aan het verslag van het afdeelingsonderzoek van de begroeting van het Wegenfonds voor 1928 is het volgende ontleend: Eenige leden wezen er op, dat het verkeer, behalve op sommige wegen in de nabijheid van groote steden en belangrijke centra van anderen aard, geenszins van zoodanigen aard is, dat het den aanleg van kostbare, zeer breeds wegen zou wettigen. In verreweg de meeste gevallen ban h. i. met geringe verbreeding worden volstaan of behoeft zelfs in het geheel geen verbreeding te worden tot stand gebracht. Voorts werd door hen gewezen op het toenemend vernietigen van natuurschoon door het aanbrengen van veranderingen In het tracé of de breedte van bestaande wegen, doch vooral door den aanleg van nieuwe weggedeelten, waarbij in herinnering werd gebracht, hetgeen op het punt staat te geschieden in den Laarder Eng, in de buurt van Naarden, en te Zeist. Eén lid had met voeldoening k«nnis genoEén lid had met voldoening kennis genollngen nopens zijn voornemen ten opzichte van bestrating met klinkers op onderlagen. Gevraagd werd of de minister vernomen heeft hetgeen onlangs in de pers is medegedeeld, betreffende het verband tusschen kankergevaar en bitumineuze wegdekken en zoo ja, of Z. Ex. het niet wenschelijk ^acht, dienaangaande een wetenschappelijk onderzoek te doen instellen. Enkele leden zouden gaarne vernemen, of het in de bedoeling ligt om voor wegen, vooriien van goede rijwielpaden, het gebruik van den rijweg voor wielrijders te verbieden, met het oog op de veiligheid van het verkeer achten zij zulk een verbod wenschelijk. Een lid gaf als zijn meening te kennen, dat het met het oog op een snelle verbetering van het wegennet wellicht verstandig zou zijn, een betrekkelijk groot bedrag te leenen om rente en aflossing te bestrijden uit de opbrengst der Wegenbelasting. De belastingbetalers zouden dan spoedig en duidelijk bemerken, dat zij waar voor hun geld krijgen. Het langzame tempo, waarin thans gewerkt wordt, geeft, zoo merkte dit lid op, een tegenovergestelden indruk. Sommige leden waren van meening, dat een noodzakelijk gevolg van de invoering der wegenbelasting moest zijn dat alle tollen werden opgeheven. Verscheidene leden maakten bezwaar tegen de verdeeling van de gelden uit het Wegenfonds over de verscheidene provincies. Met name achtten zij het aan de provincie Limburg toegekende aandeel niet juist berekend en met de billijkheid in strijd. Voor een blijvende regeling is er behoefte aan een formule, waarin met alle voorkomende omstandigheden rekening wordt gehouden. Deze leden spraken de hoop uit, dat de minister een zoodanige formule zal hebben vastgesteld, vóórdat de toewijzing der percentages aan de provincies in het komende jaar plaats heeft. Eenige leden hadden met Instemming bemerkt dat een afzonderlijke post van ƒ 200.000 was uitgetrokken ter verbetering van de spoorwegkruising aan de Hooibrug in den Rijksweg Amsterdam—Laren, op de plek waar de spoorweg Amsterdam—Amersfoort over den Rijksweg zal worden heengeleid, ter vervanging van de bestaande gelijkvloersche kruising. Deze leden spraken de hoop uit, dat hiermede een eerste stap was gedaan ln de richting van de bevordering van hoogbouw van den spoorweg, teneinde tot beperking van 't aantal overwegen op drukke verkeerswegen te geraken. Het kwam dezen leden gewenscht voor, een deel van de 300 millioen gulden, welke tot verbetering van het wegennet noodlg worden geacht, uit te trekken ten behoeve van geleidelijke vervanging op drukke punten van gelijkvloersche kruisingen door overbrugging of ondergang. Met voldoening hadden zij intusschen kennis genomen van de benoeming van een commissie, tot taak hebbende deze vraagstukken in vollen omvang onder de oogen te zien. ZIEKTE VERSCHIJNSELEN NA INENTING Geen verzwijging van gevallen In antwoord op de gisterenavond door ons gepubliceerde vragen van den heer Krijger in verband met de officieele publicaties in zake gevallen van encephalitis na inenting deelt de heer Slotenmaker de Bruine, Minister van Arbeid, Handel en Nijverheid het volgende mede: Dat in geneeskundigen kring een overtuiging als in de eerste vraag bedoeld, zou bestaan, is den ondergeteekende niet bekend. Voor zoover zoodanige overtuiging mocht bestaan, is zij ongegrond en geeft zij blijk van een voor het Staatstoezicht op de volksgezondheid krenkend wantrouwen. De mededeelingen in zake besmettelijke ziekten en die omtrent de emoephalibis worden voor de Staatscourant verstrekt door den hoofdinspecteur van de volksgezondheid. Het tweede deel van de eerste vraag wordt ontkennend beantwoord. Er wordt niets achtergehouden. De tweede vraag wordt ontkennend beantwoord, omdat er geen enkele grond voor der gelijken maatregel bestaat. Aan het vorenstaande kan ondergeteekende overigens toevoegen dat van alle berichten betreffende positieve en dubieuze gevallen, die van medici inkomen, en van de daarbij be hoorende bijzonderheden aan alle leden van de encephalitis-commissie mededeeling gedaaa wordt. Ondergeteekende heeft de commissie verzocht voor 1 Augustus heip van advies te dienen omtrent de vraag, of de schorsing moet worden verlengd. In dit advies zal ongetwij feld naast een mededeeling omtrent den stand van het onderzoek ook een overzicht omtrent de encephalitis-gevallen uit den laatsten tijd worden opgenomen. Het ligt in het voornemen, dit advies ter kennis van de Kamer te brengen, hetzij bij een ontwerp tot verlenging der schorsing, hetzij bij aparte nota. VER. VAN NED. GEMEENTEN. In de data van de algemeene vergadering en het congres der Vereeniging van Ned. Gemeenten is een kleine wijziging gekomen. Deze zijn thans vastgesteld op 3. 4 en 5 Juli a.s. te Dordrecht. TRAGISCH EINDE VAN DE „SCH UTTEVAER" GEEN GELD MEER. De boot wordt verkocht. De reddingboot ^Schuttevaer", die na vele avonturen, o.a. na een hevigen storm in het Kanaal, het nog steeds niet verder heeft kunnen brengen dan Plymouth (begin Februari vertrok zij op een wondermooien windstillen dag met bestemming voor Londen), zal morgen aldaar openbaar verkocht worden, omdat kapitein Smit en stuurman Kruithof nog steeds niet de volle gage ontvangen hebben, welke hun was beloofd. Wel jammerlijk is de tocht naar de Nieuwe Wereld hierdoor verhinderd, doch ofschoon Schuttevaer herhaaldelijk en met flinke bedragen gesteund werd, het geld ls op en er Is geen uitweg meer mogelijk. Inmiddels is er tusschen de bemanning herhaaldelijk oneenigheid gerezen. Intusschen, hoe miserabel ook dit einde van de grootsche tocht moge zijn, de boot heeft haar deugdelijkheid volkomen bewezen. Dat de groote reis over den Oceaan niet ondernomen zal worden ls goed gezien, zelfs een geluk te noemen, aangezien dit wellicht het leven van de bemanning zou hebben gekost, doordat zij aan uitputting te gronde waren gegaan. De zoon van Schurttevaer zou nog pogingen i'n het werk stellen, om den verkoop op te houden om om op de boot bij de openbare verkooplng beslag' te laten leggen. Of hij hierin zal slagen, is nog de groote vraag. DE MOEILIJKHEDEN VAN HET VAREN OP DE LINGE. Schipper J. Hazejager, schip ,,N. V. Procyon" schrijft over het bovenstaande in de ,,Schuttevaer". De algeheele demping der Boven-Llnge nadert met rassche schreden haar voltooiing. En waarom? Omdat de Boven-Linge van de Aspersche Sluis tot en met den loswal der chamottenfabriek grenst aan particuliere eigendommen. Wanneer schippers met een lading grondstoffen van het buitenland komen, met bestemming chamotten-unie Geldermalsen, krijgen wij op de Llnge, te beginnen met het dorp Rumpt, al eerstens een gezonken boomstam, die daar dwars in de Linge ligt, onder ons schip of onze boot door, zoodat een sleepboot meer dan een voet uit het water wordt gelicht. Ditzelfde lot ondergaat ook het schip, tenzij de schipper door handig manoeuvreeren dien gezonken stam kan ontwijken. Krijgt hij dit klaar, dan loopt het schip omhoog, daar nergens bulten de geul voldoende water voor zijn schip te vinden ls; dus het parool te Rumrt is: öf aan den grond varen, of over de rodelbaan. We gaan verder, op elke kleinigheid kun je nu eenmaal nielt letten. We komen aan het dorp Deijl aan het Veer bij den Steenoven, daar is goede navigatie gewenscht. Die daar geen kennis van heeft, vaart zeker en gewis te Deijl tegen de schoeiïng van den laad- en loswal. Is hij hier gelukkig weer doorheen, dan, 300 tot 500 meter verder, vindt hij een loswal voor grinit en zand; daar wordt zooveel gemorst in de Linge, dat wanneer de boot niet sterk genoeg is, men er blijft zitten. Ge behoeft bij niemand aan te kloppen, want ze zeggen doodleuk; „Als jo er niet door kunt, blijf dan maar zitten, hier is het particulier eigendom en al wou ik de Linge dicht gooien, dat gaat jou niets aan!" We gaan verder. Gemeente Tricht hetzelfde. We hebben het tot aan de brug van Geldermalsen gebracht, doch nu begint de sport (en sport is gezond!) De brugwachter haalt de brug op; de boot heeft in de machinekamer (zooals wij dit zeggen) alle leeuwen en beren bijgezet. Hij schiet, jongen! Werp een draad vooruit, om die palen, of aan een boom, die daar staan! Ja zeker! Afblijven, zegt de eigenaar, die zijn van mij (particulier eigendom). Daar zit je met je goede gedrag, uren soms in de brug en heeft het bootje je er haast doorgeworsteld, ten koste van veel kolen en marteriaal-afbeuling, dan zit de kop vam ieder schip tegen dien particulieren grond, dien de eigenaar daar met lossen in de Linge neerlegt, en, zooals overal, er niet uithaalt Zouden de bevoegde autoriteiten hierin geen verandering kunnen brengen? (Maar dan vóór heit te laat is!) Ik noodlg iedere bevoegde autoriteit uit, met mij de reis kosteloos mede te maken, maar dan natuurlijk geen water bijzetten, maar ons laten tobben als immer. Moge mijn schrijven onder de oogen van de heeren Statenleden van Gelderland komen, daar deze het reglement van onderhoud hebben vastgesteld van de Korne en de Linge, bij besluit van 15 Jutai 1864 no. 2, goedgekeurd bij Kon. besluit van 16 Febr. 1865, no. 36. Moge aan dezen wantoestand spoedig een einde worden gemaakt. GEDEP. STATEN VAN ZUID-HOLLANDDe Schoolkwestie. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland beschikkende op het beroep van het R.K. Kerkbestuur van de parochie van den H. Franciscus van Assisië te Oudewatsr, inzake de weigering van den Raad dier gemeente tot het verleenen van medewerking als bedoeld in artikel 72 der Lager-Onderwijswet 1920 tot aanleg eener electrische lichtgeleiding en tot aanschaffing van nieuwe schoolbanken in het gebouw van de R.K. Jongensschool aldaar, hebben het beslui; van den Raad van Oudewater vernietigd en verklaard, dat de in artikel 72 der Lager Onderwijswet 1920 bedoelde medewerking door de gemeente alsnog moet worden verleend. Ged. Staten hebben voorts met wijziging van de besluiten van den Raad van Zoeterwoude d.d. 17 Augustus 1927 het bedrag der vergoeding bedoeld in artikel 101, le lid, der Lager Onderwijswet 1920, over 1924, met inbegrip van de driejaarlijksche afrekening overeenkomstig het 8e lid van dat artikel over de jaren 1922—1924, voor de bijzondere Meisjesschool, uitgaande vain het R. K. kerkbestuur vastgesteld op ƒ 213.09%, en voor de van dat kerkbestuur uitgaande jongensschool op ƒ 224.0614. PAUSELIJKE ONDERSCHEIDING. Men meldt ons: De heer G. W. M. Janssen te Arnhem is door Z. H. den Paus begif tigd met het gouden qerekruis H IVo Ecclesia et Ponüflo»", --- NEDERLANDSCH OOSTEN WEST-INDIË. RONDOM DEJAVASUIKER INDUSTRIE in. DE SUIKER EN DE SOCIALE WETGEVING Grondhuur, fabrieksordonnantie en arbeidsverhoudingen. (Van onzen Indlschen medewerker). In de eerste plaats vraagt, bij de beschouwing van de suikerindustrie in het verband van de inlandsche huishouding te midden waarvan ze is geplaatst, de grondhuur de aandacht. Het overgroote deel van den suikerrietaanplant toch wordt verbouwd, in drie- of me^-jaarlijksohen wisselbouw, op van de inlandsche bevolking ingehuurde gronden. Waar de suikerindustrie hier vooral wordt beoordeeld naar haar schadelijken óf weldoenden invloed op het economisch leven der bevolking, komt dadelijk de vraag naar voren naar de grondslagen van de grondhuur. Vooral sedert de wijziging, die de grondhuurordonnantie ln 1918 heeft ondergaan, hebben de grondhuurprijzen een algemeene tendenz tot stijging, onafhankelijk van de uitkomsten en de positie der suikerindustrie, dit is van den huurder. Het economisch bedenkelijke verschijnsel doet zich voor, dat de grondhuren blijven stijgen, al dalen de loonen in verband met een verminderende duurte der levensmiddelen. De berekening van de grondhuren komt hierop neer, dat de grondbezit ter-verhuurder als minimum ontvangt wat hij door zijn grond zelf te bewerken daaruit had kunnen verkrijgen — ongeacht dus het feit, dat hij tijdens de verhuurperiode op andere wijze zijn arbeidskracht rendabel kan maken en dat bij van vele risico's, waaronder de kans op misoogst, wordt ontheven. Overigens schijnt het in een milieu, waar openbare verpachtingen niet voorkomen en marktprijzen van den grond niet bekend zijn, niet wel doenlijk een anderen grondslag voor de grondhuur aan te geven. De wettelijke bepalingen" binden de grondhuurprijzen dan ook aan de classificatie der sawahs door den dienst van de Landrente. De heer van der Mandere teekent in zijn moer geciteerd werk terecht aan, dat aldus bij de concrete prijsbepaling veel factoren buiten spel blijven, die niet voor de Landrente maar wèl voor de suikerindustrie van belang zijn en omgekeerd; hetgeen vaak tot een minder reëele bepaling van den huurprijs voert. Waar voorts de minimum grondhuurprijzen om de vijf jaar moeten worden herzien, maar bovendien telkens wanneer de Landrente-aanslag wordt gewijzigd — met dien verstande dat bij verlaging van dien aanslag de huurprijs niet daalt — verdwijnt de bedrijfszekerheid, die de suikerindustrie meende te hebben verworven door het sluiten van langjarige huurcontracten. Het springt in het oog, dat dientengevolge één der bedoelingen van de Grond huurordonnantie van 1918, namelijk om door het mogelijk maken van langjarige contracten de suikerindustrie een kans op groote bedrijfszekerheid te bieden, grootendeels heeft gefaald In ieder geval volgt uit het een en ander, dat wat betreft den grondhuur, de inlander door de bestaande iwettlelijke regelingen zeer voldoende wordt beschermd. De Landrente-aanslag eenmaal als maatstaf voor den grondhuurprijs aanvaard, zijn onoirbare manipulaties tusschen de suikerindustrie en de inlandsche hoofden ten nadeele der bevolking uitgeschakeld. Wel beschuldigde Tjokroaminoto ln den Volksraad de suikerindustrie van achterbaksche ongepermitteerdheden ten einde de hoofden pressie te doen uitoefenen op de bevolking om haar gronden te verhuren, maar eenmaal lid van de S u 1 - k-erenquêtecommissie ls hij er niet in geslaagd deze beschuldiging w&£r te maken. Waar intusschen de suikerindustrie ten eenenmale afhankelijk is van de bereidheid der bevolking om haar gronden te verhuren, daar kan bezwaarlijk worden gesproken van een de bevolking overheerschende economische overmacht, die naar willekeur baar kapitalistische lusten zou kunnen botvieren. Er bestaat veel meer aanleiding tot de overweging, dat de sui. kerindustrie — die, zooals in een volgend artikel zal worden aangetoond, heelemaal niet over een bijzonder ruime winstmarge beschikt — op den grondslag der grond huurordonnantie volstrekt niet zoo stevig staat als haar bestrijders in den regel verkondigen. Hun is de aangegeven maatstaf voor de bepaling van dte n grondhuurprijs intusschen niet genoeg. In de voorjaarszitting van den Volksraad van 1927 betoogde de heer Stokvis, dat als basis voor de gromdhuur belhoort te worden aangenomen de gemiddelde suikerprijs over een zeker aantal jaren, daarbij een vergelijking makende met die pacht in Europa. Dat edhter in Europa padhtsoim en pachtwaarde in den regel aan elkaar gelijk zijn of althans elkaar zeer dicht naderen, vindt o.a. zijn oorzaak: hierin, dat imian daar te doen beeft meit één soort landbouw, één gehalte van landbouwers, één productieniveau voor beide partijen. In Indië ls zulks in de verste verte niet het geval; daar blijft, zooals nader zal worden ontwikkeld, bet Inlandsch productieniveau verre beneden dat van de suikerindustrie. De aanvaarding van de suikerprijzen als basis van de grondhuur zou dan ook dtórop neerklomen, dat den verhuurder belangrijke bedragen toestroomen zonder dat daar eenige prestatie tegenover staat. Maar bovendien zou de prijsbepaling dan toch mooten geschieden op den grondslag der suikerprijzen gedurende een voorafgaande periode. Loopen dus gedurende de huurperiode de prijzen omlaag, dan zou eenerzijds het suikerbedrijf schade lijden, soo niet ln moeilijkheden geTaken en anderzijds de verhuurder, van wien achteraf toch niets is terug te vorderen, van alle risico ontslagen blijven. Het onredelijke en het onbillijke van een dergelijke regeling springt in het oog. Het pleit dan ook én voor den Volksraad én voor de Indische Regeering, dat zij op deze gedachte des hoeren Stokvis niet zijn ingegaan. 1 • • # Behalve dopr de grondih uurordonnantie worden de belangen der bevolking veilig gesteld door de Fabriekenordonnantie, die in haar tegenwon-"-^n vorm dateert van 1921. Zij bepaalt o.a t het in werking brengen en drijven van cuuiernemln­ gen (Knor de bereiding ma suiker at todlgo, Welk» geheel of gedeeltelijk berusten op den grondslag van. overeenkomsten met de Imlamdiactie bevolking tot iruhurlng ma gronden of tot het opkooipen van gewassen, slechts kan geadhladen mot vergunning van den Directeur van Biaioenlandach Bestuur. Deze vergunning houtilt tevens In de betpallng van de maxianumuttgeetrektiheld van den aanplant. — Voorts ia dB gouverneur-generaal bevoegd om bepaalde streken voor den Eurwpeeedhen landbouw te sluiten. In onze beschouwing over do Javaauikerlnüiisfcrfe ln verband met de irrigatlebeJanigen der bevolking hebben wij gelegenheid gehad om uiteen te zetten, hoezeer het economisch welzijn van de Inlandsche bevolking door dezo J>eiperken.de bepalingen wordt beveiligd. Ie dus de atreikklng van die Fabriekenordonnantie duidelijk genoeg, het wordt door de bestrijders der suikerindustrie vaak voorgesteld, alsof het bestuur het miert de toepassing der ordonnantie, ln het bizonder voor wat betreft het verleene® van vergunningen, minder nauw neemt. Het ondleraoek dor Suikerenquêtecommissie heeft echter uitgewesen, dat ln de periode 1913 tot 1921 werden toegestaan vier verzoeken tot oprichting van suikerondernemingen tot een uitgestrektheid van 1640 bouws en vier en zestig verzoeken tot uitbreiding van bestaande ondernemingen tot een uitgestrektheid van 22669 bouws. In diezelfde periode weiden echter afgefwiecon, op grond van strijdigheid m«t de economische en (of) irrlgatlebelangen der Inlandedhe bewolking of wegens ligging binnen een gesloten gebied vijf en zestig verzoeken tot oprichting en ©en en tachtig verzoeken tot uitbreiding van suikerondernemingen. In het licht van deze feiten valit bezwaarlijk vol te houden, dat het suiker kapitaal zijn vrijen gang zou kimmen gaan met de exploitatie van Java's bodem tegen de belangen van de bevolking ln. * • • • Het strekt de Javasulkerindustrie tot eer, dat zij op een gewichtig punt van arbeidsverhouding als dat van den kinderarbeid, den wetgever ls vóór geweest met haar Initiatief. Op het oogenblik, dat de betreffende ordonnan tle werd afgekondigd, had de J a v a-S u 1 k e r. Werkgeversbond reeds een algeheel verbod van kinderarbeid aan zijn leden laten uitgaan. Ook is het arbeidscontract ten opzichte van de Europeesche geëmployeerden op Westerschen, mogelijk al te Westerschen, grondslag geregeld. Dat de arbeidswetgeving yoor een land r»ls Indië maar niet zoo van die in het moederland kan worden gecopieerd en dat zij derhalve niet op stel en sprong haar beslag kan krijgen, wordt bewezen door de ondervindingen van de Arbeidscommissie, ingesteld naar aanleiding van een ln 1919 door den Volksraad aangenomen motie. De commissie ontwierp een regeling betreffende minimum.loonen; zij ontwierp raden van arbeid; zij hield'theorie over een werkloosheidsverzekering met staat3 steun, en over ouderdom», en invaliditeitsverzekering. Maar aan de verwezenlijking bij ordonnantie toe, bleken de beschouwingen en grondgedachten der commissie, al te zeer op "Westersche voorbeelden geïnspireerd, kwalijk te sluiten op de Indische werkelijkheid. Het later ingesteld Kantoor van Arbeid heeft zich aan deze ervaring gespiegeld; het heeft gedurende de eerste jaren van zijn bestaan zijn werkzaamheid hoofdzakelijk bepaald tot het verzamelen van gegevens, tot verkenning. Het Süikersyndlcaat is bij die werk. zaamheid te hulp gekomen voor wat betreft het gebied der suikerindustrie. Eene commissie, ijle de sociale belangen aan de inlandsche medewerkers aan die industrie tot bemoeienis heeft, zal den Landvoogd jaarlijks, voor het eer^t in 1928, verslag uitbrengen omtrent de s^cfalé en arbeidstoestanden. Vanzelf zal daarbij naar voren komen, wat de suikerondernemingen bereids op eigen initiatief, eigener beweging ,tot het scheppen van behoorlijke arbeidsverhoudingen en tot bevordering van den socialen vooruitgang harer inlandsche medewerkers hebben verricht. Het is te hopen, dat de Indische overheid en de wetgever daarin aanleiding mogen vinden, om hun bemoeienis te beperken tot het strikt noodzakelijke, om aan de bedrijven zelf zooveel sociale voorzorg en voorziening te laten als met de belangen van de bevolking overeenstemt, --- VOORNAAMSTE NIEUWS. BINNENLAND. Eerste Blad. iste pag. Tragisch einde van de „Schuttevaer"! BUITENLAND, Tweede Blad, ls,te pag. Officieel wordt uit Rome gemeld, dat de „Citta dl Milano" gisteravond een draadloos bericht heeft ontvangen van de „Italla". Het luchtschip heeft zijn positie geseind. Het hulpschip „Hobby" moetp ogen mannen met sleden en honden uit te zenden om aldus de „Italia"manschappen te bereiken. De Chineesche nationalisten hebben gisteren bezit genomen van Peking. De operatie verliep zonder incidenten. Ten Zuid-Oosten van Tientsln duurt de strijd tusschen NooTd en Zuid voort. In het Joego-Slavisch parlement ls een nieuwe strijd ontbrand tusschen regeering»partijen en oppositie; de regeerlngsparttjen willen de obstructie-politiek der tegenstanders ditmaal volkomen verijdelen, de oppositie dreigt met een actie buiten het parlement, naar het voorbeeld der Roemeensche boerenpartij. --- WEERBERICHT. ZATERDAG 9 JUNI 1928. Een groot gebied van lagen druk beslaat bijna geheel Europa, slechts over Italië en benoorden IJsland is een spoor van hoogen druk te zien. Hoogste standen 760.1 te Isafjord en 760.5 te Ajaccio. De lage druk vertoont twee kernen met laagste standen 734.9 te Valentia en 745.7 te Röst. Over het vaste land is het weder meest betrokken tot zwaarbewolkt met krachtige Zuidelijken wind over Zuid-Frankrijk. De temperatuur is over het vaste land Iets gestegen; zij is daar en over Zuid-Engeland boven normaal en verder meest er onder. De regenval was zeer zwaar en uitgebreid: Zürich meldt 28, Parijs 17, Stemle 16, Blacksod 14; Havre, Danzig, München en Skude»naest 13, Sarna 12, de Bilt en Skagen 11, Malin Head 10 en veel stations een kleiner hoeveelheid. De barometer bij ons is op de voormiddag nog dalende. Ongestadig weer met opklaring en regen en vrij hooge temperatuur is te wachten. Barometer a + P *3 «S ■s® £ 2 e 00 * 2 £.5 ^ T Wiml bt O Toestand van de lucht Temp. 't ' >•0 3 e Groning. Helder . Amsterd. De Bilt . Vlissing. Maastr. 51.6 49.6 50.1 50.9 50.2 51.8 +■ 1.9 4-1.6 4- 0.9 -1- 0.7 +-1-0 + 0.4 z.z.o. n zuid z.z.o. zuid z.z.o. regen betrokken regen — 0 — 2 — 1 — 3 + 1 + 2 Hedenmorgen 7 n. 1.6 ln W.Z.W. richting Lucbtdrukgradient of verschil in luchtdr. gemeten over 111 K.M. in de lichting van het grootste verschil. Verwachting van het K. N. M. I. te De Bilt van heden tot morgen 18 a 19 uur. Matige tot krachtigen Zuidelijke tot Westelijken wind, betrokken ofz waarbewolkt met regenbuien en tijdelijke opklaringen, later mogelijk onweer, zelfde temperatuur. Stormwaarschuwingsdienst geseind aan all« posten 8 Juni 10 uur 35 m.: „Weest op uw hoede". Hoogste temp. 22 gr. C. = 72 gr. F. te Toulon. Laagste temp. — 0 gr. C. = 32 gr. F. te Jan Mayen. WAARNEMINGEN TE AMSTERDAM. 8 Juni 20 uur Bar. 752.3 m.M. temp. 139 gr. C. = 57 gr. F. 9 Juni 8 uur: Bar. 750.1 m.M., temp. 13.9 gr. C. r= 57 gr. C. Hoogste temp. tusschen gisteren en heden 8 uur: 17.1 gr. C. = 63 gr. F. Laagste temp. tusschen gisteren en heden 8 uur 11.2 gr. C. = 52 gr. F. --- FRIESCHE HEERENBAAI ^nfynéigaaJi^e érnjOLafitrne ljeó£ rnaa/L~ m ., fliernei FMescne Husihbaai owa£tmü üeée/L'.f RecL 602 19 --- TAXI - GARAGE fff ,V V- ~ Kerkstraat 92—94 — Teieiooo 34069 —33336. Dag en nacln geopend A'dam TAXI PRIJZEN* NIEUWE DELAHAÏEWAGENS. Reclame 608 --- Deze courant verschijnt elken dag des morgens Deze courant verschijnt elken dag des morgens en des avonds, behalve Zondagdavond en Maandagochtend. De abonnementsprijs is bij vooruitbetaling en bedraagt voor Rotterdam en Schiedam per kwartaal ƒ 4.50. Vóór de overige plaatsen in Nederland hetzij aan huis bezorgd of fr. p. post. per kwartaal ƒ 6. Buitenland en Indië per kwart, f 15. Per zeepost ƒ 6. per kwartaal. Incassokosten worden berekend. In sommige, niet alle, landen, zijn post-abonnementen verkrijgbaa* tegen gereduceerden prijs. Men informeere op de postkantoren, Afzonderlijke nummers 9 cent. Bureau: Groote Markt 30, Rotterdam. Postgiro 11785. 1 ---